Tiểu luận tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4

MỞ ĐẦU 1.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất, đó là sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Biến đổi khí hậu đã có những tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến mọi hoạt động sản xuất, đời sống sinh vật và con người, môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi quốc gia, mọi châu lục trên Trái Đất. Báo cơ quan Hàng không và vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) tháng 10/2006 cho biết, hiện tượng băng tan ở Greenland đạt tốc độ 65,6 kilômét khối, vượt xa mức tái tạo băng 22,6 kilômét khối một năm từ tuyết rơi. Trung tâm Hadley của Anh chuyên nghiên cứu và dự đoán thời tiết cũng dự đoán: 1/3 hành tinh sẽ chịu ảnh hưởng của hạn hán nếu việc thay đổi khí hậu không được kiểm soát. Những kết quả nghiên cứu được công bố vào tháng 9/2006 cho thấy, nhiệt độ thế giới đã tăng lên với tốc dộ chưa từng có trong vòng ít nhất 12.000 năm qua. Chính điều này đã gây nên hiện tượng Trái đất nóng lên trong vòng 30 năm trở lại đây. Các nhà khoa học cho thấy rằng: thế kỷ vừa qua, nhiệt độ trung bình của Trái đất đã tăng thêm 1 C do việc tích lũy các chất cacbon điôxit (CO2), mêtan (CH4) và các khí thải gây hiệu ứng nhà kính khác trong không khí (như N2O, HFCs, PFCs, SF6) – sản phẩm sinh ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch trong các nhà máy, phương tiện giao thông và các nguồn khác.Những hiện tượng trên đều do biến đổi khí hậu gây nên. Biến đổi khí hậu được gọi là toàn cầu vì nó diễn ra ở hầu như mọi nơi trên thế giới. Đặc biệt, Việt Nam đứng thứ 5 trong danh sách những quốc gia dễ bị tổn thương nhất do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu có thể làm trầm trọng thêm những nguy cơ sẵn có đối với tài nguyên thiên nhiên, nông nghiệp, an ninh lương thực, cơ sở hạ tầng và sức khỏe và đặt ra những đe dọa lớn cho phát triển sản xuất và con người, cũng như môi trường. Nếu không có những biện pháp phù hợp và hiệu quả để giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng. Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do BĐKH gây ra, Thủ tướng chính Phủ việt Nam đã phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ – TTg ngày 2/12/2008). Để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của ngành Giáo dục giai đoạn 2011 - 2015 và phê duyệt dự án “Đưa các nội dung ứng phó với BĐKH vào chương trình GD và ĐT giai đoạn 2011 - 2015”. Trong công tác ứng phó với vấn đề khí hậu hiện nay, giáo dục biến đổi khí hậu là nhiệm vụ quan trọng. Giáo dục biến đổi khí hậu là nội dung được tích hợp trong một số môn học ở trường phổ thông. Địa lí là môn học có “môi trường” phù hợp và thuận lợi để thực hiện giáo dục biến đổi khí hậu. Địa lí với 2 màng nội dung lớn, địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế xã hội, có nhiều khía cạnh liên quan tới nguyên nhân, hiện trạng hoặc hậu quả của biến đổi khí hậu. Đặc biệt nôi dung chương trình môn Địa lí lớp 4 có nhiều bài có thể tích hợp để giáo dục biến đổi khí hậu cho học sinh. Chính vì thế chúng tôi đã lựa chọn vấn đề “Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4” làm đề tài nghiên cứu. 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ. Đề xuất một số biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4, từ đó, nâng cao chất lượng giáo dục Tiểu học nói chung và giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu nói riêng. 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3.1. Đối tượng nghiên cứu Một số biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4. Nghiên cứu cơ sở lí luận về vấn đề giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lý cho học sinh lớp 4. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4. Đề xuất các biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Do điều kiện giới hạn về thời gian, tính chất của vấn đề nghiên cứu , khả năng và điều kiện của bản thân nên tôi chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề về BĐKH cho học sinh khối 4 thông qua môn Địa lí. Vấn đề tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4 ở trường Tiểu học. 4. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI Đề tài đã xây dựng được những cơ sở lý luận và thực tiễn của việc GD ứng phó với BĐKH vào dạy học phân môn Địa lý lớp 4 Tiểu học. Đề tài đã xác định được các nội dung có thể tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học phân môn Địa lý lớp 4. Từ đó đưa ra một số nhóm biện pháp để tích hợp tốt kiến thức về BĐKH vào dạy học phân môn Địa lý lớp 4 cho học sinh. Với những đóng góp đó, đề tài đã góp phần giải quyết một trong những vấn đề thực tiễn giáo dục hiện nay là vấn đề tìm kiếm những thách thức cụ thể để nâng cao chất lượng giáo dục ứng phó với BĐKH. 5. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương: Chương 1. Cơ sở lí luận của vấn đề tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học phân môn Địa lý ở Tiểu học. Chương 2. Thực trạng tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4. Chương 3. Một số biện pháp tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH

KHOA: SƯ PHẠM -  - -

BÀI TIỂU LUẬN TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN ĐỊA LÍ CHO HỌC SINH LỚP 4

Sinh viên thực hiện: Hà Thị Ngọc Thủy

Lớp: ĐHGD Mâm non H53

Quảng Bình, 2021

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 4

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 4

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 5

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

4 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 5

5 CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 7

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬUTRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN ĐỊA LÍ Ở TIỂU HỌC 7 1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 7

1.1.1 Biến đổi khí hậu 7

1.1.2.Ứng phó với biến đổi khí hậu 7

1.1.3.Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu 7

1.1.4.Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu 8

1.2 Nguyên nhân hình thành biến đổi khí hậu 8

1.2.1 Hoạt động sản xuất sinh hoạt của con người làm tăng lượng khí thải 9

1.2.2 Sự biến đổi của tự nhiên 9

1.3 Tác động của biến đổi khí hậu 10

1.3.1 Tác động của biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực 11

1.3.2 Tác động của BĐKH đến cuộc sống dân cư và vấn đề tái định cư 11

1.3.3 Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước, tài nguyên biển 11

1.3.4 Tác động của BĐKH đến tài nguyên rừng và hệ sinh thái tự nhiên 11

1.4 Vai trò của môn Địa lí trong giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho học sinh lớp 4 12

1.5.1 Nội dung, chương trình dạy học phân môn Địa lí lớp 4 13

1.5.1.1 Chương trình phân môn Địa lý 4 13

1.5.2 Mục đích của GD ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí ở Tiểu học 14

1.6 Một số đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 4 14

CHƯƠNG 2 16

THỰC TRẠNG TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN ĐỊA LÍ CHO HỌC SINH LỚP 4 16

2 Thực trạng dạy và học phân môn Địa lí lớp 4 16

2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn khi tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi

khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí lớp 4 25

2.3 Đánh giá chung về thực trạng 26

2.3.1 Thành công 26

2.3.2 Hạn chế 27

2.3.3 Nguyên nhân của các hạn chế 27

KẾT LUẬN 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong nhữngthách thức lớn nhất, đó là sự biến đổi khí hậu toàn cầu Biến đổi khí hậu đã cónhững tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến mọi hoạt động sản xuất, đời sống sinh vật

và con người, môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi quốc gia, mọi châulục trên Trái Đất Báo cơ quan Hàng không và vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) tháng10/2006 cho biết, hiện tượng băng tan ở Greenland đạt tốc độ 65,6 kilômét khối,vượt xa mức tái tạo băng 22,6 kilômét khối một năm từ tuyết rơi Trung tâmHadley của Anh chuyên nghiên cứu và dự đoán thời tiết cũng dự đoán: 1/3 hànhtinh sẽ chịu ảnh hưởng của hạn hán nếu việc thay đổi khí hậu không được kiểmsoát Những kết quả nghiên cứu được công bố vào tháng 9/2006 cho thấy, nhiệt

độ thế giới đã tăng lên với tốc dộ chưa từng có trong vòng ít nhất 12.000 nămqua Chính điều này đã gây nên hiện tượng Trái đất nóng lên trong vòng 30 nămtrở lại đây Các nhà khoa học cho thấy rằng: thế kỷ vừa qua, nhiệt độ trung bìnhcủa Trái đất đã tăng thêm 1 C do việc tích lũy các chất cacbon điôxit (CO2),mêtan (CH4) và các khí thải gây hiệu ứng nhà kính khác trong không khí (nhưN2O, HFCs, PFCs, SF6) – sản phẩm sinh ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạchtrong các nhà máy, phương tiện giao thông và các nguồn khác.Những hiệntượng trên đều do biến đổi khí hậu gây nên Biến đổi khí hậu được gọi là toàncầu vì nó diễn ra ở hầu như mọi nơi trên thế giới Đặc biệt, Việt Nam đứng thứ 5trong danh sách những quốc gia dễ bị tổn thương nhất do ảnh hưởng của biếnđổi khí hậu Biến đổi khí hậu có thể làm trầm trọng thêm những nguy cơ sẵn cóđối với tài nguyên thiên nhiên, nông nghiệp, an ninh lương thực, cơ sở hạ tầng

và sức khỏe và đặt ra những đe dọa lớn cho phát triển sản xuất và con người,cũng như môi trường Nếu không có những biện pháp phù hợp và hiệu quả đểgiảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng

Nhận thức rõ những ảnh hưởng to lớn và nghiêm trọng do BĐKH gây ra,Thủ tướng chính Phủ việt Nam đã phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia ứngphó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ – TTg ngày 2/12/2008) Để thựchiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH, Bộ trưởng Bộ Giáodục và Đào tạo đã phê duyệt kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của ngànhGiáo dục giai đoạn 2011 - 2015 và phê duyệt dự án “Đưa các nội dung ứng phó

Trong công tác ứng phó với vấn đề khí hậu hiện nay, giáo dục biến đổi khíhậu là nhiệm vụ quan trọng Giáo dục biến đổi khí hậu là nội dung được tích hợptrong một số môn học ở trường phổ thông Địa lí là môn học có “môi trường”phù hợp và thuận lợi để thực hiện giáo dục biến đổi khí hậu Địa lí với 2 màngnội dung lớn, địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế xã hội, có nhiều khía cạnh liên quantới nguyên nhân, hiện trạng hoặc hậu quả của biến đổi khí hậu Đặc biệt nôidung chương trình môn Địa lí lớp 4 có nhiều bài có thể tích hợp để giáo dụcbiến đổi khí hậu cho học sinh.

Chính vì thế chúng tôi đã lựa chọn vấn đề “Tích hợp giáo dục ứng phó với

biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4” làm đề tài

nghiên cứu

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ.

Đề xuất một số biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậutrong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4, từ đó, nâng cao chất lượnggiáo dục Tiểu học nói chung và giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu nói riêng

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạyhọc phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4 Nghiên cứu cơ sở lí luận về vấn đề giáodục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phân môn Địa lý cho học sinhlớp 4

Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề giáo dục ứng phó với biến đổi khíhậu trong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4

Đề xuất các biện pháp tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậutrong dạy học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Do điều kiện giới hạn về thời gian, tính chất của vấn đề nghiên cứu , khảnăng và điều kiện của bản thân nên tôi chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề

về BĐKH cho học sinh khối 4 thông qua môn Địa lí

Vấn đề tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học phânmôn Địa lí cho học sinh lớp 4 ở trường Tiểu học

4 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài đã xây dựng được những cơ sở lý luận và thực tiễn của việc GD ứngphó với BĐKH vào dạy học phân môn Địa lý lớp 4 Tiểu học

Đề tài đã xác định được các nội dung có thể tích hợp GD ứng phó vớiBĐKH trong dạy học phân môn Địa lý lớp 4 Từ đó đưa ra một số nhóm biệnpháp để tích hợp tốt kiến thức về BĐKH vào dạy học phân môn Địa lý lớp 4 chohọc sinh.

Với những đóng góp đó, đề tài đã góp phần giải quyết một trong những vấn

đề thực tiễn giáo dục hiện nay là vấn đề tìm kiếm những thách thức cụ thể đểnâng cao chất lượng giáo dục ứng phó với BĐKH

5 CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm

có 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lí luận của vấn đề tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong

dạy học phân môn Địa lý ở Tiểu học

Chương 2 Thực trạng tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học

phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4

Chương 3 Một số biện pháp tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy

học phân môn Địa lí cho học sinh lớp 4

NỘI DUNG CHƯƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ TÍCH HỢP GIÁO DỤC ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬUTRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN ĐỊA LÍ Ở

TIỂU HỌC 1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Biến đổi khí hậu

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam: “BĐKH là sự thay đổi của

hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại

và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo”

Theo quan điểm của Tổ chức khí tượng thế giới (WMO), BĐKH là sự vậnđộng bên trong hệ thống khí hậu, do những thay đổi kết cấu hệ thống hoặc trongmối quan hệ tương tác giữa các thành phần dưới tác động của ngoại lực hoặc dohoạt động của con người

Nói một cách khác, BĐKH có thể là do các quá trình tự nhiên bên tronghoặc các tác động bên ngoài, hoặc do hoạt động của con người làm thay đổithành phần của khí quyển hay trong khai thác sử dụng tài nguyên thiên nhiên

Sự thay đổi về khí hậu do ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp từ hoạt độngcủa con người cùng với BĐKH do tự nhiên sẽ làm thay đổi cấu thành của khíquyển

1.1.2.Ứng phó với biến đổi khí hậu

Ứng phó với BĐKH là các hoạt động của con người nhằm thích ứng và

giảm nhẹ BĐKH (Ứng phó với BĐKH = thích ứng + giảm nhẹ)

Giảm nhẹ là các hoạt động nhằm giảm mức độ hoặc tăng cường phát thảikhí nhà kính

Thích ứng là sự điều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con người để phù hợpvới môi trường mới hoặc môi trường bị thay đổi Sự thích ứng với BĐKH là sựđiều chỉnh các hệ thống tự nhiên và con người để ứng phó với các tác động hiệntại hoặc tương lai của khí hậu, do đó làm giảm tác hại hoặc tận dụng những mặt

có lợi

1.1.3.Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu

Giáo dục ứng phó với BĐKH là giáo dục tổng thể, tích hợp kiến thức vềbiến đổi khí hậu vào nội dung các môn học trong nhà trường

Giáo dục ứng phó với BĐKH là một trong những nội dung của Giáo dục vì

sự phát triển bền vững, giúp người học hiểu và biết được những tác động của

hiện tượng nóng lên toàn cầu, đồng thời khuyến khích thay đổi hành vi để ứngphó với BĐKH.

1.1.4.Tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu

Tích hợp có nghĩa là " sự lồng ghép các nội dung cần thiết có liên quan với nhau thành một tổng thể" Tư tưởng tích hợp đã được vận dụng trong nhiều giải pháp công nghệ thuộc mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội hiện nay, trong đó có giáo dục

Tích hợp giáo dục ứng phó với BĐKH là một phương pháp tiếp cận nhằm đạt được các biện pháp ứng phó với BĐKH thông qua sự lồng ghép các biện pháp này trong các nội dung giáo dục nhằm đảm bảo ổn định trong các hoạt động đầu

tư và giảm tính dễ bị tổn thương của các lĩnh vực kinh tế - xã hội do tác động của BĐKH

1.2 Nguyên nhân hình thành biến đổi khí hậu

BĐKH là do nồng độ của khí hiệu ứng nhà kính tăng lên trong khí quyển ởmức độ cao, làm cho Trái Đất ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất nóng lên Nhiệt

độ trái đất nóng lên tạo ra các biến đổi với các vấn đề thời tiết hiện nay.Theobáo cáo mới nhất của Liên Hiệp Quốc, nguyên nhân của hiện tượng BĐKH 90%

do con người gây ra, 10% là do tự nhiên

Hình 1.1: Hiệu ứng nhà kính

1.2.1 Hoạt động sản xuất sinh hoạt của con người làm tăng lượng khí thải

BĐKH có nhiều nguyên nhân, trong đó đáng quan tâm và cần hạn chế lànguyên nhân do hoạt động của con người gây ra Đó là nồng độ các khí nhà kínhtrong khí quyển dẫn đến tăng hiệu ứng nhà kính Đặc biệt quan trọng là khíđiôxit cacbon (CO2) được tạo thành do sử dụng năng lượng từ nguyên liệu hóathạch (dầu mỏ, than đá, khí tự nhiên, )

Hình 1.3: Lũ lụt, hạn hán , động đất, sóng thần 1.3 Tác động của biến đổi khí hậu

Theo kết quả đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH, sự gia tăngcủa các hiện tượng khí hậu cực đoạn và thiên tai, cả về tần số và cường độ doBĐKH là mối đe dọa thường xuyên, trước mắt và lâu dài đối với tất cả các lĩnhvực, các vững bão, lũ lụt, hạn hán, mưa lớn, nắng nóng, trong đó, những lĩnhvực chịu tác động mạnh mẽ của BĐKH có thể được tổng hợp qua sơ đồ sau:

1.3.1 Tác động của biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp và

an ninh lương thực

BĐKH có tác động lớn đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieotrồng, làm tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng BĐKH ảnh hưởng đếnsinh sản, sinh trưởng của gia súc, gia cầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truềndịch của các gia súc, gia cầm

1.3.2 Tác động của BĐKH đến cuộc sống dân cư và vấn đề tái định cư

BĐKH là nguy cơ gây suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học

và sự nhiễu loạn hệ sinh thái sẽ là nguyên nhân gây ra nhiều căn bệnh mới cho

con người BĐKH làm suy thoái tài nguyên nước ảnh hưởng trực tiếp đến sinhhoạt của nhân dân và hoạt động sản xuất của các nghành kinh tế.

1.3.3 Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước, tài nguyên biển

Hiện tượng nước biển dâng và ngập mặn gia tăng dẫn đến các hậu quả sau:Nước mặn lấn sâu vào nội địa, làm mất nơi sinh sống thích hợp của một sốloài thủy sản nước ngọt Rừng ngập mặn hiện có bị thu hẹp, ảnh hưởng đến nơi

cư trú của một số loài thủy sản Kết quả là các quần xã hiện hữu thay đổi cấutrúc và thành phần trử lượng giảm sút

1.3.4 Tác động của BĐKH đến tài nguyên rừng và hệ sinh thái tự nhiên

Do BĐKH, hệ sinh thái rừng bị ảnh hưởng theo các chiều hướng khácnhau: Nước biển dâng lên làm diện tích rừng ngập mặn hiện có, tác động xấuđến rừng tràm và rừng trồng trên đất bị nhiễm phèn ở các tỉnh Nam Bộ Nhiệt độcao kết hợp với ánh sáng dồi dào thức đẩy quá trình quang hợp dẫn đến tăngcường quá trình đồng hóa của cây xanh Nguy cơ tuyệt chủng của động vật quátrình đồng hóa của cây xanh Nguy cơ tuyệt chủng của động vật và thực vật giatăng, một số loài động, thực vật quý hiếm có thể bị suy kiệt Nhiệt độ và mức độkhô hạn gia tăng làm tăng nguy cơ cháy rừng, phát triển sâu bệnh, dịch bệnh Ngoài ra BĐKH còn tác động đến các lĩnh vực khác, năng lượng, giaothông vận tải, công nghiệp,xây dựng văn hóa, thể thao, du lịch, thương mại vàdịch vụ

Sơ đồ tác động giữa BĐKH và suy giảm tài nguyên tự nhiên, KT – XH.

1.4 Vai trò của môn Địa lí trong giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu cho học sinh lớp 4

So với các môn học khác, môn Địa lí có vị trí đặc biệt trong công tác giáo dục ứng phó với BĐKH cho học sinh lớp 4 Nội dung giáo dục ứng phóvới BĐKH được tích hợp lồng ghép trong chương trình SGK môn Địa lí 4

Chương trình, sách giáo khoa phân môn Địa lý lớp 4 nhằm cung cấp chohọc sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mốiquan hệ địa lí đơn giản ở các vùng chính trên đất nước Việt Nam Bước đầu rènluyện và hình thành một số kĩ năng: quan sát sự vật, hiện tượng, thu thập, tìmkiếm tư liệu địa lí từ các nguồn khác nhau: biết nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trongquá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; nhận biết đúng các sự vật, sựkiện, hiện tượng địa lí; biết trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết,hình vẽ, sơ đồ; biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống.Giáo dục cho học sinh biết yêu quý thiên nhiên, yêu động vật, cây cỏ…giúp các

em biết được cái hay cái đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống Từ đó các em có thái

độ đúng đắn thế giới xung quanh; Biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tế đểcải thiện chất lượng cuộc sống

1.5 Một số vấn đề tích hợp GD ứng phó với BĐKH trong dạy học phân môn Địa lí lớp 4

1.5.1 Nội dung, chương trình dạy học phân môn Địa lí lớp 4

Chương trình, sách giáo khoa phân môn Đại lý lớp 4 nhằm cung cấp chohọc sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mốiquan hệ địa lí đơn giản ở các vùng chính trên đất nước Việt Nam Bước đầu rènluyện và hình thành một số kĩ năng: quan sát sự vật, hiện tượng, thu thập, tìmkiếm tư liệu địa lí từ các nguồn khác nhau: biết nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trongquá trình học tập và chọn thông tin để giải đáp; nhận biết đúng các sự vật, sựkiện, hiện tượng địa lí; biết trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết,hình vẽ, sơ đồ; biết vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống

1.5.1.1 Chương trình phân môn Địa lý 4

Để phù hợp đặc điểm tư duy của học sinh lớp 4, chương trình sách giáokhoa phân môn Địa lí lớp 4 tích hợp các kiến thức về các lĩnh vực vật lý, hoáhọc, sinh học, dân số, môi trường Chương trình, sách giáo khoa phân môn Địa

lí lớp 4 được chia thành những nội dung chính như sau:

a) Bản đồ và cách sử dụng Bản đồ hành chính Việt nam

b) Thiên nhiên và hoạt động của con người ở miền núi và trung du (dãy núiHoàng Liên Sơn, tây Nguyên, Trung du Bắc Bộ)

- Đặc điểm tiêu biểu của thiên nhiên (địa hình, khí hậu, sông rừng)

- Cư dân (mật độ dân số không lớn, ba dân tộc tiêu biểu vỡi nét đặc trưngtrang phục, lễ hội)

- Hoạt động sản xuất gắn với tài nguyên rừng, sức nước, đất, khoáng sản(thủy điện; khai thác chế biến gỗ, quặng; trồng trọt, chăn nuôi gia súc ); hoạtđộng dịch vụ (giao thông miền núi và chợ phiên)

- Thành phố vùng cao (Đà Lạt)

c) Thiên nhiên và hoạt động của con người miền đồng bằng (đồng bằngBắc Bộ, đồng bằng Nam Bộ)

- Đặc điểm tiêu biểu của thiên nhiên (địa hình, khí hậu, sông ngòi)

- Cư dân (mật độ dân số rất lớn, ba dân tộc tiêu biểu với nét đặc trưng vềtrang phục, lễ hội)

- Hoạt động sản xuất gắn liền với tài nguyên đất, nước (sông), khí hậu vàsinh vật (trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, thủy sản ); hoạt động dịch

vụ (giao thông đồng bằng, thương mại)

- Thủ đô Hà Nội, các thành phố lớn: thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ

- Đặc điểm tiểu biểu của thiên nhiên (địa hình, khí hậu, đất đai, sinh vật).

- Cư dân (dân cư khá đông đúc, hai dân tộc tiêu biểu với nét đặc trưng vềtrang phục, lễ hội)

- Hoạt động sản xuất gắn với tài nguyên (trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt cá

và chế biến hải sản)

- Thành phố Huế, Đà Nẵng

e) Biển Đông, các đảo, quần đảo

- Sơ lược về thiên nhiên, giá trị kinh tế của biển, đảo

- Khai thác dầu khí và đánh bắt, chế biến hải sản

1.5.2 Mục đích của GD ứng phó với biến đổi khí hậu trong dạy học

phân môn Địa lí ở Tiểu học

1.5.2.1 Mục tiêu chung về giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn Địa lí

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về khí hậu, thời tiết, khí nhà kính, BĐKH hiện tại và quá khứ, nguyên nhân và hậu quả Mối quan hệ giữa con người, thiên nhiên, BĐKH và ứng phó BĐKH,

- HS được củng cố, mở rộng những kiến thức về BĐKH, biểu hiện của

BĐKH, tác động của chúng; giải thích nguyên nhân của hiện tượng BĐKH; tìm hiểu thêm một số giải pháp để giảm thiểu các yếu tố gây ra BĐKH, giảm nhẹ tácđộng tiêu cực của BĐKH và biện pháp cụ thể nhằm thích ứng với hiện tượng BĐKH

- HS có được một số kĩ năng nhận biết vấn đề liên quan đến BĐKH và ứngphó với BĐKH; đồng thời có được một số kĩ năng cần thiết để giảm nhẹ và thíchứng với hiện tượng BĐKH ở địa phương để bảo vệ cá nhân, tham gia bảo vệ conngười

Hình thành cho học sinh những kỹ năng ứng xử, thái độ tôn trọng, giúp HStrở thành những tuyên truyền viên tích cực trong gia đình, nhà trường và địaphương về BĐKH đồng thời có ý thức tham gia đóng góp vào các hoạt động phùhợp ở địa phương làm giảm thiểu tác động của BĐKH khi ngồi trên ghế nhàtrường cũng như trong tương lai

- HS sẵn sàng tham gia các hoạt động ứng phó với BĐKH ở địa phương;chia sẻ với những rủi ro do tác động của BĐKH gây ra trong phạm vi cộngđồng, quốc gia, khu vực và cả quốc tế.

1.6 Một số đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 4

Về bản chất, học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng là những người giàu lòng nhân ái, yêu thiên nhiên, dễ xúc cảm, đó là thuận