Tiểu luận phân tích rủi ro quốc gia (đầu tư quốc tế)

Rủi ro quốc gia liên quan đến rủi ro đầu tư hoặc cho vay trong một quốc gia, phát sinh từ những thay đổi có thể có trong môi trường kinh doanh và có thể ảnh hưởng xấu đến lợi nhuận hoạt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÀI THUYẾT TRÌNH MÔN: ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

Đề tài:

PHÂN TÍCH RỦI RO QUỐC GIA

GVHD: Hồ Trung Bửu

Lớp:

2022

MỤC LỤC

1 PHÂN LOẠI RỦI RO QUỐC GIA 1

1.1 Quan điểm của Jeff Madura 1

1.1.1 Rủi ro chính trị 1

1.1.2 Rủi ro tài chính 4

1.2 Quan điểm mở rộng 6

2 THỰC TIỄN “CÁC RỦI RO CHÍNH TRỊ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỀN KINH TẾ TOÀN CẦU TRONG 2019” 8

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

Rủi ro quốc gia liên quan đến rủi ro đầu tư hoặc cho vay trong một quốc gia, phát sinh từ những thay đổi có thể có trong môi trường kinh doanh và có thể ảnh hưởng xấu đến lợi nhuận hoạt động hoặc giá trị tài sản trong nước Ví dụ: các yếu tố tài chính như kiểm soát tiền tệ, mất giá hoặc thay đổi quy định hoặc các yếu tố ổn định như bạo loạn hàng loạt, nội chiến và các sự kiện tiềm năng khác góp phần vào rủi ro hoạt động của các công ty Thuật ngữ này đôi khi cũng được gọi là rủi ro chính trị; tuy nhiên, rủi ro quốc gia

là một thuật ngữ chung hơn, thường chỉ nói đến rủi ro ảnh hưởng đến tất cả các công ty hoạt động trong hoặc liên quan đến một quốc gia cụ thể

1 PHÂN LOẠI RỦI RO QUỐC GIA

1.1 Quan điểm của Jeff Madura

Rủi ro quốc gia có thể được phân chia thành rủi ro chính trị và rủi ro tài chính

1.1.1 Rủi ro chính trị

Rủi ro chính trị có thể cản trở hoạt động của một công ty con tại địa phương Một dạng rủi ro chính trị thái quá là khả năng nước chủ nhà sẽ tiếp quản công ty con Trong một số trường hợp công ty con bị chiếm, việc bồi thường (với số tiền được xác định bởi chính phủ nước sở tại) được công bố Trong các trường hợp khác, tài sản bị tịch thu và không có một khoản bồi thường Sự sung công có thể diễn ra trong hòa bình hoặc bằng

vũ lực Sau đây là một số về các đặc điểm phổ biến hơn của rủi ro chính trị:

 Quan điểm của người tiêu dùng nước chủ nhà

 Hành động của chính phủ chủ nhà

 Phong tỏa việc chuyển vốn

 Tiền tệ không chuyển đổi được

 Chiến tranh

 Bộ máy quan liêu không hiệu quả

 Tham nhũng

 Quan điểm của người tiêu dùng nước chủ nhà

Đó là một dạng rủi ro chính trị nhẹ (đối với một nhà xuất khẩu) là khuynh hướng của người dân về việc chỉ mua hàng hóa sản xuất trong nước Tất cả các quốc gia có khuynh hướng gây áp lực lên người tiêu dùng đối với việc mua hàng từ nhà sản xuất trong nước Vì thế, các MNC xem xét việc thâm nhập thị trường nước ngoài (hoặc đã thâm nhập vào thị trường đó) phải nắm được lòng trung thành chung của người tiêu dùng đối với các sản phẩm sản xuất tại địa phương

 Hành động của Chính phủ nước sở tại

Các hành động khác nhau của chính phủ nước sở tại có thể ảnh hưởng đến một dòng tiền của MNC Một chính phủ nước sở tại có thể áp đặt các tiêu chuẩn kiểm soát ô nhiễm (ảnh hưởng đến chi phí) và các loại thuế tăng thêm (ảnh hưởng đến thu nhập sau thuế) cũng như việc khấu trừ thuế và những hạn chế chuyển vốn (ảnh hưởng đến dòng tiền sau thuế gửi về công ty mẹ)

Một chính phủ sở tại có thể sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để làm cho hoạt động của MNCs đòi hỏi phải trùng khớp với mục tiêu riêng của mình

 Phong tỏa chuyển vốn

Các công ty con của MNCs thường gửi tiền trở lại trụ sở để trả nợ, mua vật tư, phí hành chính, nộp thu nhập, hoặc các mục đích khác Trong một số trường hợp, chính phủ nước sở tại có thể chặn chuyển vốn, có thể buộc các công ty con thực hiện các dự án không tối ưu (chỉ là để sử dụng vốn) Một lựa chọn khác là MNC có thể đầu tư tiền vào chứng khoán địa phương tạo ra một số lợi nhuận trong khi các khoản tiền lại bị phong tỏa Tuy Nhưng điều này có thể kém hiệu quả hơn những gì có thể đã kiếm được trên các khoản tiền gửi cho công ty mẹ

 Tiền tệ không thể chuyển đổi được

Một số chính phủ không cho phép tiền tệ trong nước được đổi thành các loại tiền tệ khác Do đó, thu nhập được tạo bởi một công ty con trong đó các quốc gia này không thể chuyển về công ty mẹ thông qua chuyển đổi tiền tệ Khi tiền tệ là không thể thay đổi, công ty mẹ của MNC có thể chuyển nó thành hàng hóa để rút lợi nhuận từ dự án của quốc gia đó

 Chiến tranh

Một số quốc gia có xu hướng tham gia vào các cuộc xung đột với các nước láng giềng hoặc nội chiến Điều này có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của nhân công được công ty con của MNC thuê hoặc những người bán hàng cố gắng tạo lập các thị trường xuất khẩu cho MNC Ngoài ra, các quốc gia bị ảnh hưởng bởi mối đe dọa chiến tranh thường có chu kỳ kinh doanh không ổn định, mà làm cho dòng tiền tạo ra từ các quốc gia này như vậy không chắc chắn hơn Trong tất cả các quốc gia các MNC có rủi ro tiềm ẩn

bị khủng bố tấn công thì rủi ro chiến tranh cao hơn ở các quốc gia khác Ngay cả khi một MNC không bị hư hại trực tiếp do chiến tranh, nó có thể phải chịu chi phí từ việc đảm bảo an toàn cho nhân công của mình

 Bộ máy quan liêu không hiệu quả

Yếu tố rủi ro quốc gia khác là bộ máy quan liêu của chính phủ, mà điều này có thể làm rắc rối việc kinh doanh của một MNC Mặc dù yếu tố này có vẻ không liên quan, nhưng nó có là một yếu tố ngăn chặn chính đối với các MNCs xem xét các dự án ở các quốc gia mới nổi khác nhau Quan liêu có thể trì hoãn nỗ lực của MNCs, để thành lập công ty con mới hoặc mở rộng kinh doanh tại một quốc gia Trong một số trường hợp, vấn đề quan liêu là do các thành viên chính phủ gây ra., những người mong đợi “quà biếu” trước khi họ phê chuẩn hồ sơ cho các công ty đa quốc gia Trong các trường hợp khác, vấn đề được gây ra bởi sự thiếu hụt tổ chức chính phủ, vì vậy sự phát triển của một doanh nghiệp mới bị trì hoãn cho đến khi các loại hồ sơ khác nhau được các bộ phận khác nhau của bộ máy quan liêu phê chuẩn

 Tham nhũng

Tham nhũng có thể ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh quốc tế của MNC bởi

vì nó có thể làm tăng chi phí quản lý kinh doanh hoặc giảm doanh thu Các hình thức tham nhũng khác nhau có thể xảy ra ở cấp độ doanh nghiệp hoặc tương tác giữa doanh nghiệp với chính phủ

Bảng: Xếp hạng chỉ số tham nhũng của một số Quốc gia 2019

1.1.2 Rủi ro tài chính

Cùng với rủi ro chính trị, yếu tố tài chính cần được xem xét khi đánh giá rủi ro quốc gia Một trong những yếu tố tài chính rõ ràng nhất là tình hình hiện tại và tiềm năng của nền kinh tế quốc gia

 Tăng trưởng kinh tế

Việc bán hàng của một công ty MNC tại một quốc gia cụ thể có thể ảnh hưởng cao bởi tăng trưởng kinh tế Mức độ đạt được gần đây của tổng GDP có thể được sử dụng để

đo lường tăng trưởng kinh tế Trong một số trường hợp, những mức độ này có thể được

sử dụng để dự báo tăng trưởng kinh tế trong tương lai Tăng trưởng kinh tế của một quốc gia chịu ảnh hưởng của lãi suất, tỷ giá hối đoái và lạm phát

 Lãi suất

Lãi suất cao hơn có xu hướng làm chậm sự tăng trưởng của một nền kinh tế và giảm nhu cầu đối với các sản phẩm của MNCs Chính phủ thường cố gắng để duy trì lãi suất thấp khi họ muốn kích thích nền kinh tế Lãi suất thấp có thể khuyến khích vay nhiều hơn bởi các công ty và do đó có thể dẫn đến chi tiêu nhiều hơn Tuy nhiên, trong và sau cuộc

khủng hoảng tài chính gần đây, tỷ lệ lãi suất thấp có ảnh hưởng hạn chế vì nhiều công ty

và người tiêu dùng không còn có tin vào khả năng trả nợ của ngân hàng

 Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến nhu cầu xuất khẩu của quốc gia Điều này ảnh hưởng đến mức sản xuất và mức thu nhập của quốc gia Một đồng tiền mạnh lên có thể giảm nhu cầu xuất khẩu của quốc gia, gia tăng khối lượng sản phẩm nhập khẩu bởi quốc gia đó, và do đó làm giảm sản lượng của quốc gia và thu nhập quốc dân Một đồng tiền thật yếu có thể gây ra dòng đầu cơ và giảm lượng vốn có sẵn để tài trợ tăng trưởng cho kinh doanh

 Tỷ lệ lạm phát

Lạm phát có thể ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng vì vậy nhu cầu của họ đối với hàng hóa của MNCs giảm Ngoài ra, nó ảnh hưởng đến các chi phí liên quan đến hoạt động trong quốc gia Lạm phát cũng có thể ảnh hưởng đến tình trạng tài chính của một quốc gia bằng cách ảnh hưởng đến lãi suất quốc gia và giá trị tiền tệ quốc gia

Đặc điểm rủi ro tài chính của một quốc gia bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi chính sách tài khóa của chính phủ Một số quốc gia sử dụng các chính sách tài khóa mở rộng liên quan đến chi tiêu lớn và thuế thấp để kích thích nền kinh tế của họ Tuy nhiên, loại chính sách này dẫn đến thâm hụt ngân sách quốc gia lớn và do đó làm tăng số tiền vay bởi chính phủ Chính sách tài khóa mở rộng có thể có tác dụng bất lợi trong lâu dài ảnh hưởng nếu mức độ vay của chính phủ cao đến mức gây ra mối lo ngại về khả năng của chính phủ để trả các khoản vay của mình

Ví dụ: Trong giai đoạn 2008-2010, chính phủ Hy Lạp tiếp tục trả lương và lương

hưu cho các nhân viên chính phủ, và nó đã chi nhiều tiền hơn số tiền thuế nhận được Trong năm 2010,một số khoản vay hiện có cho chính phủ sắp đáo hạn và chính phủ cần vay nhiều tiền hơn để nó có thể trả hết các khoản vay Tuy nhiên, các chủ nợ đã không còn sẵn sàng để gia hạn các khoản vay vì lo ngại rằng chính phủ có thể vỡ nợ đối với họ Chính phủ đã phải hành động để sửa chữa các vấn đề nợ của mình để có thể có được các khoản vay mới từ các chủ nợ Với mục đích giảm thâm hụt ngân sách, chính phủ đã buộc phải giảm chi tiêu và tăng thuế, điều này gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế Những lo

ngại về nền kinh tế đã hạn chế số tiền cho vay mà các chủ nợ sẽ cung cấp cho các MNC đang kinh doanh ở Hy Lạp, và nó cũng tăng chi phí vốn vì các chủ nợ tính lãi suất cho vay cao để phản ánh rủi ro tín dụng cao Nhiều quốc gia khác (như Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha) cũng có nền kinh tế yếu khi họ cố gắng giải quyết vấn đề thâm hụt ngân sách của chính họ, nhưng tác động không rõ rệt như ở Hy Lạp

1.2 Quan điểm mở rộng

Các nhà phân tích có khuynh hướng phân loại rủi ro quốc gia vào 6 loại chính: rủi

ro chính trị, rủi ro thể chế, rủi ro vị trí hay vùng lân cận, rủi ro kinh tế, rủi ro chuyển giao, rủi ro tỷ giá hối đoái Nhiều loại trong số các rủi ro này chồng chéo lẫn nhau, dựa trên mối quan hệ quốc tế của nền kinh tế trong nước với hệ thống chính trị và cộng đồng quốc

tế Mặc dù nhiều nhà phân tích rủi ro có thể không đồng ý hoàn toàn với cách phân loại này nhưng các khái niệm này có khuynh hướng thể hiện rủi ro quốc gia

 Rủi ro chính trị

 Thái độ của người tiêu dùng ở nước sở tại

 Thái độ của chính phủ chủ nhà

 Chặn chuyển vốn

 Không thể chuyển đổi tiền tệ

 Chiến tranh

 Quan liêu

 Tham nhũng

 Rủi ro thể chế

 Rủi ro thể chế liên quan đến việc chính phủ sẽ không sẵn lòng hoặc không thể đáp ứng các nghĩa vụ cho vay của mình hay có khả năng đàm phán lại các khoản vay mà họ bảo lãnh

 Rủi ro thể chế có thể liên quan đến rủi ro chuyển nhượng trong đó chính phủ có thể hết ngoại hối do sự phát triển không thuận lợi trong cán cân thanh toán

 Rủi ro về vị trí hoặc khu vực lân cận

 Rủi ro bao gồm các hiệu ứng lan tỏa gây ra bởi các vấn đề trong khu vực, trong đối tác thương mại của một quốc gia hoặc ở các quốc gia có đặc điểm nhận thức tương tự

 Vị trí địa lý cung cấp thước đo đơn giản nhất về rủi ro vị trí Đối tác thương mại, liên minh thương mại quốc tế, quy mô, biên giới và khoảng cách từ các quốc gia hoặc khu vực quan trọng về kinh tế hoặc chính trị cũng có thể giúp xác định rủi ro vị trí

 Rủi ro kinh tế

 Rủi ro kinh tế là sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu kinh tế hoặc tốc độ tăng trưởng tạo ra sự thay đổi lớn trong lợi nhuận kỳ vọng của khoản đầu tư

 Phát sinh từ những thay đổi trong mục tiêu chính sách kinh tế cơ bản

 Rủi ro chuyển giao

 Rủi ro chuyển giao là rủi ro phát sinh từ quyết định của chính phủ nước ngoài nhằm hạn chế biến động vốn Hạn chế có thể gây khó khăn cho việc chuyển lợi nhuận, cổ tức hoặc vốn về nước (để kiểm soát nguồn ngoại tệ của quốc gia)

 Nó thường được phân tích như là một chức năng của khả năng kiếm ngoại

tệ của một quốc gia, với ngụ ý rằng khó kiếm ngoại tệ làm tăng khả năng một

số hình thức kiểm soát vốn có thể xuất hiện

 Rủi ro tỷ giá: một thay đổi bất ngờ theo hướng bất lợi trong tỷ giá hối đoái

 Một số nhà nghiên cứu cũng đưa thêm rủi ro tài chính khi đánh giá rủi ro Quốc gia

 Năng lực đối phó với khủng hoảng kinh tế của Nhà nước hiện tại và tiềm năng của nền kinh tế: Một cuộc suy thoái có thể làm giảm nghiêm trọng nhu cầu Khủng hoảng tài chính cũng có thể khiến chính phủ hạn chế hoạt động của MNC

 Các chỉ số tăng trưởng kinh tế: Tăng trưởng kinh tế của một quốc gia phụ thuộc vào một số yếu tố tài chính - lãi suất, tỷ giá hối đoái, lạm phát, v.v.

2 THỰC TIỄN “CÁC RỦI RO CHÍNH TRỊ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỀN KINH TẾ TOÀN CẦU TRONG 2019”

 Chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại Mỹ – Trung đã khiến nhiều đồng tiền mất giá mạnh so với đồng đô la Mỹ, nền kinh tế, tài chính toàn cầu bị tác động nặng nề Đặc biệt là Trung Quốc khi có động thái phá giá đồng Nhân dân tệ (NDT) khiến tỉ giá đồng tiền này so với

đô la Mỹ đã rơi xuống mức thấp nhất trong 10 năm qua

Chiến tranh thương mại đã làm gia tăng những bất ổn kinh tế vĩ mô toàn cầu và đây cũng chính là nguyên nhân gây nên những biến động mạnh trên thị trường chứng khoán

Mỹ (cho đến nay đang ở mức cao nhất mọi thời đại), đường cong lãi suất của Kho bạc Hoa Kỳ bị san phẳng và giá kim loại quý tăng lên – diễn biến trên cho thấy các cuộc tháo chạy an toàn của những nhà đầu tư toàn cầu Điều này cũng được phản ánh tương tự thông qua những cuộc tháo chạy đáng kể tại các thị trường mới nổi lớn

Mặc dù những vấn đề của chiến tranh thương mại chưa chắc được giải quyết sớm, thanh khoản chảy vào các thị trường mới nổi (bao gồm cả Việt Nam) có thể sẽ được cải thiện nếu các ngân hàng trung ương toàn cầu (đặc biệt là Fed của Hoa Kỳ) nới lỏng chính sách tiền tệ để chống lại sự suy thoái kinh tế

 Italy

Chính phủ dân túy Italia đang trong thế bế tắc với Liên minh châu Âu (EU) về kế hoạch chi tiêu ngân sách, khiến nhà đầu tư và EU lo ngại Thành bại sẽ được xác định trong năm 2019, không chỉ với chính phủ dân túy Italia mà còn với cả EU trong việc áp dụng kỷ luật ngân sách với các nước thành viên

Trong đánh giá thường niên về kế hoạch chi tiêu các nước Eu, Ủy ban châu Âu cho biết ngân sách Italia là “vấn đề đặc biệt nghiêm trọng, không tuân thủ” các giới hạn EU Căng thẳng giữa các đảng trong liên minh cầm quyền Italia – gồm Phong trào Ngũ tinh, bất tuân theo các nguyên tắc thông thường về chính trị, xã hội, và đảng Lega Nord, phản đối nhập cư, có thể khiến cho liên minh này sụp đổ trước cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu vào tháng 5, đẩy Italia vào hỗn loạn chính trị

Ngay cả khi chính phủ hiện tại vẫn trụ vững, Italia có thể chịu sức ép từ thị trường tài chính Lợi suất trái phiếu chính phủ Italia kỳ hạn 10 năm đã đạt đỉnh hơn 4 năm

 Brexit

Bức tranh chính trị có nhiều vết rạn của Anh hiện nay đã và đang cản trở tiến trình nước này rút khỏi EU, hay còn gọi là Brexit, với rất ít sự đồng thuận về cách thức triển khai Sau nhiều tranh cãi, nước Anh vẫn chưa thể thống nhất được một kế hoạch Brexit

Trong bối cảnh tình hình liên tục thanh đổi, London đứng trước nguy cơ thay đổi Thủ tướng, thậm chí là thay đổi chính phủ

Một vụ Brexit "cứng", nghĩa là không có thỏa thuận nào cho mối quan hệ tương lai giữa Anh và EU, có thể khiến GDP của Anh vào năm 2030 thấp hơn 7% so với trường hợp nước này vẫn là một thành viên của EU, theo ước tính của Bloomberg Con số này trong trường hợp Brexit nhưng Anh vẫn thuộc liên minh hải quan với EU là 3%

 Hạ viện Mỹ do Đảng Dân chủ kiểm soát

Tại Mỹ, việc Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua có thể gây trở ngại cho chương trình nghị sự của ông Trump, mở đường cho những cuộc điều tra không hạn chế nhằm vào chính quyền ông, chiến dịch tranh cử của ông và cả "đế chế" kinh doanh của gia đình ông Điều này đồng nghĩa với một giai đoạn bế tắc, không có thêm các đợt giảm thuế, nguy cơ chính phủ đóng cửa vì vấn đề ngân sách

Chưa kể, Hạ viện bị Dân chủ kiểm soát, thậm chí có thể triển khai nỗ lực luận tội Trump Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng về số phận tổng thống Mỹ nằm trong tay Thượng viện, nơi phe Cộng hòa chiếm đa số