Do xu thế đô thị hóa được đẩy nhanh, tại Việt Nam trong những năm gần đây đã tiến hành phá bỏ các chợ truyền thống cũ kỹ và xây dựng các trung tâm thương mại hoặc siêu thị trên địa điểm
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-*** -BÀI TẬP MÔN KINH TẾ THƯƠNG MẠI
Đề tài: Trình bay thực trạng, giải pháp phát triển thương mại ở nước ta thời mở cửa (cả trong nước va xuất nhập khẩu)
Họ và tên SV: LÊ CÔNG MINH
Lớp tín chỉ: Kinh tế Thương mại 1 (121)_02
Mã SV: 11202538
GVHD: PS.TS ĐẶNG ĐÌNH ĐÀO
HÀ̀ NỘI, NĂM 2021
0
download by : skknchat@gmail.com
Trang 2I THỰC TRẠNG
Sự thay đổi về quan điểm và chính sách kinh tế đã đem lại những tác động tích cực tớingành thương mại dịch vu Thương mại, dịch vụ nước ta từ sau năm 1986 đã có sự biến đổi vềchất và phát triển vượt bậc về lượng Qua 35 năm đổi mới (1986 - 2021) ta có thể khái quát tìnhhình phát thương mại của Việt Nam như sau:
1 Thương mạ ̣i trong nước
1.1 Chuyể̉n việc mua bá́n hàng hóa từ cơ chế tậ3p trung quan liêu bao cấ́p sang mua bá́n theo cơ chế thị trườ̀ng, giá́ cả̉ được hì̀nh thành trên cơ sở̉ giá́ trị và quan hệ cung - cầu.
1.2 Thị trườ̀ng được thống nhấ́t trong toàn quốc và bướ́c đầu hì̀nh thành hệ thống thị trườ̀ng hàng hoá́ vớ́i cá́c cấ́p độ khá́c nhau.
Thực hiện tự do hoá thương mại, tự do hoá lưu thông đã làm cho hàng hoá giao lưu giữacác vùng, các địa phương không bị ách tắc và ngăn trở Trên nền tảng tự do hoá đã khai thácđược các tiềm năng và thế mạnh của từng vùng, từng địa phương, từng doanh nghiệp Quá trìnhtích tụ và tập trung trên thị trường đã dẫn tới hình thành các trung tâm thương mại quốc gia vàvùng Đó là cửa ngõ giao lưu hàng hoá, trung tâm phát luồng hàng hoá và tác dụng như đòn xeothúc đẩy kinh tế khu vực phát triển
Do xu thế đô thị hóa được đẩy nhanh, tại Việt Nam trong những năm gần đây đã tiến hành phá bỏ các chợ truyền thống cũ kỹ và xây dựng các trung tâm thương mại hoặc siêu thị trên địa điểm cũ để tận dụng lợi thế thương mại của các địa điểm này.
Tính đến hết năm 2019, cả nước Việt Nam có 135 trung tâm thương mại, trong đó tập trung chủ yếu tại thành phố Hồ Chí Minh (32), Hà Nội (26), Hải Phòng (8), Bình Dương (6), Nghệ An (5) và Đà Nẵng (9).1
1.3 Hàng hóa dịch vụ trên thị trườ̀ng thay đổi một cá́ch cơ bả̉n từ chỗ thiếu hụt, khan hiếm
đã trở̉ nên ngày càng đa dạ3ng, phong phú; nhiều mặt hàng có khả̉ năng cạ3nh tranh trên thị trườ̀ng, tổng mức bá́n lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ xã hội liên tục tăng qua cá́c năm
(tham khảo Bảng 1)
Ảnh hưởng của siêu lạm những 1986 – 1993 (ở mức 600 – 700%) khiến cho chỉ số tổngmức bán lẻ về hàng hóa và dịch vụ ở Việt Nam năm 1987, 1988 lên tới 500%, song lại khôngthể hiện được nhiều điều Mãi cho đến sau năm 1995, khi lạm phát được kiềm chế thì tốc độtăng trưởng bán lẻ hàng hóa và dịch vụ mới ổn định trong khoảng từ 10 – 20% Điều đó chothấy 2 xu hướng quan trọng: sức mua của người dân tăng (cầu tăng) và năng lực sản xuất củadoanh nghiệp tăng (cung tăng), làm cho hàng hóa ngày càng đa dạng, phong phú, thị trườngngày càng trở nên cạnh tranh một cách lành mạnh
1 Wikipedia Tiếng Việt: Trung tâm thương mại (Việt Nam)
1
Trang 3Bảng 1: Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu tiêu dùng theo ngành kinh tế
Việt Nam giai đoạn 1986 – 2019 (đơn vị: tỷ đồng)
Nguồn: Hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê Ngành Công thương
Nhiều mặt hàng trước đây phải nhập khẩu thì đến nay sản xuất nội địa đã bảo đảm yêu
cầu trong nước và có thể xuất khẩu như gạo, đường, xi măng… Quá trình thương mại hoá các
2
Trang 4download by : skknchat@gmail.com
Trang 5yếu tố kinh tế đem lại sự cởi trói các nhu cầu Nhu cầu đa dạng, phát triển và thu nhập tăng lên
đã làm cho cầu thị trường phong phú và biến đổi khôn lường Những nhà kinh doanh thành đạtđều phải xuất phát từ đòi hỏi của khách hàng, bảo đảm chất lượng hàng hoá, giá cả phù hợp và
có dịch vụ tối ưu
Cuộc cạnh tranh về chất lượng và giá cả từng bước nhường chỗ cho cuộc cạnh tranh bằngdịch vụ Từ chỗ dịch vụ chỉ là hoạt động yểm trợ bán hàng đã phát triển thành địa hạt của cácnhà đầu tư kinh doanh Tính đên năm 2019, dịch vụ lưu trú và ăn uống đã phát triển gấp 13nghìn lần so với năm 1986 (thời điểm đổi mới toàn diện nền kinh tế), gấp 35 lần năm 1995 (gianhập ASEAN), gấp 6.5 lần năm 2007 (gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO); du lịch vàdịch vụ phát triển gấp 64 lần năm 1995, gấp 7.4 lần năm 2007 Ngành kinh doanh dịch vụ ra đờiđánh dấu bước phát triển nhảy vọt của nền sản xuất xã hội
1.4 Trên thị trườ̀ng đã có đủ cá́c thành phần kinh tế, đông đả̉o thương nhân vớ́i cá́c hì̀nh thức sở̉ hữu khá́c nhau.
Hiến pháp năm 1992 (được Quốc hội thông qua ngày 15/4/1992) đã xác nhận chế độ kinh
tế của nước ta bao gồm ba hình thức sở hữu chủ yếu Điều 15, Hiến pháp năm 1992 ghi nhận:
"Nhà nước phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lícủa Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần với các hìnhthức tổ chức sản xuất, kinh doanh đa dạng dựa trên chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sởhữu tư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng"
Với xu thế phát triển của một nền kinh tế đa dạng, Hiến pháp năm 1992 đã xác nhận sựtồn tại của hình thức sở hữu tư nhân, nhiều thành phần kinh tế khác nhau cùng tồn tại và pháttriển Để tạo điêu kiện cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, Nhà nước chủ trương cho cácthành phần kinh tế thuộc sở hữu tư nhân phát triển với nhiều hình thức tổ chức kinh doanh đadạng Mức độ và phạm vi của sở hữu tư nhân ngày càng được mở rộng Điều 21, Hiến pháp năm
1992 quy định: "Kinh tế cá thể, kinh tế tư bản tư nhân được chọn hình thức tổ chức sản xuất,kinh doanh, được thành lập doanh nghiệp không bị hạn chế về quy mô hoạt động trong nhữngngành nghề có lợi cho quốc kế dân sinh"
Kể từ sau đối mới, các doanh nghiệp Nhà nước chỉ còn đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tếphát triển, hoạt động trong những lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế quốc dân; các doanh nghiệpngoài Nhà nước phát triển ngành càng lớn mạnh, chiếm số lượng chủ yếu, đa dạng về loại hình
tổ chức
3
download by : skknchat@gmail.com
Trang 6Nguồn: Hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê Ngành Công thương
Những cải cách về quyền sở hữu đã đem đến cơ hội lớn cho sự phát triển của đội ngũthương nhân Đội ngũ thương nhân ngày càng trở nên quan trọng trong nền kinh tế thị trườngViệt Nam bởi vai trò bắt đầu và kết thúc quá trình sản xuất hàng hóa, họ là đầu mối trong việckết nối nhu cầu thị trường đến với doanh nghiệp, đồng thời cũng đảm đương việc phân phốihàng hóa đến với người mua (người tiêu dùng, doanh nghiệp, chính phủ)
Các doanh nghiệp Nhà nước chi phối 70 - 75% khâu bán buôn, tỷ trọng bán lẻ chỉ còn 20
- 21% trong tổng mức lưu chuyển hàng hoá bán lẻ Hệ thống hợp tác xã còn phát huy được vaitrò ở nông thôn, miền núi song chỉ còn chiếm trên dưới 1% tổng mức bán lẻ trên thị trường Lựclượng đông đảo nhất trên thị trường là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh và tư thương, tiểuthương Khu vực các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng đã tham gia vào thị trườngnội địa, chiếm tỷ trọng khoảng 3% trong tổng mức lưu chuyển hàng hoá bán lẻ (tham khảo biểu
đồ 3)
4
Trang 7Biểu đồ 3: Cơ cấu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu tiêu dùng phân theo thành phần kinh tế́ ở Việt Nam (giá hiện hành)
Kinh tế Nhà nước Kinh tế ngoài Nhà nước Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
Nguồn: Hệ thống cơ sở dữ liệu thống kê Ngành Công thương
1.5 Kiềm chế được lạ3m phá́t, chỉ số giá́ tiêu dùng tăng ở̉ mức hợp lý đã tạ3o điều kiện thuậ3n lợi để̉ phá́t triể̉n kinh tế - xã hội.
Biểu đồ 4: Chỉ số giá tiêu dùng (năm trước = 100), lạ ̣m phát
cơ bản bình quân năm tạ ̣i Việt Nam (2000 - 2019)
Trang 9Sau khủng hoàng kinh tế thế giới 2007 – 2008, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm
duy trì ở mức dưới 110%, lạm phát dẫn được điều chỉnh về mức dưới 5%, đó là điều kiện tốt để
tạo ra môi trường kinh tế ổn định, giúp các doanh nghiệp an tâm sản xuất, thu hút đầu tư nước
ngoài
1.6 Từng bướ́c hì̀nh thành cá́c kênh lưu thông một số mặt hàng chủ yếu, kết cấ́u hạ3 tầng
thương mạ3i ngày càng phá́t triể̉n theo hướ́ng văn minh, hiện đạ3i.
Biểu đồ 5: Số lượng siêu thị phân theo hạ ̣ng trên cả nước
Nguôn: Tổng cục Thống kê Việt Nam
Biểu đồ 6: Số lượng siêu thị và trung tâm thương mạ ̣i trên cả
nước
1400
1163 1200
1007
1085 958
714
772 800
600
200
Trang 10Siêu thị Trung tâm thương mại
Nguôn: Tổng cục Thống kê Việt Nam
6
Trang 11Ngày 16/01/2012, Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã ban hànhNghị quyết số 13/NQ-TW về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơbản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Nghị quyết đã đề ra các quan điểm, mụctiêu, định hướng và các giải pháp chủ yếu phát triển đồng bộ các hệ thống kết cấu hạ tầng kinh
tế và xã hội trên phạm vi cả nước và từng ngành, lĩnh vực, từng vùng kinh tế và từng địaphương Trong đó, Nghị quyết đã khẳng định, Trung tâm logistics là hạ tầng thương mại có vịtrí, vai trò rất quan trọng và rất cần thiết
Cuối năm 2018, đầu năm 2019, trên toàn quốc có 6 trung tâm logistics lớn được khởicông xây dựng và đưa vào vận hành Trong đó, miền Bắc có 02 trung tâm phân bố tại tỉnh HưngYên, miền Trung có 01 trung tâm tại TP Đà Nẵng và miền Nam có 3 trung tâm tại các tỉnh BìnhDương, Bà Rịa - Vũng Tàu và Long An Tổng diện tích các trung tâm khoảng 21,15 ha, trong đólớn nhất là trên 5 ha và nhỏ nhất là 2 ha Các trung tâm đa số đều là đa chức năng và phục vụ đadạng mặt hàng, chỉ có trung tâm tại Long An chuyên về logistics phục vụ ngành ô tô
1 TT Logistics Khu công nghiệp 3,5 ha Dịch vụ kho bãi, lưu giữ 5/2018
xã Lưu Xá, huyện vận tải hàng hóa; Dịch vụ Yên Mỹ, tỉnh Hưng hỗ trợ vận tải biển và các
môi giới vận tải hàng hóa, giám định hàng hóa
2 TT Logistics Dị Sử, Mỹ Hào, 3 ha Tích hợp đa chức năng 10/2018 Thăng Long Hưng Yên
3 TT phân phối KCN Sóng Thần, 5 ha Phân phối đa chức năng 03/2019 phức hợp Dĩ An, tỉnh Bình
Dương
4 TT Logistics KCN Phú Mỹ 3, 2.25 ha chức năng, logistics tích 06/2019 Phú Mỹ 38 TX Phú Mỹ, Bà Rịa hợp trọn gói và đồng bộ
(VJS) - Vũng Tàu Đa
Nguồn: Báo cáo Logistics Việt Nam 2019
Trung tâm Logistics Thăng Long (Dị Sử, Mỹ Hào, Hưng Yên) khánh thành tháng 10/2018 Đây là Trung tâm logistics hiện đại, tích hợp đa chức năng đầu tiên tại tỉnh Hưng Yên với tổng diện tích gần 3
ha gồm hệ thống kho tổng hợp, kho đông lạnh và kho mát; hệ thống khung kệ chứa hàng 8 tầng, hệ thống kiểm soát độ ẩm, hệ thống camera 24/7, hệ thống PCCC đạt tiêu chuẩn, phần mềm quản lý hiện
7
download by : skknchat@gmail.com
Trang 12đại Hệ thống kho đạt chuẩn ISO, HACCP, CT-PAT và các tiêu chuẩn khác theo quy định; có thể phân phối, lưu trữ hàng hóa tiêu dùng nhanh (FMCG), hàng thực phẩm tươi sống, hàng hóa nguyên vật liệu Trung tâm phân phối phức hợp (ICD TC Sóng Thần và công ty ITL hợp tác kinh doanh và triển khai đầu tư) khánh thành tháng 03/2019 với tổng diện tích 50.000 m2 Trung tâm được xây dựng với thiết
kế đạt tiêu chuẩn hiện đại, khu vực làm hàng thuận lợi, có hệ thống Dock Leveler, hệ thống giá kệ tiêu chuẩn, linh hoạt đáp ứng mọi nhu cầu về diện tích, dịch vụ của khách hàng: Kệ chứa hàng 7 tầng; Hệ thống quản lý kho WMS; Cổng xuất hàng với sàn nâng tự động; Hệ thống chữa cháy tự động; Hệ thống camera giám sát; Hệ thống điện, chiếu sáng công nghiệp.
Trung tâm Logistics Phú Mỹ 3 (KCN Chuyên sâu Phú Mỹ 3, thị xã Phú Mỹ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) khánh thành tháng 6/2019, với diện tích đất 2,25 ha, tổng mức đầu tư 5,4 triệu USD, gồm các hạng mục:
hệ thống kho tổng hợp, kho đông lạnh và kho mát, hệ thống camera giám sát 24/7, hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt tiêu chuẩn, bãi chứa container Đặc biệt dự án có 8 điểm tiếp nhận container đáp ứng đa dạng các nhu cầu làm hàng của doanh nghiệp; trong kho lắp đặt hệ thống kệ chất hàng cũng như các khu vực sàn phẳng để chứa hàng, đáp ứng nhu cầu lưu giữ hàng hoá cho chủ hàng.
Trung tâm Auto - logistics VPC chuyên phục vụ hãng sản xuất xe ô tô hàng đầu trên thị trường do KGL làm chủ đầu tư khởi công tháng 2/2019, đã đón lô hàng đầu tiên từ tháng 07/2019 Trung tâm tọa lạc tại Khu công nghiệp Long Hậu, Cần Giuộc, tỉnh Long An, trải rộng trên diện tích 5,4 ha với sức chứa 2.500 xe ô tô, gồm các hạng mục nhà xưởng, khu vực đỗ xe có mái che, được trang bị các thiết bị chuyên dùng tối tân để cung cấp các dịch vụ lưu kho bãi, bảo dưỡng, sửa chữa, kiểm tra bảo dưỡng trước khi giao hàng v.v nhằm đảm bảo chất lượng xe tốt nhất khi giao cho các nhà phân phối theo yêu cầu xuất kho của khách hàng 2
1.7 Phá́t triể̉n được một đội ngũ thương nhân đông đả̉o và đa dạ3ng, trì̀nh độ quả̉n lý kinh doanh và chấ́t lượng đội ngũ lao động trong cá́c doanh nghiệp ngày càng được cả̉i thiện 1.8 Quản lý nhà nướ́c về thị trườ̀ng và thương mạ3i từng bướ́c được hoàn thiện, tổ chức hệ thống và hoạ3ch định chính sá́ch vĩ mô tạ3o điều kiện cho sả̉n xuấ́t kinh doanh phá́t triể̉n.
Sự quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với thị trường và thương mại đã có nhiềuđổi mới Đổi mới trước hết là cơ chế quản lý thị trường Từ cơ chế trực tiếp can thiệp, kiểm trakiểm soát thị trường là chủ yếu chuyển sang cơ chế tác động gián tiếp và tạo lập môi trườngchính sách cho kinh doanh trên thị trường Các chính sách quản lý và công cụ quản lý của Nhànước đối với thị trường được nghiên cứu kỹ và thông thoáng hơn Nhà nước đã tạo lập được môitrường pháp lý cho các hạot động trên thị trường Sự tự do, bình đẳng giữa các chủ thể hoạtđộng trên thị trường được đảm bảo bằng pháp luật Bộ máy quản lý Nhà nước về thị trường,thương mại đã được sắp xếp lại theo hướng tinh giản, hiệu quả Các thủ tục hành chính cản trở,gây phiền hà cho sản xuất kinh doanh liên tục được sửa đổi và bãi bỏ Dù những đổi mới trênđây còn chậm và chưa đáp ứng được yêu cầu nhưng những tác động tích cực cuả những thay đổi
đó với thị trường đã thấy rõ và đặt ra sự đòi hỏi cấp thiết hơn
2 Báo cáo Logistics Việt Nam 2019
8
Trang 131.9 Kể̉ từ khi xuấ́t hiện tạ3i Việt Nam vào năm 2006, thương mạ3i điện tử̉ đã phá́t triể̉n vớ́i tốc
độ rấ́t nhanh và đóng vai trò quan trọng trong nèn kinh tế quốc dân.
Tại Việt Nam, ngày 16/5/2013, Chính phủ ban hành Nghị định số 52/2013/NĐ-CP vềthương mai điên tư: “Hoạt Động TMĐT là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình củahoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông
di động hoặc các mạng mở khác”
Theo báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Việt Nam (Bộ Công thương),với 53% dân số mua sắm trực tuyến, thị trường thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng 18%vào năm 2020, đạt 11.8 tỷ USD, chiếm 5.5% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụtiêu dùng
Biểu đồ 7: Thị trường thương mạ ̣i điện tử bán lẻ tạ ̣i Việt Nam
Nguồn: Sách trắng thương mại điện tử Việt Nam năm 2021
Theo Quy hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021 – 2025,đến năm 2025 sẽ có 55% dân số tham gia mua sắm trực tuyến với giá trị hàng hóa, dịch vụ trựctuyến bình quân đạt 600 USD/người/năm Doanh thu của mô hình thương mại điện tử B2C dựbáo tăng 25%/năm, đạt 35 tỷ USD, chiếm 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ
9
download by : skknchat@gmail.com
Trang 14Biểu đồ 8: Lương người mua sắm trực tuyế́n tạ ̣i
Việt Nam
2020 2019
2018
44.8 39.9
49.3
Nguồn: Sách trắng thương mại điện tử Việt Nam năm 2021
So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam nằm trong nhóm các thị
trường bán lẻ phát triển nhanh nhất Kể từ năm 2015, tốc độ tăng trưởng của ba nền
kinh tế kỹ thuật số lớn nhất trong khu vưc đạt trung bình 35 – 36% Trong đó, Việt Nam
đứng thứ 2 và đạt 36% sau Indonesia với 41%
Nghiên cứu của Nielsen cho thấy, kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát, nhu cầu
mua sắm trên các nền tảng thương mại điện tử tăng mạnh Năm ngoái, 70% người Việt
Nam có quyền truy cập Internet và 53% người dùng ví điện tử thực hiện thanh toán khi
mua hàng trực tuyến, tăng 28% so với năm 2019
Theo Amazon Việt Nam, người bán hàng Việt Nam đã vượt doanh số 1 triệu
USD vào năm 2020 trên Amazon, tăng gấp ba lần so với năm 2019
2 Thương mại hương đến xuât nhập khẩu
2.1 Cơ bả̉n đã xóa bỏ được cơ chế kế hoạ3ch hóa tậ3p trung bao cấ́p trong hoạ3t động sả̉n xuấ́t kinh doanh xuấ́t nhậ3p khẩ̉u, xây dự3ng một hành lang phá́p lý cho hoạ3t động sả̉n xuấ́t kinh doanh xuấ́t, nhậ3p khẩ̉u vậ3n hành theo cơ chế thị trườ̀ng
Cho đên đâu năm 2021, Quôc hôi, Chinh phu đa ban hanh hơn 10 nghin văn ban luât, vănban dươi luât liên quan đên linh vưc xuât nhâp khâu, trong đo co cac văn ban quan trong như:
- Luật Hải quan 2014;
- Nghị định số 187/2013/NĐ-CP về hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế;
- Thông tư số 22/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính: Quy định thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu thương mại;
- Thông tư số 128/2013/TT-BTC quy định về thủ tục hải quan, thuế xuất khẩu, nhập khẩu;
- Thông tư số 172/2010/TT-BTC của Bộ Tài chính : Hướng dẫn mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và
sử dụng lệ phí trong lĩnh vực hải quan;
- Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2005;
- Luật Thuế giá trị gia tăng 2008;
- Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi 2014;
10
