sự ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp đối với việc nâng cao loại hình sản xuất và thay đổi phương pháp tổ chức sản xuất

Đề tài: Sự ảnh hởng của quy mô doanh nghiệpđối với việc nâng cao loại hình sản xuất và thay đổi phơng pháp tổ chức sản xuất Khái niệm doanh nghiệp Quy mô doanh nghiệp là phạm trù phản á

Đề tài: Sự ảnh hởng của quy mô doanh nghiệp

đối với việc nâng cao loại hình sản xuất và thay

đổi phơng pháp tổ chức sản xuất Khái niệm doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp là phạm trù phản ánh độ lớn của doanh nghiệp

và cách thức tổ chức, bố trí các bộ phận cấu thành doanh nghiệp ấy

Quy mô doanh nghiệp bao gồm 2 mặt: lợng và chất

- Về mặt lợng:

Để đánh giá quy mô doanh nghiệp ngời ta sử dụng những chỉ tiêu

định lợng cụ thể, hay nói cách khác độ lớn của mỗi doanh nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào trình độ tích tụ, tập trung hoá sản xuất Trình độ tích tụ, tập trung hoá sản xuất càng cao, quymô của doanh nghiệp càng lớn Nhng điều

đó không phủ nhận sự tồn tại của các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ bởi vì trình độ tích tụ tập trung hoá kinh doanh của các chủ đầu t cũng không giống nhau Mặt khác, quá trình tích tụ tập trung hoá diễn ra song song với quá trình nâng cao trình độ chuyên môn hoá, mở rộng các quan hệ liên kết kinh tế

- Về mặt chất: quy mô của doanh nghiệp không phải là sự tập hợp giản đơn các bộ phận cấu thành doanh nghiệp mà nó phản ánh cách thức tổ chức, sắp xếp các bộ phận ấy theo yêu cầu thực hiện, mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp Cách thức tổ chức, sắp xếp bộ phận trong doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều nhân tố khác nhau độ lớn của doanh nghiệp, đặc điểm lĩnh vực kinh doanh, các mối quan hệ liên kết kinh tế mà doanh nghiệp tham gia

Quy mô hợp lý của doanh nghiệp phải là quy mô đảm bảo khả năng cạnh tranh cao trên thị trờng Do vậy quy mô hợp lý của doanh nghiệp không nhất thiết phải là quy mô lớn Việc lựa chọn quy mô hợp lý của doanh nghiệp đặc biệt quan trọng vì

- Nó quy định trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn đầu t cơ bản

- ảnh hởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và qua đó ảnh hởng đến khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp trong môi trờng cạnh tranh

- Chi phối đến tiềm lực kinh tế của đất nớc

* Loại hình sản xuất

Loại hình sản xuất là đặc tính tổ chức kỹ thuật tổng hợp nhất của sản xuất, đợc quy định bởi trình độ chuyên môn hoá của bộ phận sản xuất, số chủng loại và tính ổn định của đối tợng sản xuất

Loại hình sản xuất là căn cứ quan trọng để tiến hành tổ chức và kế hoạch hoá hoạt động của doanh nghiệp Nó ảnh hởng trực tiếp đến kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Khi xác định loại hình sản xuất của doanh nghiệp ngời ta phải xác

định loại hình sản xuất cho từng bộ phận sau đó căn cứ vào loại hình nào chiếm u thế để xác định loại hình sản xuất chung cho doanh nghiệp

Có 2 loại hình sản xuất chính

- Loại hình sản xuất khối lợng lớn thuộc các quy mô lớn

- Loại hình sản xuất đóng chiếc, số lợng ít thuộc các quy mô nhỏ

- Tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp

Tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp là sự phối kết hợp chặt chẽ giữa sức lao động và t liệu sản xuất cho phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ sản xuất, quy mô sản xuất và công nghệ sản xuất đã xác định nhằm tạo ra của cải vật chất cho xã hội với hiệu quả cao trên cơ sở quán triệt và vấn đề kinh

tế cơ bản của kinh tế thị trờng

sản xuất cái gì

Sản xuất bằng cách nào

Sản xuất cho ai

Sự ảnh hởng của quy mô doanh nghiệp đối với loại hình sản xuất và

tổ chức sản xuất

Quymô sản xuất doanh nghiệp hay nói cách khác là sản lợng, số lợng thiết bị máymóc công nghệ số lợng công nhân của doanh nghiệp có ảnh h-ởng quyết định đến loại hình sản xuất Quy mô sản xuất của doanh nghiệp càng lớn thì doanh nghiệp càng có điều kiện thuận lợi để nâng cao loại hình sản xuất

Quy mô của doanh nghiệp bị ảnh hởng bởi tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ sản xuất và thiết bị máy móc

Trình độ tiến bộ khoa học công nghệ ảnh hởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trờng doanh nghiệp có trình độ khoa học - công nghệ càng cao khả năng cạnh tranh càng lớn và ngợc lại Trình

độ khoa học công nghệ cũng có ảnh hởng to lớn đến quy mô của doanh nghiệp Thông thờng, trình độ khoa học công nghệ cao có khả năng tạo ra khối lợng sản phẩm lớn nhng nó cũng đòi hỏi lợng vốn đầu t lớn và tạo thành tài sản cố định có giá trị cao của doanh nghiệp Nghĩa là, việc áp dụng công nghệ có trình độ cao xét về tổng thể, thờng dẫn tới việc hình thành cao doanh nghiệp có quy mô lớn Tuy nhiên, quy mô của doanh nghiệp còn bị ràng buộc bởi hình thức chuyên môn hoá và các quan hệ liên kết kinh tế khác (hợp tác hoá, đa dạng hoá sản phẩm) cũng cần nhấn mạnh rằng hiệu quảkinh tế cao mà mỗi doanh nghiệp có khả năng đạt đợc không hoàn toàn phụ thuộc vào trình độ công nghệ hiện đại nhất, mà phụ thuộc vào trình độ công nghệ thích ứng với nhu cầu và khả năng của từng doanh nghiệp Do vậy, khi lựa chọn quymô doanh nghiệp không tách rời việc lựa chọn công nghệ

Trong điều kiện ở nớc hiện nay, việc lựa chọn quy mô hợp lý của doanh nghiệp chịu sự ràng buộc của những yêu cầu rất phức tạp: một mặt, doanh nghiệp phải có khả năng vơn tới trình độ công nghệ cao, mặt khác lại phải phù hợp với khả năng về vốn đầu t còn hạn hẹp và có thể cần tạo thêm

đợc nhiều việc làm Những yêu cầu ấy không phải luôn luôn đồng hớng mà lại thờng xuyên mâu thuẫn với nhau

Tiến bộ khoa học, kỹ thuật có ảnh hởng rất lớn đến tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp tạo tiền đề vật chất, kỹ thuật cho tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp đợc hợp lý

Nh đã nêu ở trên, quy mô doanh nghiệp lớn thờng gắn liền với việc

áp dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật cao Nh vậy để có đợc phơng án tổ chức sản xuất hợp lý, mỗi doanh nghiệp phải biết và xác định đợc mình nên công nghệ nào, thiết bị máy móc với nguyên nhiên liệu, vật liệu nào là thích hợp

Tổ chức sản xuất trong mối doanh nghiệp nếu đợc ứng dụng nhanh chóng các tiến bộ khoa học kỹ thuật thì nó cho phép sử dụng đầy đủ, hợp lý

và tiết kiệm nguyên nhiên vật liệu, sử dụng hợp lý công suất của thiết bị, máy móc và sức lao động nhằm góp phần nâng cao năng suất chất lợng và hiệu quả của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh

Trong tổ chức sản xuất của doanh nghiệp nếu có đợc công nghệ mới, thiết bị máy móc tiên tiến hiện đại thông qua việc đầu t theo chiều sâu thì

sẽ nâng cao đợc trình độ sản xuất nâng cao năng lực sản xuất, tạo ra nhiều

sản phẩm với chất lợng cao, giá thành hạ, đáp ứng kịp thời nhu cầu của thị trờng

Nh vậy, tiến bộ khoa học, kỹ thuật (áp dụng trong doanh nghiệp quy mô lớn)và tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp tuy là 2 vấn đề nhng giữa chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và thúc đẩy nhau cũng phát triển.Vì vậy, để có đợc phơng án tổ chức sản xuất hợp lý, mỗi doanh nghiệp phải chú ý tới tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ thiết bị máy móc mới từ

đó cần nhắc đến quy mô doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp lớn và sản xuất hàng loạt sẽ dẫn tới lựa chọn loại hình sản xuất khối lợng lớn Tức là có nhiều bộ phận sản xuất trong doanh nghiệp và mỗi bộ phận chỉ chế biến một loại chi tiết hoặc chỉ tiến hành một bớc công việc nhất định Nh vậy bộ phận sản xuất đó đợc chuyên môn hoá rất cao Với loại hình sản xuất này, ngời ta có thể sử dụng các trang thiết bị máy móc, dụng cụ chuyên dùng, bố trí các bộ phận sản xuất theo hình thức đối tợng chuyên môn hoá công nhân, do đó năng suất và hiệu quả cao

Doanh nghiệp có trình độ chuyên môn hoá cao hợp tác hoá rộng thì

số loại sản phẩm số ít sản lợng của từng loại sản phẩm sẽ lớn nên có điều kiện tổ chức theo loại hình sản xuất khối lợng lớn hay sản xuất hàng loạt

Nh vậy, quy mô của doanh nghiệp lớn hay nhỏ còn phụ thuộc vào loại hình sản xuất chuyên môn hoá

Chuyên môn hoá sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là quá trình phân công lao động giữa các doanh nghiệp để xác định nhiệm vụ sản xuất kinh doanh chủ yếu của doanh nghiệp vào những công việc cùng loại nhất

định

Ngoài ra, quá trình phân công lao động giữa các doanh nghiệp càng sâu, đòi hỏi sự hợp tác hoá giữa các doanh nghiệp càng phải chặt chẽ Hợp tác hoá là quá trình tổ chức phối hợp hoạt động của các doanh nghiệp nhằm thực hiện có hiệu quả cao các nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của mỗi doanh nghiệp

Nh vậy, chuyên môn hoá và hợp tác hoá sản xuất có mối quan hệ hữu cơ với nhau Chuyên môn hoá càng sâu, hợp tác hoá sản xuất phải càng chặt chẽ, tổ chức sản xuất trong mõi doanh nghiệp càng trở nên đơn giản Do đó trong quá trình tổ chức và tổ chức lại sản xuất, mỗi doanh nghiệp đều phải chú ý và coi trọng sự ảnh hởng của nhântố này, vì mục tiêu cơ bản của

chuyên môn hoá và hợp tác hoá sản xuất của doanh nghiệp là nâng cao hiệu qủa kinh tế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của mình

Hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp trong điều kiện kinh tế thị trờng Mặt khác thị trờng rất đa dạng và hiện có sự biến

động do các tiến bộ khoa học, kỹ thuật phát triển nhanh chóng, sự cạnh tranh giữa các loại hàng hoá, đặc biệt là hàng hoá đồng dạng rất gay gắt và yêu cầu nâng cao không ngừng hiệu quả hoạt động nên mỗi doanh nghiệp phải biết sức năng động trong việc lựa chọn các phơng án sản xuất kinh doanh, phải thực hiện đa dạng hoá sản phẩm cho phù hợp với sự biến động của thị trờng Đa dạng hoá sản phẩm là quá trình mở rộng một cách hợp lý danh mục các sản phẩm sao cho phù hợp với nhu cầu của thị trờng và xã hội, p hù hợp với điều kiện của môi trờng kinh doanh nhằm tạo ra cơ cấu sản phẩm hợp lý và có tính hiệu qủa của doanh nghiệp Việc mở rộng danh mục sản phẩm của doanh nghiệp đợc thực hiện theo 2 hớng: Thứ nhất, làm

đa dạng hoá những sản phẩm truyền thống (sản phẩm chuyên môn hoá)

Thứ hai: đa vào danh mục những sản phẩm mới nhằm phát triển và

mở rộng thị trờng tiêu thụ hàng hoá

* Đa dạng hoá sản phẩm có mối quan hệ mật thiết với kế hoạch sản xuất - kinh doanh, tổ chức sản xuất chuyên môn hoá và kinh doanh tổng hợp trong mỗi doanh nghiệp

Mối quan hệ giữa đa dạg hoá sản phẩm và kế hoạch hoá sản xuất kinh doanh đợc thể hiện ở chỗ khi xác định phơng án đa dạng hoá sản phẩm

đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định rõ chủng loại sản phẩm, khối lợng sản xuất của mỗi loại, thị trờng tiêu thụ, khả năng bảo đảm các yếu tố đầu vào, khả năng huy động vốn đầu t và dự kiến mức lợi nhuận thu đợc (quy mô)

* Đa dạng hoá sản phẩm có liên quan đếntổ chức sản xuất và đợc thể hiện rõ ở chỗ khi thực hiện đa dạng hoá sản phẩm đòi hỏi phải giải quyết một cách hợp lý về sự kết hợp về không gian và thời gian đối với các yếu tố cơ bản của sản xuất và vấn đề mang lại có ảnh hởng đến quy mô sản xuất của doanh nghiệp, trình độ chuyên môn hoá của các bộ phận sản xuất và toàn doanh nghiệp Mối quan hệ hợp tác hoá với các đơn vị kinh doanh khác

* Ngoài những vấn đề đã nêu, ta còn thấy giữa da dạng hoá sản phẩm

và chuyên môn sản xuất có mối quan hệ khăng khít với nhau đợc thể hiện ở

chỗ các sản phẩm chuyên môn hoá của mỗi doanh nghiệp phải luôn đợc cải tiến, hoàn thiện cả về nội dung và hình thức theo hớng ngày càng đa dạng

về mẫu vừa, kiểu cách, kích thớc cấp độ kỹ thuật… chỉ nh chỉ nh vậy doanh nghiệp mới đợc bảo tồn thị trờng của mỗi doanh nghiệp mới đợc mở rộng

và phát triển, hiệu quả đạt đợc của mỗi doanh nghiệp mới cao để từ đó nâng cấp quy mô sản xuất của doanh nghiệp

Sự cần thiết phải kết hợp các loại quy mô doanh nghiệp

Nh trên đã đề cập, do khả năng của các chủ đầu t rất khác nhau, trình

độ tích tụ, tập trung hoá sản xuất ở các doanh nghiệp cũng khác nhau, nên trong mỗi ngành công nghiệp chuyên môn hoá tồn tại các doanh nghiệp có quy mô khác nhau Bên cạnh các doanh nghiệp quy mô lớn, còn có những doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ Song trên phơng diện tổ chức, không thể để các doanh nghiệp có quy mô khác nhau tồn tại, trong trạng thái phân tán, rời rạc mà cần phải kết hợp chúng thành một hệ thống thống nhất Sự cần thiết phải kết hợp các loại quy mô doanh nghiệp trong công nghiệp, ngoài đặc trng của cơ chế thị trờng là các doanh nghiệp tồn tại trong môi tr-ờng vừa cạnh tranh, vừa liên kết với nhau, còn là vì mỗi loạiquy mô doanh nghiệp đều có những u, nhợc điểm nhất định

Có thể tổng hợp u, nhợc điểm của mỗi loại quy mô doanh nghiệp trong bảng so sánh dới đây:

Nội dung so sánh doanh nghiệp quy mô

lớn

doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ

1 Khả năng áp dụng

công nghệ mới và phát

triển công nghệ

- Có u thế vì phù hợp với xu thế phát triển công nghệ, có tiềm lực vật chất tài chính và lao

động

- Có khả năng trình độ chuyên môn hoá cao

2 Sử dụng vốn đầu t:

Nhu cầu vốn

- Thời gian xây dựng

- Tỷ suất vốn

- Thời gian hoàn vốn

- Lớn

- Dài

- Thấp

- Chậm

- Nhỏ

- Ngắn

- Cao

- Nhanh

3 Chi phí sản xuất

- Mức tiêu hao ng/liệu

- Chi phí quản lý cho

đơn vị sản phẩm

- Giá thành đơn vị sản

phẩm

- Thấp

- Thấp

- Thấp

- Cao

- Cao

- Cao

4 Vị thế trên thị trờng

khả năng chuyển hởng

sản xuất

Lớn

- Chậm

- Nhỏ

- Nhanh

5 Đáp ứng nhu cầu

- Nhu cầu rộng

- Nhu cầu rộng

- Nhu cầu đặc thù

- Có u thế

- Bị hạn chế

- Bị hạn chế

- Có u thế

6 Kết hợp kinh tế quốc

phòng

Khó phân tán và bảo vệ trong chiến tranh

Dễ phân tán và bảo vệ

Có thể khẳng định rằng không có loại quy mô doanh nghiệp nào có u thế tuyệt đối Bên cạnh những u điểm, các doanh nghiệp quy mô lớn có những nhợc điểm nhất định Ngợc lại, các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ cũng có những u điểm mà doanh nghiệp quy mô lớn không thể có Chính điều đó đòi hỏi phải có sự kết hợp hợp lý các loại quy mô lớn không thể có Chính điều đó đòi hỏi phải có sự kết hợp hợp lý các quy mô doanh nghiệp bằng các biện pháp thích ứng để phát triển kinh tế của mỗi quốc gia

Việc kết hợp ấy phải đợc quán triệt trong tất cả các ngành công nghiệp chuyên môn hoá Nhng ở mỗi ngành, do đặc điểm về kỹ thuật sản xuất và vị trí trong hệ thống kinh tế chi phối cần xác định đợc loại quy mô trọng tâm Chẳng hạn, trong các ngành hoá dầu, luyện kim, điện lực, xi măng… chỉ nh ớng vào việc xây dựng doanh nghiệp quy mô lớn là chủ yếu, còn h các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản lại cần chú ý nhiều hơn tới xây dựng doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ