BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ ĐUÔNG DỪA

Người ta tìm thấy cótrên 150 loài sâu bệnh gây hại các bộ phận khácnhau trên cây dừa như thân, lá, hoa, trái.. Thành trùng tấn côngcây dừa ở đủ mọi lứa tuổi, ăn các lá non đang pháttriển

CÂY ĂN QUẢ

SÂU BỆNH HẠI DỪA VÀ CÁCH PHÒNG TRỊ

SÂU BỆNH HẠI DỪA VÀ CÁCH PHÒNG TRỊ

Sự phá hại của sâu, bệnh và động vật là một trongnhững yếu tố chính làm giảm năng suất dừa ở Đồngbằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) cũng như ở cácnước trồng dừa trên thế giới Người ta tìm thấy cótrên 150 loài sâu bệnh gây hại các bộ phận khácnhau trên cây dừa như thân, lá, hoa, trái Tuy nhiên,trong số nầy chỉ có một số loài gây hại trầm trọng

và có thể làm chết cây dừa Trong bài nầy sẽ giớithiệu một số loại côn trùng, động vật và một số loại

bệnh gây hại quan trọng cũng như có thể làm chếtcây dừa.

I Côn trùng và động vật hại dừa:

1 Bọ dừa (Brontispa longissima Gestro): Bọ dừa

hay còn gọi là bọ cánh cứng xuất hiện ở Việt Namvào cuối năm 1999 và phát triển nhanh thành dịchgây hại trên qui mô rộng khắp các tỉnh phía nam

a Mô tả: Bọ cánh cứng trải qua 4 giai đoạn phát

triển là trứng, ấu trùng, nhộng và thành trùng Bọ cókích thước từ 9-10mm, ngang 2-2,25mm, râu dài2,75mm, có tập tính hoạt động về đêm Vòng đờicủa bọ cánh cứng từ 130-135 ngày Con cái bắt đầu

đẻ trứng khi được 2 tuần tuổi và nó có thể đẻ đến

120 trứng trong suốt vòng đời Giai đoạn gây hạicủa bọ cánh cứng là giai đoạn ấu trùng và thànhtrùng Thành trùng gây hại nặng hơn ấu trùng

b Tác hại: Thành trùng và ấu trùng bọ cánh cứng

tấn công bề mặt của lá chét chưa mở Chúng ăn lớpbiểu bì làm lá bị héo khô, mất khả năng quang hợp.Tùy thuộc vào mức độ gây hại mà hoa cái bị rụng,không đậu trái hoặc đậu rất ít, năng suất giảm Câydừa bị bọ cánh cứng tấn công dễ dàng nhận biết bởicác lá ngọn bị cháy khô, lá chét cong queo

c Phòng trừ:

– Biện pháp cơ học: Chăm sóc tốt cây dừa để rút

ngắn thời gian nở bung bó lá ngọn, hạn chế môitrường sinh sản của bọ cánh cứng và tăng sức đềkháng cho cây; cắt bỏ, tiêu hủy lá bị bọ cánh cứngtấn công Đối với những cây dừa con trong vườnươm và dừa mới trồng với số lượng ít nên bắt thủcông

– Biện pháp hóa học:

Dùng thuốc có hoạt chất Thiamethoxam (ví

dụ: ACTARA 25 WG, ANFAZA 250 WDG, …),Ambush phun 4 tuần 1 lần Để phòng sự tấn côngcủa bọ cánh cứng lên cây dừa con sắp trồng nênnhúng cây con vào dung dịch Ambush và khuấy đềudung dịch phun lên bề mặt lá trước khi chuyển ratrồng: 3g Ambush + 15g chất kết dính Agral, phavào 15 lít nước Dùng 21g Padan 95WP, Furadan3G hoặc Basudin 10H trộn với 80g mạt cưa túm vào

bao vải mỏng treo ở ngọn cây đạt hiệu quả cao vàhiệu quả có thể kéo dài đến 90 ngày Dùng Vicarb95BHN dưới dạng bột đựng trong bao giấy xốp đặtlên ngọn dừa, thuốc sẽ xông hơi lưu dẫn lên đọt dừatrong nhiều tuần, đạt kết quả cao và hạn chế ônhiễm môi trường Dùng Actara bơm vào thân câydừa, cách gốc dừa 1-1,5m Đục lổ nghiêng 45 độ,sâu khoảng 3-4cm, bơm thuốc, dùng đất sét bít lỗlại.

– Biện pháp đấu tranh sinh học: Dùng ong ký

sinh (Asecodes hispinarum), loài ong này có kíchthước rất nhỏ, có màu đen, hút mật hoa và khi đẻtrứng nó cố gắng đẻ vào bên trong cơ thể nhộng của

bọ cánh cứng và cuối cùng tiêu diệt nhộng, thế hệong ký sinh mới bắt đầu sau 3 tuần Quần thể ong

ký sinh phát triển sẽ khống chế sự phát triển củaquần thể bọ cánh cứng ở một mức độ thấp khônggây hại cho cây dừa

2 Kiến vương (Oryctes rhinoceros L.): Kiến

vương là một loại côn trùng phổ biến và gây thiệthại nhiều nhất cho cây dừa Thành trùng tấn côngcây dừa ở đủ mọi lứa tuổi, ăn các lá non đang pháttriển, đục vào chồi và đỉnh tăng trưởng của dừa,trường hợp nặng có thể gây chết cây dừa

a Mô tả: Kiến vương trải qua 4 giai đoạn phát

triển: trứng, ấu trùng, nhộng và thành trùng:

– Trứng: Kiến vương đẻ trứng trong những thân

dừa và gốc dừa mục, ẩm, đống rác, phân trâu bò,rơm mục, thân bắp, lá mía… Trứng có hình tròn,màu trắng, có đường kính từ 3-4mm Sau 7-18 ngàytrứng phát triển thành ấu trùng

– Ấu trùng: Ấu trùng kiến vương có màu trắng

đục, thường gập cong thân lại với đầu màu nâu vàmang 3 đôi chân Ấu trùng phát triển đầy đủ có kíchthước từ 60-105mm

ấu trùng kiến vương

Kiến vương trải qua giai đoạn ấu trùng trongkhoảng từ 80-130 ngày tại nơi trứng được đẻ ra

– Nhộng: Nhộng có màu nâu nhạt, được bao phủ

bởi một cái kén làm từ đất và xơ dừa Nhộng pháttriển trong kén từ 14-29 ngày

– Thành trùng: Đây là giai đoạn gây hại của kiến

vương Thành trùng có màu đen hơi nâu với 1 cáisừng tương đối dài ở trên đầu cong về phía sau.Thành trùng có thể sống được 4 tháng Một con cái

có thể đẻ từ 70-140 trứng Kiến

thànhtrùng kiến vương

vương thường ăn chồi và lá chưa tách trong bó lángọn

b Tác hại: Đối với cây dưới 1 năm tuổi kiến vương

luôn tấn công vào gốc của cây nơi thân còn đủmềm Trong một vài trường hợp, kiến vương cũngchui qua đất để khoét vào thân cây Trong trườnghợp này có thể phòng bằng cách rải thuốc trừ sâutrộn vào lớp đất mặt Đối với cây dừa trưởng thànhkiến vương tấn công vào bó lá ngọn và đỉnh tăngtrưởng của cây dừa Vì vậy khi lá mọc ra có hìnhtam giác và lá chét bị cắt có hình răng lược Nếuliên tục bị tấn công cây sẽ mất sức phát triển do bộ

lá bị hư hại, nhưng nguy hiểm nhất chính là đuông,nấm sẽ xâm nhập vào thân dừa qua chổ vết thương

do kiến vương gây ra

c Biện pháp phòng trừ: Để phòng trị kiến vương

hại dừa có thể áp dụng các biện pháp sau:

– Vệ sinh vườn: Vệ sinh cây không để chổ cho kiến

vương gây hại Kiểm tra định kỳ, bắt bằng tay Dọndẹp hoặc đốt những đống rác, thân, lá dừa hoaimục, không tạo môi trường cho kiến vương đẻtrứng

– Áp dụng các biện pháp đấu tranh sinh học: Nấm Metarhizium anisopliae (MA) hoặc vi

khuẩn Baculovirus

– Dùng thuốc hóa học: Đầu mùa mưa nên rãi

Padan 90WP, Servin 85 WP, Basudin 10H vào bẹ lá

để ngừa sự phá hại của kiến vương Khi cây dừa đã

bị kiến vương tấn công có thể bỏ các loại thuốc hạtnhư Basudin 10H vào hang sau đó dùng đất sét trétlại

– Trồng cây bảo vệ: Trồng xen cây họ đậu thân

đứng trên các dãy phân lô hoặc các hàng bảo vệ trênvườn dừa để cản đường bay và xâm nhập của kiếnvương

3 Đuông (Rhynchophorus ferruginenus O.): Đuông là côn trùng gây hại nguy hiểm nhất bởi

vì rất khó phát hiện khi nó bắt đầu tấn công đọt non,đến khi phát hiện ra thì đỉnh sinh trưởng đã bị pháhủy, cây dừa chết mà không thể cứu được Ngoài ra,đối với cây còn tơ hay cây sắp vươn lóng đuôngcũng có thễ tấn công ở gốc thân Nhìn chung, câydừa từ 2-15 năm tuổi đều có thể bị đuông tấn côngnhưng cây dừa từ 3-6 năm tuổi là giai đoạn bắt đầuhình thành gốc và thân thì dễ bị tấn công hơn

a Mô tả: Vòng đời của đuông dừa trải qua 4 giai

đoạn là trứng, ấu trùng, nhộng và thành trùng.Trong đó, chỉ có ấu trùng gây hại cây dừa

– Trứng: Một con đuông cái có thể đẻ trung bình

240 trứng, trứng nở sau 3-5 ngày Nó đẻ trứng trênvết nứt, nơi bị tổn thương của thân và ngọn cây gây

ra bởi con người, động vật khác hoặc côn trùng, ví

dụ như kiến vương… Trứng có màu kem và hơi dài

– Ấu trùng: Giai đoạn gây hại của đuông Ấu trùng

có màu kem, đàn hồi và dài, không chân với đầumàu nâu

Ấu trùng ăn cây dừa để sống trong vòng 50 ngày

– Nhộng: Nhộng nằm trong 1 cái kén làm bằng mô

gỗ dừa (phần mềm gần vỏ cây) Sau 19 ngày pháttriển thành thành trùng

– Thành trùng: Có màu nâu hơi đỏ hoặc màu đen.

Có một cái sừng dài với mũi sừng hơi cong xuống(Hình 8 và 9) Thành trùng sống đuợc 3-4 tháng.Vòng đời của đuông là 195 ngày từ trứng đến khitrưởng thành, sau đó chết

b Tác hại: Con đuông trưởng thành đẻ trứng trên

thân bị thương tích và

trên những vết nứt của thân Khi trứng nở, ấu trùngkhoét những lổ nhỏ trên thân hoặc trên ngọn cây.Chúng ăn và lột xác theo mọi hướng thậm chí khoétnhững lổ lớn và sâu hơn Những điểm bị đuông tấncông thường để lại xác bả của các mô gổ dừa vànhựa màu nâu hơi đỏ Khi ấu trùng bắt đầu tấn công

và ăn đọt dừa (đỉnh sinh trưởng), những lá non bắtđầu héo và ngã xuống, báo hiệu cây dừa sắp chết

c Biện pháp phòng trừ: Khi xác định chính xác

những điểm tấn công của đuông trên cây dừa Cóthể tiến hành phòng trừ bằng cách khoan sâu vàothân cây khoảng 10-25cm hướng lệch xuống 15cmbên trên vùng bị tấn công Có thể khoan 1- 2 lổ ởmỗi điểm bị đuông tấn công Sau

đó cho vào lổ khoan các loại thuốc trừ sâu nhưBasudin Bịt kín lỗ lại bằng đất sét Sau 3-4 ngày,kiểm tra hiệu quả của thuốc bằng cách kề tai vàothân dừa, nếu vẫn nghe tiếng rạo rạo và nhựa mới từthân tiếp tục chảy ra thì nên xử lý thuốc lại lần hai,nếu đuông đã chết không còn gây hại thì có thểdùng đất sét bịt kín lỗ lại hay hàn kín các lỗ lại vĩnhviễn bằng một mãnh gỗ có chiều rộng và chiều sâuhơi lớn hơn kích thước của lỗ Thêm vào đó lắp các

lỗ lại và sơn các vết sẹo thân bằng một loại bột than.Nhằm ngăn cản sự tấn công của đuông cần tránhnhững tổn thương trên thân dừa, là nơi tạo chổ đẻtrứng cho đuông Dùng bột than để sơn lên các vếtthương của cây con Kiểm soát kiến vương bởi vìcác điểm tấn công của kiến vương có thể trở thànhnơi đẻ trứng cho đuông Đốn và đốt những cây dừa

đã bị ảnh hưởng nặng của đuông và giết những côn

trùng ở tất cả những giai đoạn khác nhau Loại bỏxác cây dừa non, gốc dừa đã chết, nơi có thể trởthành chổ đẻ trứng của đuông Thăm đồng và kiểmtra thường xuyên để phát hiện kịp thời sự xuất hiệncủa đuông Bắt đuông và các côn trùng gây hại khác

ở giai đoạn phá hoại chủ yếu của chúng và sơn phủcác vết sơn bằng một lớp bột than

4 Sâu nái (Parasa lepida): Khác với con bọ dừa,

sâu nái ăn lá dừa già, trường hợp gây hại nặng tán látrở nên xơ xác, cây không quang hợp được dẫn đếngiảm năng suất dừa

a Mô tả: Sâu nái trưởng thành đẻ trứng riêng lẻ

hoặc thành từng ổ trứng ở mặt dưới của lá chét.Trứng trơn láng có hình tròn hoặc hình bầu dục Vỏtrứng trong suốt, dưới kính hiển vi có thể nhìn thấy

sự phát triển của ấu trùng bên trong xuyên qua vỏtrứng Ấu trùng của sâu nái có thể được phân thànhhai nhóm chính dựa trên sự khác biệt về mặt hìnhthái Cả hai loại sâu đều kéo kén tròn, dai trong 1-2ngày Chúng rất khác nhau trong cấu trúc, màu sắc

và vị trí của kén Bướm trưởng thành luôn chui rakhỏi kén vào buổi chiều Nó cần khoảng 1-2 giờ đểbướm chui hoàn toàn ra khỏi kén và làm khô đôicánh Bướm rất tích cực vào ban đêm và bị thu hútbởi ánh sáng nên có thể diệt bướm bằng cách dùngbẩy Bướm không ăn và phần miệng không pháttriển Con cái mang đầy trứng khi chui ra khỏi kén.Giai đoạn thành trùng thường rất ngắn

b Tác hại: Giai đoạ

n ấu trùng làgiai đoạn phá hoại chủ yếu của loài sâu này Ở giaiđoạn đầu ấu trùng ăn lớp biểu bì bên dưới của lá.Đến khi già chúng ăn toàn bộ phiến lá chỉ để lại gân

lá Nếu gây hại nặng ấu trùng có thể làm rụng lá

c Biện pháp phòng trừ: Phòng trừ sâu nái rất khó

khăn, đặc biệt đối với các cây dừa cao Tuy nhiên,nếu áp dụng các biện pháp sau đây có thể giảm tốithiểu tác hại của sâu nái:

– Biện pháp đấu tranh sinh học: Sử dụng côn

trùng ký sinh như là ruồi (tachinids) và ong bắp cày

(Hymenopterans) giảm tối thiểu sự gây hại của sâunái Chúng đẻ trứng trên ấu trùng và nhộng của sâunái Khi những con sâu non nhô ra khỏi trứng, sẽlàm mồi cho những con côn trùng ký sinh này.

– Kiểm soát môi trường canh tác: Sử dụng máy

kéo để cày xới đất tiêu diệt các kén của loài sâu này

– Biện pháp cơ học: Đối với dừa nhỏ, bắt và giết

các con sâu không gây ngứa và kén của nó để giảmquần thể sâu nái đến một mức độ không gây hạikinh tế cho dừa Những con bướm trưởng thành lànhững côn trùng bay đêm, chúng bị thu hút bởi ánhsáng Vì vậy, dùng bẫy ánh sáng là một giải pháp cóhiệu quả Các bẫy này có thể được cài đặt ở ngoàiđồng khi các con bướm trưởng thành bắt đầu chui rakhỏi kén Đặt khoảng 10 bẫy đèn cho 1ha là hợp lý

– Biện pháp hóa học: Thuốc trừ sâu chỉ được

khuyến cáo đối với các cây dừa nhỏ Mặc dù kỹthuật hấp thụ qua rễ đối với thuốc trừ sâu Azodrin

có thể được áp dụng, nhưng nhìn chung dùng thuốchóa học để trừ sâu nái là không kinh tế

5 Chuột (Ratus):

a Tác hại: Ở vùng không có nước ngọt trong mùa

khô như vùng gần biển, thiệt hại do chuột gây ra cóthể lên đến 30-40% Chuột cắn phá rễ, trái dừatrong vườn ươm, cây dừa mới trồng và khoét tráitrên quày Chuột thường gây hại nặng ở những vườnươm um tùm nhiều cỏ Chuột tấn công nhiều nhất ởtrái dừa từ 2-6 tháng tuổi Chuột đục khóet ở phầnmềm gần cuống để ăn cơm dừa và uống nước

chuộthại dừa

Tuy nhiên biện

– Dùng thuốc hóa học: dùng bã độc phosphor kẽm

theo tỉ lệ 19 phần mồi và 1 phần thuốc, trộn đều làmthành bánh 200g đặt ở gốc hay ngọn cây

đặt vòng

thiếc trên thân dừa

– Bẫy chuột bằng các bẫy ống tre, bẫy lồng

II.Bệnhhạidừa:

1 Bệnh đốm lá: Đây là bệnh thường gặp trên cây

dừa Bệnh gây ra bởi hai loại nấm là Pestalozziapalmarum Cke và Helminthosorium sp Triệuchứng gây hại đầu tiên của nấm P palmarum là láxuất hiện những đốm vàng, sau lớn dần thành vếtcháy hình bầu dục, ở giữa có màu xám nhạt, bênngoài có viền nâu đậm và một quần màu xanh Khicác đốm cháy nối liền nhau tạo thành vết cháy lớnhơn

bệnh đốm lá dừa

Đầu và bìa lá chét bị khô cháy Triệu chứng gây

hại do nấm Helminthosporium sp gây ra đầu tiên lànhững đốm nhỏ có màu nâu Các đốm lớn dần vàliên kết lại với nhau làm cho lá bị khô, cháy (LêNgọc Thạch và Trần Văn Hâu, 1999) Bệnh thườngxuất hiện ở những vùng bị thiếu kali Bệnh gây thiệthại nhiều ở cây con Bệnh làm giảm khả năng quang

hợp nên cây con chậm phát triển Ở cây lớn, bệnhlàm cây chậm cho trái hay giảm năng suất dừa Nênbón phân Kali cho dừa đặc biệt là ở vườn ươm câycon để giúp cây ít nhiễm bệnh và mau cho trái.

2 Bệnh thối đọt (Phytophthora palmivora Butler): Nấm gây hại cây dừa bằng cách tấn công

vào đỉnh sinh trưởng làm cho củ hủ bị thối, câykhông sinh trưởng được nữa và sẽ chết sau khi các

lá già khô và rụng

đọt dừa thối

Cây chết sau 3-5 tháng bị nhiễm bệnh Cây dừa bịbệnh thối đọt mới nhìn rất giống như cây bị đuôngtấn công, tuy nhiên quan sát kỹ sẽ

không thấy ấu trùng của đuông dừa

nhưng có mùi thối rất khó chịu Bệnh

thường xuất hiện vào đầu mùa mưa

khi có ẩm độ cao Bệnh rất khó trị vì

thường phát hiện chậm, khi đỉnh sinh

trưởng đã bị tấn công Nên đốn và

tiêu hủy cây bị bệnh để tránh sự lây

lan, đặc biệt là các cây trồng xen như

ca cao, tiêu Nếu phát hiện sớm có

thể xử lý bằng các loại thuốc gốc đồng, Aliette hayRidomil

3 Nứt, rụng trái: Nứt, rụng trái có thể do nhiều

nguyên nhân gây ra như sự tấn công của nấmFusarium sp., do thiếu Kali, do thiếu nước hoặcngập úng Do đó tùy theo nguyên nhân gây ra mà cóbiện pháp phòng trị thích hợp Tuy nhiên, việc tướicho dừa trong mùa nắng, tránh bị ngập úng trongmùa mưa, bón phân hữu cơ hàng năm làm cho đấttơi xốp, bón phân cân đối đặc biệt là phân Kali hoặcrãi muối hột vào các bẹ lá 1-2 lần/năm là những

biện pháp có thể hạn chế hiện tượng nứt, rụng tráitrên dừa.

nứt và rụng trái dừa