Dạy học là một quá trình, dưới tác động chủ đạo của giáoviên, người học tự giác học, tích cực, độc lập nắm vững những trithức và những kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, phát triển năng lức hoạt
Trang 1A/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Dạy - học là hai hoạt động có quan hệ hữu cơ với nhau, đó làhoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Cả haihoạt động này được tiến hành nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục
Dạy học là một quá trình, dưới tác động chủ đạo của giáoviên, người học tự giác học, tích cực, độc lập nắm vững những trithức và những kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, phát triển năng lức hoạtđộng trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy, đồng thời hình thành đượcnhững phẩm chất hoạt động trí tuệ, trên cơ sở đó hình thành và pháttriển thế giới quan khoa học, những phẩm chất đạo đức của ngườicông dân, người lao động
Thông qua hoạt động dạy và học, với các vai trò của giáo viên
và học sinh trong quá trình dạy học, giáo viên và học sinh là cácnhân tố trung tâm Trong đó giáo viên là người giữ vai trò chủ đạo,người tổ chức , điều khiển quá trình dạy học, còn học sinh là ngườichủ động trong quá trình lĩnh hội những tri thức mới Giáo viênđóng vai trò là chủ thể tác động của quá trình dạy học, học sinh vừa
là khách thể vừa là chủ của quá trình dạy học Là khách thể nhậnthức,
Trang 2học sinh chịu sự tác động của giáo viên trong quá trình tiếp thu, lĩnhhội tri thức; là chủ thể của quá trình nhận thức, học sinh tiếp thu,lĩnh hội tri thức một cách linh hoạt, chủ động, sáng tạo.
Hoạt động học của học sinh chính là hoạt động nhận thức.Hoạt động này chỉ có hiệu quả khi học sinh tích cực hoạt động họctập, chủ động, tự giác với một động cơ nhận thức đúng đắn
Kết quả học tập của học sinh là thước đo kết quả hoạt độngdạy
của giáo viên và hoạt động học của học sinh Trong quá trình dạyhọc, điểm tập trung là bản thân người học chứ không phải là ngườidạy, tức là hoạt động dạy học cần dựa trên nhu cầu, hứng thú, thóiquen và năng lực của người học ở các lứa tuổi khác nhau
Trong dạy học nói chung và dạy học môn Toán 5 nói riêng,cần thực sự coi trọng quá trình học của học sinh, tức là coi trọngviệc hình thành, phát triển kĩ năng tự học, chủ động tìm ra kiến thức,đáp ứng yêu cầu của thời đại bùng nổ thông tin, tiếp cận kho tàng trithức ngày càng phong phú của nhân loại
Để đạt được mục đích trên, giáo viên dạy lớp 5 phải nắm đượcmột số đặc điểm của nội dung dạy học Toán lớp 5 đó là: Môn Toánlớp 5 là môn học thống nhất tích hợp các nội dung giáo dục toán học
và các nội dung giáo dục khác, với hình học là nội dung trọng tâm,
là hạt nhận của môn Toán lớp 5
Nói hình học là nội dung trọng tâm của môn toán lớp 5 vì :
+ Hình học góp phần chủ yếu vào việc hình thành và pháttriển kĩ năng tính toán, một trong những kĩ năng cơ bản của ngườilao động trong giai đoạn hội nhập hiện nay
Trang 3+ Thời lượng dạy học hình học 30/175 tiết, chiếm 17,1% tổngthời lượng dạy học toán lớp 5.
Phát huy các kết quả của đổi mới phương pháp dạy học Toán 5cần tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp theo định hướng chung
là dạy học Toán trên cơ sở giáo viên tổ chức và hướng dẫn, học sinhtham gia vào các hoạt động học tập một cách tích cực, chủ động,sáng tạo, khuyến khích học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đềcủa bài học để vận dụng rồi chiếm lĩnh kiến thức mới góp phần tạolập hứng thú và tự tin trong học tập toán của các đối tượng học sinh
B/ NỘI DUNG:
I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN:
1 Vị trí môn Toán ở Tiểu học:
Mục tiêu của dạy học Toán ở bậc Tiểu học nhằm giúp học sinh
có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học, các số tự nhiên, phân
số, số thập phân, các đại lượng thông dụng, một số yếu tố hình học
và thống kê đơn giản Hình thành các kĩ năng tính, đo lường, giải bàitoán có nhiều ứng dụng kiến thức trong đời sống Góp phần bướcđầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lý và diễn đạtđúng (nói và viết), cách phát hiện và cách giải quyết các vấv đề đơngiản, gần gũi trong cuộc sống, kích thích trí tưởng tượng, gây hứngthú học tập, góp phần bước đầu hình thành phương pháp tự học vàlàm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo
2 Tính tích cực trong học tập:
Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đờisống xã hội Con người không chỉ hưởng thụ những gì sẵn có trongthiên nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần
Trang 4thiết cho sự sống, sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Từđây, con người bộc lộ năng lực sáng tạo, khả năng khám phá, tạo racác nền văn minh ở mỗi thời đại, chủ động cải tiến môi trường tựnhiên cũng như môi trường xã hội.
Tính tích cực được biểu hiện trong hoạt động của mỗi người
2 Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học:
Mục đích của đổi mới phương pháp là làm thế nào để học sinhphải thực sự tích cực, chủ động tự giác, luôn trăn trở, tìm tòi, sángtạo trong quá trình lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để có trithức ấy nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của mình Dạy học
về diện tích các hình trong chương trình Toán 5 cũng cần đạt đượcmục đích trên
Khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những phươngpháp đã và đang sử dụng sẽ không đáp ứng với yêu cầu đào tạo nếukhông có sự đổi mới về cách thức tiến hành phương pháp
Đổi mới phương pháp không phải là thay thế các phương phápdạy học cũ bằng một loạt phương pháp dạy học mới Đổi mớiphương pháp là cách thức tiến hành các phương pháp, đổi mới cácphương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khaithác triệt để ưu điểm các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một
số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủ độngsáng tạo của người học
3 Nội dung về dạy học diện tích các hình ở lớp 5:
- Hình tam giác - Diện tích hình tam giác
Trang 5- Hình thang - Diện tích hình thang.
- Hình tròn, đường tròn - Chu vi, diện tích hình tròn
II/ CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trong nội dung chương trình môn Toán ở bậc Trung học, họcsinh được làm quen với nhiều loại Toán, với nhiều kĩ thuật tính vàgiải khác nhau, trong đó mạch nội dung về diện tích là kiến thức khó
và rất quan trọng
Cái khó của bài học này là hình thành quy tắc tính và rèn luyện
kĩ năng thực hành tính Do đó trong quá trình dạy học, học sinh cònlúng túng trong việc áp dụng từ quy tắc tính vào bài toán cụ thể vớicác dạng khác nhau
Dạy học sinh về diện tích trong chương trình toán lớp 5 cónhững đặc điểm khó vì nó đòi hỏi năng lực tổ chức tiếp cận tri thức
và rèn luyện kĩ năng một cách linh hoạt, sáng tạo của học sinh trênlớp sao cho phát huy được tính tích cực trong học tập của học sinh
Thực tiễn qua dự giờ, khi dạy học về diện tích, hiện tượng giáoviên áp đặt kiến thức, bắt học sinh ghi nhớ máy móc về kĩ thuật tính,ghi nhớ quy tắc Kĩ năng vận dụng, kĩ năng tính toán của học sinhphần nào vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu
III/ THỰC TRẠNG VÀ TÌNH HÌNH:
Trang 6+ Giáo viên đã kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo cácPPDH khác nhau, nhưng khi dạy học phần này vẫn chưa kết hợpđược hoặc kết hợp chưa nhuần nhuyễn dẫn đến hiệu quả chưa cao.
+ Phần nào đã biến yêu cầu của dạy học thành nhu cầu nhậnthức của người học, song các tình huống nhận thức mà giáo viên đưa
ra đôi lúc chưa thật hợp lí và thiếu tính sáng tạo
+ Về phát triển khả năng tự học của học sinh, khi dạy nội dungtrên, giáo viên đã chú ý song vẫn chưa đưa ra được biện pháp hợp lí
để giúp học sinh xây dựng biện pháp tự học, tăng cường các hoạtđộng tự tìm kiếm tri thức hay ứng dụng tri thức vào cuộc sống
+ Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5hầu hết giáo viên đã chú ý kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt độngnhóm và phát huy khả năng của cá nhân, tuy vậy vẫn còn mang tínhhình thức, hiệu quả các hoạt động chưa cao
+ Các tiết dạy đã chú trọng kĩ năng thực hành, song biện pháp
tổ chức thực hành thiếu linh hoạt, nhiều khi lúng túng hoặc rậpkhuôn máy móc
Trang 7+ Sử dụng thiết bị dạy học trong thiết kế bài dạy và lập kếhoạch bài học còn nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh và định hướng
cụ thể hơn vì giáo viên sử dụng thiết bị dạy học, học sinh sử dụngdụng cụ học toán còn lúng túng
+ Trong kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh đãđược chú trong nhưng việc tổ chức đánh giá và tự đánh giá vẫn cònlúng túng
2 Kết quả đánh giá thông qua dự giờ và sử dụng phiếu điều tra giáo viên trực tiếp dạy lớp 5:
Số người được lấy ý kiến: 2
Số người có nhận thức tốt: 1
Số còn lại nhận thức chưa đầy đủ
+ Điều tra qua dự giờ giáo viên dạy nội dung về diện tích cáchình ở lớp 5 năm học 2009-2010:
Số tiết đã dự giờ: 9 tiết/2 giáo viên
Trang 8Xếp loại tốt: 3 tiết đạt 33,3%
Xếp loại khá: 4 tiết đạt 44,4%
Xếp loại trung bình: 2 tiết đạt 22.2%
Chưa đạt yêu cầu: 1 tiết đạt 11,1%
+ Điều tra học sinh lớp 5 qua khảo sát chất lượng học nội dung
về diện tích các hình:
Số học sinh dự khảo sát: 67 học sinhĐạt điểm 9-10: 13 em chiếm 19,4 %Đạt điểm 7-8: 32 em chiếm 47,7%
Đạt điểm 5-6 : 18 em chiếm 26,9 %Đạt điểm dưới 5: 4 em chiếm 6%
Các số liệu điều tra trên cho thấy cần có những giải pháp tíchcực trong việc đổi mới cách dạy và đổi mới cách học nhằm nâng caochất lượng dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toánlớp 5 góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán
IV/ CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ:
1 Tập trung chuẩn bị tốt bài dạy:
- Tìm hiểu sách giáo khảo Toán 5, sách tham khảo và một sốtài liệu có liên quan để xác định mục tiêu dạy cho từng bài học, tiếthọc
- Xác định nội dung trọng tâm và mức độ dạy học nội dungtrọng tâm của tiết học theo chuẩn kiến thức và kĩ năng của Toán 5
- Các hoạt động học tập chủ yếu của học sinh và các phươngpháp, phương tiện tổ chức dạy để giúp học sinh đạt được mục tiêucủa bài học theo năng lực từng đối tượng học sinh
Trang 9- Tự lập được kế hoạch môn Toán nói chung và kế hoạch dạyhọc phần diện tích nói riêng Cái cốt lõi là kế hoạch từng bài phảingắn gọn, cụ thể và trọng tâm định rõ việc làm của thầy và trò.
- Xác định rõ đồ dùng dạy học và hình thức, thời điểm, thờigian sử dụng của giáo viên và học sinh
- Đặc biệt chú ý hoạt động của thầy và trò trong tiết học đó.Chọn và sử dụng các hình thức tổ chức dạy học như thế nào để vừanhẹ nhàng, vừa mang lại hiệu quả
- Thiết kế bài dạy phải định rõ những kiến thức, những hoạtđộng và đồng thời định được thời gian của những công việc để hoànthành mục tiêu
- Trong quá trình thiết kế bài dạy giáo viên cần lưu ý đúngmức đến hệ thống câu hỏi Câu hỏi phải có nội dung rõ ràng, dễhiểu, phù hợp với trình độ học sinh, Câu hỏi phải liên quan đến nộidung bài học, tránh những câu hỏi không ăn nhập với nội dung vàtiến trình bài học Cần có những câu hỏi ở những mức độ nhận thứckhác nhau Câu hỏi yêu cầu học sinh hệ thống hóa, khái quát hóakiến thức Câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học Cáccâu hỏi trên yêu cầu phải sắp xếp từ dễ đến khó
Ví dụ: Thiết kế bài dạy DIỆN TÍCH HÌNH THANG
I, MỤC TIÊU:
- Hình thành công thức tính diện tích hình thang.
- Nhớ và vận dụng công thức tính diện tích hình thang để giải các bài tập có liên quan.
Trang 10- Giáo dục học sinh tính cẩn thận, tìm tòi, sáng tạo trong học hình học.
II, ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:
- Bộ đồ dùng Toán 5 (giáo viên và học sinh).
- Bìa ghi sẵn BT1 của tiết trước.
- Phiếu học tập khổ to ghi sẵn BT2 (4 phiếu- 4 nhóm)
- Máy chiếu đa năng.
III, CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌCCHỦ YẾU:
Kiến thức
Thời gian Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
Gọi H nhận xét bài làm của bạn.
GV nhận xét chung, ghi điểm.
Gọi 1 H nêu quy tắc tính diện tích hình tam giác.
* Giới thiệu bài- Ghi đề bài
* Y/c H chọn hình thang trong hộp đồ dùng.
- H thực hiện.
- 1 H nêu, lớp nhận xét.
- Lấy hộp đồ dùng.
- Thực hiện theo y/c.
Trang 11hình
thang:(15’-16’)
- GV thực hiện chọn hình thang, đính lên bảng lớp, viết kí hiệu (hình thang nguyên).
GV: Cô chia đôi cạnh BC, M là trung điểm của cạnh BC Nối AM, cắt rời hình tam giác ABM Ta có hình tứ giác
AMCD.
D H C
- GV đính hình tứ giácAMCD và đính tiếp hình tam giác ABM lên bảng Y/c
H chọn hai hình (tứ giác và tam giác)ghép thành hình thang như giáo viên vừa thao tác.
GVy/c H từ hình thang này hãy ghép thành hình tam giác
- Theo dõi.
- Lắng nghe, theo dõi.
- Theo dõi.
- Ghép hình tam giác.
M
K
C (B
H D
A
M
(A)
B A
Trang 12- GV theo dõi, nhận xét.
- GV thực hiện trên bảng lớp, ghi kí
hiệu-gọi tên hình tam giác vừa tạo
thành.
GV: Em có nhận xét gì về diện tích
hình thang ABCD và diện tích hình
tam giác ADK?
(Diện tích bằng nhau)
GV: Em hãy so sánh chiều cao của
hai hình?
(chiều cao bằng nhau)
GV: Em hãy nêu cách tính diện tích
hình tam giác ADK?
( Diện tích hình tam giác ADK =
-1-2 HS trả lời
Trang 13ADK là: DK2AH Mà
2
) (
2
) (
2
AH AB DC AH
CK DC AH
- GV: Còn AB? (AB là đáy bé)
- Vậy ai có thể nêu được cách tính
diện tích hình thang ABCD?
- GV trình chiếu: Vậy diện tích hình
thang ABCD = (DCAB2 )AH
- GV: Dựa vào công thức vừa lập em
nào có thể nêu được cách tính diện
tích hình thang
- GV nhận xét
- Yêu cầu học sinh lấy SGK – Cho vài
học sinh đọc quy tắc, đồng thời GV vẽ
- Học sinh lấy SGK
b
a h
Trang 14- GV trình chiếu: S (a2b)h
( S là diện tích; a, b là độ dài các cạch đáy; h là chiều cao)
Gọi 1 học sinh đọc yêu cầu bài tập
-GV trình chiếu yêu cầu và phần a)
- GV: Em vận dụng trực tiếp công thức tính diện tích hình thang để làm bài tập 1
- GV: Em thay số liệu vào công thức
- GV ghi bài tập học sinh vừa nêu
- Học sinh:
2
) (a b h
- Một số học sinh nhắc lại công thức
- Học sinh; a là
12 cm, b là 8
cm, h là 5 cm
- Thực hiện theo y/c.
- Học sinh làm
Trang 15- GV: hình thang vuông có đặc điểm gì?
- GV: Em nào có nhận xét gì về chiều cao của hình vuông?
- GV: Khi hoạt động nhóm, nhóm trưởng cần lưu ý cho các bạn nêu được, chỉ được độ dài cạnh đáy và chiều cao
- GV giao nhiệm vụ cho hai nhóm
- GV chốt thời gian
- GV đính 2 bài đại diện lên bảng
- Gọi học sinh nhận xét (chữa bài a trước)
- Chiều cao chính là cạnh bên vuông góc với 2 đáy
- Học sinh nhận nhiệm vụ
- Học sinh làm bài
Trang 16- GV chốt
* Gọi học sinh đọc yêu cầu bài tập
- GV: Bài toán cho biết gì?
- GV: Bài toán yêu gì?
- GV: Muốn tính được diện tích thửa
ruộng hình thang này ta phải biết
(110 + 90,2 ) : 2 = 100,1 (m)
- Đáy lớn = 110m,
đáy bé = 90,2m, chiều cao = TBC của đáy lớn và đáy bé
- Tính diện tích thửa ruộng
- Đáy lớn, đáy
bé, chiều cao
- Lấy đáy lớn cộng đáy bé chia 2
- Học sinh làm vở
- 1 học sinh làm bảng phụ
Trang 17- GV: Chúng ta vừa học xong bài gì?
- GV: Ai có thể nêu lại công thức tính diện tích hình thang
- GV: Muốn tính diện tích hình thang
ta làm thế nào?
- (GV đọc bài thơ tính diện tích hình thang)
- Học sinh trả lời
- Học sinh nêu
- Học sinh trả lời
- Học sinh lắng nghe
2 Nâng cao hiệu quả sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học trong dạy diện tích các hình:
Thật vậy, các phương tiện dạy học hỗ trợ không nhỏ đến hiệuquả khi sử dụng phương pháp dạy học tiểu học Điều này phụ thuộcnhiều vào cơ sở vật chất và các đồ dùng dạy học ở mỗi nhà trường.Giáo viên cần chú ý sử dụng tối đa các phương tiện dạy học hiện có
để giờ học đạt hiệu quả cao về chất lượng Đồ dùng trực quan luôn
gắn liền với phương pháp dạy học ở tiểu học Để nâng cao hiệu quả
sử dụng đồ dùng và phương tiện dạy học trong dạy diện tích cáchình trrong chương trình Toán 5, GV cần lưu ý những vấn đề sau;
- Giáo viên cần khai thác triệt để bộ đồ dùng dạy học dùng chotoán 5 Nghiên cứu và sử dụng tối đa hiệu quả bộ đồ dùng dành cho
