Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục nghiêng không đổi Lời giải: Nguyên nhân sinh ra hiện tượng ngày và đêm dài ngắn theo mùa là do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiê
Trang 1CHƯƠNG IV: MỘT SỐ QUY LUẬT CỦA LỚP VỎ ĐỊA LÍ
TỔNG HỢP CÂU HỎI VẬN DỤNG VÀ VẬN DỤNG CAO CHUYÊN ĐỀ
ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN ĐẠI CƯƠNG
Câu 1: Trên bản đồ tỉ lệ 1 : 6 000 000, khoảng cách giữa hai thành phố đo được
là 5cm điều đó có nghĩa là trên thực tế khoảng cách giữa hai thành phố đó là:
Trang 2Câu 3: Do ảnh hưởng của lực Côriolit, vật chuyển động trên bề mặt Trái Đất sẽ
bị lệch hướng nhiều nhất khi chuyển động theo phương nào dưới đây?
A Chuyển động theo phương kinh tuyến
B Chuyển động theo phương lệch với kinh tuyến 300
C Chuyển động theo phương lệch với kinh tuyến 600
D Chuyển động theo phương vĩ tuyến
Lời giải:
Do lực Côriolit, vật chuyển động trên bề mặt Trái Đất sẽ bị lệch hướng nhiều nhất khi chuyển động theo phương kinh tuyến Cụ thể là ở nửa cầu Bắc, nếu nhìn theo hướng chuyển động thì vật thể sẽ lệch về bên phải còn nửa cầu Nam vật chuyển động sẽ lệch về bên trái Lực Côriolit ảnh hưởng đến cả vật thể rắn, lỏng và khí, điển hình như các khối khí, đường đạn bay, hướng chuyển động của các dòng chảy,…
Câu 5: Tại sao có hiện tượng ngày và đêm dài ngắn theo mùa?
A Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với vận tốc không đổi
B Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với chu kì một năm
C Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiêng không đổi
Trang 3D Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục nghiêng không đổi
Lời giải:
Nguyên nhân sinh ra hiện tượng ngày và đêm dài ngắn theo mùa là do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với trục nghiêng không đổi trong quá trình chuyển động nên có lúc nửa cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, có khi nửa cầu Nam ngả về phía Mặt Trời Điều đó khiến cho thời gian chiếu sáng và sự thu nhận bức xạ Mặt Trời ở mỗi bán cầu đều thay đổi trong năm
- Vào tháng 6 (tháng 5 âm lịch): Do trục Trái Đất nghiêng và hướng nghiêng không đổi, ánh sáng Mặt Trời chỉ chiếu đc một nửa TĐ (do TĐ hình cầu), nửa cầu Bắc ngả về phía MT nó được chiếu sáng nhiều hơn nửa cầu Nam nên các địa điểm trên nửa cầu Bắc có ngày dài hơn đêm (ngày dài, đêm ngắn) Nước ta nằm ở nửa cầu Bắc do đó đêm tháng 5 ngắn, đúng với câu nói của nhân dân ta:
"Đêm tháng 5 chưa nằm đã sáng"
- Vào tháng 12 (tháng 10 âm lịch): Vào mùa đông, do nửa cầu Bắc chếch xa Mặt Trời nên các địa điểm trên nửa cầu Bắc có ngày ngắn đêm dài Nước ta nằm ở nửa cầu Bắc do đó ngày ở tháng 10 ngắn đúng với lời nói " Ngày tháng
10 chưa cười đã tối"
Trang 4Như vậy, câu “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng/Ngày tháng mươi chưa cười
đã tối” là câu tục ngữ chỉ đúng ở bán cầu Bắc
Đáp án cần chọn là: A
Câu 7: Tại sao trong khoảng thời gian từ 21 – 3 đến 23 – 9 ở bán cầu Bắc có
ngày dài hơn đêm?
A Bán cầu Bắc là mùa xuân và mùa hạ
B Vận tốc Trái Đất quay quanh Mặt Trời giảm
C Bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời
D Bán cầu Bắc chếch xa Mặt Trời
Lời giải:
Trong khoảng thời gian từ 21 – 3 đến 23 – 9 ở bán cầu Bắc có ngày dài hơn đêm do bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên thời gian ban ngày sẽ được chiếu sáng nhiều hơn thời gian ban đêm và hiện tượng ngày đêm ở nửa cầu Nam thì ngược lại, đêm dài hơn ngày
Đáp án cần chọn là: C
Câu 8: Do Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục từ Tây sang Đông nên trong
cùng một thời điểm sẽ thấy hiện tượng nào?
A Người đứng ở các vĩ tuyến khác nhau sẽ nhìn thấy Mặt Trời ở độ cao khác nhau
B Người đứng ở các kinh tuyến khác nhau sẽ nhìn thấy Mặt Trời ở độ cao khác nhau
C Ở phía Tây sẽ thấy Mặt Trời xuất hiện sớm hơn những người ở phía Đông
D Mọi nơi trên Trái Đất sẽ thấy vị trí của Mặt Trời trên bầu trời giống nhau
Trang 5Câu 9: Trái Đất nhận được lượng nhiệt và ánh sáng phù hợp để sự sống có thể
phát sinh và phát triển là do:
A Trái Đất có lớp khí quyển dày tới 2000km và chia thành nhiều tầng khác nhau
B Trái Đất có khối lượng tương đối lớn và tự quay quanh trục 1 vòng trong 24 giờ
C.Trái Đất cách Mặt Trời 149,6 triệu km và tự quay quanh trục 1 vòng trong 24 giờ
D Trái Đất vừa tự quay quanh trục (24 giờ) vừa chuyển động quanh Mặt Trời (365 ngày)
Lời giải:
Nguyên nhân Trái Đất nhận được lượng nhiệt và ánh sáng phù hợp để sự sống
có thể phát sinh và phát triển là do Trái Đất nằm cách Mặt Trời 149,6 triệu km,
đó là khoảng cách lí tưởng cho sự sống và tự quay quanh trục 1 vòng trong 24 giờ
Đáp án cần chọn là: C
Câu 10: Vì sao trên bề mặt Trái Đất có hiện tượng ngày đêm luân phiên nhau
với nhịp điệu 24 giờ?
A Trái Đất tự quay quanh trục
B Trục Trái Đất nghiêng
C Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời
D Trái Đất có dạng hình khối cầu
Lời giải:
Trên bề mặt Trái Đất có hiện tượng ngày đêm luân phiên nhau với nhịp điệu 24 giờ là do Trái Đất có dạng hình cầu và Trái Đất tự quay quanh trục nên chỉ có một nửa được chiếu sáng và một nửa luôn nằm trong bóng tối Hiện tượng ngày đêm dài ngắn luôn phiên nhau ở tất cả mọi nơi trên Trái Đất
Đáp án cần chọn là: A
Câu 11: Vì sao ở nước ta lại hình thành những cánh đồng giữa núi như ở các
tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình?
Trang 6A Hiện tượng xâm thực bởi băng hà
B Xâm thực bởi nước chảy trên mặt
C Vận động nâng nên của địa hình hai bên
D Thổi mòn do gió từ trên cao xuống
Lời giải:
Nguyên nhân ở nước ta hình thành những cánh đồng giữa núi như ở các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình là do các tỉnh này chủ yếu là có địa hình đồi núi nhưng nhiều vùng đồi núi có lớp phủ thực vật yếu (do mất rừng,…) nên qua một quá trình lâu dài dưới sự tác động của ngoại lực, đặc biệt là hiện tượng xâm thực mạnh bởi dòng nước chảy xiết trên mặt địa hình nên đã hình thành các đồng bằng nhỏ hẹp giữa núi
Đáp án cần chọn là: D
Câu 13: Dạng địa hình xâm thực nấm đá độc đáo trên thế giới là do tác dụng
của nhân tố nào dưới đây?
A Gió
B Nhiệt độ
C Sóng biển
Trang 7Câu 14: Đóng băng của nước có tác dụng làm phá huỷ đá chủ yếu do:
A Nước đóng băng tạo thành lớp màng ăn mòn các khối đá tiếp xúc với nó
B Nước đóng băng tăng thể tích, tạo áp lực lớn lên thành khe nứt của khối đá
C Nhiệt độ của nước đóng băng là 00C, nhiệt độ này làm đá dễ bị phá huỷ
D Đá dễ bị phá hủy ở vùng có nền nhiệt độ thấp và vùng có nhiều khe nứt
Lời giải:
Trong đá có ít nhiều lỗ hổng và khe nứt, nơi có thể lưu giữ nước và hơi nước Khi nhiệt độ hạ thấp tới 00C, nước trong khe nứt hóa băng, đồng thời thể tích của nó tăng thêm, do đó tác động lên thành khe nứt những áp lực rất lớn Vì vậy, sau mỗi lần nước trong khe nứt hóa băng, bản thân khe nứt lại giãn thêm một ít Nếu hiện tượng đóng băng – tan băng xảy ra nhiều lần, khối đá sẽ bị vỡ thành những tảng và mảnh vụn
Đáp án cần chọn là: B
Câu 15: Nguyên nhân chủ yếu có dãy núi trẻ Hi – ma – lay – a cao đồ sộ ở châu
Á là do
A Sự đụng độ giữa mảng Thái Bình Dương với mảng Âu – Á
B Sự đụng độ giữa mảng Ấn Độ - Australia với mảng Âu – Á
C Sự đụng độ giữa mảng Phi với mảng Âu – Á
D Sự đụng độ giữa mảng Bắc Mĩ với mảng Âu – Á
Lời giải:
Theo học thuyết kiến tạo mảng, sự hình thành của dãy núi trẻ Hi – ma – lay – a
là kết quả của sự va chạm lục địa hoặc tạo núi dọc theo ranh giới hội tụ giữa mảng Ấn Độ - Australia và mảng Âu – Á Dải núi này được xem là núi nếp uốn
Trang 8Đáp án cần chọn là: B
Câu 16: Phong hóa lí học xảy ra mạnh ở các vùng khô, nóng chủ yếu do:
A gió thổi mạnh vào ban đêm
B nhiều bão cát vào ban ngày
C biên độ nhiệt ngày và đêm lớn
D nắng gay gắt, khí hậu khô hạn
Lời giải:
Ở vùng khô, nóng (hoang mạc và bán hoang mạc), phong hóa lí học xảy ra mạnh là do những vùng này có sự chênh lệch giữa nhiệt độ ban ngày và đêm rất lớn (có nơi sự chênh lệch nhiệt độ hơn 300C) Sự chênh lệch nhiệt độ lớn là nguyên nhân quan trọng nhất xảy ra các hiện tượng phong hóa lí học, kết quả là các đá bị nứt, vỡ thành những mảnh vụn,…
B Xích đạo là khu vực có nhiệt độ cao quanh năm nên không khí giãn nở mạnh
C Xích đạo là nơi tập trung nhiều khí nitơ,ôxy, hơi nước nhất trên Trái Đất
D Ở vùng xích đạo có tỉ lệ diện tích dại dương lớn hơn tỉ lệ diện tích lục địa
Lời giải:
Nguyên nhân chủ yếu khiến độ dày của tầng đối lưu lớn nhất ở xích đạo chủ yếu
vì xích đạo là khu vực có nhiệt độ cao quanh năm nên không khí giãn nở mạnh tạo điều kiện cho các chuyển động đối lưu phát triển lên cao
Đáp án cần chọn là: B
Câu 18: Nguyên nhân nhiệt độ trung bình năm ở khu vực Xích đạo thấp hơn
khu vực chí tuyến bán cầu Bắc là do:
Trang 9A Khu vực xích đạo là vùng có nhiều rừng mưa nhiệt đới nhất trên Trái Đất
B Khu vực xích đạo có hai lần Mặt Trời nên thiên đỉnh, có góc nhập xạ lớn
C Tỉ lệ diện tích lục địa so với đại dương ở khu vực xích đạo nhỏ, mưa nhiều
D Khu vực xích đạo có tầng đối lưu dày hơn khu vực chí tuyến bán cầu Bắc
Lời giải:
Khu vực có nhiệt độ trung bình năm cao nhất trên Trái Đất không phải là ở xích đạo mà ở vùng chí tuyến bán cầu Bắc chủ yếu do tỉ lệ diện tích lục địa ở khu vực xích đạo nhỏ, mưa nhiều trong khi đó vùng chí tuyến bán cầu Bắc có diện tích lục địa lớn, rất ít mưa, khí hậu khô nóng (vùng này tập trung diện tích
hoang mạc, bán hoang mạc lớn nhất trên Trái Đất),…
Đáp án cần chọn là: C
Câu 19: Nguyên nhân chính tạo nên quy luật địa ô là:
A các dãy núi chạy theo chiều kinh tuyến
B sự phân bố đất liền và biển, đại dương
C sự hình thành các vành đai đảo ven lục địa
D các loại gió thổi theo chiều vĩ tuyến
Lời giải:
- Khái niệm: Quy luật địa ô là sự thay đổi các thành phần tự nhiên và cảnh quan theo kinh độ
- Nguyên nhân chính tạo nên quy luật địa ô là do:
+ Sự phân bố đất liền và biển, đại dương -> Khí hậu lục địa bị phân hóa từ đông sang tây
+ Núi chạy theo hướng kinh tuyến
- Biểu hiện là sự thay đổi thảm thực vật theo kinh độ
Đáp án cần chọn là: B
Câu 20: Các khu áp cao thường có mưa rất ít hoặc không có mưa do:
A Không khí khô bốc lên cao, có nhiều gió thổi đến
B Không khí ẩm không bốc lên được lại chỉ có gió thổi đi
Trang 10C Có ít gió thổi đến nhiều gió thổi đi nên độ thấp mưa nhiều
D Nằm sâu trong lục địa nên gió thổi đến ít, độ ẩm cao
Đáp án cần chọn là: D
Câu 22: Ở đai chí tuyến bờ tây lục địa có dòng lạnh tạo cho khí hậu có đặc
điểm nào sau đây?
Trang 11Ở đại chí tuyến bờ tây lục địa có dòng lạnh như Ca-li-phooc-ni-a, Ben-ghê-la, Pê-ru, tạo cho khí hậu khô hạn dễ sinh ra hoang mạc Ví dụ: Dòng biển lạnh Ca-na-ri chảy ven bờ biển Tây Bắc châu Phi, dòng biển lạnh Ben-ghê-la chảy ven bờ biển Tây Nam châu Phi, lượng mưa vùng ven biển dưới 200mm là một trong những nguyên nhân hình hoang mạc Xa-ha-ra, Ca-la-ha-ri,… ở châu Phi Đáp án cần chọn là: C
Câu 23: Ở đai chí tuyến bờ đông lục địa có khí hậu ẩm, mưa nhiều vì chịu ảnh
- Phía đông châu Âu do nằm sâu trong lục địa nên ảnh hưởng của biển không đáng kể và phía đông còn chịu ảnh hưởng của khối khí lục địa từ châu á tràn sang, phía đông bắc do nằm gần vòng cực bắc nên ở đây lạnh quanh năm nên ở phía đông sẽ phát triển môi trường khí hậu ôn đới lục địa và xuất hiện những môi trường hoang mạc bán hoang mạc
Đáp án cần chọn là: B
Câu 24: Với quy luật về sự thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí, khi tiến
hành các hoạt động khai thác tự nhiên trong lớp vỏ địa lí cần hết sức chú ý đến:
A Mỗi thành phần của lớp vỏ địa lí là một bộ phận riêng biệt, cần được bảo vệ
B Các thành phần của lớp vỏ địa lí có thể gây phản ứng dây chuyền với nhau
Trang 12C Để đạt hiệu quả cao, cần tác động vào các thành phần của lớp vỏ địa lí cùng một lúc
D Hết sức hạn chế việc tác động vào các thành phần của lớp vỏ địa lí
Lời giải:
Với quy luật về sự thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lí, khi tiến hành các hoạt động khai thác tự nhiên trong lớp vỏ địa lí cần hết sức chú ý đến các thành phần của tự nhiên vì sự can thiệp vào mỗi thành phần của lớp vỏ địa lí sẽ gây phản ứng dây chuyền tới các thành phần khác
Ví dụ 1: Khí hậu (lượng mưa tăng):
+ Sông ngòi (lưu lượng nước, dòng chảy tăng)
+ Địa hình (mức độ xói mòn tăng)
+ Thổ nhưỡng (lượng phù sa tăng)
Ví dụ 2: Khí hậu từ khô hạn sang ẩm ướt:
+ Sông ngòi (thay đổi chế độ dòng chảy)
+ Địa hình (xói mòn mạnh, phá hủy đá)
+ Thổ nhưỡng (quá trình hình thành đất nhanh hơn)
+ Thực vật (phát triển mạnh)
Đáp án cần chọn là: B
Câu 25: Vì sao các khu vực chịu ảnh hưởng của gió mùa thường có lượng mưa
lớn?
A Gió mùa mùa Đông qua biển kết hợp với không khí lạnh gây mưa
B Gió mùa mùa hạ thổi từ biển vào thường xuyên đem mưa đến
C Cả gió mùa mùa hạ và gió mùa mùa Đông đều đem mưa lớn đến
D Thường xuyên chịu ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới
Lời giải:
Gió mùa là một loại gió đổi hướng theo mùa Thuật ngữ này vốn được sử dụng cho gió mùa tại Biển Ả Rập và Ấn Độ Dương Có hai loại gió mùa: gió mùa đông và gió mùa hè Ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á, mùa hạ có gió thổi từ
Trang 13Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương tới, đem theo không khí mát mẻ và mưa lớn
Vào mùa đông, gió mùa thổi từ lục địa châu Á ra, đem theo không khí khô và lạnh Càng gần về xích đạo, gió ấm dần lên
Như vậy, ta thấy các khu vực chịu ảnh hưởng của gió mùa, đặc biệt là gió mùa mùa hạ thường có lượng mưa lớn vì gió mùa mùa hạ thổi từ biển vào thường xuyên đem theo hơi ẩm nhiều, ẩm dày và gây mưa cho vùng nội địa, ven
biển,…
Đáp án cần chọn là: B
Câu 26: Bản tin dự báo thời tiết cho biết: áp thấp nhiệt đới đã hình thành ngoài
khơi biển Đông, cách vĩ tuyến 170B về phía nam là 126 hải lí Vậy, áp thấp nhiệt đới đang ở vĩ độ:
233,352 : 111,18 = 2,098 và tương đương với khoảng 2006’
Như vậy, bản tin dự báo thời tiết cho biết: áp thấp nhiệt đới đã hình thành ngoài khơi biển Đông, cách vĩ tuyến 170Bắc về phía nam là 126 hải lí thì khi đó áp thấp nhiệt đới đang ở vĩ độ 14054´B
Đáp án cần chọn là: D
Câu 27: Vì sao xích đạo là khu vực có mưa nhiều nhất trên Trái Đất?
A Là nơi thường xuyên chịu tác động của frông, có nhiều dòng biển lạnh
Trang 14B Là nơi có diện tích rừng, mặt biển và sông, hồ lớn nhất thế giới
C Là khu áp thấp nhiệt lực, dòng biển nóng và các luồng gió thổi đến
D Tỉ lệ diện tích đại dương so với diện tích lục địa là rất lớn
Lời giải:
Hai bên đường xích đạo là khu vực có mưa nhiều nhất trên Trái Đất là do:
- Nhiều dòng biển nóng chảy qua
- Góc nhập xạ lớn nhất, nhận được nhiều nhiệt nhất nên nóng quanh năm, tồn tại khí áp thấp quanh năm
- Gió tín phong hoạt động quanh năm (thổi từ 300 Bắc và Nam về xích đạo)
- Mặt khác đường xích đạo đi qua đại dương nhiều hơn lục địa nên gió tín
phong đem mưa nhiều quanh năm, lượng mưa trung bình > 2000 mm/ năm Đáp án cần chọn là: C
Câu 28: Tại sao nhiệt độ trung bình năm ở vĩ độ 200 lớn hơn ở xích đạo?
A Góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời ở vĩ độ 200 lớn hơn ở xích đạo
B Không khí ở vĩ độ 200 trong hơn không khí ở xích đạo
C Khu vực vĩ độ 200 trơ trụi và ít đại dương hơn ở khu vực xích đạo
D Tầng khí quyển ở vĩ độ 200 mỏng hơn tầng khí quyển ở xích đạo
Đáp án cần chọn là: C
Câu 29: Vì sao ở đại dương có biên độ nhiệt độ nhỏ hơn lục địa?
A Đại dương là nơi chứa nước mặn nên mát mẻ hơn lục địa
B Bề mặt lục địa nồi lên nhận được nhiều nhiệt hơn đại dương
Trang 15C Đất hấp thụ nhiệt nhanh hơn và tỏa nhiệt nhanh hơn nước
D Độ cao trung bình của các lục địa lớn hơn các đại dương
Lời giải:
Đại dương có biện độ nhiệt nhỏ vì khả năng hấp thụ nhiệt của đại dương là nhỏ Phần lớn nhiệt đến dại dương bị phản xạ trở lại môi trường nên lượng nhiệt hấp thụ được cũng nhỏ, Còn lục địa lươnhietjệt hấp thụ được vào bản ngày là rất lớn làm cho bề mặt lúc địa nhiệt độ tăng rất nhanh Khi đêm về tốc độ mất nhiệt trên
bề mặt lục địa cũng nhanh vì thế biên độ dao động nhiệt lớn
Ví dụ: Ta lấy 1 thanh sắt và 1 viên gạch đun lên Sắt hấp thụ nhiệt rất nhanh nên tỏa nhiệt cũng nhanh, viên gạch hấp thụ nhiệt chậm và kém nên tỏa nhiệt cũng chậm hơn
Đáp án cần chọn là: C
Câu 30: Tại sao trong thực tế các đai khí áp không liên tục mà bị chia cắt thành
từng khu khi áp riêng biệt?
A Sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại dương
B Bị địa hình trên bề mặt Trái Đất chia cắt
C Diện tích lục địa và đại dương không đều nhau
D Tác động của các loại gió thổi trên bề mặt Trái Đất
Lời giải:
Trong thực tế các đai khí áp không liên tục mà bị chia cắt thành từng khu khi áp riêng biệt, nguyên nhân chủ yếu là do sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại dương
Đáp án cần chọn là: A
Câu 31: Vì sao dưới các áp cao cận chí tuyến thường có các hoang mạc lớn?
A Nhận được bức xạ Mặt Trời lớn quanh năm, rất nóng và khô hạn
B Không khí bị nén xuống, thực vật không thể sinh trưởng được
C Không khí bị nén xuống, hơi ẩm không bốc lên được, không có mưa
D Các áp cao cận chí tuyến thường nằm sâu trong lục địa nên ít mưa
Lời giải: