Tiểu luận phân tích những rủi ro và đề xuất giải pháp quản lý rủi ro bao thanh toán (tín dụng ngân hàng)

Bao thanh toán là một dạng tài trợ bằng việc mua bán các khoản nợ ngắn hạn trong giao dịch thương mại giữa tổ chức tài trợ và bên cung ứng, theo đó tổ chức tài trợ thực hiện tối thiểu ha

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

VIỆT NAM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ

MINH

-TIỂU LUẬN

PHÂN TÍCH NHỮNG RỦI RO VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP

QUẢN LÝ RỦI RO BAO THANH TOÁN

Nhóm: Bao thanh toán

LỚP: D01

GVHD: Phạm Thanh Nhật

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2022

DANH SÁCH NHÓM

CÔNG VIỆC

1 Lý thuyết cơ bản về dịch vụ

bao thanh toán của ngân hàng thương mại

2 Giải pháp quản lý rủi ro dịch

vụ bao thanh toán

3 Lý thuyết cơ bản về dịch vụ

bao thanh toán của ngân hàng thương mại

4 Mở đầu, tổng kết, tổng hợp

và trình bày word

5 Các loại rủi ro và thực trạng

nghiệp vụ bao thanh toán ở việt nam

6 Các loại rủi ro và thực trạng

nghiệp vụ bao thanh toán ở việt nam

7 Giải pháp quản lý rủi ro dịch

vụ bao thanh toán

8 Giải pháp quản lý rủi ro dịch

vụ bao thanh toán

9 Các loại rủi ro và thực trạng

nghiệp vụ bao thanh toán ở việt nam

ĐÁNH GIÁ CỦA GIẢNG VIÊN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 5

1 LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 7

1.1 Khái niệm về bao thanh toán 7

1.2 Các bên tham gia trong hoạt động bao thanh toán 7

1.3 Các loại hình bao thanh toán 8

1.4 Đặc điểm của bao thanh toán 8

2 CÁC LOẠI RỦI RO TRONG DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN VÀ THỰC TRẠNG NGHIỆP VỤ BAO THANH TOÁN Ở VIỆT NAM 9

2.1 Các loại rủi ro trong bao thanh toán 9

2.1.1 Rủi ro tín dụng: 9

2.1.2 Rủi ro gian lận: 10

2.1.3 Rủi ro thu nợ: 10

2.1.4 Rủi ro tỷ giá: 11

2.2 Thực trạng dịch vụ bao thanh toán 12

2.2.1 Quy định về dịch vụ bao thanh toán 12

2.2.2 Thực trạng dịch vụ bao thanh toán 12

3 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ RỦI RO DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN 15

3.1 Mục tiêu cụ thể phát triển hoạt động bao thanh toán ở Việt Nam: 15

3.2 Giải pháp 16

3.2.1 Giải pháp vĩ mô: Giải pháp về cơ chế chính sách 16

3.2.2 Giải pháp vi mô: Giải pháp đối với tổ chức tín dụng và doanh nghiệp. 16 TỔNG KẾT 18

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI MỞ ĐẦU

Trong thời đại ngày nay, kinh doanh ngày một phát triển kéo theo sự đa dạng cũng như mức độ phức tạp của mối quan hệ chủ ngân hàng - người vay nợ Không một doanh nghiệp nào tránh khỏi những khoản nợ phát sinh, và điều này đã trở thành một yếu tố tất nhiên trong các hoạt động kinh doanh thường nhật của doanh nghiệp

Các công ty có thể vay vốn từ nhiều nguồn khác nhau để phục vụ cho hoạt động kinh doanh của mình, nhưng cùng lúc đó, tình trạng nợ khó đòi đã trở thành một vấn đề nhức nhối đối với nhiều doanh nghiệp chủ nợ Nhiều công ty đang phải đối mặt với mức độ rùi rọ tín dụng rất cao, trong đó rủi ro về tổn thất nợ khó đòi là một trong những nhãn tố cần được kiểm soát chặt chẽ Không it trưởng hợp, tôn thất do các khoản nợ bị "ngâm" của các công ty liên tục gia tăng, làm suy giảm năng lực cạnh tranh, thậm chí dẫn tới nguy cơ phá sản

Nhưng khó khăn nào cũng sẽ có lối thoát Trong bối cảnh rắc rối này, hoạt động mua bản nợ (factoring) trở thành vị cứu tinh khi nó có thể giải quyết được tình trạng bế tắc về nợ nần, giúp công ty chủ nợ thu hồi vốn để hoạt động Đối với các công ty hoạt động thường xuyên phát sinh nợ dài ngày, giải pháp mua, bán nợ

là không thể thiếu

Tại Mỹ và châu Âu, các công ty kinh doanh chuyên mua bán nợ được hình thành từ khá sớm và tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong quản lý nợ khó đòi của các công ty Họ tạo ra một thị trường nợ rất sôi động có thể mang lại nhiều lợi nhuận, đồng thời cung cấp nhiều giải pháp chuyên môn hoá cho cả chủ nợ lẫn khách nợ Không chi có vậy, hoạt động mua bán nợ còn trợ giúp cho những công

ty mới thành lập khỏi e ngại khi tiếp cận với các nguồn vốn vay phục vụ hoạt động kinh doanh ban đầu Hiện nay, dịch vụ bao thanh toán ở Việt Nam khi phát triển, và theo xu hướng chung của sự phát triển nền kinh tế thi dịch vụ bao thanh toán sẽ tiếp tục phát triển trong thời gian tới

Vì vậy, việc quản lý rủi ro nghiệp vụ bao thanh toán là một việc cần thiết giúp ngân hàng hạn chế những thiệt hai có thể xảy ra trong quá trình cung cấp sản phẩm bao thanh toán cho các doanh nghiệp

1 LÝ THUYẾT CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

1.1 Khái niệm về bao thanh toán.

Bao thanh toán là một dạng tài trợ bằng việc mua bán các khoản nợ ngắn hạn trong giao dịch thương mại giữa tổ chức tài trợ và bên cung ứng, theo đó tổ chức tài trợ thực hiện tối thiểu hai trong số các chức năng sau: tài trợ bên cung ứng gồm cho vay và ứng trước tiền, quản lý sổ sách liên quan đến các khoản phải thu, thu nợ của các khoản phải thu, bảo đảm rủi ro không thanh toán của bên mua hàng

Bao thanh toán là một dịch vụ tài chính trọn gói bao gồm sự kết hợp giữa tài trợ vốn hoạt động, phòng ngừa rủi ro tín dụng, theo dõi các khoản phải thu và dịch vụ thu hộ Đó là sự thỏa thuận giữa đơn vị bao thanh toán và người cung ứng hàng hóa, dịch vụ hay còn gọi là người bán hàng trong quan hệ mua bán hàng hóa Theo như thỏa thuận đơn vị bao thanh toán sẽ mua lại khoản phải thu của người bán dựa trên khả năng trả nợ của người mua trong quan hệ mua bán hàng hóa hay còn gọi là con

nợ trong quan hệ tín dụng

1.2 Các bên tham gia trong hoạt động bao thanh toán.

Dịch vụ bao thanh toán thông thường sẽ có sự xuất hiện của ít nhất ba bên:

- Tổ chức bao thanh toán (factor): là ngân hàng, công ty tài chính chuyên

thực hiện việc mua bán nợ và các dịch vụ khác liên quan đến mua bán nợ Trong nghiệp vụ bao thanh toán quốc tế sẽ có hai đơn vị bao thanh toán, một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà xuất khẩu và một đơn vị bao thanh toán tại nước của nhà nhập khẩu

- Người bán hay nhà xuất khẩu (seller, exporter): các doanh nghiệp sản

xuất hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ có những khoản nợ của khách hàng nhưng chưa đến hạn thanh toán

- Người mua hàng (người mắc nợ) hay nhà nhập khẩu (buyer, debtor, importer): hay còn gọi là người phải trả tiền, đó chính là người mua hàng hóa hay

nhận các dịch vụ cung ứng

1.3 Các loại hình bao thanh toán.

Thông tư số 02/2017/TT-NHNN quy định về hoạt động bao thanh toán của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng có đưa ra 4 loại hình bao thanh toán:

a) Bao thanh toán bên bán hàng:

- Là việc đơn vị bao thanh toán mua lại có bảo lưu quyền truy đòi các khoản phải thu của khách hàng (bên bán hàng) thông qua việc ứng trước tiền để được nhận quyền và lợi ích hợp pháp liên quan đến khoản phải thu theo thỏa thuận b) Bao thanh toán bên mua hàng:

- Là việc đơn vị bao thanh toán mua lại có bảo lưu quyền truy đòi các khoản phải trả của khách hàng (bên mua hàng) thông qua việc ứng trước tiền thanh toán cho bên bán hàng và được khách hàng hoàn trả tiền ứng trước, lãi và phí theo thỏa thuận

c) Bao thanh toán trong nước:

- Là việc bao thanh toán dựa trên hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ Trong đó, bên bán hàng và bên mua hàng là người cư trú

d) Bao thanh toán quốc tế:

- Là việc bao thanh toán dựa trên hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ giữa bên xuất khẩu và bên nhập khẩu, trong đó, một bên là người cư trú, một bên là người không cư trú

1.4 Đặc điểm của bao thanh toán

a) Đối với bên bán/ bên xuất khẩu:

- Tăng khả năng cạnh tranh bằng những phương thức thanh toán linh hoạt

- Được đảm bảo rủi ro tín dụng bên mua hàng 100% giá trị hóa đơn

- Nắm được chính xác uy tín tín dụng và khả năng tài chính thực tế của bên mua (nhất là đối với người mua nước ngoài)

- Tiết kiệm thời gian và chi phí trong việc quản lý và thu hồi các khoản thu b) Đối với người mua:

- Không phải trả bất kỳ một khoản phí bao thanh toán nào

- Không mất thời gian để mở thư tín dụng cho từng lần nhập hàng, không phải

ký quỹ

- Được nhận hàng và sử dụng hàng mà chưa cần phải thanh toán tiền ngay

- Chỉ thanh toán tiền khi hàng hóa đáp ứng được các yêu cầu của hợp đồng

- Cơ chế thanh toán linh hoạt (bằng đồng nội tệ hoặc ngoại tệ)

2 CÁC LOẠI RỦI RO TRONG DỊCH VỤ BAO THANH TOÁN VÀ THỰC TRẠNG NGHIỆP VỤ BAO THANH TOÁN Ở VIỆT NAM.

2.1 Các loại rủi ro trong bao thanh toán.

Rủi ro đối với người bán: trong nghiệp vụ BTT miễn tuy đòi, người bán hầu như không chịu rủi ro phát sinh vì đã bán hoàn toàn khoản nợ cho ngân hàng; trong nghiệp vụ BTT có truy đòi người bán vẫn còn chịu trách nhiệm hay chịu rủi ro từ phía người mua, khi người mua mất khả năng thanh toán thì người bán sẽ hoàn lại

có trách nhiệm hoàn lại số tiền đã ứng trước từ phía đơn vị BTT

Đối với đơn vị BTT: là đơn vị chịu nhiều rủi ro nhất những rủi rỏ này có thể bắt nguồn từ phía người bán, người mua và ngay cả chính đơn vị BTT

2.1.1 Rủi ro tín dụng:

Rủi ro tín dụng trong bao thanh toán là rủi ro khách hàng bao gồm cả người bán và người mua mất khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán Khi người bán chuyển nhượng khoản phải thu cho đơn vị bao thanh toán, mọi quyền và lợi ích liên quan đến khoản phải thu đó sẽ được chuyển giao từ người bán sang đơn vị bao thanh toán

Đơn vị bao thanh toán sẽ có quyền được hưởng lợi từ việc người mua thanh toán khoản phải thu đi kèm với các quyền và lợi ích nêu tên, đơn vị bao thanh toán đồng thời được chuyển giao mọi rủi ro (chủ yếu là là rủi ro tín dụng) liên quan đến khoản phải thu đó Khi người mua phá sản hoặc mất khả năng thanh toán thì đơn vị bao thanh toán thực hiện nghĩa vụ bảo đảm của mình thanh toán cho người bán 100% giá trị của khoản phải thu được chuyển nhượng Một điều

đáng chú ý ở đây là ở Việt Nam hiện nay chưa có luật điều chỉnh việc chuyển nhượng các khoản phải thu trong thương mại Chính quyền vì quyền đòi nợ không được quy định chặt chẽ là một rủi ro cho đơn vị bao thanh toán trong việc thu nợ từ người mua

Mặc khác, đơn vị bao thanh toán còn ứng trước cho người bán trước khi nhận được thanh toán từ người mua và người bán sẽ phải trả lại tính trên số tiền được ứng trước Việc ứng trước này cũng có thể được so sánh với một khoản tín dụng ngắn hạn với tài sản đảm bảo là khoản phải thu từ người mua Ngay cả trong trường hợp bao thanh toán miễn truy đòi, đơn vị bao thanh toán vẫn có việc quyền truy đòi người bán số tiền ứng trước này nếu xảy ra tranh chấp giữa người bán và người mua Khi đó, người mua không phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán cho đến khi tranh chấp được giải quyết và người bán phải hoàn trả cho đơn vị bao thanh toán số tiền đã được ứng trước cho khoản phải thu có tranh chấp Tuy nhiên, nếu người bán gặp khó khăn về tài chính hoặc mất khả năng thanh toán, đơn vị bao thanh toán sẽ tổn thất do không có bất kỳ một tài sản đảm bảo nào cho khoản ứng trước đó

2.1.2 Rủi ro gian lận:

Rủi ro gian lận là rủi ro hóa đơn được bao thanh toán (có ứng trước) không tương ứng với một giao dịch thương mại thực tế nào Vì vậy, hóa đơn đó không

có giá trị pháp lý và đơn vị bao thanh toán không thể thu nợ từ người mua

Như đã nói trên, đơn vị bao thanh toán ứng trước cho người bán trước khi nhận được thanh toán từ người mua Người bán sau khi giao hàng sẽ kí phát hóa đơn đời tiền người mua và gửi cho đơn vị bao thanh toán một bản sao hóa đơn Phần lớn các gian lận đều xuất phát từ đây Người bán có thể ký phát hóa đơn trước khi giao hàng thực tế hoặc thậm chí kí phát những hóa đơn hoàn toàn không có thật

để nhận được tiền ứng trước của đơn vị bao thanh toán

2.1.3 Rủi ro thu nợ:

Rủi ro thu nợ là rủi ro đơn vị thanh toán không thể thu được nợ đúng hạn và hiệu quả Khác với các nghiệp vụ tín dụng truyền thống khác rủi ro trong việc thu hồi nộp phụ thuộc rất nhiều vào uy tín và năng lực tài chính của người mua hàng trưng chứ không phải người bán Bên mua hàng là người phải chịu trách nhiệm trả nợ chính cho đơn vị bao thanh toán nhưng vì họ không phải là người trực tiếp yêu cầu khoản tín dụng từ đơn vị bao thanh toán và do đó họ không có nghĩa vụ phải cung cấp thông tin và tài liệu liên quan đến khả năng tài chính về tình hình hoạt động của mình cho đơn vị baothanh toán Chính vì vậy, khó khăn lớn nhất

của các đơn vị bao thanh toán trong khi thực hiện nghiệp vụ này là không chắc chắn thu hồi được nợ

Ngoài ra đơn vị bao thanh toán có thể gặp rủi ro nếu họ cung cấp dịch vụ thanh toán cho hàng được bán theo phương thức ký gửi hàng hóa hoặc hàng hóa cần được lắp đặt, hoặc hàng hóa có điều khoản bảo hành cho phép người mua không có quyền yêu cầu người bán mua loại hoặc giảm giá ếu hàng hóa không đáp ứng được những yêu cầu nhất định

2.1.4 Rủi ro tỷ giá:

Rủi ro tỷ giá là rủi ro đơn vị bao thanh toán gặp phải khi tỷ giá trên thị trường biến động theo chiều hướng bất lợi Rủi ro này không phát sinh từ bên bán hàng, bên mua hàng hay do hoạt động của bản thân đơn vị Bao thanh toán Rủi ro này chủ yếu phát sinh trong các nghiệp vụ bao thanh toán xuất nhập khẩu Khi tỷ giá trên thị trường giảm (đối với trường hợp tỷ giá được yết trực tiếp) thì giá trị các khoản phải thu cũng giảm tương ứng, gây thiệt hại cho đơn vị Bao thanh toánkhi thực hiện chuyển đổi từ các khoản phải thu bằng ngoại tệ sang nội tệ Hoặc đơn vị Bao thanh toáncũng có thể gặp phải rủi ro này khi ứng trước tiền hàng bằng ngoại

tệ cho người bán

Chính điều này sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận của đơn vị Bao thanh toán Do đó,

để giảm thiệt hại, đơn vị Bao thanh toánphải tốn thêm một khoản chi phí để phòng ngừa biến động rủi ro tỷ giá Tuy nhiên, trong trường hợp tỷ giá biến động ngược lại, đơn vị Bao thanh toánnghiễm nhiên nhận được một khoản tăng lên từ khoản phải thu

Ngoài ra, còn một số rủi ro khác là:

• Lừa đảo bên ngoài của khách hàng: hóa đơn giả, thanh toán sai định hướng, nhận tiền trước hóa đơn, không chuyển nhượng giấy tờ tín dụng, vv Một hợp đồng bảo hiểm gian lận và yêu cầu khách hàng kiểm toán có thể hạn chế các rủi

ro này

• Các rủi ro pháp lý, tuân thủ và thuế: số lượng lớn các luật và quy định áp dụng ở các nước khác nhau

• Rủi ro hoạt động, chẳng hạn như các tranh chấp hợp đồng

• Quy chuẩn thương mại thống nhất (UCC-1) đảm bảo quyền tài sản

• Quyền giữ thế chấp IRS liên quan đến thuế tiền lương, vv

• Rủi ro ICT: hệ thống bao thanh toán tích hợp, phức tạp, trao đổi dữ liệu rộng rãi với khách hàng

2.2 Thực trạng dịch vụ bao thanh toán.

2.2.1 Quy định về dịch vụ bao thanh toán

Điều kiện ngân hàng thực hiện hoạt động bao thanh toán Ngân hàng Nhà nước cho phép thực hiện hoạt động bao thanh toán trong nước khi tổ chức tín dụng có

đủ các điều kiện sau:

 Có nhu cầu hoạt động bao thanh toán

 Tỷ lệ nợ quá hạn trên tổng dư nợ cho vay tại thời điểm cuối tháng của 3 tháng gần nhất dưới 5%; không vi phạm các quy định về an toàn hoạt động ngân hàng;

 Không thuộc đối tượng đang bị xem xét xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng nhưng đã khắc phục được hành vi vi phạm Đối với hoạt động bao thanh toán xuất - nhập khẩu: Ngoài các điều kiện quy định trên, tổ chức tín dụng xin hoạt động bao thanh toán xuất - nhập khẩu phải là

tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối

2.2.2 Thực trạng dịch vụ bao thanh toán

Thực trạng hiện tại Dịch vụ bao thanh toán xuất hiện ở thị trường VN từ tháng 4/2005 Đến nay, các đơn vị thực hiện nghiệp vụ này ở Việt Nam chủ yếu là các

tổ chức tín dụng (kể cả trong nước và xuất khẩu) Trong đó, có 4 ngân hàng VN tiên phong trong lĩnh vực thực hiện nghiệp vụ Bao thanh toán là Ngoại thương (VCB), Á Châu (ACB), Kỹ thương VN (Techcombank) và Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) Bốn ngân hàng này cũng là những thành viên đầu tiên của VN tham gia Hiệp hội Bao thanh toán quốc tế - FCI Nhưng 4 ngân hàng VN mới triển mạnh ở d ịch vụ bao thanh toán mua bán trong nước còn bao thanh toán xuất khẩu còn khá khiêm tốn và sẽ phát triển hơn trong thời gian tới Đơn vị t iên phong triển khai dịch vụ chính là ACB, với hàng trăm hợp đồng đã thực hiện và khoảng gần 100 khách hàng tiềm năng (theo nguồn thông tin từ Ngân hàng Á Châu) Hiện nay Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam cũng đã chấp thuận cho thực hiện nghiệp vụ này tại một số ngân hàng Việt Nam khác như: Ngân hàng TMCP Phát Triển Nhà TP.HCM, Ngân hàng Xuất Nhập Khẩu Việt Nam… Một số ngân hàng nước ngoài

đã thực hiện nghiệp vụ này là: Deutsche Bank của Đức, Chi nhánh ngân hàng nước ngoài Far East National Bank của Mỹ - FENB (đặt tại TP.HCM), Citibank của Mỹ, Bank of Tokyo Mitsubishi Ltd của Nhật Bản

Ở Việt Nam hiện nay rất nhiều doanh nghiệp vẫn chưa biết đến dịch vụ bao thanh toán Trong khi đó, tiện ích của dịch vụ này rất quan trọng đối với nhà sản