Sổ tay kỹ thuật chế biến bảo quản giống - Phần 2: Chế biến hạt giống

Sổ tay kỹ thuật chế biến bảo quản giống - Phần 2: Chế biến hạt giống có nội dung trình bày giới thiệu chung về chế biến hạt giống; nguyên lý chế biến hạt giống; thiết bị làm sạch và phân loại hạt giống; các loại dụng cụ phân tích kiểm nghiệm phục vụ cho hệ thống phân loại làm sạch; thiết bị chuyển tải;... Mời các bạn cùng tham khảo!

PHẦN 2 CHẾ BIẾN HẠT GIỐNG

I GIỚI THIỆU CHUNG

Chế biến hạt giống (Seed processing) là quá trình hạt giống đi qua nhiều giai đoạn bắt đầu khi nhận nguyên liệu từ ngoài đồng, làm sạch (Seed cleaning), phân loại (Seed seperating and upgrading), xử lý thuốc (Seed treating), sấy hạt bổ sung (Seed Drying) và đóng gói (Bagging)

Hạt giống sau thu hoạch từ đồng về thường chứa nhiều vật liệu khác gọi là tạp chất Tạp chất có thể bao gồm hạt cỏ, hạt giống khác, hạt giống non, hạt nứt, bể, hạt hư hỏng, vụn rơm, đất cát, … Để bảo đảm hạt giống có chất lượng cao và giảm chi phí trong quá trình bảo quản, trước khi cung ứng ra thị trường, cần phải tiến hành làm sạch và phân loại hạt Qua chế biến, hạt giống nhập về ban đầu sẽ đạt tiêu chuẩn hạt giống theo tiêu chuẩn qui định

II NGUYÊN LÝ CHẾ BIẾN HẠT GIỐNG

1 Đặc tính vật lý của hạt giống

Dựa vào các đặc tính vật lý của hạt, người ta sử dụng các máy chuyên dùng để tách các thành phần cần thải loại ra khỏi lô hạt giống

1.1 Cỡ hạt (Size)

Cỡ hạt là một đặc tính để phân biệt dễ nhất giữa các giống Dùng sàng lỗ tròn chọn hạt theo chiều rộng và sàng lỗ hình thuôn chọn hạt theo chiều dài

1.2 Chiều dài hạt

Nhằm tăng độ đồng đều của hạt giống, đặc tính chiều dài hạt được sử dụng để phân loại hạt giống thành dạng hạt dài, hạt tròn hoặc hạt dày hay mỏng Điều này rất cần thiết ở nơi gieo hạt bằng máy

1.3 Khối lượng riêng của hạt (Specific gravity)

Hạt sau khi được chọn lựa theo cỡ hạt và chiều dài thường đồng dạng Một số hạt bị hư như vỡ, sâu gây hại, hạt nhỏ, chớm nảy mầm, … vẫn chưa được loại triệt để và do đó sẽ ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm, sức sống, cây được trồng ở ngoài đồng Đặc tính khối lượng riêng được dùng để tách loại các hạt trên

1.4 Hình dạng hạt (Shape)

Hạt thường có hình dạng khác nhau Các thiết bị có sàng với lỗ sàng hình tam giác, trống hình trụ có hốc lõm …cũng đã lựa chọn hạt theo hình dạng (liên quan

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

Mặt vỏ hạt có loại có lớp vỏ xù xì, nhám, có loại có lớp vỏ ngoài trơn Dựa vào đặc tính này người ta thiết kế các loại sàng thích hợp

1.6 Màu sắc hạt (Color)

Nhiều loại hạt có màu sắc hạt khác nhau Ngoài ra, hạt chín non, bị bệnh, … cũng có màu sắc thay đổi

1.7 Tính tích diện (Conductivity)

Hạt có tính tích điện khác nhau Do đó, dựa vào đặc tính này có thể phân loại hạt theo tính dẫn điện tốt và kém của hạt

1.8 Tính háo nước (Affinity for liquids)

Một vài loại hạt có đặc tính dễ thấm ướt hơn các hạt khác

1.9 Tính nẩy (Resilience)

Hạt tròn, trơn và hạt dẹp, nhám có độ nẩy khác nhau

2 Các bước chế biến hạt giống

2.1 Sơ chế (làm sạch sơ bộ)

Hình 2.1: Sơ đồ các bước chế biến hạt giống

TỒN TRỮ

ĐỐNG

PHÂN LOẠI XỬ LY ÙTHUỐC

SẤY BỔ SUNG

Sơ chế nhằm mục đích tạo lô hạt giống đồng đều, thông qua việc loại bỏ rơm rác làm tắc nghẽn gàu tải, phễu nạp liệu, làm tăng hiệu quả các máy chế biến cũng như tăng năng suất máy Máy dùng sơ chế thường là các loại máy như: máy làm sạch, máy sàng thô, máy chà hạt hoặc máy cắt râu (đối với các loại lúa có râu, lúa khi tuốt còn gié dính vào hạt) Các máy lảy bắp, xay dưa, … cũng coi là máy sơ chế

2.2 Làm sạch

Làm sạch là công đoạn cần thiết trong việc chế biến hạt giống Mục đích của làm sạch là loại bỏ ra khỏi lô giống những vật lẫn tạp có chiều rộng hoặc chiều dày khác và nhẹ hơn hạt giống

Máy làm sạch là máy chủ yếu có ở tất cả nhà máy chế biến hạt giống Máy hoạt động qua:

- Luồng khí hút

- Sàng thô

- Sàng phân loại

Máy làm sạch có nhiều loại, từ loại nhỏ chỉ có 2 sàng đến loại to có tới 8 sàng và từ 1 đến 3 quạt hút hoặc thổi

Bảng 2.1: Kích cỡ và hình dạng lỗ của sàng đối với một số hạt giống

Giống

Sàng thô Sàng tinh

Kích cỡ (mm) dạng lỗ Hình Kích cỡ (mm) dạng lỗ Hình

2.3 Phân loại

Thông thường hạt giống khi qua máy làm sạch là đã đủ tiêu chuẩn giống Tuy nhiên, có trường hợp thành phần lẫn tạp rất gần giống với hạt giống về cỡ và dạng như hạt bị sâu gây hại, hạt bị vỡ, … Mặt khác, lô hạt giống có thể còn những hạt non, hạt nhỏ, … do đó, các hạt trong lô giống không đồng đều và ảnh hưởng đến chất lượng lô giống

Phân loại bao gồm phân loại hạt (seperating), theo cỡ nhằm loại các hạt lớn hoặc nhỏ; dài hoặc ngắn hơn hạt giống tiêu chuẩn, hạt vỡ, sâu bị hại và lựa hạt (grading) nhằm loại các hạt nứt, hư hỏng Những hạt này có thể làm giảm sức sống của lô hạt giống hoặc làm giảm số cây mọc ngoài đồng

2.3.1 Theo chiều dài hạt

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

trong hoặc loại có nhiều đĩa với hốc lõm ở hai mặt đĩa Khi trống hình trụ hoặc đĩa quay, hạt tròn nằm trong hốc lõm đưa lên cao (nhờ lực ly tâm) và rơi vào máng nghiêng ra hộc riêng (khi trọng lượng hạt lớn hơn lực ly tâm) Các hạt dài được đưa

ra cuối đường trống và ra hộc khác Với thiết bị có nhiều kiểu hốc lõm trên trống hoặc đĩa, có thể chọn lựa cỡ hạt khác nhau

2.3.2 Theo khối lượng riêng

Máy tách hạt theo khối lượng riêng gồm một mặt bàn nghiêng có lỗ Một luồng khí thổi từ dưới lên trên xuyên qua lớp hạt đồng thời với chuyển động của mặt bàn Hạt nhẹ được nâng lên, hạt nặng nằm trên bàn Mặt bàn chuyển dịch tới lui theo hướng nghiêng Thành phẩm cuối cùng có khối lượng riêng thay đổi dần từ nhẹ đến nặng Hạt có khối lượng riêng trung gian có thể được tiếp tục chế biến lại nhiều lần

2.3.3 Theo hình dạng hạt

Cầu xoắn trượt dùng để tách hỗn hợp hạt dạng tròn và dạng dẹp Hạt tròn lăn nhanh hơn và bắn ra vành ngoài cầu trượt Hạt dẹp chỉ trượt dọc vành trong cầu trượt Thí dụ: hạt đậu nành

2.3.4 Theo cấu trúc mặt vỏ hạt

Hỗn hợp hạt được cho lên một băng nghiêng bọc vải, nhưng di chuyển theo hướng đi lên Hạt vỏ nhám dính vào băng đi lên trên, hạt vỏ trơn trượt xuống dưới

2.3.5 Theo màu sắc hạt

Từng hạt rơi trước hệ thống tế bào quang điện Màu hạt được so sánh với màu hạt chọn lựa trước Nếu hạt khác màu với hạt đã chọn, một luồng khí sẽ thổi hạt đó qua hướng khác

Bảng 2.2: Các thông số về các loại hạt sau khi chọn theo phương pháp khối lượng riêng

Mẫu mầm nẩy lượng trọng hạt số  gam/ hạt

Mẫu ban đầu

- 97.15 2.44 0.40

0.26095 0.26245 0.21931 0.15689

2.3.6 Tính tích điện

Hạt được nạp điện và cho đi qua từ trường Những hạt tích điện (dẫn điện kém) và hạt tích điện kém (dẫn điện tốt) sẽ chia ra theo 2 hướng dẫn khác nhau Hạt tích điện kém rơi bình thường, hạt tích điện tốt quay đi hướng khác

2.3.7 Theo tính háo nước

Hạt được trộn với một tỷ lệ nước, dầu hoặc hỗn hợp dầu và nước cùng với bột sắt Các hạt có lớp vỏ nhám, rạn nứt hoặc bể, hoặc hạt có chất dính ở lớp vỏ sẽ hút

nước và bột sắt cũng bám vào, trong khi đó hạt có lớp vỏ trơn, láng sẽ không thấm nước và cũng không có bột sắt bám

Hạt được cho qua từ trường, những hạt bị phủ lớp bột sắt và hạt không có bột sắt sẽ tách ra

2.3.8 Theo độ nẩy

Hạt được rơi trên mặt phẳng nghiêng Hạt không nẩy trượt từ từ đến cạnh dưới hạt nẩy được bắn ra khỏi cạnh dưới một đoạn và rơi vào một máng nghiêng khác

III THIẾT BỊ LÀM SẠCH VÀ PHÂN LOẠI

Quá trình làm sạch và phân loại hạt là nhằm thu lấy các hạt chính trong hỗn hợp hạt và phân thành các loại hạt có cùng đặc điểm Chất lượng làm việc của hệ thống phân loại làm sạch hạt giống được thể hiện ở các chỉ tiêu:

- Độ sạch của sản phẩm là tỷ lệ phần trăm hạt chính có trong sản phẩm

- Tỷ lệ nẩy mầm, thể hiện năng lượng phát triển của hạt giống

Dựa vào các đặc điểm khác biệt nhau về hình dáng và tích chất vật lý, người

ta có thể phân tách được các hạt mong muốn ra khỏi tạp chất Ngày nay, có rất nhiều thiết bị cơ khí sử dụng rất hiệu quả trong việc làm sạch và phân loại hạt phù hợp cho từng đặc điểm khác nhau như sàng sơ bộ, sàng làm sạch phối hợp dòng khí, sàng phân ly theo trọng lượng riêng và trống phân loại

1 Sàng sơ bộ

1.1 Cấu tạo

Sàng sơ bộ thường được cấu tạo gồm các thành phần khung sàng, thanh treo, hộp sàng, hộp sàng thường gồm hai lưới sàng có kích thước sao cho có thể phân loại được các loại tạp chất thô và hạt tốt và hệ thống quạt hút kết hợp với thùng rê

(hình 2.2)

1.2 Hoạt động

Nguyên liệu được gàu tải nạp vào thùng chứa của sàng sau đó đi vào thùng rê, ở đây các loại hạt nhẹ như lép lửng rơm rạ được quạt hút loại ra, hạt nặng còn lại đi tiếp vào hộp sàng tại đây các loại vật liệu như đá, cát, sỏi và hạt nhỏ tiếp tục được phân loại Đầu ra của sàng sơ bộ là một hỗn hợp hạt được phân loại sơ bộ

1-Phễu chứa hạt; 2- Van cấp liệu;

3,4- Buồng rê;5- Cụm truyền động; 6,7,8- Khung máy;

9- Khung lưới thô;10- Cửa tạp chất; 11- Khung lưới tinh;12- Cửa ra liệu; 13- Cửa chỉnh gió

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

2 Máy làm sạch tinh (Hình 2.3)

2.1 Cấu tạo (Hình 2.4)

Một máy làm sạch tinh thông thường gồm có các cụm thiết bị chính như khung sàng, quạt hút và hộp sàng

Quạt hút thường là quạt ly tâm do có áp suất hút lớn

Phần sàng thường gồm hai hộp sàng có chuyển động ngược chiều nhau Trong mỗi hộp sàng thường có hai hoặc ba tầng sàng gồm các sàng lọc tạp chất thô và các sàng phân loại Các hộp sàng này có thể làm việc nối tiếp hoặc song song

Hình 2.4: Cấu tạo sàng làm sạch tinh với hộp sàng lắp nối tiếp

Hình 2.3: Sàng sơ bộ do CKG chế tạo

2.2 Hoạt động

Nguyên liệu cần làm sạch được gàu nạp vào phễu chứa (1) (Hình 2.5), được trục rãi (4) phân phối giúp nguyên liệu trãi đều khắp mặt sàng, nguyên liệu trước khi đổ vào sàng đi qua cửa rê sơ cấp (5) tại đây các loại hạt nhẹ như hạt lép lững, mày bắp được quạt (30) hút vào buồng giảm áp và được vít tải (6) mang ra cửa tạp chất Nguyên liệu sau đó được đổ vào sàng (7), tại đây tạp chất thô còn lại như gié lúa, cùi bắp đá sạn…vv, được sàng tách ra qua cửa tạp chất (8) Nguyên liệu lọt sàng tiếp tục đổ vào hộp sàng thứ hai (9) tại đây các hạt nhỏ, hạt vỡ được tách ra ngoài qua cửa (10), sau đó hạt tiếp tục được đổ vào hộp sàng cuối cùng(11) sàng này tiếp tục phân loại các hạt bể vỡ, hạt nhỏ và thoát ra ngoài qua các cửa (12,13) Hạt còn lại trên sàng được đổ vào cửa chánh phẩm (18), tại đây hạt tiếp tục được quạt (30) hút lại nhằm loại bỏ thêm các hạt sâu và cùi còn sót lại qua ống gió (14) vào đổ vào buồng giảm áp (15) và thoát ra cửa thứ phẩm bằng vít tải (16) Các cửa chỉnh (32, 33) giúp điều chỉnh gió để lấy được sản phẩm mong muốn

2.3 Chọn sàng làm việc

Mỗi máy làm sạch thường được trang bị kèm theo một bộ sàng với nhiều chủng loại Tuỳ theo nhiệm vụ và đối tượng làm việc mà chọn sàng theo các chỉ tiêu: loại sàng, hình dạng và kích thước lỗ Để làm sạch sơ bộ thường chọn sàng đan hoặc sàng lỗ tròn có đường kính lỗ lớn hơn nhiều so với đường kính hạt Để phân loại hạt theo chiều rộng cần chọn sàng lỗ tròn, phân loại hạt theo bề dày chọn sàng có lỗ dài Kích thước lỗ sàng tuỳ theo tiêu chuẩn của từng đơn vị

2.4 Vận hành và bảo dưỡng

2.4.1 Chuẩn bị vận hành

- Nằm thông tin về vật liệu, thông tin về đối tượng làm việc như: số lượng, ẩm độ, tỷ lệ tạp chất thô, vụn Trên cơ sở đó tính toán lượng tạp chất cần tách ra

- Chọn sàng phù hợp với đối tượng làm việc, lắp sàng đúng vị trí, điều chỉnh

cơ cấu làm sạch sàng

2.4.2 Vận hành

- Khởi động máy, cho chạy không tải vài phút để kiểm tra tình trạng hoạt động của toàn máy

- Từ từ mở cửa cấp liệu để nguyên liệu chảy đều khắp mặt sàng

- Theo dõi bề rộng và bề dày của lớp hạt trên sàng Khi vật liệu di chuyển đến cuối sàng thì hạt phải lọt hết qua sàng đối với sàng lọc tạp chất thô hoặc tạp chất vụn phải lọt hết qua sàng đối với sàng lọc tạp chất

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

Hình 2.5: Sơ đồ nguyên lý sàng làm sạch tinh

2.4.3 Điều chỉnh

- Theo dõi tình trạng phân ly tạp chất nhẹ và bụi qua các lỗ kiểm tra ở buồng lắng đọng Điều chỉnh các van để thay đổi lượng không khí cho phù hợp Nếu tạp chất nhẹ và bụi chưa được tách hoàn toàn khỏi hỗn hợp hạt thì cần tăng thêm lượng khí, nếu có hiện tượng hạt bị hút theo tạp chất thì giảm bớt lượng khí

- Đối với sàng có cơ cấu làm sạch bằng chổi cần phải điều chỉnh khoảng quét của chổi dưới bề mặt sàng Đối với sàng làm sạch bằng bi cần kiểm tra khoảng không giữa sàng bi sao cho bi nẩy đều

- Khi điều chỉnh cần tránh tiến hành đồng thời hai phép điều chỉnh trở lên

- Sau một phép điều chỉnh phải chờ xem hiệu quả

- Tăng mỗi điều chỉnh cho đến khi một số hạt tốt đi ra cùng với tạp chất, sau đó giảm đi một chút

2.4.4 Một số hư hỏng thông thường và cách sửa chữa

2.4.4.1 Chỉ một bên cấp liệu vào máy

- Kiểm tra độ thăng bằng của dòng phun từ gàu tải nạp, máy đặt thăng bằng không?

- Kiểm tra cửa điều chỉnh cấp liệu có mở đồng nhất không?

- Kiểm tra sức hút ở trong ống dẫn có mạnh không?

- Kiểm tra trục rãi có hoạt động không?

2.4.4.2 Máy hoạt động không hết công suất

- Kiểm tra trục quạt chạy đúng tốc độ và đúng chiều không?

- Đảm bảo lưới sàng và phần trong của trống lõm đã làm sạch, không có dầu mỡ

2.4.4.3 Nguyên liệu không được đưa từ thùng vào máy

- Kiểm tra có kẹt do tích lũy vật liệu khác và tạp chất quá lớn ở cuối cửa thoát của thùng cấp liệu

Bảng 2.3: Lập kế hoạch bảo dưỡng làm sạch tinh

Stt Hạng mục cần bảo dưỡng

Định kỳ Thường

xuyên

3 tháng 6 tháng

1 Phát hiện tiếng động lạ từ các chi tiết quay và dao động x

2 Xiết chặt các thanh điều khiển thanh dằn sàng x

4 Kiểm tra gối đỡ hộp số, độ kín sít, sự rò rỉ dầu mỡ x

9 Kiểm tra độ mòn của các trục rãi cấp liệu, bi cao su thay thế các phần bị mòn x

2.4.4.4 Máy rung quá mức khi chạy

- Máy có lắp chặt vào nền không?

- Kiểm tra nền có bị lún hay các bu-lông giữ máy bị tháo lỏng

- Kiểm tra các bu-lông xiết lò xo bằng gỗ của bộ phận treo sàng

2.4.4.5 Bộ phận hút làm việc không đúng yêu cầu

- Đảm bảo các sàng khuếch tán đều sạch

- Kiểm tra thùng chứa bụi hay đường ống thoát có quá nhỏ hay không? Hoặc đường ống thùng bụi quá dài hay đường ống kính đã bị giảm làm cản đường gió

2.4.4.6 Sàng thô ở trên thải quá nhiều hạt tốt

Tăng cường lực gỏ sàng nếu không có kết quả thì phải thay lưới có kích thước lỗ lớn hơn

2.4.4.7 Sàng lưới bị kẹt

- Kiểm tra cỡ lưới sàng đang sử dụng Nên nhớ nguyên liệu làm sạch phải có khả năng di chuyển tự do trên mặt sàng Nếu cần, chỉnh chổi quét dưới mặt sàng

2.5 Bảo dưỡng (Bảng 2.3)

- Thường xuyên tra dầu mỡ cho các gối đỡ

- Chú ý kiểm tra tình trạng xiết chặt của các bulông, sự kẹt tắc của cơ cấu, độ mòn của chổi hoặc các quả bi cao su, loại bỏ các vật lạ trong hộp sàng

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

tạp chất không bị kẹt tắc nghẽn

- Kiểm tra hệ thống điện, độ căng đai và xích truyền

3 Trống phân loại

3.2 Hoạt động (Hình 2.7)

Khối hạt sau khi tách tạp chất có thể chứa các hạt ngắn và dài khác nhau, hạt

bị gãy vỡ hoặc các hạt mà sàng làm sạch không phân loại được Hỗn hợp hạt được cấp vào đầu trống Trống quay làm hỗn hợp hạt bị xáo trộn Những hạt ngắn lọt vào trong lỗ tổ ong, được trống nâng lên cao hơn các hạt dài và đổ vào máng hứng Những hạt dài còn lại trên trống di chuyển dần đến đầu kia và thoát ra ngoài Vận tốc quay của trống thường được giới hạn (không quá 50v/ph) để hạt dài có thể trượt trên mặt trống và hạt ngắn có thể rơi khỏi lỗ khi được nâng đến độ cao nào đó

3.3 Vận hành và bảo dưỡng

3.3.1 Chuẩn bị vận hành

- Trước khi cho máy vận hành cần nắm một số thông tin ban đầu như: loại hạt, kế hoạch và khối lượng cần phân loại, số loại và kích thước mỗi loại hạt cần phân loại

- Dựa vào thông tin ban đầu chọn vỏ trống cho phù hợp

- Kiểm tra tình trạng của trục vít, máng hứng, bộ phận cấp và xả liệu

- Kiểm tra chiều quay trống, độ căng của xích truyền

- Điều chỉnh máng hứng về vị trí “0”

Cửa nạp liệu

Hạt ngắn trong máng

Cửa hút bụi

Cửa ra hạt ngắn

Cụm chỉnh máng

Hình 2.6: Cấu tạo chung của trống phân loại

Chiều quay trống

Vỏ trống

Máng hứng

Vít tải hạt

3.3.2 Điều chỉnh trống

- Điều chỉnh vận tốc trống: vận tốc và chiều quay của trống phân loại có ảnh hưởng rất quan trọng đến chất lượng làm việc và năng suất của trống Vận tốc quay quá lớn sẽ gây ra lực ly tâm lớn làm cho hạt ngắn khó rơi ra khỏi vỏ, vận tốc quay quá nhỏ sẽ làm giảm năng suất

- Điều chỉnh tỷ lệ cung cấp: tỷ lệ cung cấp hỗn hợp hạt vào trống do cửa cấp liệu quyết định Do đó cần theo dõi điều chỉnh sao cho phù hợp để không ảnh huởng năng suất trống

- Điều chỉnh vị trí máng hứng: để điều chỉnh vị trí máng hứng ở đầu máy có bố trí một cụm điều chỉnh có chia độ và hiển thị vị trí máng hứng Tuỳ theo yêu cầu vật liệu cần phân loại mà điều chỉnh máng đến vị trí thích hợp

3.3.3 Bảo dưỡng trống (Bảng 2.4)

- Thường xuyên tra dầu mỡ cho các gối đỡ, ổ bi

- Chú ý kiểm tra tình trạng xiết chặt của các bulông, sự kẹt tắc của cơ cấu

- Kiểm tra sự kín khít của vỏ trống, các van điều chỉnh và các cửa xả tạp chất không bị kẹt tắc

- Kiểm tra hệ thống điện, độ căng đai và xích truyền

Bảng 2.4: Lập kế hoạch bảo dưỡng trống lõm

Định kỳ Thường

xuyên

3 tháng

6 tháng

1 Phát hiện tiếng động lạ từ các chi tiết quay và dao động x

3 Kiểm tra gối đỡ hộp số, độ kín sít, sự rò rỉ dầu mỡ x

5 Kiểm tra thiết bị bảo vệ, hệ thống điều khiển x

6 Kiểm tra độ mòn của vỏ trống, máng cấp và xả liệu x

Hình 2.7: Nguyên lý phân loại của trống Hình 2.8: Hình dạng các loại của lỗ trống

Sổ tay kỹ thuật CBBQ Giống-SSC 2010

4 Sàng phân ly trọng lượng riêng (Hình 2.10)

Hình 2.9: Cấu tạo của sàng phân ly trọng lượng riêng

1 Phễu cấp liệu; 2 Hộp sàng; 3 Khung sàng; 4 Quạt; 5 Cụm truyền động; 6 Mặt

sàng; 7 Luồng chánh phẩm; 8 Luồng thứ phẩm; 9 Luồng phế phẩm; 10 Cửa thứ

phẩm; 11 Cửa chánh phẩm; 12 Cửa đá sỏi; 13 Cụm điều chỉnh

Sau khi qua các máy làm sạch và phân loại khối hạt vẫn còn những tạp chất

đó là những hạt bị bệnh, bị sâu đục và các tạp chất nặng Các hạt giống có chất

Hình 2.10: Sàng phân ly trọng lượng

riêng với mặt sàng có gân

Hình 2.11: Sự phân ly của vật liệu trên sàng

Vật liệu nặng (đá sỏi) Chánh phẩm Thứ phẩm

……… Phế phẩm

lượng cao khác biệt với các hạt chất lượng thấp và tạp chất chỉ ở dấu hiệu trọng lượng riêng Phân loại theo trọng lượng riêng là nhằm phân ra các loại hạt có trọng lượng riêng khác nhau từ khối vật liệu có cùng hình dạng và kích thước

4.1 Cấu tạo (Hình 2.9)

Sàng phân ly trọng lượng riêng thường gồm có các thành phần như sau: mặt sàng có đáy lưới để không khí đi qua, mặt sàng có dạng lượn sóng hoặc có gân hay phẳng Mặt sàng được đặt nghiêng theo cả hai phương ngang và dọc dưới một góc nhỏ hơn 10o và có chuyển động dao động Phía góc cao của sàng có phễu cấp hạt, đầu dưới và bên cạnh sàng có các cửa xả Quạt cung cấp khí với vận tốc đủ lớn lên mặt sàng

4.2 Hoạt động (Hình 2.11)

Quá trình phân ly được thực hiện do hai tác động đó là: chuyển động lắc của mặt sàng làm cho vật liệu có xu hướng đi lên phía trên sang bên phải, dòng khí thổi lên mặt sàng làm cho vật liệu phân lớp và có xu hướng dịch chuyển theo hướng ngược lại Trong quá trình đó những phần tử nhẹ nhất (hạt kém chất lượng) được lấy ra ở góc bên trái, tạp chất nạêng (sỏi đá) ra phía bên phải, những phần tử trung bình (chánh phẩm) ra ở giữa

Nguyên tắc phân loại bằng trọng lượng riêng

1 Nguyên tắc 1: Những hạt có cùng kích thước nhưng khác nhau một chút ở

khối lượng riêng có thể được tách ra

Vd: Các hạt có kích thước giống nhau nhưng bị sâu đụt hoặc hạt bị chết trên trái…vv

2 Nguyên tắc 2: Những hạt có trọng lượng riêng tương tự nhưng khác nhau về

kích thước sẽ được phân loại theo kích thước của các hạt

Vd: Loại bỏ được những hạt héo, hạt non trong hỗn hợp

3 Nguyên tắc 3: Các hạt có trọng lượng riêng khác nhau và kích thước cũng

khác nhau sẽ không thể tách được một cách hiệu quả bởi sàng trọng lượng riêng