Kỹ thuật kích thích sinh sản 6 Do không phân biệt đực cái bằng hình thái ngoài nên mỗi đợt sinh sản chọn 7 khoảng 30 – 40 con hải sâm cát bố mẹ cho một lần kích thích.. Các phương 8
Trang 12
3
Kỹ thuật sản xuất giống
4
Hải Sâm
5
6
Trang 2I Kỹ thuật tuyển chọn và nuôi vỗ thành thục hải sâm bố mẹ
1
1.1 Tuyển chọn, lưu giữ con bố mẹ
2
- Hải sâm cát được lựa chọn làm bố mẹ là những con hải sâm trưởng thành
3
khỏe mạnh, không trầy xướt, không bị bệnh Chúng được đánh bắt từ tự nhiên
4
hoặc chọn lọc từ các ao nuôi thương phẩm Kích cỡ tốt nhất nên lớn hơn 250
5
gam
6
7
- Quá trình vận chuyển hải sâm bố mẹ có thể gây sốc dẫn đến hải sâm bị thải
8
nội tạng ra ngoài hoặc đẻ non nên quá trình vận chuyển phải hết sức cẩn thận
9
tốt nhất vẫn là vận chuyển hở, để hải sâm sấp nước trong thùng xốp và giữ
10
nhiệt độ ổn định suốt quá trình vận chuyển Vận chuyển hải sâm bố mẹ bằng
11
thùng xốp không nên để quá hai lớp hải sâm chồng lên nhau
12
- Sau khi tuyển chọn và vận chuyển về trại, hải sâm được nuôi giữ trong ao
13
hoặc trong đăng có điều kiện nuôi như sau:
14
+ Chất đáy: cát hoặc cát bùn
15
+ Độ mặn: 25 – 35 ‰
16
+ Nhiệt độ: 25 – 31 độ C
17
Trang 3+ pH: 6,5 – 8,5
1
- Nuôi giữ hải sâm trong ao hoặc đăng biển có vị trí gần trại sản xuất Tùy
2
theo công suất của trại mà diện tích đăng nuôi hoặc ao nuôi lớn hay nhỏ Quá
3
trình nuôi vỗ trong đăng biển hoặc ao giúp cho hải sâm bố mẹ tăng trưởng
4
bình thường trong điều kiện nuôi ở mật độ thấp (<200g/m2), ít có sự cạnh
5
tranh về thức ăn Trong quá trình nuôi, thường xuyên vệ sinh đăng cho nước
6
thông thoáng còn đối với nuôi ao thì quản lý môi trường ổn định, thay nước
7
thường xuyên đảm bảo hải sâm phát triển bình thường
8
1.2 Nuôi vỗ thành thục hải sâm bố mẹ trong bể xi măng
9
- Nuôi vỗ thành thục hải sâm bố mẹ trong bể là yếu tố quyết định cho chủ
10
động trong sinh sản nhân tạo Sau khi được nuôi vỗ trong bể, hải sâm bố mẹ
11
sẽ phát triển đồng đều về tuyến sinh dục và dễ dàng hơn khi kích thích
12
- Bể nuôi vỗ bố mẹ cần có những điều kiện như sau:
13
+ Diện tích: 15 – 20 m2
14
+ Chất đáy: cát, độ dày 10cm
15
+ Mực nước: 0,5 – 1,0m
16
+ Độ mặn: 30 – 35 ‰
17
+ Nhiệt độ: 26 – 30 độ C
18
- Trước hết, chọn những cá thể khỏe mạnh, không trầy xước có kích cỡ trên
19
350 gam đưa vào nuôi vỗ thành thục Bể nuôi vỗ thường là bể xi măng trong
20
nhà có mái che, thoáng mát Cấp cát sạch vào bể độ dày 10cm cho hải sâm bố
21
mẹ vùi mình Nước biển được bơm cấp trực tiếp vào bể hoặc qua hệ thống lọc
22
cát
23
Trang 4- Mật độ thả 1 con/m2, cho ăn bổ sung bằng thức ăn tôm dạng mịn CP 9.000
1
với 1 gam/m3 Thay nước hằng ngày vào buổi sáng nhằm cân bằng nhiệt độ
2
nguồn nước trong bể và nguồn nước thay, lượng nước thay khoảng 20% thể
3
tích Thời gian cho 1 đợt nuôi vỗ thành thục hải sâm bố mẹ kéo dài trong
4
khoảng một tháng
5
II Kỹ thuật kích thích sinh sản
6
Do không phân biệt đực cái bằng hình thái ngoài nên mỗi đợt sinh sản chọn
7
khoảng 30 – 40 con hải sâm cát bố mẹ cho một lần kích thích Các phương
8
pháp kích thích sinh sản được sử dụng trước đây khi chưa có kỹ thuật nuôi vỗ
9
thành thục hải sâm cát bố mẹ trong bể xi măng thường phức tạp và có độ tin
10
cậy thấp do hải sâm thành thục ngoài tự nhiên không đồng đều Các phương
11
pháp kể đến như kích thích sốc nhiệt, phơi hải sâm trong bóng râm, dùng vòi
12
nước áp lực hay kết hợp với dung dịch tảo khô cho vào bể kích thích Khi
13
dùng các phương pháp trên đều gây yếu con bố mẹ và làm bẩn trứng sau khi
14
hải sâm sinh sản Do đó kỹ thuật kích thích cải tiến hiện nay là kích thích
15
nhiệt là chủ yếu Các bước kích thích được mô tả như sau:
16
- Nhiệt độ bể kích thích được nâng lên cao hơn trong bể nuôi vỗ hải sâm bố
17
mẹ từ 3 – 5 độ C trước khi cho chúng vào bể kích thích Trước đó, hải sâm bố
18
mẹ phải được vệ sinh kỹ bằng nước biển lọc sạch, nhốt và thay nước cho sạch
19
sẽ trước khi cho vào bể kích thích
20
- Dùng một bể có đáy bằng phẳng, thể tích khoảng 1,5 – 2m3, cấp nước biển
21
sạch đã qua xử lý, lọc sạch qua túi siêu lọc 1µm vào khoảng 1/3 thể tích bể
22
Dùng đèn hoặc máy nâng nhiệt để nâng nhiệt độ chênh lệch so với bể nuôi vỗ
23
hải sâm bố mẹ từ 3 – 5 độ C Sau khi hải sâm đã nhả sạch cát và chất bẩn
24
trong ruột, tiến hành đưa hải sâm bố mẹ vào bể kích thích để cho sinh sản, thả
25
nhẹ hải sâm vào bể, sục khí nhẹ và đậy bạt để giữ nhiệt ổn định
26
Trang 5- Sau khi cho hải sâm bố mẹ vào bể kích thích, khoảng hai giờ sau khi kích
1
thích, con đực bắt đầu phóng tinh Con đực thường phóng tinh trước con cái
2
khoảng 20 – 30 phút, có khi vài giờ, nó tiết ra một giải tinh trùng màu trắng
3
đục trong nhiều phút hoặc thậm chí hàng giờ để kích thích con cái đẻ Khi con
4
cái đẻ, trứng phóng ra từ từ hoặc liên tục nhưng có lúc tăng hoặc giảm trong
5
một vài giờ, con cái có thể phóng trứng nhiều hơn một lần thường xảy ra đối
6
với cá thể thành thục có kích thước lớn
7
- Quan sát, lựa chọn trong bể khoảng 3 – 5 con đực có chất lượng tinh trùng
8
tốt để lại và bắt bớt số con đực còn lại ra ngoài để hạn chế lượng tinh trùng dư
9
thừa Con đực tốt là là những con có dải tinh trùng trắng đục phóng ra liên tục
10
nhưng tinh trùng không bị vón cục Nếu để nhiều tinh trùng trong bể sẽ làm
11
bẩn nước, ảnh hưởng đến trứng Hiện tượng đa tinh trùng trên trứng sẽ làm
12
giảm tỉ lệ thụ tinh, gây ảnh hưởng phát triển của trứng và tăng tỉ lệ dị hình của
13
ấu trùng
14
- Sau khi toàn bộ con cái kết thúc phóng trứng thì bắt hết con bố mẹ ra ngoài,
15
tránh mất trứng khi hải sâm lọc nước Nếu lượng trứng quá nhiều thì cấp thêm
16
nước cho giảm mật độ trứng, tránh mật độ quá dày gây vỡ trứng Mật độ
17
trứng trong bể kích thích không nên quá 10 trứng/ml
18
- Các thao tác như theo dõi và đếm có bao nhiêu con cái và con đực tham gia
19
phóng sinh sản là rất quan trọng trong việc tính toán cho đợt sinh sản kế tiếp,
20
xác định thời gian con cái phóng trứng để ước tính thời gian trứng nở
21
- Trong trường hợp hải sâm bố mẹ không sinh sản, không nên tiếp tục dùng
22
các phương pháp khác Chuyển hải sâm bố mẹ trở lại bể nuôi vố thành thục
23
để tiếp tục nuôi vỗ
24
Trang 6- Khi hải sâm sinh sản xong, chuyển chúng trở lại ao nuôi giữ để hải sâm
1
phục hồi cho nuôi tái thành thục, hải sâm bố mẹ thường tái thành thục trong
2
vòng từ 3 – 4 tháng
3
III Kỹ thuật thu và lọc trứng
4
- Quá trình thu và lọc trứng được tiến hành sau khi hải sâm bố mẹ ngưng
5
phóng tinh và trứng khoảng một giờ Quan sát trên kính hiển vi, trứng đã bắt
6
đầu phân cắt
7
- Đầu tiên, chuyển con bố mẹ nhẹ nhàng ra khỏi bể kích thích sang bể nước
8
sạch khác để tránh mất trứng trong trường hợp con cái tiếp tục đẻ trứng Hút
9
trứng nhẹ nhàng ra khỏi bể kích thích bằng ống siphông qua khung lưới lọc
10
trứng kích cỡ mắt lưới từ 50 – 80µm đặt trong thau hoặc thùng xốp Dùng
11
một vòi nước biển được lọc sạch cấp vào chậu lọc trứng nhằm rửa sạch bớt
12
tinh trùng và chất bẩn phát sinh trong quá trình hải sâm sinh sản
13
- Giữ trứng trong khung lưới lọc lơ lửng bằng cách thỉnh thoảng khuấy nhẹ
14
nước bên ngoài khung lưới Dùng một cốc thủy tinh hoặc ca nhựa có vạch
15
định lượng để thu trứng và đặt chúng vào xô sạch có sục khí nhẹ trước khi
16
chuyển trứng đến bể nuôi ấu trùng Ngoài ra, có thể dùng xô nhỏ (10 lít) để
17
thu trứng thay vì hút trứng, cách làm tương tự theo các bước trên nhưng quá
18
trình thu trứng sẽ nhanh hơn Tuy nhiên, cách thứ hai cần phải tốn công nhiều
19
hơn
20
- Rửa sạch trứng và định lượng trứng trong xô trước khi chuyển vào bể nuôi
21
ấu trùng Mật độ trứng trong xô không quá 100 trứng/ml, do đó không nên để
22
trứng quá mật độ trên trong trường hợp số lượng trứng nhiều hơn dự kiến
23
Không nên để trứng trong bể kích thích qua đêm do môi trường nước trong bể
24
kích thích bị bẩn và mật độ trứng quá cao sẽ làm trứng bị lắng đáy
25
IV Kỹ thuật nuôi ấu trùng trôi nổi
26
Trang 74.1 Chuẩn bị bể nuôi
1
- Nước biển sạch qua lắng và lọc cát được cấp vào bể nuôi ấu trùng qua túi
2
lọc 1µm Các yếu tố môi trường trong bể nuôi được duy trì ở độ mặn 30 – 35
3
‰; nhiệt độ: 26 – 30 độ C; pH: 7,5 – 8,5
4
- Bể nuôi ấu trùng được đặt trong nhà có phủ bạt hoặc mái che kín, đảm bảo
5
nhiệt dộ ổn định Các bể thích hợp cho nuôi ấu trùng trôi nổi có dạng hình
6
vuông hoặc chữ nhật có thể tích từ 2 – 4m3
7
4.2.Quản lý chăm sóc ấu trùng
8
- Mật độ ấu trùng ương nuôi thích hợp từ 300 – 500 ấu trùng/l, chế độ sục khí
9
24/24h Trong 4 ngày đầu tiên, từ khi ấu trùng Auricularia xuất hiện, siphon
10
đáy và thay nước hàng ngày Sau đó thay nước 2 ngày/lần
11
- Quá trình siphon bằng cách tắt sục khí trong khoảng 10 phút trước khi hút
12
đáy, lúc này những ấu trùng khỏe nằm ở cột trên của tầng nước trong khi
13
những ấu trùng yếu và chết cùng với chất bẩn ở đáy bể, sẽ bị hút ra ngoài Sau
14
khi siphon xong, mở sục khí lại bình thường
15
- Thay nước 30% thể tích mỗi ngày Sử dụng túi thay nước kích cỡ mắt lưới
16
100µm, túi thay nước đặt trong khung phao nổi đặ trong bể ấu trùng cố định,
17
ống thay nước đặt ở vị trí ở giữa nhằm tránh áp lực nước lên ấu trùng khi
18
chúng bám vào lưới Khi thay nước, lượng nước đầu xả ra phải bằng đầu cấp
19
vào để đảm bảo cho nước không bị xáo trộn Lưu tốc nước cấp vào phải ở
20
mức vừa phải (<20/phút), tránh ấu trùng bị ép vào khung lưới gây hao hụt ấu
21
trùng
22
4.3 Chế độ cho ăn
23
- Khoảng 30 – 36h sau khi thụ tinh, trứng nở thành ấu trùng Auricularia Lúc
24
này, bắt đầu cho ấu trùng ăn tảo đơn bào với mật độ 20.000 tb/ml và tăng dần
25
Trang 8đến 40.000 tb/ml ở những ngày tiếp theo Cho ấu trùng ăn tảo đơn bào cho
1
đến khi ấu trùng Auricularia vẫn còn bể nuôi Cho ăn từ 2 – 3 lần /ngày sau
2
khi thay nước
3
- Các kết quả nghiên cứu về dinh dưỡng cho ấu trùng cho thấy, tỉ lệ sống của
4
ấu trùng cao nhất khi kết hợp cho ăn tảo Chaetoceros mulleri và Rhodomonas
5
salina ở tỉ lệ bằng nhau hay tảo Isochrysis galbana trong những ngày đầu với
6
tảo Chaetoceros sp và những ngày sau đó cũng với tỉ lệ bằng nhau Tuy
7
nhiên, nếu trại sản xuất giống không có điều kiện nuôi nhiều loại tảo thì có
8
thể dùng tảo C mulleri trong suốt giai đoạn nuôi ấu trùng trôi nổi vẫn hiệu
9
quả Trong trường thiếu tảo tươi, thức ăn tổng hợp hoặc tảo khô Spirulina sp
10
cũng có thể sử dụng cho nuôi ấu trùng nhưng hiệu quả thấp
11
- Giai đoạn ấu trùng Doliolaria thường tìm kiếm giá thể chuyển bám đáy sang
12
ấu trùng Pentactula trong vài ngày Nếu không có vật bám thì ấu trùng
13
Doliolaria sẽ tiếp tục trôi nổi và không xuống bám đáy Do đó, vật bám thích
14
hợp phải được chuẩn bị khi thấy ấu trùng Doliolaria xuất hiện
15
- Khi điều kiện thích hợp cho bám đáy, ấu trùng Doliolaria sẽ biến mất khỏi
16
cột nước trong khoảng 3 ngày Lúc này, chúng biến thái qua giai đoạn ấu
17
trùng Pentactula và ấu thể Tảo đa bào Chaetoceros sp và tảo khuê dạng
18
chuỗi thích hợp cho ăn ở giai đoạn này với mật độ từ 2 – 3 lần so với giai
19
đoạn ấu trùng trôi nổi
20
V Kỹ thuật chuẩn bị vật bám
21
- Có nhiều phương cách để chuẩn bị vật bám khi ấu trùng Doliolaria đầu tiên
22
xuất hiện Các phương pháp thường sử dụng trước đây như chuẩn bị giá bám
23
trong bể cấp bằng nước biển tự nhiên để gây nuôi thức ăn tự nhiên trên giá
24
bám hoặc nuôi tảo cấy từ phòng thí nghiệm cho vào bể đặt giá bám Tuy
25
nhiên, các phương pháp trên đòi hỏi quá trình chuẩn bị phức tạp và thường đi
26
Trang 9kèm với sự nhiễm bẩn, tảo tạp từ môi trường từ nguồn nước biển không được
1
lọc sạch, chi phí cao và không chủ động trong sản xuất Để tránh sự nhiễm tạp
2
vào bể nuôi ấu trùng như các loài địch hại như copepods, nguyên sinh động
3
vật, giun… phương pháp cải tiến nhất đơn giản và hiệu quả hiện naylà chuẩn
4
bị vật bám bằng giá thể được quét bằng tảo khô thay vì các phương pháp cũ
5
nêu trên
6
- Các giá thể thích hợp sử dụng làm vật bám là các loại tôn nhựa PVC Cắt
7
tấm tôn PVC thành những giá thể nhỏ thường có kích thước 40 x 50cm, vệ
8
sinh sạch và lau khô Pha tảo khô (Spirulina sp.) thành dung dịch dạng sệt khi
9
pha với nước tỉ lệ 1g/ml Dùng bàn chải mềm quét một mặt của vật bám với tỉ
10
lệ 1 – 2g/m2 diện tích vật bám Phơi khô và cuộn tròn (hở) chúng lại bằng dây
11
buột chặt với phần quét tảo hướng về phía bên trong
12
- Khi lượng ấu trùng Doliolaria trong bể đạt khoảng 2/3 tổng số ấu trùng thì
13
bắt đầu thả vật bám vào bể Sau khi bỏ vật bám vào khoảng 4 giờ sau thì thay
14
nước hoàn toàn nhằm loại bỏ lượng tảo khô dư thừa trên các tấm vật bám hoà
15
tan trong bể nuôi
16
- Số lượng vật bám cho mỗi lần thả là 30 tấm/m3 nước Tuy nhiên, cũng còn
17
tùy thuộc vào lượng ấu trùng, đảm bảo không quá 1 con/cm2 vật bám
18
VI Kỹ thuật ương nuôi con giống
19
Khoảng 25 – 35 ngày tuổi, con ấu thể đạt kích cỡ khoảng 2 – 5mm thí tiến
20
hành chuyển ra giai lưới ương lên con giống Chuyển con giống từ trại giống
21
ra ương trong hệ thống giai lưới ương được cắm trong ao
22
6.1 Lựa chọn ao ương
23
Ao ương phù hợp cho ương giống là ao nằm ở vùng hạ triều dễ dàng thay
24
nước theo thuỷ triều có nguồn thức ăn tự nhiên với nhiều mùn bã hữu cơ và
25
Trang 10vật chất lơ lửng, đảm bảo các điều kiện sau: – Chất đáy: cát hoặc cát bùn – Độ
1
mặn: 25 – 35 ‰ – Nhiệt độ: 25 – 31 độ C – pH: 6,5 – 8,5
2
6.2 Thiết kế giai lưới
3
Giai lưới có kích cỡ mắt lưới từ 0,6 – 0,8mm được thiết kế dạng hình chữ
4
nhật có chiều dài hẹp Kích thước giai lưới chiều rộng x chiều dài x chiều cao
5
tương ứng với 1,2 x 2,0 x 1,2m Phần giai lưới ngập trong nước không quá
6
1m, mỗi giai được cố định bởi 4 – 6 cọc tre hoặc gỗ cả mép trên lẫn mép dưới
7
của giai lưới để hải sâm giống không bò ra ngoài
8
6.3 Chuẩn bị ao và giai ương
9
Trước khi chuyển con giống ra ương, cải tạo, diệt tạp ao ương trước khi cắm
10
giai ương Ao phải được bơm, phơi khô và diệt địch hại (cua, ghẹ, cá dữ, ốc
11
ký cư…) Cắm giai lưới trước khi thả con giống từ 3 – 4 ngày để thức ăn tự
12
nhiên phát triển trong giai lưới đảm bảo thức ăn hải sâm giống phát triển
13
6.4 Quản lý chăm sóc
14
- Mật độ thả ương giống thích hợp từ 600 – 800 con ấu thể/m2 giai lưới Che
15
lưới mát trên mặt giai lưới trong tuần thả đầu tiên, sau đó giảm dần độ che ở
16
các tuần kế tiếp
17
- Trong quá trình ương giống, thay nước càng nhiều càng tốt, vệ sinh định kỳ
18
giai lưới bên ngoài bằng bàn chà mềm 3 ngày/lần tạo cho nước thông thoáng,
19
loại bỏ phân hải sâm ra ngoài và tạo điều kiện để thức ăn tự nhiên phát triển
20
trong giai ương
21
- Kiểm tra giai ương thường xuyên để bắt địch hại như tôm, cua… nhảy hoặc
22
bò vào giai gây hao hụt hải sâm giống Bố trí hệ thống giàn đập nước để đảo
23
nước trong điều kiện thời tiết bất lợi như trời mưa lớn làm giảm độ mặn, phân
24
tầng nước trong ao và giai lưới gây nóng đáy và thiếu ôxy
25
Trang 11- Một đợt ương nuôi con giống kéo dài khoảng 30 – 45 ngày tuỳ thuộc vào
1
điều kiện của mỗi ao ương Kiểm tra và san thưa con giống qua giai ương mới
2
khi thấy tăng trưởng của chúng chậm lại Trong trường hợp lưu giữ con giống
3
ở mật độ cao, có thể bổ sung thêm thức ăn tôm dạng mịn CP 9.000 với lượng
4
1g/m2, nhưng thường rất dễ gây bẩn đáy
5
VII Kỹ thuật thu và vận chuyển con giống
6
7.1 Kỹ thuật thu con giống nhỏ cỡ 2 – 5mm
7
- Dùng bàn chải mềm và vòi nước biển sạch áp lực để đẩy ấu thể bám trên
8
thành bể và vật bám xuống đáy bể Số ấu thể bám trên vật bám thì dùng tay
9
lắc nhẹ trong nước cho chúng rời khỏi vật bám Chuẩn bị lưới thu cỡ nhỏ từ
10
600 – 800µm đặt ở lù xả đáy của bể để thu con ấu thể, dùng vòi nước xịt nhẹ
11
nhàng cho con ấu thể ra ngoài lù xả để thu giống
12
13
- Đặt lưới thu trong thau nước sạch có nước chảy để loại bỏ cặn bẩn và địch
14
hại nếu có Định lượng con ấu thể trước khi vận chuyển ra giai ương Nếu ao
15
ương nằm gần trại giống thì không cần đóng túi bơm ôxy, chuyển trực tiếp ra
16
ao Trong trường hợp ao ương nằm xa khu trại sản xuất giống thì dùng túi
17