Trong dạy học việc truyền thụ được kiến thức giúp cho học sinh lĩnh hội được kiến thức một cách linh hoạt, sáng tạo, thì người giáo viên cũng phải tìm tòi, khám phá ra mọi kỹ năng nhằ
Trang 1RÈN KỸ NĂNG ĐIỀU HÀNH NHÓM CHO HỌC SINH TRONG TRƯỜNG
TIỂU HỌC
MỞ ĐẦU
Để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, thì giáo dục không ngừng được đổi mới và lần đổi mới này là bước tiến quan trọng đổi mới cách học, đổi mới cách dạy, đổi mới cách đánh giá Trong dạy học việc truyền thụ được kiến thức
giúp cho học sinh lĩnh hội được kiến thức một cách linh hoạt, sáng tạo, thì người giáo viên cũng phải tìm tòi, khám phá ra mọi kỹ năng nhằm giúp cho việc dạy học đạt kết quả cao.
Phương pháp dạy và học theo mô hình VNEN: Coi quá trình tự học của
học sinh là trung tâm hoạt động giáo dục, giáo viên là người hướng dẫn, đồng
hành với học sinh, giúp học sinh tự tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức Dạy học theo
mô hình VNEN là hình thức dạy học đặt học sinh vào môi trường học tập tích cực, trong đó học sinh được tổ chức thành nhóm một cách thích hợp Học hợp tác nhóm giúp các em rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò trách
Trang 2tính tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua hoạt động nhóm, các
em có thể cùng làm việc với nhau những công việc mà một mình không thể tự làm được trong một thời gian nhất định.
Đối với cấp Tiểu học, việc rèn cho các em các kỹ năng học hợp tác nhóm
là hết sức cần thiết, tạo điều kiện để các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách cho
học sinh.
Nhằm đề xuất các giải pháp giúp nâng cao hiệu quả học tập theo nhóm
trong học sinh ở trường tiểu học qua đó phát triển các kỹ năng dạy học theo nhóm và nhân rộng ở các lớp, qua dạy học nhóm giúp chia sẻ, tư duy sáng tạo,
chiếm lĩnh tri thức một cách chủ động, tự tin… góp phần nâng cao chất lượng học tập cho học sinh, đáp ứng yêu cầu học tập hiện nay trong thời kỳ hội nhập.
Với mô hình này việc dạy học theo nhóm rất thường xuyên được thao tác như một chìa khóa để đi đến thành công trong quá trình dạy học.
I THỰC TRẠNG
Trang 3a Thuận lợi – khó khăn.
* Thuận lợi :
Đa số học sinh được trang bị đầy đủ tài liệu Hướng dẫn học và đồ dùng học tập.
Giáo viên được tập huấn dạy học theo mô hình trường tiểu học mới (
Tỉnh, huyện, trường) trong đó có dạy học theo nhóm
Thiết kế của bài học VNEN được xây dựng 3 trong 1 tức là SGK, SGV và VBT cùng trong một quyển, điều đó rất tiện cho GV và HS trong hoạt động dạy
và học.
Mô hình dạy học của VNEN chuyển cơ bản từ hoạt động dạy của giáo
viên sang hoạt động học của học sinh Tức là chuyển từ phương pháp dạy truyền thống sang phương pháp học tích cực của học sinh.
* Khó khăn:
Đối với học sinh:
Các em còn bở ngỡ với “Hội đồng tự quản”,chưa hiều được vai trò, nhiệm của từng thành viên và cách điều hành của Hội đồng tự quản.
Nhóm trưởng còn lúng túng trong viêc phân công nhiệm vụ cho từng
thành viên trong nhóm làm việc, nên các em còn nói chuyện riêng trong giờ
Trang 4và làm mất thời gian của tiết học.
Một số em chưa quen tự học với sách, kĩ năng đọc hiểu còn hạn chế Nên các em khó tiếp thu các kiến thức mới Từ đó các em chưa mạnh dạn bày tỏ ý kiến của mình trước lớp.
Học sinh thiếu những kỹ năng cơ bản làm việc cá nhân, làm việc nhóm
(nhất là những kỹ năng đọc hiểu, giao tiếp, phối hợp, hợp tác với các bạn trong
nhóm ).
Đối với giáo viên.
Lớp học sỉ số học sinh đông, với thời gian giảng dạy từ 35 đến 40 phút
học một tiết là một trở ngại rất lớn cho dạy học nhóm thành công.
Nội dung và hướng dẫn trong sách "Hướng dẫn học" được thiết
kế chung
cho học sinh toàn quốc.
Giáo viên khó từ bỏ thói quen giảng bài cho HS nghe Không gian lớp học hạn hẹp.
II GIẢI PHÁP
Với thực trạng trên và để đáp ứng yêu cầu về đổi mới PPDH cũng như vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục học sinh Theo chúng tôi, để thực hiện tốt phương
Trang 5pháp dạy học theo nhóm, giáo viên cần phải có các kĩ năng tổ chức sau:
Kỹ năng tổ chức hướng dẫn hoạt động của Hội đồng tự quản.
Kỹ năng điều chỉnh sách “Hướng dẫn học”.
Kĩ năng chia nhóm.
Kĩ năng tổ chức cho học sinh làm việc trong nhóm.
Kĩ năng quan sát.
Kĩ năng đánh giá kết quả học tập.
1 Kĩ năng tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của Hội đồng tự
quản.
Sau ngày tựu trường giáo viên chủ nhiệm phổ biến chức năng của Hội đồng
tự quản và nhiệm vụ của từng thành viên trong Hội đồng tự quản Tổ chức cho
học sinh bình chọn Hội đồng tự quản Trong quá trình hoạt động của Hội đồng
tự quàn giáo viên thường xuyên định hướng các thành viên trong Hội đồng tự
quản hoạt động có hiệu quả hơn.
Cuối buổi chiều giáo viên mời các nhóm trưởng lại, hướng dẫn giải thích các nhiệm vụ và cách điều hành nhóm cho từng nhiệm vụ của các môn học
Trang 6hôm sau.
Các nhóm trưởng tổ chức cho các bạn trong nhóm đọc yêu cầu nhiều lần, thảo luận tìm ra cách giải quyết Các em học học khó cố gắng lắng nghe và nêu
ý kiến thắc mắc nếu chưa hiểu Tất cả thành viên trong nhóm hãy giúp đỡ lẫn nhau dể hoàn thành tốt các yêu cầu của bài học.
Khi đa số các nhóm giải quyết nhiệm vụ học tập gặp khó khăn thì giáo viên đổi hình thức thảo luận nhóm bằng hình thức dạy cả lớp để các em hiểu yêu cầu
và thực hiện tốt nhiệm vụ đó.
Những học sinh chưa mạnh dạn bày tỏ ý kiến của mình vì ngại nói sai bạn cười Giáo viên và các thành viên trong nhóm động viên các bạn phát biểu nói lên chính kiến của mình, nếu có sai sót thì đóng góp sửa chữa, động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ học tập.
Giáo viên theo thường xuyên theo dõi giúp đỡ học sinh yếu khi các em
hoạt động cá nhân ở buổi sáng Buổi chiều giáo viên tiếp tục giúp đỡ các em học sinh yếu để các em nắm được kiến thức, kĩ năng bài học.
2 Kỹ năng điều chỉnh sách “Hướng dẫn học”.
Mặc dù đã có sách "Hướng dẫn học" được thiết kế khá tỉ mỉ, theo
đó, HS
Trang 7có thể tự học (cá nhân, nhóm) và thành công Tuy nhiên, sách này được thiết kế
cho mọi HS (theo nghĩa cho HS toàn quốc) nên có thể không phù hợp với HS lớp cụ thể nào đó.
Vì vậy, GV cần xem lại, nội dung và hướng dẫn trong tài liệu có phù hợp với khả năng, trình độ HS lớp mình hay không Nếu không, GV cần điều chỉnh lại (ví dụ: đưa ra nội dung vừa sức, nêu hướng dẫn cụ thể hơn ).
3 Kỹ năng chia nhóm.
Khi chia nhóm, GV cần chú ý đảm bảo rằng, trình độ của các nhóm là
đồng đều, tương đương nhau, trong nhóm nên có những HS với năng lực khác
nhau Số HS trong nhóm tối ưu là 4 em Như vậy, rất có thể, tùy môn học và nội
dung hoạt động mà thành phần cụ thể những HS trong nhóm là khác nhau (các
nhóm có thể thay đổi theo nội dung).
Giáo viên có tham khảo những cách chia nhóm như sau:
Chia nhóm theo đến số.
Chia nhóm theo biểu tượng.
Chia nhóm tương trợ.
Trang 8 Chai nhóm theo trình độ.
Nhóm đếm số : Muốn chia lớp thành 8 nhóm thì điểm số từ 1 đến 4
rồi quay lại 1…4 Cứ thế cho đến khi hết sỉ số học sinh trong lớp.
Ví dụ : Lớp bạn có 32 học sinh, bạn muốn chia thành 8 nhóm thì yêu cầu học sinh đếm 1,2,3,4; Bạn yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì về nhóm 1, những học sinh có số 2 về nhóm 2 … Khi chuyển nhóm có thể cho học sinh vừa
đi vừa hát hoặc vỗ tay …
* Ưu điểm : Tốn ít thời gian , tạo cho học sinh có không khí học tập thoải mái , phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học.
Nhóm biểu tượng: Biểu tượng có thể là : (con vật , cây cối ,
hình ảnh, các bông hoa …) Muốn chia lớp thành 6 nhóm thì bạn phải
chuẩn bị 6 biểu tượng
Ví dụ : Lớp bạn có 30 học sinh , bạn muốn chia thành 6 nhóm theo biểu
tượng là con vật , bạn phải chuẩn bị các con vật như: Chào mào , Vành
khuyên,
Thỏ ngọc, Sơn ca, Hoàng yến …chẳng hạn Mỗi con vật bạn phải có 6 biểu tượng Ngoài ra bạn phải chuẩn bị 6 biểu tượng của 6 con vật trên có kích thước
Trang 9lớn hơn để đặt lên bàn cho mỗi nhóm Sau khi phát biểu tượng hoặc cho học sinh chọn biểu tượng xong, HS nào có biểu tượng con vật nào sẽ về bàn có con vật đó.Tương tự như thế với biểu tượng là: (cây cối, hoa, hình…)
* Ưu điểm : Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoải
mái, lớp học sinh động, áp dụng được cho tất cả các môn học nhất là các môn học có chủ đề Lớp học sôi nổi hứng thú cho tất cả học sinh.
* Nhược điểm : Giáo viên phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém.
Nhóm tương trợ: Xếp những học sinh có trình độ và năng
lực khác nhau ( khá giỏi và trung bình- yếu) vào một nhóm , để học
sinh khá giỏi có thể hỗ trợ cho học sinh yếu.
Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và
trình độ sẽ ngồi một nhóm
* Ưu điểm : Giáo viên có thời gian giúp đỡ , hỗ trợ những nhóm có trình độ yếu và phát huy tính tự lập cho nhóm khá giỏi.
4 Kĩ năng tổ chức học sinh làm việc trong nhóm.
Nguyên tắc làm việc trong nhóm: Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghi chép trung thực ý kiến chung, báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, người nói phải có người nghe, tôn trọng ý kiến cá nhân, thiểu số phải
Trang 10tuân thủ theo đa số Có nhận xét rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động…
Một nhóm muốn hoạt động hiệu quả cần phải có cơ cấu tổ chức chặt chẽ Cơ
cấu của nhóm gồm:
Nhóm trưởng: Có trách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động
của nhóm, nhóm trưởng có thể do các thành viên trong nhóm bầu lên
hoặc do giáo viên chỉ định Nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm cần thay đổi thường xuyên tạo nên sự tự tin trong khi làm việc nhóm.
Thư ký: Ghi chép nội dung, diễn biến các cuộc họp, thảo luận của
nhóm, thư ký có thể được thay đổi theo từng cuộc họp nhóm hoặc cố định
từ đầu đến cuối Nhóm phải quy định rõ trách nhiệm cụ thể của từng vị trí trong nhóm, xây dựng mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên trong nhóm.
Báo cáo viên: cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ báo
cáo kết quả làm việc của nhóm mình và giải trình ý kiến thắc mắc trước lớp và giáo viên, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi,
đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao qua từng hoạt động.
Các thành viên: Trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao.
5 Kĩ năng tổ chức cho học sinh thảo luận các nhiện vụ học tập.
Trang 11tìm ra nội dung bài học bằng cách trao đổi, tranh luận, biết nêu vấn đề và giải quyết vấn đề thông qua hoạt động theo nhóm Các tiết học không tạo áp lực đối
với các em từ đó kích thích sự sáng tạo, tự tin trong giao tiếp và biết hợp tác khi
tham gia các hoạt động tập thể, giúp các em hiểu bài sâu và tốt hơn.
Các em học sinh chưa nắm chắc kiến thức, chưa hoàn thành bài học không những được giáo viên quan tâm giúp đỡ kèm cặp mà còn được các bạn trong nhóm giúp đỡ để hoàn thành nhiệm vụ.
Điều này giúp các em không còn tự ti mặc cảm với bạn bè trong lớp Mỗi ngày đến trường các em không chỉ được tiếp thu kiến thức mà còn được học về
kĩ năng sống, những tiết học gần gũi, gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thường ngày của các em, giúp biết tự khẳng định mình và có ý thức đoàn kết cao Mỗi một nhiệm vụ các em cần thực hiện các bước thảo luận như sau:
Nhóm trưởng đọc yêu cầu của nhiệm vụ và tổ chức cho các bạn phân tích yêu cầu của nhiệm vụ và cách thức thực hiện nhiệm vụ đó.
Mỗi nhiệm vụ yêu cầu các bạn thực hiện cá nhân, trao đổi nhóm đôi và trao đổi trong nhóm lớn, thi ký ghi chép kết quả thảo luận và cử thành viên báo cáo.
Các nhóm thảo luận và nhóm thống nhất ý kiến thì cắm mặt cười lên và tiếp
Trang 12tục nhiệm vụ kế tiếp Nếu có khó khăn, hoặc bất đồng ý kiến gì thì cắm tín hiệu
cấp cứu (mặt khóc) nhờ giáo viên trợ giúp và để hoàn thành tốt nhiệm vụ
6 Kĩ năng quan sát.
Trong khi học sinh tự học (nhất là các bước 1,2,3,4 trong qui trình 10 bước) Gíáo viên cần tiếp cận các nhóm, cá nhân để nắm bắt việc thực hiện của các em
và giúp đỡ kịp thời Khi dạy một môn học nào đó Gíao viên phải biết chắc năng lực từng học sinh, nhất là những em "chậm" để sẵn sàng hỗ trợ.
Gíáo viên luôn để mắt tới tất cả các nhóm, nhận ra được những biểu hiện
"khác lạ" ở các nhóm, tiếp cận, lắng nghe, đề nghị "cô có thể giúp đỡ các em
điều gì không?" Cuối cùng, gíáo viên phải biết chắc, những nhóm nào
có kết
quả đúng, những nhóm nào có kết quả sai.
7 Kĩ năng tổ chức cho học sinh trình bày và đánh giá kết quả học
tập
Trang 13Khi giáo viên yêu cầu nhóm báo cáo kết quả thảo luận Giáo viên cẩn đặt câu hỏi gợi mở để làm rõ vấn đề hơn hoặc liên hệ thực tế để giúp học sinh có khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
Nếu kết quả làm việc nhóm của học sinh đáp ứng đầy đủ yêu cầu thì có thể sử dụng để hệ thống thành bài học Điều này sẽ làm tăng sự thích thú làm việc
của học sinh bởi vì các em rất tự hào khi tự mình có thể hình thành được bài học
cho cả lớp, đồng thời giảm bớt sự can thiệp của giáo viên trong quá trình học Giáo viên nhận xét kết quả hoạt động của cả nhóm hoặc từng thành viên, động viên kích lệ, để các em mạnh dạn, tự tin nêu ý kiến của mình trong quá trình thảo luận.
III KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.
Từ những kinh nghiệm về tổ chức học nhóm trong dạy học theo mô hình VNEN học sinh lớp tôi phát huy được tính tích cực, chủ động, tăng cường sự tham gia của học sinh, như: mọi học sinh đều được trình bày ý kiến, học sinh tự
tìm ra tri thức, nắm bài chắc hơn, hứng thú với học tập hơn,v.v và phát triển
những kĩ năng giao tiếp.
Trang 14Còn đối với giáo viên thì ít nói hơn, giúp đỡ được nhiều học sinh, đặc biệt
là học sinh có năng khiếu và học sinh cá biệt Tạo cho mỗi học sinh bước đầu đã
có những kĩ năng làm việc theo nhóm: Các em đã biết nhanh chóng gia nhập vào nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí; bước đầu biết bày tỏ quan điểm, ý kiến và
trình bày mạch lạc kết quả làm việc chung của cả nhóm.
Qua việc tổ chức học nhóm các em hứng thú, say sưa sôi nổi hơn trong học tập Những học sinh khá, giỏi có điều kiện phát huy hơn năng lực của mình Còn những em trước đây vốn chậm chạp, nhút nhát, tiếp thu bài chậm, ít trao đổi, ít giơ tay phát biểu ý kiến thì nay đã mạnh dạn hơn, tự tin hơn, sôi nổi hơn
trong học tập và các hoạt động.
Các em biết hợp tác, giúp đỡ, giao tiếp học hỏi lẫn nhau, tự tìm tòi, tự phát hiện và tự chiếm lĩnh kiến thức Các em học tập một cách hứng thú, tập trung với tinh thần thi đua, vui vẻ, tích cực Tiết dạy nhẹ nhàng, tự nhiên, sinh động
và hiệu quả Lớp học trở nên thân thiện, gần gũi tạo cho các em có được cảm giác mỗi ngày đến trường là một ngày vui.
IV BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy học một cách hiệu quả Giáo viên đã nhận thức đúng trong việc dạy học lấy quá trình dạy học của HS làm
Trang 15trung tâm Rèn luyện cách học, cách tư duy cho HS Giáo viên chỉ tư vấn, hỗ trợ, tổ chức quá trình tự học của HS.
HS được học trong trường tích cực, trong đó HS tổ chức thành nhóm một cách thích hợp và hợp tác trong nhóm giúp các em tự rèn luyện kĩ năng làm việc, kỹ năng giao tiếp tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy vai
trò trách nhiệm, tính tích cực xã hội trên cơ sở làm việc hợp
Giáo viên không máy móc yêu cầu học sinh học mà không nắm vững được nội dung, lộ trình được hướng dẫn trong sách "Hướng dẫn học"
và trình độ của
HS lớp mình liên quan nội dung học tập.
Khi chia nhóm mà không quan tâm đến trình độ của nhóm nói chung và của từng HS trong nhóm nói riêng (dễ tạo ra tính bất cân sức giữa các nhóm, học sinh trong nhóm khó hỗ trợ nhau).
Giáo viên không ngồi một chỗ chờ đợi học sinh tự học mà không giúp đỡ kịp thời những HS, nhóm gặp khó khăn, không nắm được kết quả hoạt động của
từng nhóm.
Không gọi ngẫu nhiên học sinh trình bày kết quả trước lớp, hay gọi những
em, nhóm có kết quả đúng trình bày trước.