Tiểu luận Phân tích Chính sách Vấn đề Ô nhiễm không khí

Tiểu luận Phân tích Chính sách về Vấn đề ô nhiễm không khí đến từ nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Tình trạng ô nhiễm không khí là vấn đề cấp thiết của toàn xã hội. Có tới 80% số thành phố trên thế giới không thể đáp ứng tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới về chất lượng không khí. Đáng chú ý hơn, con số này tập trung chủ yếu ở các quốc gia đang phát triển, trong đó điển hình có Việt Nam.

Phần 1:

1.1Có thực sự có vấn đề không?

Trên thực tế, tình trạng ô nhiễm không khí không chỉ là vấn đề của các khu đô thị hay các khu công nghiệp mà là vấn đề cấp thiết của toàn xã hội Theo các thống

kê, có tới 80% số thành phố 80% số thành phố trên thế giới không đáp ứng được tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới về chất lượng không khí Đáng lưu ý là con

số này chủ yếu tập trung ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam

Tổ chức Y tế Thế giới cho biết, theo các báo cáo mới nhất, ô nhiễm không khí là nguyên nhân gây ra cái chết của hơn 6 triệu người mỗi năm vì các lý do như nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, ung thư phổi

Theo Báo cáo thường niên về chỉ số môi trường (The Environmental Performance Index - EPI) do tổ chức Môi trường Mỹ thực hiện, Việt Nam chúng ta là một trong

10 nước ô nhiễm môi trường không khí hàng đầu Châu Á Đáng lưu ý là tổng lượng bụi ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đều liên tục tăng cao, khiến chỉ số chất lượng không khí (AQI) luôn ở mức báo động

Chất lượng môi trường không khí ở Việt Nam có nhiều biến động theo xu hướng ngày một xấu đi

Trong 2 tháng đầu năm 2020, tiếp tục có những diễn biến xấu về chất lượng không khí ở một số đô thị khu vực miền Bắc và miền Nam, đặc biệt là tại TP Hà Nội.Tại

một số đô thị khu vực miền Bắc (Việt Trì, Hà Nội, Hạ Long), giá trị trung bình 24 giờ thông số PM2.5 cao hơn các khu vực khác, trong đó Hà Nội có giá trị cao nhất Tại Hà Nội, trong tháng 1, giá trị quan trắc trung bình 24 giờ các trạm có 9 ngày vượt quá giới hạn so với QCVN, riêng trong tháng 2 (từ ngày 1/2 đến ngày 24/2) đã

có 14 ngày vượt QCVN Thành phố Việt Trì cũng có 6 ngày trong tháng 2 có giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ vượt giới hạn cho phép Tại các thành phố ở khu vực miền Trung (Huế, Đà Nẵng, Khánh Hòa), giá trị trung bình 24 giờ thông số PM2.5 về cơ bản vẫn đạt QCVN Tại TP Hồ Chí Minh cũng ghi nhận một số ngày có giá trị trung bình 24 giờ thông số PM2.5 vượt QCVN (ngày 6/1 và ngày 16/1)

Diễn biến giá trị TB 24 giờ thông số PM2.5 tại một số đô thị từ ngày 1/1 đến ngày 29/2/202

Nguồn bụi ô nhiễm ở các đô thị lớn hầu hết là từ khí thải giao thông, công trình xây dựng, đường sá và sản xuất công nghiệp Mức độ ô nhiễm của Hà Nội chỉ sau New Delhi (Ấn Độ), là nơi ô nhiễm không khí hàng đầu thế giới với nồng độ bụi PM2.5 lên tới 124 µg/m3 không khí Đối với khu vực nông thôn, mức độ ô nhiễm chủ yếu

bị tác động cục bộ bởi các hoạt động sản xuất của các làng nghề, hoạt động xây dựng, đốt rơm rạ, rác thải và đun nấu

Giám đốc Trung tâm nghiên cứu ô nhiễm không khí Đại học Quốc gia Tp HCM cho biết, kết quả đo đạc, khảo sát đã chỉ ra, với số lượng phương tiện ngày một tăng cao, xe máy đã đóng góp tới 29%vào phát thải NO, 90% CO và 37,7% vào lượng bụi mịn PM2.5 Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu thụ điện dân dụng và từ các hộ kinh doanh cao khiến cho hoạt động của các nhà máy NĐT vẫn diễn ra thường xuyên hơn Qua ảnh vệ tinh, các nhà quản lý ngành y tế đã thấy được lượng phát thải từ các nhà máy NĐT, các khu công nghiệp ở Quảng Ninh, Ninh Bình và Nam Hà Nội đều tăng mạnh

1.2 Có đúng là cần phải có chính sách để giải quyết vấn đề không?

Theo WHO, Ô nhiễm không khí đe dọa sức khỏe của người dân ở khắp mọi nơi trên thế giới Ước tính mới đây năm 2018 cho thấy rằng 9/10 người dân phải hít thở không khí chứa hàm lượng các chất gây ô nhiễm cao Ô nhiễm không khí cả ở bên ngoài và trong nhà gây ra khoảng 7 triệu ca tử vong hàng năm trên toàn cầu; chỉ tính riêng khu vực Tây Thái Bình Dương, khoảng 2,2 triệu người tử vong mỗi năm Ở Việt Nam, khoảng 60.000 người chết mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí làm cho mọi người phải tiếp xúc với các hạt mịn trong không khí bị ô nhiễm Các hạt mịn này thâm nhập sâu vào phổi và hệ thống tim mạch, gây ra các bệnh đột quỵ, bệnh tim, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp Các ngành công nghiệp, giao thông vận tải và nhà máy nhiệt điện chạy than cùng với việc sử dụng nhiên liệu rắn là các nguồn chủ yếu gây ra ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí tiếp tục gia tăng với tốc độ đáng báo động và ảnh hưởng tới các nền kinh tế và chất lượng cuộc sống của con người

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa để phát triển nền kinh tế, các khu công nghiệp, chế xuất sẽ được xây dựng

và mở rộng hơn nữa, điều này cũng đồng nghĩa với việc ô nhiễm không khí sẽ ngày càng trở nên nghiêm trọng Chính điều này đã ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống, sức khỏe và tinh thần của những hộ dân sống gần khu vực có nhiều nhà máy và xí nghiệp

Theo nghiên cứu của bệnh viện Vinmec, 1/3 số ca tử vong do đột quỵ, ung thư phổi

và các bệnh tim mạch là do ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí vừa là nguyên nhân hình thành, vừa là yếu tố làm trầm trọng thêm một số bệnh, từ hen suyễn cho đến bệnh tim mạch, ung thư phổi, phì đại tâm thất, bệnh Alzheimer và Parkinson, biến chứng tâm lý, tự kỷ, bệnh võng mạc Các hạt bụi mịn và siêu mịn - một trong những thành phần chính của không khí ô nhiễm, đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp vào nhóm chất gây ung thư cho con người Bên cạnh đó bụi mịn mang theo chất độc nguy hại từ công nghiệp không chỉ dừng ở phổi mà còn ngấm dần đến nhiều bộ phận khác trong cơ thể, khiến tỷ lệ người già và trẻ em bị bệnh hen suyễn tăng nhanh

Chính vì vậy, nếu như vấn đề ô nhiễm không khí hiện nay không được quan tâm và giải quyết kịp thời chắc chắn sẽ gây ra những ảnh hưởng xấu đến cuộc sống, sức khỏe và tinh thần của người dân Vậy nên, việc xây dựng chính sách để giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí ở Việt Nam hiện nay là vô cùng cần thiết

* Mô hình 5 W

Mô hình 5 W là những câu hỏi thường xuất hiện khi đứng trước một vấn đề: Đó là vấn đề gì (What)? Vấn đề có liên quan đến ai, hoặc ai chịu trách nhiệm (Who)? Vấn đề xảy ra ở đâu (Where)? Khi nào (When)? Nguyên nhân gây ra vấn đề (Why) và hậu quả?

Vấn đề: Ô nhiễm không khí trên Việt Nam.

- Có hay không vấn đề ô nhiễm không ? Theo Báo cáo thường niên về chỉ số môi

trường (The Environmental Performance Index - EPI) do tổ chức Môi trường Mỹ thực hiện, Việt Nam chúng ta là một trong 10 nước ô nhiễm môi trường không khí hàng đầu Châu Á Tiêu biểu là ô nhiễm bụi (PM 10, PM 2.5)

Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là nơi bị ô nhiễm không khí nặng nhất của cả nước, có nhiều thời điểm bụi mịn (PM 2.5) bao phủ cả bầu trời làm hạn chế tầm nhìn, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của người dân Hà Nội tiếp tục đứng

đầu bảng xếp hạng 10 thành phố có chất lượng không khí xấu nhất thế giới trên

tổng số 10.000 thành phố đượcquan sát (theo IQair.com)

- Ai có liên quan đến vấn đề này?

+ Bên liên quan : Các cơ quan nhà máy xí nghiệp, các cơ quan xây dựng cơ sở hạ tầng, bộ tài nguyên môi trường và người dân

+Bên chịu ảnh hưởng: Người dân đặc biệt là đối tượng trẻ em, phụ nữ mang thai và người già

- Vấn đề xảy ra và gây ảnh hưởng ở đâu? Xảy ra ở các tỉnh thành ở Việt Nam

và đặc biệt là các thành phố lớn: TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh,

- Vấn đề xảy ra nhiều nhất thường là vào những ngày giờ cao điểm xe cộ đi lại

nhiều, hoặc vào thời điểm các nhà máy xí nghiệp thải xả khí đốt ra ngoài môi trường…

1.3: Nguyên nhân dẫn đến vấn đề và hậu quả của nó:

1.3.1 Nguyên nhân:

1 Giao thông

Tại các thành phố lớn ở Việt Nam như Hà Nội và HCM, hàng ngày có hàng triệu người tham gia giao thông liên tục từ sáng sớm đến đêm khuya, hàng triệu xe máy,

xe bus, xe hơi đang thải ra môi trường vô số khí thải mà chính chúng ta hàng ngày đang hít vào Ngoài ra, việc chở hàng hoá phục vụ cho việc xây dựng, sản xuất cũng làm cho đất cát, khói bụi, các chất độc hại vương vãi ra môi trường

ÔNKK do giao thông có thể chiếm khoảng 50% ÔNKK Khí carbon monoxyd (CO)

là nguồn gây ÔNKK chủ yếu được tạo ra do giao thông Quá trình đốt nhiên liệu động cơ tạo ra các chất khí độc hại làm ảnh hưởng đến không khí như CO2, CO,

SO2, NOx, Pb, CH4…

2 Các khu công nghiệp

Ngoài ra, ô nhiễm không khí còn đến từ khí thải của ngành công nghiệp xi măng, sản xuất thép, nhiệt điện, khai thác than, vật liệu xây dựng, hóa chất, một số ngành sử dụng lò hơi, lò đốt rác thải

Các thành phố lớn được bao quanh bởi các khu công nghiệp, ví dụ như sát với TP.HCM là các khu công nghiệp lớn ở Biên Hoà, Đồng Nai, Long An Các nhà máy sản xuất trong các khu công nghiệp hàng ngày thải ra một lượng khí thải cực lớn,

lượng khí thải này theo tự nhiên sẽ lây lan vào khu vực thành phố, làm tăng mức ô nhiễm không khí

Quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt cháy các nhiên liệu hóa thạch như than, dầu, khí đốt tạo ra các chất khí độc hại (CO2, CO, SO2, NOx, các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than, bụi) Một số nhà máy, đặc biệt là loại vừa và nhỏ như nhà máy xi măng lò đứng hầu như chưa có hệ thống xử lý bụi đạt yêu cầu, các nhà máy thép, xi măng chưa đầu tư đồng bộ hệ thống xử lý các chất độc hại Một số địa phương đầu

tư các lò đốt chất thải công suất nhỏ, chưa kiểm soát được lượng khí thải độc hại trong quá trình đốt, vận hành lò Trong khi đó, phần lớn các bãi chôn lấp tiếp nhận chất thải rắn đô thị đều chưa đảm bảo điều kiện vệ sinh môi trường, rất nhiều trong

số đó là các bãi rác tạm, lộ thiên, thường trong tình trạng quá tải, không có hệ thống thu gom, xử lý nước rỉ rác vừa là nguồn gây ô nhiễm tới không khí, vừa ảnh hưởng đến chất lượng đất và nguồn nước các đô thị và khu vực lân cận

3 Bụi

Bên cạnh đó, nhiều khu vực hoạt động xây dựng, phát triển đô thị chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ môi trường, đặc biệt tại các công trường xây

thi công, vận chuyển nguyên vật liệu, đất cát phục vụ xây dựng

Tại các thành phố lớn, việc xây dựng nhà cửa, cao ốc, chung cư hay đường xá và cơ

sở hạ tầng cần một lượng vô cùng lớn đất cát, xi măng Quá trình xây dựng này cũng gây ra một lượng bụi lớn làm ô nhiễm không khí Ngoài ra còn có bụi từ các công trình xây dựng xen lẫn vào các khu dân cư, do quá trình quét nhà, quét sân v.v

Khí radon từ lòng đất có thể truyền qua các kết cấu xây dựng vào nhà; bụi amiăng phát sinh từ các hoạt động phá dỡ vật liệu xây dựng có chứa amiăng

4 Hoạt động nông nghiệp

Khu vực ngoại ô và các tỉnh thành lân cận những thành phố lớn, người dân sử dụng thuốc sâu phun ra môi trường một lượng lớn hoá chất độc hại, những chất này theo

tự nhiên như gió, nước lan vào, xâm lấn và huỷ hoại không khí thành phố Đặc biệt

ở Việt Nam người dân thường đốt rơm rạ, đây cũng là một trong những yếu tố gây ô nhiễm không khí nặng nề

Ô nhiễm không khí cũng được tạo ra do các hoạt động sản xuất trong nông nghiệp

Ví dụ, sản lượng mùa màng tăng đáng kể từ khi hoá chất bảo vệ thực vật (thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ) được sử dụng Khi những sản phẩm này được sử dụng, chúng cũng góp phần gây ra ÔNKK Ngoài ra, việc phân huỷ chất thải nông nghiệp trong

đồng ruộng, ao hồ cũng tạo ra các chất ô nhiễm như mêtan (CH4), hydro sulfua (H2S)

Các nguồn ô nhiễm không khí trong nhà có thể là thảm trải sàn, nệm ghế, giấy dán tường, đồ gỗ, các chất tẩy rửa và diệt côn trùng , là những nguồn phát sinh các hợp chất hữu cơ bay hơi và formaldehyd Khói thuốc lá cũng góp phần vào việc phát sinh các hợp chất hữu cơ bay hơi, các loại chất độc khác và bụi hô hấp Các thiết bị văn phòng có thể phát sinh khí ozon Các chất ô nhiễm sinh học như vi khuẩn, nấm mốc cũng có thể phát sinh từ các tháp dải nhiệt, từ nước ngưng đọng trong các đường ống, hoặc từ thảm, giấy dán tường, vật liệu tiêu âm hoặc cách nhiệt ẩm ướt Ngoài ra còn phải kể đến khí radon từ lòng đất có thể truyền qua các kết cấu xây dựng vào nhà; bụi amiăng phát sinh từ các hoạt động phá dỡ vật liệu xây dựng có chứa amiăng Đây là hai chất ô nhiễm gây ra những bệnh mạn tính, xuất hiện sau nhiều năm tiếp xúc

Ô nhiễm không khí trong nhà do các hoạt động của con người gây ra Lượng chất ÔNKK do các hoạt động của con người gây ra là rất nhỏ, có thể có ảnh hưởng xấu đối với sức khoẻ của chính bản thân con người, trực tiếp ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày Nguồn gây ÔNKK là các ống khói, khí từ các bể phốt, từ các lỗ thông hơi của hệ thống dẫn nước thải gia đình, mùi vị từ quá trình nấu nướng, khói bếp do

sử dụng nhiên liệu đốt: ga, than, củi, rơm v.v Ngoài ra còn có bụi từ các công trình xây dựng xen lẫn vào các khu dân cư, do quá trình quét nhà, quét sân v.v Các hoạt động này không những gây ô nhiễm trong nhà mà còn ảnh hưởng đến cả chất lượng không khí ngoài nhà

Với dân số hàng triệu người, mỗi ngày những thành phố lớn cần xử lý rất nhiều rác thải Một số cá nhân, tổ chức đổ rác vô tội vạ, xử lý rác không đúng cách, sử dụng phương pháp đốt rác cũng gây nên hậu quả nặng nề cho không khí của thành phố

6 Ngoài các nguyên nhân kể trên, biến đổi khí hậu do tàn phá rừng và khai thiên nhiên liệu khoáng sản quá mức cho phép tác động ngày một hiện hữu và nghiêm

trọng cũng khiến cho chất lượng không khí trở nên tồi tệ hơn Tác nhân chính của biến đổi khí hậu - đốt nhiên liệu hóa thạch cũng là nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị nói riêng và trên toàn cầu nói chung

1.3.2 Hậu quả

1.Ô nhiễm không khí còn làm tăng sự nóng lên của trái đất bằng hiệu ứng nhà kính.

2 Các hóa chất nguy hại có trong không khí bị ô nhiễm có thể gây ra mưa axit Mưa axit có khả năng giết chết các vi sinh vật có lợi trong đất và phá hoại mùa màng

Mưa axit cũng làm thay đổi chất lượng nguồn nước sông, suối, hồ Các hợp chất hóa học cũng có khả năng kết hợp với nước có trong không khí Đồng thời theo mưa đến các hợp chất này cũng thấm xuống đất gây ra những tác hại khó lòng cứu vãn Điều này có thể làm chết hàng loạt động vật và thực vật Những hóa chất độc hại còn có khả năng ngấm vào chuỗi thức ăn gây ra tình trạng ngộ độc

3 Ảnh hưởng tới sức khoẻ con người chính là hậu quả nghiêm trọng nhất của ô nhiễm môi trường không khí Nó khiến cho tỷ lệ người mắc các bệnh về hô hấp, ung thư, vô sinh,… Càng ngày càng tăng

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm, trên thế giới có khoảng

7 triệu người tử vong do các bệnh liên quan tới ô nhiễm không khí như các bệnh về tim, phổi và đột quỵ Hàng ngày, có khoảng 93% trẻ em trên thế giới dưới 15 tuổi (tương đương với 1,8 tỷ em) phải hít thở bầu không khí ô nhiễm khiến cho sức khỏe

và sự phát triển của các em bị ảnh hưởng nghiêm trọng

4 Ô nhiễm không khí gây nên nhiều tác động xấu đến kinh tế và xã hội Chúng gây nên những thiệt hại về kinh tế Bởi nếu con người mắc nhiều bệnh tật sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nông sản và thuỷ sản Đồng thời, các yếu tố vật lý, hoá học của môi trường bị thay đổi Kinh tế cũng theo đó mà bị thiệt hại hơn khi phải dồn vốn để cải thiện môi trường sống cho con người Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), thiệt hại kinh tế toàn cầu do ô nhiễm không khí là khoảng 225

tỷ USD Đối với Việt Nam, ô nhiễm không khí gây thiệt hại về kinh tế khoảng 10 tỷ

đô la mỗi năm (chiếm từ 5 - 7% GDP).Chỉ tính riêng Hà Nội, ước tính chi phí khám, chữa bệnh về hô hấp, thiệt hại kinh tế do nghỉ ốm với người dân nội thành là 1.500 đồng/người/ngày Với khoảng 3,5 triệu dân nội thành, quy đổi tổng thiệt hại kinh tế

do mắc các bệnh đường hô hấp khoảng 2000 tỷ đồng/năm.Ngoài ra, môi trường khi

bị nhiễm bẩn cũng sẽ gây những ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động du lịch – mua sắm của con người

Cây vấn đề về tình trạng ô nhiễm không khí

1.4: Cơ hội và thách thức cho chúng ta khi giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí.