DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTSTT CHỮ VIẾT TẮT NỘI DUNG VIẾT TẮT 1 NCTN Người chưa thành niên 2 BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự 3 BLHS Bộ luật hình sự 4 VKS Viện Kiểm Sát 5 VKSND Viện Kiểm Sát
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN
PHỐ PLEIKU, TỈNH GIA LAI”
MSSV : 24208602907
GIA LAI, NĂM 2022
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN
PHỐ PLEIKU, TỈNH GIA LAI
Thời gian thực tập : 17/02/2022 - 24/03/2022
Địa điểm thực tâp : Viện Kiểm Sát Nhân Dân Thành Phố
Pleiku, tỉnh Gia Lai
Giáo viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Thanh Tâm
Sinh viên thực hiện : Đào Thị Ngọc Thảo
Lớp : K24 LKT2
Mã số sinh viên : 24208602907
GIA LAI, NĂM 2022
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường cùng quýthầy cô trong khoa luật - trường Đại học Duy Tân, đã tạo điều kiện để em có cơ hộiđược đi thực tập, học hỏi kinh nghiệm và vận dụng những kiến thức đã học vào thực
tế cuộc sống Đây là một cơ hội tốt giúp em có thêm những trải nghiệm va chạmtrong thực tế, đồng thời có thể làm quen với công việc tương lai sau này của mình.Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn đến thầy Nguyễn Thanh Tâm đã tận tình chỉ bảohướng dẫn và giúp em hoàn thành tốt bài báo cáo này Để đạt được kết quả nhưngày hôm nay, không chỉ dựa vào sự nổ lực của bản thân mà thêm vào đó là sự giúp
đỡ nhiệt tình đến từ phía nhà trường và đơn vị thực tập
Trong suốt quá trình thực tập tại Viện Kiểm Sát Nhân Dân Thành phố Pleiku,Tỉnh Gia Lai Em đã nhận được nhiều sự giúp đỡ tận tình và tạo điều kiện từ phíađơn vị thực tập Qua đó, em xin bày tỏ lòng biết ơn đến Viện Trưởng Viện Kiểm SátNhân Dân TP.Pleiku cùng anh Kiểm Sát Viên Đào Anh Tuấn đã tạo điều kiện để em
có thể nghiên cứu học tập, thu thập tài liệu và hướng dẫn em trong quá trình thựctập ở đơn vị
Mặc dù, em đã cố gắng để hoàn thành tốt bài báo cáo này Tuy nhiên, vì thờigian, kinh nghiệm cùng với nhận thức còn hạn chế, thêm vào đó là lượng kiến thứccòn non nớt sẽ không thể tránh khỏi những thiếu sót khi làm báo cáo cũng nhưtrong quá trình tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm Do vậy, kính mong nhận được sự góp
ý từ quý thầy cô để bài báo cáo của em có thể hoàn thiện hơn
Cuối cùng, xin chúc quý thầy cô cùng các anh chị trong cơ quan dồi dào sứckhỏe, thành công trong công việc và hạnh phúc trong cuộc sống
Chân thành cảm ơn!
Trang 4MỤC LỤC
Trang 5DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT CHỮ VIẾT TẮT NỘI DUNG VIẾT TẮT
1 NCTN Người chưa thành niên
2 BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự
3 BLHS Bộ luật hình sự
4 VKS Viện Kiểm Sát
5 VKSND Viện Kiểm Sát Nhân Dân
6 CQĐT Cơ Quan Điều Tra
7 VAHS Vụ án hình sự
8 TTHS Tố tụng hình sự
9 TNHS Trách nhiệm Hình sự
10 THQCT Thực hành quyền công tố
Trang 6PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hoạt động của Viên Kiểm sát trong gia đoạn điều tra vụ án, đặc biệt là các vụ
án mà bị can là người chưa thành niên luôn được Đảng và nhà nước ta giành sựquan tâm nhất định Tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị
về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” xác định: “ tăng cường nhiệm vụcủa công tố trong hoạt động điều tra ” và tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI,Đảng ta xác định:
Đẩy mạnh việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, xâydựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệquyền con người
Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức toà án, bảo đảm tốthơn các điều kiện để Viện kiểm sát nhân dân thực hiện hiệu quả chức năng thựchành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp; tăng cường trách nhiệmcông tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra
Yêu cầu trên đã được thể chế hóa trong Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi) và Luật
tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 Thực hành quyền công tố và kiểm sátđiều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN là thể hiện cụ thể một trong những chứcnăng của VKS, bảo đảm việc giải quyết vụ án có bị can là NCTN được chính xác,nhanh chóng, đảm bảo quyền con người của NCTN, đồng thời còn là biểu hiện củaviệc thực hiện quyền lực nhà nước nhằm góp phần ổn định xã hội, phát triển kinh tế
và bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa Để đáp ứng yêu cầu này ngành kiểm sát phảikhông ngừng nâng cao chất lượng thực hiện chức năng của mình trong quá trìnhgiải quyết vụ án Thực tiễn những năm qua cho thấy, trong công tác của mình, VKS
đã thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháptrong vụ án hình sự nói chung, cũng như vụ án có bị can là NCTN nói riêng
Tuy nhiên, từ thực tế địa bàn thành phố Pleiku tỉnh Gia Lai hiện nay, bên cạnhkết quả đạt được, hoạt động của VKS vẫn còn có những hạn chế trong việc thựchiện chức năng của mình, như: Vẫn còn tình trạng bắt, tạm giam, tạm giữ NCTN
Trang 7chưa đáp ứng được điều kiện, yêu cầu của Bộ luật Tố tụng hình sự; việc tạm giamNCTN còn được áp dụng tương đối phổ biến trong khi đó biện pháp giám sát tại giađình và cộng đồng thì lại ít được áp dụng trên thực tế, mặc dù đây là biện pháp tốtđối với quá trình giáo dục, cải tạo đối với NCTN; các quyền cơ bản của NCTNtrong quá trình giải quyết vụ án hình sự đặc biệt là quyền bào chữa của họ vẫn chưađược đảm bảo, điều này dẫn đến tình trạng oan sai, vi phạm quyền con người củaNCTN đang còn xảy ra; về đội ngũ cán bộ tư pháp như Điều tra viên, Kiểm sátviên; Thẩm phán chưa được đào tạo chuyên sâu về tâm lý học, về khả năng giaotiếp, làm việc với NCTN Những bất cập trên vẫn còn xảy ra, và có xu hướng giatăng, chính vì vậy cần thiết phải có những nghiên cứu, sửa đổi các quy định củaBLTTHS và các văn bản có liên quan để hoàn thiện hơn thủ tục tố tụng đối vớingười thành niên nói chung và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong điều tra vụ án
có NCTN nói riêng
Từ các lý do trên đây, Tôi đã chọn đề tài " Thực tiễn hoạt động Kiểm Sát củaKiểm Sát Viên trong giai đoạn điều tra các vụ án mà bị can là người chưa thànhniên trên địa bàn Pleiku, Gia Lai." làm chuyên đề thực tập tốt nghiệp của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Trong khoa học pháp lý hình sự, chức năng của VKSND trong điều tra vụ ánhình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã được một số tác giả trongnước nghiên cứu ở các cấp độ và mức độ khác nhau
Một số công trình nghiên cứu chuyên sâu về chức năng của VKSND trongđiều tra vụ án hình sự và thủ tục tố tụng đối với NCTN như: luận văn thạc sỹ củaNguyễn Ngọc Thương với đề tài: “Thủ tục TTHS đối với những vụ án do NCTNthực hiện - Lý luận và thực tiễn năm 2006”, Luận án tiến sỹ luật học của tác giả ĐôThị Phượng với đề tài “Thủ tục tố tụng đối với NCTN – một số vấn đề lý luận vàthực tiễn năm 2008”, Luận văn thạc sỹ của Võ Huỳnh Ngọc Thủy với đề tài “Thủtục giải quyết các vụ án đối với người chưa thành niên (trên cơ sở số liệu của địabàn tỉnh Bình Dương)” năm 2013, luận văn thạc sỹ của Bùi Ngọc Tú với đề tài
“nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát điều tra” năm 2013, luận văn thạc sỹ
Trang 8của Vũ Thị Anh Đào với đề tài “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động
tố tụng đối với bị can, bị cáo là NCTN” năm 2014, luận văn thạc sỹ của Trần QuỳnhHoa với đề tài “Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Kiểm sát viên trong hoạtđộng tố tụng đối với người chưa thành niên” năm 2014, luận án tiến sĩ của NguyễnQuang Thành với đề tài “Hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tracủa Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra các vụ ánh hình sự trên địa bàn thành phố
Hà Nội năm 2015
Như vậy, nghiên cứu về hoạt động của VKSND trong giai đoạn điều tra cũngnhư thủ tục tố tụng đối với NCTN nói chung đã có rất nhiều người nghiên cứu dướicác góc độ khác nhau Riêng về vấn đề hoạt động của Viện Kiểm Sát trong giaiđoạn điều tra các vụ án mà bị can là người chưa thành niên trên địa bàn thành phốPleiku, Gia Lai nói riêng còn chưa được quan tâm nghiên cứu sâu sắc Chính vì vậy,việc nghiên cứu đề tài “Thực tiễn hoạt động Kiểm Sát của Kiểm Sát Viên trong giaiđoạn điều tra các vụ án mà bị can là người chưa thành niên trên địa bàn thành phốPleiku, Gia Lai”.là một yêu cầu cấp thiết hiện nay
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Chuyên đề nghiên cứu về vấn đề “Thực tiễn hoạt động Kiểm Sát của Kiểm SátViên trong giai đoạn điều tra các vụ án mà bị can là người chưa thành niên trên địabàn thành phố Pleiku, Gia Lai” nhằm làm rõ bản chất của hoạt động kiểm sát củaViện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự có bị can là NCTN vànhững đặc trưng cơ bản của hoạt động này trong vụ án có NCTN tham gia
Chuyên đề cũng nghiên cứu thực trạng của hoạt động kiểm sát điều tra vụ ánhình sự có bị can là NCTN Trên cơ sở đó chỉ ra những hạn chế của hoạt động này
và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát điều tra của Viện kiểm sátnhân dân trong điều tra vụ án có người chưa thành niên
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục đích nói trên, luận văn có nhiệm vụ:
Trang 9- Làm sáng tỏ lý luận bị can là người chưa thành niên; chức năng của Việnkiểm sát nhân dân trong giai đoạn điều tra; hoạt động của Viện kiểm sát nhân dântrong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
- Khảo sát thực tiễn thực hiện chức năng kiểm sát điều tra các vụ án hình sự có
bị can là người chưa thành niên từ đó thấy được những ưu điểm, 5 tích cực và mặthạn chế để từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả của việc thựchiện chức năng này
4 phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của chuyên đề là những vấn đề lý luận cơ bản hoạt độngthực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dântrong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
Về thời gian: Chuyên đề giới hạn việc khảo sát thực tiễn trong 05 năm (từ năm
2017 đến năm 2021)
5 Phương pháp nghiên cứu
Chuyên đề được nghiên cứu trên cơ sở nhận thức luận của chủ nghĩa Mác Lênin với phương pháp luận là phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Đồngthời để phục vụ các nhiệm vụ khoa đặt ra từ đề tài của chuyên đề thực tập, chuyên
-đề có sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phân tích, tổng hợp, so sánh
và khảo sát thực tế
6 Kết cấu của chuyên đề
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungluận văn gồm 3 chương
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2015 về hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên và thực tiễn thi hành tại thành phố Pleiku tỉnh Gia Lai.
Trang 10Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự và bảo đảm hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên.
Trang 11PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ MÀ BỊ
CAN LÀ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN 1.1 Khái niệm hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
Theo Luật hình sự, việc xác định một người, ở độ tuổi nào phải chịu tráchnhiệm hình sự đối với những hành vi nguy hiểm cho xã hội mà mình gây ra có ýnghĩa rất quan trọng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm Khoa học luậthình sự xác định tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự chủ yếu dựa vào tiêu chuẩn về
sự phát triển tâm sinh lý của con người mà chủ yếu là sự phát triển về quá trìnhnhận thức của con người và yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm
Tại Điều 68 BLHS Việt Nam năm 1999, đã được sửa đổi và bổ sung năm 2009quy định: “NCTN từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi 9 phạm tội phải chịu trách nhiệmhình sự theo những quy định của Chương này, đồng thời theo những quy định kháccủa Phần chung Bộ luật không trái với những quy định của Chương này”
Theo quy định trên và các quy định khác của BLHS có thể hiểu rằng: mộtNCTN chưa đủ 14 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc NCTN từ đủ
14 tuổi trở lên nhưng chưa đủ 16 tuổi phạm tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng,hoặc tội rất nghiêm trọng với lôi vô ý thì đều không phải là tội phạm
Cùng với quy định của BLTTHS năm 2015 “Bị can là người hoặc pháp nhân
đã bị khởi tố về hình sự” [28, Điều 60], theo chúng tôi, Bị can là NCTN là người từ
đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi bị khởi tố về hình sự
Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 đã quy định: “Việnkiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư phápcủa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”
Điều tra VAHS là một giai đoạn của quá trình TTHS do Cơ quan có thẩmquyền điều tra VAHS tiến hành nhằm thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh về tộiphạm Giai đoạn điều tra là giai đoạn tiếp theo sau của giai đoạn khởi tố được tiến
Trang 12hành trên cơ sở Quyết định khởi tố của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Giai đoạnđiều tra được bắt đầu từ khi có Quyết định khởi tố và kết thúc khi CQĐT hoànthành bản kết luận điều tra và quyết định đề nghị truy tố người phạm tội ra trướcToà án hoặc ra quyết định đình chỉ điều tra.
Hoạt của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự là hoạt động củaViện kiểm sát nhân dân để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với ngườiphạm tội và kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổchức, cá nhân trong hoạt động tư pháp ngay từ khi Cơ quan điều tra hoặc một số cơquan khác có thẩm quyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúckhi Cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặctạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án
Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can
là NCTN là hoạt động thực hiện việc buộc tội của nhà nước đối với người phạm tội
và kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan, người tiến hành tố tụng và một số
cơ quan có thẩm quyền điều tra khác trong quá trình điều tra hình sự mà bị can làngười chưa thành niên từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
1.2 Đặc điểm của hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ
án hình sự mà bị can là người chưa thành niên.
1.2.1 Đặc điểm của hoạt động thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên
Thứ nhất, Chủ thể tiến hành hoạt động thực hành quyền công tố trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN là Viện kiểm sát
Thứ hai, Đối tượng của thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ ánhình sự chính là việc truy cứu TNHS đối với người phạm tội là người chưa thànhniên từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi trong giai đoạn này
Thứ ba, nội dung hoạt động thực hành quyền công tố của VKSND trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên tuân theo những quyđịnh chung về chức năng thực hành quyền công tố của VKSND tại Điều 165BLTTHS năm 2015 (Điều 112 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003) và Điều 14 Luật
Trang 13tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 Theo đó, khi thực hành quyền công tốtrong giai đoạn điều tra VAHS mà bị can là người chưa thành niên Viện kiểm sátnhân tiến hành những hoạt động sau:
Một là, yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một
số hoạt động điều tra khởi tố hoặc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố vụ án hình
Sáu là, đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ qua được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra tiến hành điều tra để làm rõ tội phạm,người phạm tội; yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã bị can, áp dụng biện pháp điều tra
tố tụng đặc biệt
Bảy là, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra trong trường hợp để kiểmtra, bổ sung tài liệu, chứng cứ khi xét phê chuẩn lệnh, quyết định của Cơ quan điềutra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc trườnghợp phát hiện có dấu hiệu oan, sai, bỏ lọt tội phạm, vi phạm pháp luật mà Viện kiểm
Trang 14sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục hoặc trường hợp để kiểmtra, bổ sung tài liệu, chứng cứ khi quyết định việc truy tố
Tám là, khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện hành vi của người có thẩm quyềntrong việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong việckhởi tố, điều tra có dấu hiệu tội phạm; yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình
sự khi phát hiện hành vi của người có thẩm quyền trong việc giải quyết tố giác, tinbáo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong việc khởi tố, điều tra có dấu hiệu tộiphạm
Chín là, quyết định việc gia hạn thời hạn điều tra, thời hạn tạm giam, quyếtđịnh chuyển vụ án, áp dụng thủ tục rút gọn, áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh;hủy bỏ quyết định tách, nhập vụ án
Mười là, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong việc thực hành quyền công
tố theo quy định của Bộ luật này
Thứ tư, phạm vi thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án hình
sự có bị can là NCTN bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác có thẩmquyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT ra bản kếtluận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết
Thứ hai, đối tượng của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN là cáchành vi, quyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng,người tham gia tố tụng và các chủ thể khác có liên quan trong quá trình điều traVAHS có bị can từ đủ 14 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
Trang 15Thứ ba, nội dung của kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can là NCTN củaVKSND là giám sát trực tiếp và điều chỉnh mọi hoạt động tố tụng của cơ quan tiếnhành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các chủ thể khác có liên quan trong quátrình điều tra các VAHS
Thứ tư, phạm vi của hoạt động kiểm sát điều tra các VAHS mà bị can làNCTN được xác định bắt đầu từ khi CQĐT hoặc một số cơ quan khác có thẩmquyền điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và kết thúc khi CQĐT ra bản kếtluận điều tra đề nghị truy tố người phạm tội hoặc tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết
vụ án
Có thể nói, việc xác định đúng chủ thể, đối tượng, nội dung và phạm vi củahoạt động THQCT là cơ sở quan trọng để phân biệt với hoạt động kiểm sát hoạtđộng tư pháp và các hoạt động thực hiện chức năng khác nhằm thực hiện đúng thẩmquyền trong quá trình điều tra vụ án hình sự mà bị can là NCTN, từ đó nâng caochất lượng, hiệu quả công tác của cơ quan VKSND trong tố tụng hình sự
1.3 Cơ sở của việc quy định về chức năng của viện kiểm sát nhân dân trong điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niên.
1.3.1 Cơ sở lý luận
Thứ nhất, xuất phát từ đặc điểm tâm – sinh lý người chưa thành niên
Giai đoạn từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi là là giai đoạn chuyển tiếp từ tuổi tre
em sang tuổi người lớn Trong giai đoạn này, con người có sự phát triển mạnh mẽ
về thể chất và tinh thần Chính sự thay đổi về thể chất và tinh thần ấy đã dẫn đếnnhững thay đổi trong tâm lý– sinh lý của người chưa thành niên Người chưa thànhniên là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất và tinh thần nên khả năng nhậnthức, khả năng điều khiển hành vi và kiểm soát hành vi của họ còn hạn chế, dễ bịkích động và bị tác động bởi môi trường xã hội và những điều kiện khách quan
Về sinh lý, Cơ thể người chưa thành niên trong độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới
18 tuổi có sự phát triển không cân bằng giữa hệ tim và mạch “Tim phát triển nhanhhơn các mạch máu đã gây ra sự thiếu máu trong từng bộ phận vỏ não và đôi khi cònlàm rối loạn chức năng trong hoạt động của hệ tim mạch Do đó người chưa thành
Trang 16niên có cảm giác mệt mỏi, chóng mặt, nhức đầu, sức làm việc suy giảm, dễ bị kíchđộng, dễ nổi nóng Đồng thời, tuyến nội tiết ở người chưa thành niên hoạt độngmạnh (đặc biệt là tuyến sinh dục và tiếp giáp trạng) gây ra sự mất cân bằng tronghoạt động của hệ thần kinh trung ương, dễ đưa họ đến những cơn xúc động mạnh,những phản ứng nóng nảy vô cớ, những hành vi bất thường”
Về tâm lý, ở độ tuổi này, NCTN bắt đầu hình thành nhu cầu độc lập, có tâm lýthích khám phá những điều mới lạ và nhận thức pháp luật còn hạn chế Do có sựphát mạnh mẽ về thể chất và sự hoàn thiện về các chức năng sinh lý nên người chưathành niên dần ý thức được rằng “mình không còn là tre con nữa” Chính vì vậy nhucầu độc lập của người chưa thành niên bắt đầu hình thành Đó là nhu cầu khẳngđịnh bản thân, tự đưa ra các quyết định theo ý kiến riêng, tự hành động mà không bịphụ thuộc bởi ông, bà, bố mẹ
Thứ hai, xuất phát từ việc đảm bảo giải quyết vụ án một cách chính xác, khách quan
Như đã phân tích ở trên, NCTN là người chưa phát triển đầy đủ về thể chất vàtinh thần, chưa thể nhận thức đầy đủ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi màmình thực hiện, nhận thức pháp luật còn chưa đầy đủ và đặc biệt họ dễ bị kích động,lôi kéo bởi những người xung quanh, nếu sinh trưởng trong môi trường xấu vàkhông được chăm sóc giáo dục chu đáo, NCTN dễ bị ảnh hưởng bởi các thói hư tậtxấu, tệ nạn xã hội dẫn đến hành vi phạm tội Bên cạnh đó, so với người đã thànhniên ý thức phạm tội của NCTN chưa sâu sắc, họ dễ tiếp thu sự giáo dục của xã hội,nhà trường cũng như gia đình để từ bỏ con đường phạm tội
Thứ ba, xuất phát từ việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên
Bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên là nguyên tắc của luậtpháp quốc tế cũng là tư tưởng xuyên suốt trong quá trình xây dựng và thực thi phápluật ở nước ta Trong đó, sự tham gia của Viện kiểm sát vào quá trình tố tụng hình
sự đối với những vụ án do NCTN phạm tội phải được tôn trọng và bảo đảm Việt
Trang 17Nam là một trong những quốc gia đầu tiên tham gia Công ước của Liên Hợp Quốc
về quyền tre em
1.3.2 Cơ sở thực tế
Thứ nhất, xuất phát từ thực trạng người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam
Trong những năm gần đây, các vụ án do người chưa thành niên phạm tội thựchiện có chiều hướng gia tăng về số lượng với tính chất, mức độ ngày càng phức tạp
Vì vậy, cần có chế định tăng cường hơn nữa vai trò của gia đình, nhà trường và tổchức xã hội trong việc giáo dục những đối tượng là tre em và thanh thiếu niên, đặcbiệt là những thanh thiếu niên phạm tội; đồng thời cần có hệ thống pháp luật hoànthiện để điều chỉnh và áp dụng cho đối tượng tội phạm này
Thứ hai, xuất phát từ thực tiễn kiểm sát điều tra vụ án có bị can là người chưa thành niên
Công tác kiểm sát điều tra vụ án hình sự mà bị can là người chưa thành niênnhững năm qua đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận như: mọi hành vi phạmtội đều phải được khởi tố, điều tra và xử lý kịp thời, không để lọt tội phạm và ngườiphạm tội, không làm oan người vô tội, không để người nào bị bắt, bị tạm giữ, tạmgiam, bị hạn chế các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tự do,danh dự và nhân phẩm một cách trái pháp luật; tất cả bị can là người chưa thànhniên đều được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật, tình trạng bị can bỏ trốnhoặc phạm tội mới đã giảm; không có trường hợp nào quá thời hạn điều tra, thờihạn tạm giam bị can; công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam đã có nhiều kiến nghịđược chấp thuận và các vi phạm trong quá trình áp dụng đã được khắc phục đángkể Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác điều tra như các cơ quan tiếnhành tố tụng lạm quyền, chưa thực sự tôn trọng quyền lợi của bị can là người chưathành niên, vẫn còn xảy ra một số trường hợp bị oan, sai
