Do vậy, việc xây dựng một quan hệ sản xuất mới tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển nhằm thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá phát triển là việc làm tốt quan trọng của Đảng và Nhà nư
Trang 1
LUẬN VĂN:
Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần
là đường chiến lược nhất quan trọng suốt thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Trang 2
Lời nói đầu
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và Nhà nước ta cần có nhiều chủ trương đường lối để phát triển kinh tế quốc dân Trong đó việc phát triển nền kinh tế hàng hoá là nhiệm vụ cơ bản nhất Nước ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, kinh tế đi lên chủ yếu là sản xuất nhỏ, tự cung tự cấp ở một số vùng núi còn mang đậm dấu ấn của nền kinh tế tự nhiên lại trải qua nhiều năm chiến tranh, nền kinh tế nước ta không thể vươn dậy nổi một cách vững Chắc, hàng hoá sản xuất ra không đủ phục vụ cho người tiêu dùng Hơn thế nữa kinh tế hàng hoá ở nước ta lại
có một thời gian dài hoạt động theo cơ chế của nền kinh tế tập chung chỉ huy Do vậy, việc xây dựng một quan hệ sản xuất mới tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát triển nhằm thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá phát triển là việc làm tốt quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Nhận thực mới về chủ nghĩa xã hội đã cho ta kết luận rằng: Nền kinh tế quá
độ lần chủ nghĩa xã hội là nền kinh tế hàng hoá, thị trường
Nước ta từ sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội, mà xây dựng chủ nghĩa xã hội xét về mặt kinh tế cũng phải xây dựng nền sản xuất ớn của xã hội chủ nghĩa
Mà xây dựng nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa thì không thể không phát triển nền kinh tế hàng hoá
Từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, Đảng ta cũng thể hiện quyết tâm phải chuyển nền kinh tế còn nhiều tính tự cung, tự cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, sản xuất phải gắn liền với thị trường
Xuất phát từ sự nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế
hàng hoá ở Việt Nam đã khiến em chọn đề tài: "Phát triển kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần là đường chiến lược nhất quan trọng suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam"
Trang 3
Mục đích của bài này là tìm hiểu thể nào là nền kinh tế hàng hoá, tính tất yếu khách quan của nền kinh tế nhiều thành phần và lợi ích của tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần
Trang 4
Nội dung
Qua đó chỉ rõ Đảng ta khẳng định phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần là đường lối chiến lược nhất quan trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta
Bằng những hiểu biết thực tế và kiến thức đã học, em hy vọng rằng bài viết này sẽ mô tả được phần nào nền kinh tế hàng hoá hiện nay ở Việt Nam để từ dó có những giải pháp thích hợp cho sự phát triển tiếp theo
Khi nghiên cứu nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ
ta phải hiểu những đặc điểm của thời kỳ quá độ, như thế nào Đặc điểm của nền kinh tế trong thời kỳ quá độ, qua đó chúng ta mới tìm hiểu được những khái niệm thành phần kinh tế
Đặc điểm của thời kỳ quá độ là những nhân tố của xã hội mới và những tàn tích của xã hội cũ tồn tại đan xen và đấu tranh với nhau trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng
Đặc điểm kinh tế có đặc điểm cơ bản nhất của thời kỳ quá độ xét về mặt kinh tế là sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ thì nền kinh
tế cũng có tính chất quá độ nó đang còn là sự đan xen giữa các thành phần kinh tế mới được hình thành
Nhiệm vụ cơ bản của thời kỳ quá độ là xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, xác lập và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn hoá mới, con người mới, xã hội chủ nghĩa
Kinh tế hàng hoá nhiều thành phần là khu vực kinh tế, là kiểu quan hệ kinh
tế dựa trên cơ sở hữu chất định về tư liệu sản xuất
Xét về mặt quy luật trong mỗi chế độ xã hội, phù hợp với tính chất và trình
độ phát triển của lực lượng sản xuất, có một chế độ sở hữu tương ứng về tư liệu sản
Trang 5
xuất do đó có một cơ cấu thành phần kinh tế thích hợp Chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất là một phạm trù kinh tế phản ánh sự thống nhất biện chứng giữa sở hữu với tư cách là điều kiện của sản xuất với quá trình sở hữu được thực hiện về mặt kinh tế trong quá trình sản xuất kinh tế, chính trị rất coi trọng khía cạnh thứ hai của phạm trù kinh tế này
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất bao gồm các hình thức sở hữu khác nhua Tương ứng với mỗi hình thức sở hữu là một thành phần kinh tế thích ứng với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất nhất định và chịu sự chi phối của quy luật kinh tế nhất định
Từ chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất, có thể hiểu cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tổng thể các thành phần kinh tế cùng tồn tại trong môi trường hợp tác và cạnh tranh Tương ứng với mỗi thành phần kinh tế có loại hình sản xuất với quy mô và trình độ công nghệ nhất định
Sự tồn tại khách quan của cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là đặc trưng kinh
tế mang tính phổ biến ở các nước và ở nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội, ở mỗi nước trong từng chặng đường của thời kỳ quá độ có chiến lược cơ cấu thành phần tương ứng
Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần không chỉ là một tất yếu khách quan
mà còn đem lại nhiều lợi ích to lớn vì
Nền kinh tế tồn tại nhiều thành phần, có nghĩa là tồn tại nhiều hình thức quan hệ sản xuất nên phù hợp với thực trạng thấp kém và không đồng đều của lực lượng sản xuất, sự phù hợp này, lại có tác dụng tăng năng suất lao động tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện nâng cao hiệu quả kinh tế trong thành phần kinh tế
Góp phần khôi phục cơ sở kinh tế cho sự tồn tại và phát triển kinh tế hàng hoá mà trước đây do nôn nóng, đã xoá bỏ nó một cách không tự giác, sai lầm này
Trang 6
xét về mặt thực chất là xoá bỏ đi quyền tự do kinh doanh và quyền dân chủ kinh tế của nhân dân trong khuôn khổ pháp luật
Cho phép khai thác và sử dụng có hiệu quả sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế trong nước tạo điều kiện khai thác sức mạnh vốn khoa học công nghệ mới trên thế giới
Tạo điều kiện thực hiện và mở rộng các hình thức kinh tế quá độ, trong đó
có hình thức kinh tế tư bản Nhà nước, như những cấu nối Trạm trung gian cần thiết
để đưa nước ta từ sản xuất nhỏ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
Sự phát triển trên cho thấy sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là tất yếu kinh tế khách quan và có nhiều lợi ích to lớn trong thời kỳ quá độ Nó vừa phù hợp với thực tiền về trình độ xã hội hoá của lực lượng sản xuất ở nước ta, vừa phù hợp với lý luận của Lê - nin về đặc điểm kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
ở các nước kém phát triển lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa như nước ta, đặc trưng cơ cấu kinh tế nhiều thành phần vận động theo tỷ lệ nghịch với trình độ xã hội hoá của sản xuất ở nước này, số lượng thành phần kinh
tế sẽ nhiều hơn và thời gian cải biến, chuyển hoá diễn ra dài hơn so với những nước
đi từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Đảng ta khẳng định rằng: "chính sách kinh tế nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội và thể hiện tinh thần dân chủ về kinh tế, bảo đảm cho mọi người tự do làm ăn theo pháp luật"
Trong điều kiện đất nước ta hiện nay đòi hỏi phải quan tâm tổ chức, sắp xếp lại lao động một cách phù hợp đi đôi với đầu tư cải tiến công cụ sản xuất, công nghiệp hoá hiện đại hoá Vấn đề trên được quan tâm hàng đầu vì xuất phát từ lý luận và thực tiễn của nước ta
Trang 7
Nước ta từ một nước với nền kinh tế hàng hoá kém phát triển, măng nặng tính tự cấp, tự túc, có kết cấu ba tầng vật chất và xã hội thấp kém trình độ cơ sở vật chất và công nghệ trong các doanh nghiệp lạc hậu, không có khả năng cạnh tranh, hầu như không có đội ngũ nhà doanh nghiệp có tầm cỡ thu nhập của người làm cong ăn lương và nông dân thấp kém, sức mua hàng hoá của xã hội và dân cư thấp nên nhu cầu tăng chậm dung lượng thị trường trong nước còn hạn chế
Nước ta đang trên đà chuyển sang nền kinh tế hàng hoá phát triển từ thấp đến cao với mục tiêu phát triển kinh tế đất nước đề ra là nâng cao đời sống nhân dân bằng cách tạo ra nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phát triển và vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Đồng thời vấn đề chất lượng và đầu ra phù hợp với thị trường trong nước và quốc tế bằng cách: Đẩy mạnh phân công lao động và hợp tác lao động trên phạm vi cả nước, đồng thời ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại vào quá trình sản xuất, tạo điều kiện cho các thành phần kinh
tế phát triển trên tinh thần đổi mới cơ chế quản lý, có như vậy, mới khắc phục được
sự tụt hậu so với các nước trên thế giới Mặt khác, điều quan trọng trước tiên để đất nước ta thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá là phát triển kinh tế nhiều thành phần đó là định hướng tốt đẹp của Đảng cộng sản Việt Nam nguyện vọng cao cả của nhân dân lao động Tuy nhiên, trên con đường thực hiện mục tiêu đó, Đảng và Nhà nước ta vẫn gặp nhiều khó khăn, thử thách kể vả về mặt chủ quan lẫn khách quan Để khắc phục những khó khăn đó, sau khi kết thúc chiến tranh Đảng và nhân dân ta đã bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước và phát triển kinh tế xã hội Song vì sự nóngvội chủ quan và kinh nghiệm thực tế chưa nhiều nên Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện cơ chế kinh tế với kế hoạch áp đặt, máy móc làm cho nền kinh
tế non trẻ của nước ta ngày càng rơi vào tình trạng khó khăn trầm trọng hơn Trước tình hình kinh tế xã hội đó Đại hội VI của Đảng đã đề ra công cuộc đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy, xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết, quản lý của Nhà nước, công nhận, sự điều tiết tất yếu khách quan của các quy luật kinh tế trong cơ chế thị trường và nền kinh tế
Trang 8
nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước Đại hội lần thứ VI của Đảng là một bước ngoặt lịch sử, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế của nước ta, thực hiện
đường lối, của Đảng cộng sản Việt Nam "Kinh tế của nước ta trải qua quá trình
chuyển đổi từ cơ chế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự tham gia quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang trở thành cơ chế vận hành của nền kinh tế"
(Trích Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI)
Nếu như những năm trước đây nước ta với nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, kìm hãm các nhân tố tích cực, hạn chế sáng tạo trong lao động, trình độ nhận thức thấp kém chưa đầu tư vào khoa học công nghệ Trước tình hình kinh tế đất nước như vậy Đại hội Đảng lần thứ VI, Đảng ta đã nghiêm khắc kiểm điểm công tác lãnh đạo của Đảng, chỉ ra và phân tích những sai lầm Đồng thời trên cơ
sở vận dụng tư tưởng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin vào tình hình thực tế của nước ta, từ thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại các thành phần kinh
tế, chủ yếu như kinh tế xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư bản Nhà nước và một số thành phần kinh tế khác
Tại Đại hội Đảng lần thứ VII, Đảng ta đã xác định bảy thành phần kinh tế chủ yếu nhưng ở vị trí, thứ bậc khác nhau Như vậy từ Đại hội VI, đến Đại hội VII
là một quá trình phát triển nhận thức của Đảng ta, thừa nhận sự tồn tại của nền kinh
tế hàng hoá nhiều thành phần, có như vậy mới tạo ra cơ sở vật chất cho xã hội, có nhiều việc làm cho người lao động, tăng thu nhập cải thiện đời sống, đồng thời mở rộng quan hệ quốc tế đa dạng hoá, đa phương hoá Cũng tại Đại hội VIII Đảng ta
đà nhận định: "Cơ hội phát triển chính nằm trong nội tại đất nước chứ không phải
ở bên ngoài" Cần có chính sách phù hợp, bù đắcp xứng đáng với sức lao động của
người lao động hao phí, từ đó mới có điều kiện để tái sản xuất sức lao động
Từ những cơ sở lý luận trên, bằng các phạm trù, khái niệm về sản xuất hàng hoá, thuộc tính của hàng hoá và những nhân tố ảnh hưởng tới nền kinh tế hàng hoá
Trang 9
nhiều thành phần Mặt khác với sự phân tích quy luật của giá trị và những nhân tố ảnh hưởng đến giá trị nó còn có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện khuyến khích sự phát triển của các thành phần kinh tế Sau 10 năm thực hiện kinh tế mở cửa, tại Đại hội lần thứ VIII, Đảng ta đã ghi nhận những thành tựu đạt được trong mưới năm qua và đánh dấu bước ngoặc phát triển của nền kinh tế nước ta trong năm năm là về nhịp độ tăng trưởng bình quân hàng năm GDP đạt 8,2% bắt đầu có tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế Để đạt được những thành tựu đáng kể đó trước hết nhờ vào sự lãnh đạo và chủ trương đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam đó là vận dụng đúng quy luật kinh tế áp dụng vào nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với cớ chế thị trường dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước
Như đã phân tích cơ sở tồn tại và phát triển nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường là sự tách biệt về kinh tế do chế độ sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất quy định Vì vậy để phát triển nền kinh tế thị trường trước hết phải đa dạng hoá các hình thức sở hữu trong nền kinh tế Đối với nước ta, quá trình đa dạng hoá được thể hiện bằng việc phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII đã chỉ ra Đó là phát triển kinh
tế Nhà nước kinh tế hợp tác xã, kinh tế hàng hoá nhỏ, kinh tế tư nhân và kinh tế Nhà nước
- Thành phần kinh tế Nhà nước dựa trên cơ sở sở hữu Nhà nước, toàn dân về
tư liệu sản xuất Gồm các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, phần vốn và tài sản Nhà nước góp vào các doanh nghiệp cổ phần các xí nghiệp liên doanh với tỷ lệ khống chế chi phối
Đặc điểm của thành phần kinh tế này là không chỉ dựa trên chế độ sở hữu Nhà nước, mà còn có các loại hình sở hữu khác như vốn tích luỹ của tập thể trong các doanh nghiệp, vốn cổ phần của tập thể hoặc cá nhân, liên doanh với nước
Trang 10
ngoài Thành phần này sản xuất kinh doanh theo nguyên tắc xã hội chủ nghĩa, lấy phân phối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh là chủ yếu
Kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhiều thành phần, nó quy định xu hướng vận động phát triển kinh tế xã hội của đất nước Ngoài ra nó còn
có tác động chi phối và định hướng của các thành phần kinh tế khác
Hiểu vai trò đó là cả hệ thống kinh tế Nhà nước trong đó doanh nghiệp Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, nó đi đầu về năng suất, chất lượng, hiệu quả trong việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước Ngoài ra, nó còn làm mẫu cho các thành phần kinh tế khác, bằng nhiều hình thức kinh tế Nhà nước giúp đỡ dẫn dắt các thành phần kinh tế khác cũng phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh
tế Nhà nước còn là công cụ có sức mạnh vật chất để Nhà nước điều tiết nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa Cùng với kinh tế tập thể dần dần trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân
Kinh tế Nhà nước là bộ phận chính trong sự phát triển kinh tế Nhà nước để
có những giải pháp đúng phải đánh giá thực trạng các doanh nghiệp Nhà nước để đánh giá những mặt làm được và chưa làm được để đưa ra các giải pháp
- Xác định rõ những ngành, lĩnh vực then chốt, mũi nhọn, những vùng trọng điểm để xây dựng và phát triển kinh tế những ngành tạo nhiều việc làm cho xã hội
- Đầu ta một cách hợp lý có hiệu quả cả về vốn khoa học công nghệ, cán bộ cho những ngành, lĩnh vực, những vùng then chốt trọng điểm
- Sắp xếp bố trí lại doanh nghiệp Nhà nước theo hướng khuyến khích tạo điều kiện cho những doanh nghiệp Nhà nước đang hoạt động tốt có hiệu quả Chấn chỉnh lại những doanh nghiệp còn yếu kém, những doanh nghiệp nào hoạt động không có hiệu quả xét thấy không cần thiết thì xoá bỏ theo đúng luật phá sản doanh nghiệp