Nhưng ở nước ta hoạt động chiết khấu hối phiếu tại các ngânhàng thương mại còn diễn ra khá ít, thậm chí có nhiều ngân hàng chưa triển khainghiệp vụ cấp tín dụng bằng chiết khấu hối phiếu
Trang 1NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH
KHOA NGÂN HÀNG
BÀI TIỂU LUẬN NHÓM Môn học: TÍN DỤNG NGÂN HÀNG GVHD: ThS Phạm Thanh Nhật
ĐỀ TÀI: NHỮNG BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO KHI CUNG CẤP CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM)
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4/2022
Trang 3CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU CỦA
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM) 6
1 Định nghĩa về chiết khấu hối phiếu của NHTM 6
2 Các đặc trưng cơ bản của hoạt động chiết khấu hối phiếu của NHTM 6
3 Vai trò của hoạt động chiết khấu hối phiếu của ngân hàng thương mại 7
4 Nguyên tắc và phương thức chiết khấu hối phiếu của NHTM 8
4.1 Nguyên tắc chiết khấu hối phiếu của NHTM 8
4.2 Các phương thức chiết khấu hối phiếu của NHTM 10
4.2.1 Phương thức mua có bảo lưu quyền truy đòi 10
4.2.2 Phương thức chiết khấu hối phiếu có kỳ hạn 10
CHƯƠNG II RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU TẠI NHTM 11
1 Rủi ro tín dụng tại NHTM 11
1.1 Nguyên nhân 11
1.2 Hệ quả 12
2 Những ưu điểm và hạn chế của rủi ro tín dụng trong hoạt động chiết khấu hối phiếu tại NHTM 12
2.1 Ưu điểm 12
2.2 Hạn chế 12
CHƯƠNG III GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU RỦI RO CHO KHI CUNG CẤP CHIẾT
KHẤU HỐI PHIẾU CỦA NHTM 13
1 Về phía nhà nước: 13
2 Về phía ngân hàng: 14
3 Về phía doanh nghiệp: 15
PHẦN KẾT LUẬN 16
TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN 18
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
Ngày nay Việt Nam được biết đến với một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao và
ổn định, ngành Tài chính - Ngân hàng của Việt Nam những năm trở lại đây đã cónhững bước phát triển rất mạnh mẽ, góp phần làm thay đổi đáng kể diện mạo nềnkinh tế đất nước Nhưng không thể chỉ dừng lại ở đó, các ngân hàng thương mạiViệt Nam cần phải nâng cao quy mô và năng lực của mình hơn nữa để có thể bắtkịp với sự phát triển của các ngân hàng trên thế giới
Việc đa dạng hóa và phát triển các hoạt động, dịch vụ ngân hàng là một đòi hỏi cấpthiết của bất cứ ngân hàng nào trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh hiện nay Mộttrong các sản phẩm dịch vụ đó là chiết khấu hối phiếu Hoạt động chiết khấu hốiphiếu là một trong những nghiệp vụ cấp tín dụng cổ điển của các ngân hàng thươngmại trên thế giới Nhưng ở nước ta hoạt động chiết khấu hối phiếu tại các ngânhàng thương mại còn diễn ra khá ít, thậm chí có nhiều ngân hàng chưa triển khainghiệp vụ cấp tín dụng bằng chiết khấu hối phiếu Cũng vì điều này mà nhóm tôichọn đề tài: “NHỮNG BIỆN PHÁP GIẢM THIỂU
RỦI RO KHI CUNG CẤP CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU TẠI NGÂN HÀNGTHƯƠNG
MẠI” để tìm hiểu sâu hơn về chiết khấu hối phiếu và có những biện pháp giảm
thiểu rủi ro khi cung cấp chiết khấu hối phiếu tại ngân hàng thương mại Việt Nam
Trang 6CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI (NHTM)
1 Định nghĩa về chiết khấu hối phiếu của NHTM
Chiết khấu hối phiếu của ngân hàng thương mại đối với khách hàng là nghiệp vụtín dụng, theo đó ngân hàng thương mại thỏa thuận mua hối phiếu của khách hàngtrước hạn thanh toán
Trường hợp hối phiếu đã được chiết khấu một lần một ngân hàng thương mại, sau
đó NHTM này lại đem hối phiếu mà mình nhận chiết khấu đi chiết khấu tại mộtNgân hàng thương mại khác hoặc tại Ngân hàng Trung ương thì nghiệp vụ này gọi
là tái chiết khấu
2 Các đặc trưng cơ bản của hoạt động chiết khấu hối phiếu của NHTM
Nghiệp vụ chiết khấu hối phiếu của ngân hàng thương mại tuy có nhiều điểmtương đồng với các nghiệp vụ tín dụng khác nhưng bản thân nó cũng hàm chứanhững đặc trưng cơ bản sau đây:
• Chiết khấu hối phiếu luôn có bản chất là một nghiệp vụ tín dụng ngắnhạn Tính chất ngắn hạn của nghiệp vụ tín dụng này thể hiện ở chỗ, kháchhàng chỉ có thể đem chiết khấu ở ngân hàng với thời hạn dưới một năm mặc
dù hối phiếu có thể còn thời hạn thanh toán trên một năm
• Chiết khấu là một hình thức cho vay trực tiếp đối với người sở hữu hốiphiếu nhưng lại là hình thức cho vay gián tiếp đối với người bị kỷ phát hoặcngười phát hành Thông qua việc chiết khấu hối phiếu, ngân hàng cung cấpmột khoản tín dụng cho người sở hữu hối phiếu trên cơ sở quan hệ thươngmại đã tổn tại trước đó giữa người thụ hưởng, người cầm giữ hối phiếu,người ký phát với người bị kỷ phát hoặc người phát hành
• Hoạt động chiết khấu hối phiếu của tổ chức tín dụng là một hình thức chovay dựa trên việc chuyển nhượng trái quyền Có cùng bản chất với hình thứcchuyển nhượng khoản cho vay, khách hàng là chủ sở hữu một trải quyền có
kỳ hạn và họ có thể yêu cầu ngân hàng cấp ngay một khoản tín dụng chomình bằng cách chuyển nhượng trái quyền đó cho ngân hàng, với điều kiện
bị khấu trừ đi phần lợi tức chiết khấu Bằng cách chiết khấu, ngân hàng
Trang 7không chỉ có tư cách giống như người cho vay mà còn có tư cách của mộtngười mua các trải quyền chưa đến hạn thanh toán
• Nghiệp vụ chiết khấu hối phiếu cũng như chiết khấu giấy tờ có giá nóichung khác với nghiệp vụ tín dụng thấu chỉ ở chỗ, đối với ngân hàng thìchiết khấu có độ an toàn cao hơn thấu chi và khách hàng được chiết khấukhông phải là người mắc nợ chính của ngân hàng, trong khi khách hàngđược thấu chỉ lại luôn đóng vai trò là người mắc nợ của ngân hàng , sau khi
họ đã sử dụng số tiền trên tài khoản thanh toán vượt quá số dư hiện có theo
sự đồng ý của ngân hàng trong hạn mức thấu chi đã thỏa thuận Chiết khấu
là nghiệp vụ có phần an toàn hơn vì nó đảm bảo cho ngân hàng có được khảnăng thanh khoản bằng phương pháp tái chiết khấu tại Ngân hàng trungương hoặc các ngân hàng thương mại khác
• Nghiệp vụ chiết khấu hối phiếu cũng khác với nghiệp vụ cho vay có bảođảm bằng cầm cố hối phiếu ở chỗ, khi ngân hàng nhận chiết khấu hối phiếucho khách hàng đồng nghĩa với việc khách hàng chuyển quyền sở hữu hốiphiếu cho ngân hàng nhận chiết khấu Nếu ngân hàng chiết khấu toàn bộthời hạn còn lại của hối phiếu thì điều đó có nghĩa là khách hàng đã bán đứthối phiếu cho ngân hàng và không có quyền đòi lại
3 Vai trò của hoạt động chiết khấu hối phiếu của ngân hàng thương mại
Đối với khách hàng: Hoạt động chiết khấu hối phiếu đem lại cho khách hàngnhững lợi ích sau đây:
• Khách hàng có thể chiết khấu hối phiếu như một hình thức luân chuyểnnguồn vốn kinh doanh của mình, ngay cả khi họ có nhu cầu thu hồi vốn tứcthị nhưng không thể đòi tiền trước hạn người bị kỷ phát Trong nền kinh tếthị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay thì mọi hoạt động kinh doanhphải rất linh hoạt , người bản sẵn sàng bán chịu hàng hoá của mình chongười mua khi họ có đủ các điều kiện mua chịu, giữa họ sẽ lập một hốiphiếu (có thể là hối phiếu nhận nợ hoặc hối đòi nợ) để đảm bảo nghĩa vụthanh toán tiền của người mua cho người bản bằng việc chi trả số tiền ghitrên hối phiếu cho người thụ hưởng Tuy nhiên cũng xảy ra trường hợpngười có hối phiếu cần tiền trong khi hối phiếu chưa đến hạn thanh toán
Trang 8Việc chiết khấu hối phiếu sẽ giải quyết được khó khăn này, tức là biến cáckhoản nợ thành tiền, giúp cho khách hàng giải quyết được kịp thời nhu cầuvốn của mình
• Trong quan hệ chiết khấu, người xin chiết khấu không bị ràng buộc vớinghĩa vụ sử dụng vốn đúng mục đích Chiết khấu hối phiếu cũng vậy, kháchhàng muốn sử dụng khoản tiền do ngân hàng trả cho việc chiết khấu hốiphiếu vào mục đích nào là do họ quyết định, đó là điểm khác biệt rõ rệt giữanghiệp vụ chiết khấu và cho vay của tổ chức tín dụng Trong nghiệp vụ chovay, khách hàng vay phải sử dụng vốn vay đúng mục đích như đã thoả thuậntrong hợp đồng tín dụng Nếu khách hàng sử dụng vốn vay vào mục đíchkhác so với những gì đã thoả thuận với tổ chức tín dụng thì sẽ bị coi là vìphạm các quy định của hợp đồng tín dụng và có thể bị tổ chức tín dụng phạt
vi phạm hợp đồng hoặc có thể bị áp dụng biện pháp cưỡng chế theo thỏathuận để thu hồi nợ Như vậy hoạt động chiết khấu hối phiếu của tổ chức tíndụng không những mang lại lợi ích thiết thực cho các tổ chức tín dụng màcòn mang lại lợi ích cho các tổ chức, cá nhân với tư cách là khách hàng xinchiết khấu khi họ cần vốn trong kinh doanh hoặc tiêu dùng riêng của họ
Đối với ngân hàng thương mại: Việc chiết khấu hối phiếu không chỉ mang lạinhững lợi ích đáng kể cho khách hàng mà còn cho chính NHTM thực hiện nghiệp
vụ chiết khấu hối phiếu, thể hiện ở những điểm sau:
• Nghiệp vụ chiết khấu thường được đánh giá là có quy trình đơn giản, nhanhchóng , tốn ít chi phí cho các bên và đặc biệt là cho các NHTM Nếu nhưtrong hoạt động cho vay, tổ chức tín dụng phải thẩm định hồ sơ xin vay củakhách hàng với nhiều thủ tục phức tạp, nhất là việc thẩm định giá trị cũngnhư tính hợp pháp của tài sản bảo đảm thì trong nghiệp vụ chiết khấu hốiphiếu tổ chức tín dụng thường chỉ phải quan tâm đến khả năng trả nợ củangười bị ký phát
• Chiết khấu được xem là một nghiệp vụ hạn chế rủi ro tín dụng cho NHTM
So với hoạt động cho vay, việc chiết khấu hối phiếu có sự đảm bảo trả nợkhông chỉ từ người bị kỷ phát mà còn có thể được đảm bảo từ những ngườikhác có liên quan như người bảo lãnh, người kỷ phát, người chuyển nhượng
Trang 9• Chiết khấu không làm đóng băng vốn của ngân hàng thương mại mà còn tạođiều kiện cho các tổ chức này sử dụng vốn một cách linh hoạt và có hiệu quảnhờ khả năng chiết khấu lại (tái chiết khấu) ở ngân hàng trung ương hoặc ởngân hàng thương mại khác
4 Nguyên tắc và phương thức chiết khấu hối phiếu của NHTM
4.1 Nguyên tắc chiết khấu hối phiếu của NHTM
Việc chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng của tổ chức tín dụng đốivới khách hàng phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây:
- Nguyên tắc thỏa thuận giữa ngân hàng thương mại và khách hàng xin chiếtkhấu: Điều này có nghĩa là hoạt động chiết khấu của NHTM được thực hiện dựatrên cơ sở sự tự do ý chí của các bên ngân hàng và khách hàng Các bên thỏa thuậncác điều khoản về nội dung của hợp đồng chiết khấu NHTM và khách hàng thỏathuận trong hợp đồng chiết khấu việc thanh toán tiền chiết khấu trước hạn, thu phíhoặc không thu phí khi khách hàng thanh toán tiền chiết khấu trước hạn
- Nguyên tắc khách hàng phải sử dụng tiền chiết khấu để thanh toán các giao dịch
mà pháp luật không cấm, đảm bảo khả năng tài chính để mua lại công cụ chuyểnnhượng, giấy tờ có giá khác hoặc thanh toán đầy đủ số tiền chiết khấu, lãi chiếtkhấu và các chi phí hợp pháp khác cho ngân hàng thương mại Trường hợp chiếtkhấu có kỳ hạn thì khách hàng không những phải thanh toán đầy đủ lãi suất, phíchiết khấu, phải bảo đảm khả năng tài chính để mua lại hối phiếu khi đến hạn theothỏa thuận trong hợp đồng chiết khấu Điều này đảm bảo sự an toàn cho ngân hàngthương mại khi thực hiện chiết khấu hối phiếu của khách hàng
- Nguyên tắc phân định trách nhiệm giữa khâu thẩm định và quyết định thực hiệnhoạt động chiết khấu công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác của ngân hàngthương mại Nguyên tắc này đòi hỏi khi chiết khấu, NHTM phải thẩm định kỹ hồ
sơ chiết khấu, tách biệt giữa khâu thẩm định và khâu quyết định chiết khấu Thẩmđịnh được thực hiện bởi hội đồng thẩm định riêng, còn quyết định chiết khấu đượckhẳng định bởi văn bản dựa trên kết quả thẩm định Việc thẩm định sai, dẫn đếnthất thoát nguồn vốn của ngân hàng khi chiết khấu thì người thẩm định hoàn toànphải chịu trách nhiệm về vấn đề này
Trang 104.2 Các phương thức chiết khấu hối phiếu của NHTM
4.2.1 Phương thức mua có bảo lưu quyền truy đòi
Ngân hàng cam kết mua hẳn hối phiếu của khách hàng theo giá chiết khấu do cácbên thỏa thuận dựa trên giá trị thanh toán ghi trên hối phiếu Trên cơ sở hợp đồngchiết khấu, khách hàng có nghĩa vụ phải chuyển giao ngay quyền sở hữu hối phiếucho ngân hàng nhận chiết khấu mà không có bất cứ một cam kết nào liên quan đếnviệc mua lại hối phiếu đó Khi đến hạn thanh toán, ngân hàng thương mại xuấttrình hối phiếu đó với tư cách là người sở hữu để yêu cầu người bị kỷ phát hoặcngười phát hành thanh toán số tiền ghi trên hối phiếu Tuy nhiên, khi NHTMkhông nhận được đầy đủ số tiền được thanh toán từ người có trách nhiệm thanhtoán thì NHTM có quyền truy đòi toàn bộ số tiền đã chiết khấu từ khách hàng xinchiết khấu
4.2.2 Phương thức chiết khấu hối phiếu có kỳ hạn
Đối với phương thức chiết khấu này các bên đã thỏa thuận hai vấn đề cơ bản sau :
• Khách hàng cam kết bán hối phiếu cho ngân hàng trong một thời hạnnhất định với giá cả do hai bên thỏa thuận ngay ở thời điểm ký kết hợp đồng
• Khách hàng cam kết sẽ mua lại hối phiếu đó từ ngân hàng thương mạikhi thời hạn bản kết thúc
Trong phương thức chiết khấu có kỳ hạn, nếu sau thời hạn chiết khấu mà kháchhàng không mua lại hối phiếu theo thỏa thuận thì ngân hàng mới là chủ sở hữu đầy
đủ đối với hối phiếu và được hưởng toàn bộ quyền lợi phát sinh từ hối phiếu đó.Trong phương thức chiết khấu có bảo lưu quyền truy đòi, ngân hàng sẽ được sởhữu ngay hối phiếu kể từ khi khách hàng hoàn thành thủ tục chuyển giao quyền sởhữu, ngân hàng luôn được đảm bảo khả năng thanh toán tiền đã chiết khấu kể cảkhi người có trách nhiệm thanh toán hối phiếu không thực hiện Điều này hạn chếrủi ro cho ngân hàng khi thực hiện hoạt động chiết khấu hối phiếu
Trang 11CHƯƠNG II RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHIẾT KHẤU HỐI PHIẾU TẠI NHTM
1 Rủi ro tín dụng tại NHTM
1.1 Nguyên nhân
Các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng được phân loại gồm:
Nhóm nguyên nhân từ môi trường: Cũng như hoạt động của các chủ thể kinh tếkhác, hoạt động tín dụng của NHTM chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khách quan
từ môi trường kinh tế, môi trường chính trị, đặc điểm văn hóa – xã hội, môi trườngpháp lý và các tác động chung của khu vực và địa phương
Nhóm nguyên nhân từ phía ngân hàng: Khẩu vị rủi ro của mỗi ngân hàng phản ánhthái độ đối với việc chấp nhận rủi ro ở giới hạn/mức độ nhất định.Trong giới hạn
đó, ngân hàng có khả năng và sẵn sàng để hứng chịu, khắc phục và vượt qua cácrủi ro Đây là một trong những nguyên nhân chủ quan dẫn đến RRTD Thêm vào
đó, việc mở rộng tín dụng quá mức đồng nghĩa với việc lựa chọn khách hàng kém
kỹ càng, khả năng giám sát của cán bộ tín dụng đối với việc sử dụng khoản vaygiảm xuống đồng thời cũng làm cho việc tuân thủ chặt chẽ theo quy trình tín dụng
bị lơi lỏng Cùng với sự yếu kém của đội ngũ cán bộ, nhân viên ngân hàng là nguy
cơ rất cao xảy ra RRTD
Nhóm nguyên nhân từ phía khách hàng: Nhiều khoản vay của khách hàng với mụcđích đầu tư vào các danh mục đầu tư nhạy cảm với những biến động của thịtrường; khách hàng cố tình lừa đảo để chiếm dụng vốn ngân hàng
Một nguyên nhân khác dẫn đến RRTD cho NHTM là một số công ty, tổng công tyđứng ra bảo lãnh hoặc uỷ quyền cho các chi nhánh trực thuộc thực hiện vay vốncủa NHTM để tránh sự kiểm tra giám sát của ngân hàng cho vay chính Khi đơn vịvay vốn mất khả năng thanh toán, bên bảo lãnh và uỷ quyền không chịu thực hiệnviệc trả nợ thay
Trang 121.2 Hệ quả
Đối với bản thân ngân hàng: Nếu một NHTM có tỷ lệ nợ xấu/tổng dư nợ lớn, cónhững thông tin về việc ngân hàng có nhiều món vay không thu hồi được hoặcngân hàng đó bị Ngân hàng Nhà nước đưa vào diện kiểm soát đặc biệt thì uy tíncủa ngân hàng đó bị giảm sút nghiêm trọng Thêm nữa, RRTD xảy ra sẽ làm giảmkhả năng thanh toán của NHTM đối với các nguồn tiền gửi
Đối với nền kinh tế: Một khi RRTD xảy ra, uy tín và khả năng thanh toán của ngânhàng ảnh hưởng đầu tiên Tiếp đó, người dân và các tổ chức đang có tiền gửi tạingân hàng kéo đến ồ ạt đến rút tiền và chấm dứt quan hệ
Do đó, phòng ngừa và hạn chế RRTD không những là vấn đề sống còn đối vớingân hàng mà còn là yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế, góp phần vào sự ổn định vàphát triển của toàn xã hội Mục tiêu của quản lý RRTD là tối đa hóa lợi nhuận saukhi đã điều chỉnh rủi ro của ngân hàng với mức độ rủi ro trong giới hạn cho phép
2 Những ưu điểm và hạn chế của rủi ro tín dụng trong hoạt động chiết khấu hối phiếu tại NHTM
2.1 Ưu điểm
Chiết khấu là nghiệp vụ ít rủi ro, khả năng thu hồi nợ của ngân hàng là khá chắcchắn Ưu điểm này xuất phát từ đặc điểm của hối phiếu là có tính đảm bảo cao chongười thụ hưởng
- Đây là hình thức tín dụng khá đơn giản, ít phiền phức đối với ngân hàng, bởithủ tục và quy trình cho vay khá đơn giản Chiết khấu không làm "đóng băng vốn"của ngân hàng và thời hạn chiết khấu ngắn (thường nhỏ hơn 90 ngày) và ngân hàngthương mại có thể khá dễ dàng xin tái chiết khấu hối phiếu ở Ngân hàng có nhucầu về vốn
- Tiền cấp cho khách hàng khi chiết khấu thường được chuyển vào tài khoản tiềngửi của khách hàng, bởi vậy nó lại tạo nguồn vốn cho ngân hàng
