xây dựng cơ sở dữ liệu bài báo điện tử liên quan tới gốm sứ việt nam phục vụ đào tạo tại học viện báo chí và tuyên truyền

L Ờ I CAM Đ OAN Tôi xin cam đoan luận văn: “XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU BÀI BÁO ĐIỆN TỬ LIÊN QUAN TỚI GỐM SỨ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO TẠI HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN” là kết quả nghiên cứu của ri

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ

L Ờ I CAM Đ OAN

Tôi xin cam đoan luận văn: “XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU BÀI BÁO ĐIỆN TỬ LIÊN QUAN TỚI GỐM SỨ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO TẠI HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, không sao chép của riêng

ai Các số liệu và bảng biểu là hoàn toàn chính xác và nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thông tin đuợc đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí và các trang web theo danh mục tài liệu của luận văn

Hà nội, ngày 2 tháng 5 năm 2011 Tác giả luận văn

Phạm Văn Bằng

L Ờ I C Ả M Ơ N

Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn PGS TS Đỗ Trung Tuấn, Bộ môn

Toán-Tin, khoa Toán-Toán-Tin, Trường Đại học Tổng hợp, Đại học Quốc Gia Hà Nội, người

đã trực tiếp giảng dạy, định hướng đề tài, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá

trình thực hiện luận văn cao học này

Tiếp theo, tôi xin chân thành cảm các thầy giáo, cô giáo trường Đại học Công Nghệ, Đại học Quốc gia Hà nội đã giảng dạy và truyền đạt những kiến thức bổ ích, những kinh nghiệm quý báu trong suốt quá trình học Cao học

Cuối cùng tôi xin cảm ơn Bố mẹ và gia đình, cảm ơn những người thân và bạn

bè đồng nghiệp đă luôn ở bên động viên, giúp đỡ, chia sẻ với tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận cao học

MỤ C LỤ C

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC 3

BẢNG DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT 5

DANH MỤC HÌNH ẢNH 6

DANH MỤC BẢNG BIỂU 7

MỞ ĐẦU 8

Chương 1: VAI TRÒ CỦA CƠ SỞ DỮ LIỆU ĐA PHƯƠNG TIỆN TRONG CÔNG TÁC DẠY VÀ HỌC 10

1.1 Các dữ liệu đa phương tiện 10

1.1.1 Dữ liệu văn bản 10

1.1.2 Dữ liệu âm thanh 12

1.1.3 Dữ liệu hình ảnh 13

1.1.3 Dữ liệu hình động 14

1.2 Vai trò của dữ liêu đa phương tiện trong quá trình nhận thức của con người 15 1.2.1 Phương pháp học tập cổ điển 15

1.2.2 Học tập tương tác, tích cực 16

1.2.3 Vai trò của dữ liệu đa phương tiện trong công tác học tích cực 17

1.3 Kho học liệu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền 18

1.3.1 Kho dữ liệu bài giảng 18

1.3.2 Năng lực truy cập thông tin trên Intrernet của Học viện 19

1.3.3 Nguồn thông tin của Gốm sứ cổ truyền trong công tác đào tạo của Học viện 20

1.3.4 Nhu cầu về cơ sở dữ liệu thông tin đa phương tiện 20

1.4 Kết luận 20

Chương 2: KHAI PHÁ DỮ LIỆU TRONG CƠ SỞ DỮ LIỆU LIÊN QUAN

TỚI GỐM SỨ CỔ TRUYỀN 21

2.1 Kiến trúc cơ sở dữ liệu văn bản 21

2.1.1 Kiến trúc chung 21

2.1.2 Các chức năng trong cơ sở dữ liệu văn bản 22

2.2 Kiến trúc cơ sở dữ liệu văn bản liên quan tới Gốm sứ cổ truyền Việt Nam 23

2.2.1 Nội dung liên quan tới gốm sứ cổ truyền 23

2.2.2 Các chức năng cần thiết đối với cơ sở dữ liệu văn bản gốm sứ 27

2.3 Khai phá dữ liệu văn bản 28

2.4 Kết luận 35

Chương 3: KHAI THÁC CƠ SỞ DỮ LIỆU VỀ GỐM SỨ CỔ TRUYỀN TRONG CÔNG TÁC GIẢNG DẠY TẠI HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN 36

3.1 Hạ tầng công nghệ thông tin tại Học viện 36

3.2 Một số môn học liên quan tới Gốm sứ cổ truyền 36

3.3 Thiết kế chi tiết của cơ sở dữ liệu văn bản liên quan tới Gốm sứ cổ truyền 37

3.3.1 Công cụ Olap trong SQL Server 2005 37

3.3.2 Thiết kế chi tiết cơ sở dữ liệu 42

3.4 Một số trang màn hình cài đặt 44

KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN 51

Các kết quả đạt được 51

Phương hướng nghiên cứu tiếp theo 51

Tiếp tục thiết kế, cài đặt hoàn chỉnh CSDL 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

Tiếng việt 52

Internet 52

B Ả NG DANH M Ụ C CÁC KÍ HI Ệ U VI Ế T T Ắ T

ASCII Chuẩn mã trao đổi thông tin Hoa Kỳ

ANSI/SPARC Kiến trúc ANSI/SPARC

DANH M Ụ C HÌNH Ả NH

Hình 1.1 Giao diện phần mềm FontCreator v6.2 11

Hình 1.2 Giao diện phần mềm Fontographer 4.1 11

Hình 1.3 Giao diện phần mềm CoolEdit 2.0 12

Hình 1.5 Giao diện phần mềm tạo hình động Blender 14

Hình 2.1 Kiến trúc ANSI/SPARC 22

Hình 2.2 Chân đèn gốm tráng men lam, loại men nổi tiếng của Bát Tràng 25

Hình 2.3 Hai bình Âm dương gốm Chu đậu 26

Hinh 2.4 Bình hoa gốm Phù Lãng hiện đại 27

Hình 2.5 Mô hình kiến trúc hệ thống khai phá dữ liệu văn bản 28

Hình 2.6 Mô hình hệ thống CSDL dạng hỏi đáp 33

Hình 2.7 Mô tả quá trình trích rút quan hệ nghữ nghĩa 33

Hình 3.1 Tạo mô hình liên kết thực thể 44

Hình 3.3 Thêm thông tin bài báo 44

Hình 3.4 Thêm nội dung thông tin Tác giả 45

Hình 3.5 Thêm nội dung thông tin chuyên mục 45

Hình 3.6 Tạo tìm kiếm thông tin 46

Hình 3.7 Giao diện chương trình Demo 46

Hình 3.8 Giao diện tìm kiếm thông tin 47

Hình 3.9 Giao diện thêm thông tin về tác giả 47

Hình 3.10 Giao diện thêm thông tin về chủ đề 48

Hình 3.11 Giao diện thêm thông tin về bài báo 48

Hình 3.12 Hiển thị các báo cáo theo chuyên mục 1 49

Hình 3.13 Hiển thị các báo cáo theo chuyên mục 2 49

Hình 3.14 Hiển thị các báo cáo theo chuyên mục 3 50

DANH M Ụ C B Ả NG BI Ể U

Bảng 2.1 Thủ tục sinh mẫu mới của phương pháp Snowball 32

Bảng 2.2 Một số ví dụ về mẫu quan hệ 32

Bảng 2.3 Một số mẫu tổng quát 33

Bảng 3.1 Thông tin về bài báo 43

Bảng 3.2 Thông tin về tác giả bài báo 43

Bảng 3.3 Thông tin về chuyên mục bài báo 43

M Ở ĐẦ U

Học viện báo chí và tuyên truyền trước thách thức về công tác dạy và học, có nhu cầu cấp thiết sử dụng những công cụ hiện đại của Công nghệ thông tin Một mặt công tác quản lý đào tạo, quản lý học viên, quản lý nghiên cứu khoa học cần

sử dụng năng lực của công nghệ thông tin Mặt khác việc chuẩn bị tư liệu cho các chuyên nghành đào tạo đã được học viện chú trọng nhằm trang bị học liệu cho công tác dạy và học

Một trong những khoa học liệu đã được xây dựng trong nhiều năm qua là khoa học liệu về văn hóa làng nghề, liên quan đến các đồ gốm sứ cổ truyền việt nam

Để khoa học liệu được tổ chức và khai thác một cách khoa học, phù hợp với

công nghê đa phương tiện ngày càng thông dụng, luận văn trong đề tài là: Xây dựng

cơ sở dữ liệu bài báo điện tử liên quan tới Gốm sứ phục phụ đào tạo tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Xây dựng CSDL các bài báo liên quan tới gốm sứ là một bài toán cơ bản, là một bước quan trọng trong quá trình khai phá dữ liệu CSDL xây dựng được phục

vụ, hỗ trợ cho việc truy vấn thông tin, quá trình tìm kiếm thông tin tại Học viện Mong muốn của Học viên là có được một CSDL các bài báo gốm sứ, một lượng thông tin lớn, có khả năng truy xuất dữ liệu nhanh, đáp ứng nhu cầu về thông tin trong Học viện

Luận văn được chia thành các chương Trừ chương mở đầu luận văn được cấu trúc

Chương 1: Vai trò của cơ sở dữ liệu đa phương tiện trong công tác dạy và học

Chương 2: Khá phá dữ liệu trong cơ sở dữ liệu liên quan tới gốm sứ cổ truyền

Chương 3: Khai thác cơ sở dữ liệu về gốm sứ cổ truyền trong công tác giảng dạy tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Trong chương 1, luận văn trình bày tổng quan về các dữ liệu đa phương tiện, các phương pháp học tập truyền thống, phương pháp dạy học tích cực, kho dữ liệu

bài giảng, nguồn thông tin về Gốm sứ tại Học viện, từ đó ta thấy được nhu cầu cần thiết của dữ liệu đa phương tiện trong công tác dạy học và đào tạo tại Học viện

Trong chương 2, luận văn trình bày khái quát về quá trình khai phá dữ liệu, những vấn đề liện quan tới gốm sứ cổ truyền Việt nam, kiến trúc về cơ sở dữ liệu nói chung và kiến trúc cơ sở dữ liệu văn bản nói riêng Đó là cơ sở ban đầu cho quá trình khai phá dữ liệu các bài báo liên quan tới gốm sứ cổ truyền Việt nam

Trong chương 3, trọng tâm của chương này là tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu các bài báo liên quan tới gốm sứ phục vụ cho Học viện Báo chí và Tuyên truyền dựa trên ứng dụng trong phần mềm quản trị cơ sở dữ liệu SQL Server 2005

Cuối luận văn là các nhận xét đánh giá về những nhiệm vụ công việc trong quá trình làm luận văn tốt nghiệp, đồng thời chia ra phương hướng cho quá trình tiếp theo

Ch ươ ng 1: VAI TRÒ C Ủ A C Ơ S Ở D Ữ LI Ệ U Đ A

PH ƯƠ NG TI Ệ N TRONG CÔNG TÁC D Ạ Y VÀ H Ọ C

1.1 Các dữ liệu đa phương tiện

1.1.1 Dữ liệu văn bản

Dữ liệu văn bản là tập các ký tự được thao tác từ các phần mềm (Soạn thảo,

xử lý văn bản, bộ chữ, bộ gõ) thuộc tính của ký tự: chữ đậm, chữ nghiêng, gạch chân, kiểu chữ…; Ký tự cho một đoạn thụt ra, thụt vào, đầu lề, dòng Dữ liệu văn bản là một loại dữ liệu rời rạc, dạng thông tin cơ bản nhất trong biểu diễn thông tin Các loại dữ liệu văn bản điển hình như:

• Dữ liệu văn bản có cấu trúc như: Tác giả, Tiêu đề, chương, bảng…;

• Dữ liệu văn bản phi cấu trúc như: kiểu chữ, cỡ chữ, font chữ; văn bản đánh dấu: Tách biệt nội dung và cấu trúc

Các vấn đề đối với văn bản là thu nhân văn bản từ bàn phím, thu nhận tự động bằng nhận dạng hình ảnh, xử lý tạo văn bản, chỉnh và biên tập, nguyên tắc, lưu trữ: tách biệt nội dung và cấu trúc, mã hóa và nén, nén không mất thông tin; hiển thị, hiển thị và cảm nhận; các vấn đề phổ biến đó là sự không tương thích giữa các văn bản

Có thể kể đến những vấn đề liên quan tới văn bản như sau:

• Mã hóa văn bản: Mã ASCII có mã tiêu chuẩn 7 bít, có mã mở rộng 8 bít

• Các thao tác trên văn bản: thao tác trên ký tự, thể hiện thông qua ký tự

• Các thao tác trên xâu: Thao tác trên chuỗi ký tự

• Soạn thảo văn bản và biên tập văn bản: các thao tác thay đổi khuôn dạng và cấu trúc của văn bản

• Định dạng văn bản: thực hiện các thao tác đặt các thuộc tính về bố trí văn

• Một số phần mềm chỉnh sửa Font chữ: fontcreator, fontographer, metafont… Fontcreator là một phần mềm chỉnh sửa Font chữ phổ biến, có giao diện trực quan, cho phép người sử dụng làm việc hiệu quả nhờ có công cụ vẽ để tạo và chỉnh sửa Font

Hình 1.1 Giao diện phần mềm FontCreator v6.2

Fontographer là phương tiện đơn giản nhất để tạo nên những phông chữ riêng,

độc đáo phục vụ cho việc in ấn, các phương tiện truyền thông hay các ứng dụng trên

Internet Ta dễ dàng sử dụng khi gặp phải những phông chữ có các kí hiệu số, kí tự nước ngoài, ngoài ra với phần mềm này ta có thể tự tạo lập những kiểu chữ hoàn chỉnh từ những bước đơn giản đầu tiên

Hình 1.2 Giao diện phần mềm Fontographer 4.1

1.1.2 Dữ liệu âm thanh

Dữ liệu âm thanh: là một tập hợp các định dạng âm thanh, một định dạng âm thanh là một định dạng Tệp để lưu trữ dữ liệu âm thanh trên một máy tính hệ thống,

là một thành phần điển hình của dữ liệu đa phương tiện Âm thanh gồm có:

• Âm thanh có thoại: Như bản nhạc mà tổng phổ phần chính và phần hòa âm,

ca từ (văn bản) gồm làn điệu và tiết tấu

• Âm thanh không có thoại: Gồm có tiếng động, tiếng tự nhiên…

Dữ liệu âm thanh được số hóa trên đĩa, đoạn nhạc âm thanh thường được xử lý trong hậu trường (phòng thu âm), xử lý bằng phần mềm hay thiết bị xử lý âm thanh

• Phần mềm CoolEdit: Cho phép lọc nhiễu lọc ồn;

Hình 1.3 Giao diện phần mềm CoolEdit 2.0

• Thiết bị Equaliser: Equaliser là một thiết bị được thiết kế nhằm làm thay đổi tính chất âm thanh khi âm thanh đi qua nó Nó còn được hiểu là bộ cân bằng

âm thanh Equaliser sử dụng nhiều bộ lọc điện tử mà mỗi cái làm việc theo nguyên lý tăng giảm tín hiệu của từng dải tần Có nhiều loại Equaliser khác nhau và mỗi loại lại có những nút điều khiển khác nhau làm chúng ta khó phân biệt Cho phép lấy tần số, thêm tiếng Bass, trầm tăng chất lượng âm thanh, âm nổi

Tín hiệu âm thanh: là tín hiệu liên tục, trong thực tế âm thanh có dạng sóng hình sin Số hóa âm thanh ta phải chia thời gian của âm thanh thành các khoảng nhỏ, tại mỗi khoảng đó, biên độ âm thanh sẽ được mã hóa thành một con số nhị phân tương ứng Có rất nhiều các phần mềm sở hữu các định dạng như:

• Mp3-mpeg layer 3: Là một phần mềm định dạng tập tin âm thanh dạng MP3, đây là một định dạng âm thanh với nhiều loại khác nhau của các chương trình và các thiết bị âm thanh cầm tay;

• Windowns media audio: Là một phầm mềm loại định dạng phổ biến được Microsoft sản xuất, đây là công nghệ nén nhạc độc quyền của công nghệ Windows Media

• Audio real: Là phần mềm được thiết kế âm thanh cho các tuyến âm thanh trên Internet

1.1.3 Dữ liệu hình ảnh

Dữ liệu hình ảnh: bao gồm tập hợp các tệp định dạng hình ảnh Hình ảnh được

số hóa hay chụp (bằng máy quét hay máy kỹ thuật số) thể hiện cố định một nội dung

Tín hiệu ảnh là tín hiệu hai chiều liên tục trên miền không gian, để xử lý hình

ảnh ta phải tiến hành số hóa, tín hiệu liên tục được chuyển thành tín hiệu rời rạc,

chất lượng hình ảnh thể hiện trên màn hình phụ thuộc vào khả năng biểu diễn mầu,

bộ nhớ RAM dành cho màn hình, khoảng cách giữa các điểm ảnh, tốc độ quét trong quá trình tạo lưu ảnh

Điểm ảnh: Ảnh là một tập hợp các phần tử và mỗi phần tử đó gọi là phần tử

ảnh, phần tử ảnh đó gọi là điểm ảnh, mỗi điểm ảnh gồm một cặp tọa độ x, y và mầu

Hình 1.4 Biểu diễn ảnh với độ phân giải khác nhau

Nhận dạng ảnh: là quá trình phân loại các đối tượng ảnh theo một mô hình nào

đó và gán chúng vào một lớp dựa theo những quy luật và các mẫu chuẩn Ta có ba

cách tiếp cận nhận dạng như sau:

• Nhận dạng dựa trên phân hoạch không gian

• Nhận dạng dựa trên cấu trúc

• Nhận dạng dựa vào kỹ thuật mạng Noron

Nén ảnh (mã hóa ảnh): là quá trình làm giảm lượng thông tin dư thừa trong

ảnh gốc, ảnh thu được sau khi nén nhỏ hơn nhiều so với ảnh gốc Có nhiều phương

pháp nén ảnh khác nhau, mỗi phương pháp cho ảnh thu được sau khi nén là khác nhau Nếu phân loại theo phương pháp nén dựa trên nguyên lý nén ta chia thành hai phương pháp nén chính sau:

• Nén chính xác hay nén không mất mát thông tin: bao gồm các phương pháp nén mà sau khi giải nén ta thu được chính xác dữ liệu ảnh gốc

• Nén có mất mát thông tin: Các phương pháp nén này sau khi giải nén ta không thu được dữ liệu như bản gốc

1.1.3 Dữ liệu hình động

Dữ liệu hình động: là một tập hợp các tệp hình động, hình động có thể do phần mềm động tạo ra

Hình động: là tập hợp các hình tĩnh tạo ra, có liên quan tới nội dung của nó trong một khoảng thời gian, khi xem nhanh các khung hình tĩnh thì ta thấy sự chuyển động Tập các khung hình tĩnh gắn vào một sự kiện thì ta thấy sự chuyển

động và tạo thành một cảnh, nhiều cảnh được gọi là một đoạn, một đoạn gọi là một

Video Clip Hình động thường được sử dụng trong quảng cáo, thương mại, giáo dục…

Video: là sự tập hợp của các hình ảnh khác nhau, nhưng cảnh và trình tự sắp xếp theo một cơ cấu hợp lý Người ta có thể tạo ra video bằng phần mềm tạo hình

động từ các hình tĩnh, có thể thu được nhờ máy video

Hình 1.5 Giao diện phần mềm tạo hình động Blender

1.2 Vai trò của dữ liêu đa phương tiện trong quá trình nhân thức của con người

Con người có nhiều hình thức để thể hiện nhu cầu trạng thái tâm lý của mình

và nhận thức của con người được thông qua các loại hình thể hiện như: chữ viết (văn bản), hình vẽ tĩnh (chụp, vẽ), hoạt hình (hình ảnh động), âm thanh và gọi là dữ liệu đa phương tiện Như vậy hành động, trạng thái tâm lý đã và đang diễn ra được lưu trữ ở các dạng dữ liệu này, nhờ vào dữ liệu lưu lại ta có thể liên kết, so sánh, những sự kiện, hiện tượng sảy ra trước và sau của nhận thức của con người, đó là thể hiện của quá trình nhận thức của con người

1.2.1 Phương pháp học tập cổ điển

Quá trình dạy: là một quá trình trong đó chứa đựng các yếu tố cơ bản như mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá kết quả, mỗi một yếu tố trong quá trình dạy có một vai trò nhất định, tạo nên mối liên kết cơ bản mang tính nhân quả của cả hệ thống dạy học

Học: là một quá trình trong đó người học tiếp nhận kiến thức của thầy, trong sách vở để trở thành kiến thức của mình, đáp ứng nhu cầu của quá trình đòi hỏi cụ thể, học tập phải có phương pháp học cụ thể

Dạy và học bằng phương pháp cổ điển là một hệ thống các hành động của người dạy nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của người học đảm bảo người học lĩnh hội được những nội dung học vấn Dạy học bằng phương pháp truyền thống là hoạt động là lấy người dạy làm trung tâm, Theo Frire-nhà xã hội học nhà giáo dục nổi tiếng người Brazin đã gọi phương pháp dạy học này là một

“hệ thống ban phát kiến thức”, là một quá trình truyền tải thông tin từ người dạy sang người học Thực hiện cách dạy này người dạy thuyết trình, diễn giảng, là “kho tri thức” sống, người học là người nghe, ghi chép và suy nghĩ, người dạy là chủ thể,

là tâm điểm và người học là khách thể, là quỹ đạo

Đặc điểm về nội dung: Nội dung được quy định bởi chương trình giảng dạy và

tất cả người học cùng lĩnh hội nội dung tại cùng một thời điểm Người học sẽ được quyền sử dụng nội dung thông tin trong giới hạn do người dạy hoặc thư viện trường Các chủ đề được học thường không liên quan tới nhau, đến các lĩnh vực chủ thể và

đến thế giới thực Người học, học thuộc lòng các sự kiện và đôi khi phân tích thông

tin một cách độc lập, người học làm việc để tìm ra câu trả lời đúng, người dạy lựa chọn các hoạt động và cung cấp các tài liệu ở cấp độ thích hợp

Đặc điểm về phương pháp: Người dạy cung cấp thông tin trên bục giảng, giúp

người học đạt được kỹ năng và kiến thức, Người học hoàn thành những hoạt động

và những bài học ngắn, tách rời nhau dựa trên những mảng và những kỹ năng cụ thể, giáo viên là những chuyên gia, dạy học là một quá trình truyền đạt thông tin

Để đánh giá người học, người dạy yêu cầu người học làm bài thi bằng bút, giấy, yên

lặng và riêng rẽ và kết quả là điểm của những bài kiểm tra hay bài thi

Công nghệ giảng dạy: người dạy sử dụng nhiều loại công nghệ khác nhau để giải thích chứng minh và minh họa cho các chủ đề khác nhau

Như vậy cách dạy học theo phương pháp truyền thống sẽ rất hiệu quả nếu như việc chia sẻ thông tin không dễ dàng tìm thấy ở nơi khác, việc trình bày thông tin một cách nhanh chóng, tạo ra sự quan tâm của người học vào thông tin, tạo ra kỹ năng lắng nghe tốt trong quá trình học của người học Tuy nhiên ở phương pháp dạy học truyền thống này có những mặt hạn chế nhất định của nó bởi không phải người học nào cũng có khả năng học tốt về lắng nghe, thường không duy trì lâu sự chú ý của người học, hạn hẹp trong việc tiếp thu thông tin, chưa phát huy hết năng lực vốn có của người học

1.2.2 Học tập tương tác, tích cực

Phương pháp dạy học tích cực: là dạy học bằng hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

"Tích cực" trong phương pháp dạy học tích cực được dùng với nghĩa là hoạt

động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo

nghĩa trái với tiêu cực

Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt

động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của

người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì người dạy phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Đổi mới cách học: là phải đổi mới cách dạy, cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng

ngược lại thói quen học tập người học cũng ảnh hưởng tới cách dạy của người dạy Chẳng hạn, có trường hợp người học đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng người dạy chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp người dạy hăng hái áp dụng

phương pháp dạy học tích cực nhưng không thành công vì người học chưa thích

ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động

Học tập tích cực là tích cực nhận thức, ham hiểu biết, có ý chí cố gắng trong quá trình lĩnh hội kiến thức, học tập tích cực tạo ra hứng thú, sinh ra tính tư duy độc lập và từ đó hình thành nên khả năng sáng tạo của người học Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội, vì vậy, hình thành

và phát triển tính tích cực xã hội là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục

Tính tích cực học tập về thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trưng bởi sự ham hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan trước hết với động cơ học tập Động cơ đúng tạo ra hứng thú, hứng thú là tiền đề của tự giác, hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực, tính tích cực sản sinh nếp tư duy độc lập, suy nghĩ độc lập là mầm mống của sáng tạo Ngược lại, phong cách học tập tích cực

độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự giác, hứng thú, bồi dưỡng động cơ học tập Tính

tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như:

• Hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra;

• Nêu lên thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ;

• Chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học;

• Kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước những tình huống khó khăn…

Tính tích cực học tập thể hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:

• Bắt chước: gắng sức làm theo mẫu hành động của thầy, của bạn…

• Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm cách giải quyết khác nhau

về một số vấn đề…

• Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu

1.2.3 Vai trò của dữ liệu đa phương tiện trong công tác học tích cực

Công nghê thông tin nói chung, dữ liệu đa phương tiện nói riêng ngày càng trở nên hết sức quan trong công tác dạy và học, đặc biệt là trong công tác học tích cực

Nâng cao được chất lượng dạy và học: thì trong đó phải có sử dụng hình ảnh,

âm thanh, video để trích dẫn, làm dẫn chứng hay minh họa cụ thể của một vấn đề cho một bài giảng làm cho bài giảng thêm sinh động và tăng tính thuyết phục, lôi cuốn người học Tuy nhiên cung không quá lạm dụng việc sử dụng dữ liệu đa phương tiện trong quá trình giảng dạy, điều đó sẽ làm phá vỡ đi cấu trúc trọng tâm chính của vấn đề cần truyền đạt và người học khó nắm được vấn đề

Như vậy, việc sử dụng dữ liệu đa phương tiện trong công tác học tích cực là rất cần thiết, nhưng chèn hình ảnh, âm thanh và video ra sao là do người dạy lựa chọn tùy thuộc vào nội dung bài giảng, tùy thuộc vào thời gian giảng và đối tượng người học

1.3 Kho học liệu tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền

Kho học liệu của Học viện Báo chí và Tuyên truyền là một kho dữ liệu chứa

dữ liệu khoa học của Học viện, kho học liệu của Học viện có đội ngũ cán bộ chuyên môn cao, trang thiết bị hiện đại, dữ liệu phong phú, đa dạng

Học viện không ngừng tuyển dụng, đào tạo, nâng cao trình độ khoa học cho các cán bộ, không ngừng sửa chữa, nâng cấp trang thiết bị máy móc hiện đại phục phụ cho việc tra cứu, tìm hiểu, lấy tư liệu của đội ngũ Cán bộ, Giảng viên, Học viên của Học viện

Dữ liệu trong kho học liệu luôn được cập nhật, bổ sung, để đảm bảo tính mới, tính đầy đủ, tính phong phú và đa dạng, từ đó đáp ứng kịp thời cho công tác dạy và học tại Học viện

1.3.1 Kho dữ liệu bài giảng

Hiện nay, có nhiều các hiểu khác nhau về kho dữ liệu, nhưng ta có thể định nghĩa kho dữ liệu như sau: Kho dữ là tập hợp các dữ liệu định hướng theo chủ đề,

được tích hợp lại có tính phiên bản theo thời gian và kiên định được dùng cho việc

hỗ trợ việc tạo quyết định quản lý

Tên gọi của bốn thuộc tính “định hướng theo chủ đề”, “được tích hợp lại”, “có tính phiên bản theo thời gian” và “kiên định” ở trên đã cung cấp một số nét cơ bản nhất về đặc trưng của kho dữ liệu

Kho dữ liệu bài giảng: là tập hợp các bài giảng có cấu trúc, thường sử dụng với mục đích dạy học, nghiên cứu khoa học…Ta có thể chia thành hai loại kho dữ liệu như sau:

• Kho dữ liệu đơn ngôn ngữ: là một kho dữ liệu lưu trữ bài giảng trong một ngôn ngữ

• Kho dữ liệu đa ngôn ngữ: là một kho dữ liệu lưu trư các bài giảng, các bài giảng có thể được viết bằng các ngôn ngữ khác nhau Các kho dữ liệu đa ngôn ngữ được định dạng bằng cách so sánh các thành phần tương ứng giữa các ngôn ngữ này

Các kho dữ liệu bài giảng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong vấn đề giảng dạy, học thống kê, tuy nhiên việc xây dựng một kho dữ liệu tốt không hề đơn giản, trong đó làm sao đảm được tính nhất quán cho dữ liệu gán nhãn trên toàn bộ kho dữ liệu

1.3.2 Năng lực truy cập thông tin trên Intrernet của Học viện

Chiến lược phát triển kinh tế xã hội nói chung, chiến lược phát triển khoa học công nghệ nói riêng là việc tiếp cận và áp dụng những thành tựu khoa học tiên tiến trên thế giới để bắt kịp với trình độ phát triển chung của các nước trong khu vực và trên thế giới Để làm được điều này chúng ta phải sẵn sàng tiếp cận được công nghệ mới, tri thức mới

Ngày nay, Internet là một kho dữ liệu khổng lồ, giàu tài nguyên, Thông tin trên các trang Web rất đa dạng, phong phú về nội dung và hình thức Một thách thức đặt ra là khả năng khai thác và sử dụng thông tin trong kho dữ liệu khổng lồ ấy làm sao có hiệu quả cao nhất, để làm được điều này chúng ta phải đào tạo học sinh, sinh viên, học viên, người học khi tốt nghiệp ra trường có những kỹ năng và kiến thức để làm chủ thế giới thông tin Vậy, năng lực truy cập thông tin trên Internet của người dạy và người học là một trong những vấn đề cấp thiết cần được quan hàng

đầu, cần được đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng đội ngũ Giảng viên có trình độ công

nghệ thông tin cao

Những năm về trước, khi ngành công nghệ thông tin bắt đầu có ở Việt Nam,

hạ tầng cơ sở thấp, năng lực sử dụng công nghệ thông tin còn rất hạn chế Tuy nhiên những năm gần đây khi ngành công nghệ thông tin bắt đầu phát triển và mở rộng tại Việt Nam, hạ tầng cơ sở bắt đầu lớn mạnh, nhờ có những lớp bồi dưỡng, tình thần tự tìm tòi, học hỏi của các thầy cô và cán bộ trong trường mà khả năng sử dụng công nghệ thông tin và năng lực truy cập Internet của thầy cô ngày càng tốt hơn

1.3.3 Nguồn thông tin của Gốm sứ cổ truyền trong công tác đào tạo của Học viện

Hiện nay, nguồn thông tin của Gốm sứ cổ truyền trong công tác đào tạo của Học viện chủ yếu lấy từ kho học liệu của Học viện, Ngoài ra nguồn thông tin còn

được thu thập và trích lọc từ kho dữ liệu các bài báo, kho dữ liệu các Video về gốm

sứ mà là sản phẩm bài tập, bài kiểm tra thực tế của sinh viên, học viên của Học viện

1.3.4 Nhu cầu về cơ sở dữ liệu thông tin đa phương tiện

Nắm vững nhu cầu về CSDL thông tin đa phương tiện, đáp ứng kịp thời, chính xác là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong công tác đào tạo tại Học viện Ngày nay, khoa học xã hội ngày càng phát triển, các chuyên đào tạo trong Học viện ngày càng nhiều thì nhu cầu về cơ sở dữ liệu thông tin đa phương tiện ngày càng đa dạng và phong phú hơn

Ch ươ ng 2: KHAI PHÁ D Ữ LI Ệ U TRONG C Ơ S Ở D Ữ

LI Ệ U LIÊN QUAN T Ớ I G Ố M S Ứ C Ổ TRUY Ề N

2.1 Kiến trúc cơ sở dữ liệu văn bản

2.1.1 Kiến trúc chung

Kiến trúc: là một hệ thống xác định cấu trúc của nó, các thành phần được hệ thống xác định, chức năng mỗi thành phần được mô tả, các mối quan hệ và tương tác giữa các thành phần này được định nghĩa Đặc tả về kiến trúc cho các hệ thống phần mềm đò hỏi phải xác định rất nhiều đơn thể với các giao diện và mối quan hệ qua lại giữa dòng điều khiển xuyên suốt hệ thống Có 3 cách tiếp cận khác nhau:

• Dựa trên các thành phần: các thành phần của chúng được định nghĩa cùng với mối tương quan giữa chúng Như vậy, DBMS gồm một số thành phần, mỗi thành phần cung cấp một số chức năng vận hành nào đó Tương tác có trật tự và có hệ thống giữa chúng cung cấp toàn bộ chức năng của hệ thống

Đây là tiếp cận mong muốn nếu mục tiêu đối tượng là thiết kế và cài đặt hệ

thống đang xem xét Ngược lại sẽ rất khó khăn khi cần xác định chức năng của hệ thống bằng cách xem các thành phần của nó

• Dựa trên chức năng: các nhóm người được sử dụng được xác định và các chức năng mà hệ thống được thực hiện cho mỗi nhóm được định nghĩa Đặc

tả hệ thống loại này điển hình là mô tả cấu trúc phân cấp của các nhóm người

sử dụng Kết quả là tạo ra một kiến trúc hệ thống phân cấpvới các giao diện

được định nghĩa rõ ràng giữa các chức năng và các tầng khác nhau

• Dựa trên dữ liệu: các kiểu dữ liệu khác nhau sẽ được định nghĩa, và bộ khung kiến trúc được đặc tả nhằm nhằm định nghĩa các đơn vị chức năng sẽ tiếp nhận hoặc sử dụng dữ liệu trên những góc độ khác nhau Bởi dữ liệu là tài nguyên chính mà DBMS cần quản lý, cách tiếp cận này được ưa chuộng

đối với hoạt động tiêu chuẩn hoá Ưu điểm của tiếp cận trên dữ liệu là tầm

quan trong chủ chốt đã được đặt vào tài nguyên dữ liệu Trên quan điểm của của hệ quản trị CSDL, điều này rất có ý nghĩa bởi vì tài nguyên căn bản mà DBMS quản lý là dữ liệu Tuy nhiên chúng ta không thể đặc tả đầy đủ một kiến trúc trừ khi mô đun chức năng cũng được mô tả

Cả ba cách tiếp cận trên điều phải được sử dụng khi ta định nghĩa một mô hình kiến trúc, trong đó mỗi góc độ ta sẽ tập trung vào các khía cạnh khác nhau của mô

hình kiến trúc, kiến trúc ANSI/SPARC thuộc vào nhóm phương pháp dựa vào tổ chức dữ liệu, nó cho phép ba hình ảnh về dữ liệu:

• Khung nhìn ngoài: là cách nhìn của người sử dụng, kể cả lập trình viên;

• Khung nhìn trong: là cách nhìn của hệ thống;

• Khung nhìn khái niệm: là cách nhìn của công ty hay xí nghiệp

Hình 2.1 Kiến trúc ANSI/SPARC

• Lược đồ trong: là lược đồ ở mức thấp nhất của kiến trúc, là mức xử lý phần

định nghĩa và tổ chức vật lý của dữ liệu Vị trí của dữ liệu trong thiết bị lưu

trữ, cơ chế truy nhập được sử dụng là những vấn đề được cập nhật ở mức này

• Lược đồ ngoài: là tập khung nhìn của từng người sử dụng biểu thị cho phần CSDL mà người dùng có thể truy cập cũng như mối liên hệ giữa các dữ liệu người dùng có thể thấy được Nhiều người sử dụng có thể dùng chung một khung nhìn

• Lược đồ khái niệm: là lược đồ nằm giữa lược đồ ngoài và lược đồ trong, là ý nghĩa khái niệm của CSDL

2.1.2 Các chức năng trong cơ sở dữ liệu văn bản

CSDL văn bản cũng có một số chức năng chính như: Lưu trữ, truy câp, tổ chức và xử lý

• Lưu trữ trên đĩa và có thể chuyển đổi từ CSDL này sang CSDL khác, ta có thể sử dụng các hệ quản trị CSDL nhỏ như Excel, Access, MySQL, ProrgraSQL, hay SQL Server, Oracle

• Truy cập dữ liệu phụ thuộc vào yêu cầu và mục đích của người sử dụng Ở mức cục bộ dữ liệu được truy cập ngay chính trong CSDL nhằm xử lý dữ liệu bên trong của chính nó Khi mục đích yêu cầu vượt ra ngoài CSDL ta cần có sự cập nhật giữa các CSDL với nhau

• Tổ chức CSDL văn bản phụ thuộc vào mô hình cơ sở dữ liệu, phụ thuộc vào

đặc điểm riêng của từng ứng dụng cụ thể

• Trong nhiều trường hợp cần xử lý, truy vấn dữ liệu theo yêu cầu và mục đích khác nhau, ta phải truy vấn cùng với các phép toán, phát biểu CSDL để kết xuất ra yêu cầu của việc xử lý

2.2 Kiến trúc cơ sở dữ liệu văn bản liên quan tới Gốm sứ cổ truyền Việt Nam

2.2.1 Nội dung liên quan tới gốm sứ cổ truyền

Gốm sứ bát tràng: là tên gọi cho các loại đồ gốm được sản xuất tại làng Bát

tràng thuộc xã Bát tràng, huyện Gia lâm, Hà nội Theo nghĩa Hán Việt, chữ Bát nghĩa là Bát ăn của nhà sư, chữ tràng có nghĩa là “cái sân lớn” là mảng đất dành riêng cho chuyên môn Để làm gốm sứ người chọn phải qua các khâu xử lý và pha chế đất, tạo dáng, tạo hoa văn, phủ men và cuối cùng là nung sản phẩm

• Chọn đất: điều quan trong đầu tiên để hình thành nên các lo gốm là nguồn

đất sét làm gốm

• Xử lý, pha chế đất: trong đất nguyên liệu thường có tạp chất, ngoài ra tùy thuộc vào yêu cầu của từng loại gốm khác nhau mà có những cách pha chế khác nhau để tạo ra sản phẩm phù hợp

• Tạo dáng: phương pháp tạo dáng cổ truyền của người làng Bát tràng là làm bằng tay trên bàn xoay Trong khâu tạo dáng, người thợ gốm Bát tràng, sử dụng phổ biến lối “vuốt tay, be chạch” trên bàn xoay Ngày nay, theo yêu cầu sản xuất gốm công nghệ hay mĩ nghệ, nghệ nhân gốm có thể đắp nặn một sản phẩm mẫu để đổ khuôn thạch cao phục phụ cho việc sản xuất hàng loạt

• Phơi sấy và sửa hàng mộc: tiến hành phơi hàng mộc sao cho khô, không bị nứt nẻ, không làm thay đổi hình dạng của sản phẩm Biện pháp tối ưu mà lâu nay người dân Bát trang vẫn sử dụng là hong khô hiện vật trên giá và để nơi thoáng mát Ngày nay nhiều người đã sử dụng sấy hiện vật trong lò sấy, tăng

nhiệt độ từ từ để nước bốc hơi dần Sau khi sản phẩm đã định hình cần đem

“ủ vóc” và sửa lại cho hoàn chỉnh

• Quá trang trí hoa văn và phủ men: Để trang trí hoa văn người thợ gốm Bát tràng vẽ trực tiếp lên nền mộc các văn họa tiết, thợ vẽ gốm phải có tay nghề cao, hoa văn học tiết phải hài hòa với giáng gốm

• Tráng men: khi sản phẩm mộc đã hoàn chỉnh, người thợ gốm có thể nung sơ

bộ sản phẩm ở nhiệt độ thấp, rồi sau đó mới đem tráng men hoặc dùng ngay sản phẩm mộc hoàn chỉnh đó trực tiếp tráng men lên trên rồi mới nung Kỹ thuật tráng men có nhiều hình thức như phun men, dội men lên bề mặt cốt gốm cỡ lớn, nhúng men đối với loại gốm nhỏ, nhưng thông dụng nhất là tráng men ngoài sản phẩm, gọi là “kim men”, và khó hơn là hình thức “quay men” và “đúc men”

• Quá trình nung: khi công việc chuẩn bị đã hoàn tất thì đốt lò trở thành khâu quyết định thành cộng hay quyết định của một mẻ gốm, việc nung gốm theo nguyên tác nâng cao dần nhiệt độ lò đến nhiệt độ cao nhất, khi gốm chin thì

hạ dần nhiệt độ lò

Những đặc điểm của gốm Bát Tràng: Hầu hết, đồ gốm Bát Tràng được sản xuất theo lối thủ công, thể hiện rõ rệt tài năng sáng tạo của người thợ lưu truyền qua nhiều thế hệ Do tính chất của các nguồn nguyên liệu tạo cốt gốm và việc tạo dáng

đều làm bằng tay trên bàn xoay, cùng với việc sử dụng các loại men khai thác trong

nước theo kinh nghiệm nên đồ gốm Bát Tràng có nét riêng là cốt đầy, chắc và khá nặng, lớp men trắng thường ngả mầu ngà, đục

Dựa vào ý nghĩa sử dụng, có thể phân chia loại hình của đồ gốm Bát Tràng như sau:

• Đồ gốm gia dụng: Bao gồm các loại đĩa, chậu hoa, âu, thạp, ang, bát, chén,

khay trà, ấm, điếu, nậm rượu, bình vôi, bình, lọ, choé và hũ

• Đồ gốm dùng làm đồ thờ cúng: Bao gồm các loại chân đèn, chân nến, lư

hương, đỉnh, đài thờ, mâm gốm và kiếm Trong đó, chân đèn, lư hương và

đỉnh là những sản phẩm có giá trị đối với các nhà sưu tầm đương đại vì lẽ

trên nhiều chiếc có minh văn cho biết rõ họ tên tác giả, quê quán và năm tháng chế tạo, nhiều chiếc còn ghi khắc cả họ và tên của những người đặt hàng Đó là một nét đặc biệt trong đồ gốm Bát tràng

• Đồ trang trí: Bao gồm mô hình nhà, long đình, các loại tượng như tượng

nghê, tượng ngựa, tượng Di Lặc, tượng Kim Cương, tượng hổ, tượng voi, tượng người ba đầu, tượng đầu khỉ mình rắn và tượng rồng

• Trang trí: Thế kỉ 14–15: Hình thức trang trí trên gốm Bát Tràng bao gồm các kiểu như khắc chìm, tô men nâu theo kĩ thuật gốm hoa nâu thời Lý–Trần, kết hợp với chạm nổi và vẽ men lam

Gốm Bát Tràng có 5 dòng men đặc trưng được thể hiện qua mỗi thời kì khác nhau để tạo nên những sản phẩm đặc trưng khác nhau: men lam xuất hiện khởi đầu

ở Bát Tràng với những đồ gốm có sắc xanh chì đến đen sẫm; men nâu thể hiện theo

phong cách truyền thống và được vẽ theo kĩ thuật men lam; men trắng ngà sử dụng trên nhiều loại hình đồ gốm từ thế kỉ 17 đến thế kỉ 19, men này mỏng, màu vàng ngà, bóng thích hợp với các trang trí nổi tỉ mỉ; men xanh rêu được dùng kết hợp với men trắng ngà và nâu tạo ra một đòng Tam thái rất riêng của Bát Tràng ở thế kỉ 16–

17 và men rạn là dòng men chỉ xuất hiện tại Bát Tràng từ cuối thế kỉ 16 và phát triển liên tục qua các thế kỉ 17–19

Hình 2.2 Chân đèn gốm tráng men lam, loại men nổi tiếng của Bát Tràng Gốm sứ Chu đậu: gốm Chu Đậu-Mỹ Xá, còn được biết đến là gốm Chu Đậu,

là gốm sứ cổ truyền Việt Nam đã được sản xuất tại vùng mà nay thuộc làng Chu

Đậu và làng Mỹ Xá, thuộc các xã Minh Tân và Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải

Dương Loại gốm sứ này thường được nhắc đến với tên gốm Chu Đậu là do lần đầu tiên người ta khai quật được các di tích của dòng gốm này ở Chu Đậu Sau này, khi khai quật tiếp ở Mỹ Xá (làng bên cạnh Chu Đậu) thì người ta phát hiện ra khối lượng di tích còn đa dạng hơn và có một số nước men người ta không tìm thấy trong

số các di tích khai quật được tại Chu Đậu, Gốm sứ Chu Đậu là dòng gốm nổi tiếng

vì màu men và họa tiết thuần Việt Nó đã từng xuất khẩu sang nhiều nước châu Âu Năm 1997, sau khi tìm được rất nhiều gốm Chu Đậu trong con tàu đắm ở Cù Lao