(SKKN mới NHẤT) SKKN một số phương pháp huấn luyện nhằm nâng cao thành tích trong chạy cự ly ngắn cho học sinh trung học phổ thông

Trong quá trình giảng dạy nộidung chạy ngắn giáo viên chưa thật sự chú ý đến việc phát triển yếu tố thể lực, đặc biệt là thể lực chuyên môn: “Sức mạnh tốc độ”để nâng cao thành tích cho h

10 PHẦN III :KHẢ NĂNG ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

11 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Lời giới thiệu

Trong công cuộc đổi mới của giáo dục và đào tạo chúng ta hiện nay, thìmục điêu của ngành Giáo dục - Đào tạo là tạo ra những con người mới để thựchiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập và phát triển.Muốn thực hiện được điều đó thì mỗi con người phải có đủ đức, đủ tri thức và

đủ sức khỏe Như Bác Hồ đã từng nói: “Có đức, có tài nhưng không đủ sức khỏethì con người không thể làm được việc gì” Vì thế trong chương trình đào tạo ởbậc THPT, thể dục chiếm một vai trò và vị trí hết sức quan trọng, nhưng do đặcđiểm tâm sinh lý của lứa tuổi này là lứa tuổi dậy thì, có sự biến đổi nhiều, đôilúc đột ngột về tâm sinh lý của các em nên đã hỏi giáo viên giảng dạy bộ mônnày phải hiểu và chọn phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp, giúp các em vừa

ổn định được tâm lý vừa phát triển được thể lực một cách toàn diện, để các em

có đủ sức khỏe học tập lĩnh hội các kiến thức một cách tốt nhất

Đổi mới trong phương pháp giáo dục thể chất là một việc làm có ý nghĩathực tiễn phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Sử dụng các phương pháp,các bài tập phù hợp sẽ giúp người học phát triển tối đa về mặt thể chất Có nhiềumôn thể thao đã góp phần to lớn vào sự nghiệp pháp triển và tiến bộ của nước

nhà, môn đầu tiên kể đến đó là “Điền kinh” Bởi vì, điền kinh là một hoạt động thể dục thể thao phổ biến rộng rãi trong toàn xã hội (môn nữ hoàng) Xuất hiện

mọi lúc, mọi nơi với nhiều nội dung và hình thức tập luyện đa dạng phong phú.Được vận dụng tập luyện nhằm phát triển nâng cao thể lực cho con người

Trong bộ môn điền kinh thì chạy ngắn là một nội dung được lựa chọn sửdụng rộng rãi trong chương trình giáo dục thể chất, ở các trường học từ phổthông đến cao đẳng – đại học nhằm rèn luyện nâng cao sức khỏe và thể lực,phẩm chất đạo đức, ý chí, nghị lực, niềm tin cho thế hệ trẻ Thực tế ở cáctrường THPT trên toàn quốc nói chung và trường THPT Ngô Gia Tự - LậpThạch - Vĩnh Phúc nói riêng, qua khảo sát chúng tôi thấy hiệu quả giảng dạymôn điền kinh, nội dung chạy ngắn kết quả chưa cao, thành tích của các emtrong tập luyện và thi đấu còn khá khiêm tốn Trong quá trình giảng dạy nộidung chạy ngắn giáo viên chưa thật sự chú ý đến việc phát triển yếu tố thể lực,

đặc biệt là thể lực chuyên môn: “Sức mạnh tốc độ”để nâng cao thành tích cho học sinh.

Vì vậy, việc áp dụng các bài tập giáo dục thể chất nói chung, bài tập phát triểnsức mạnh tốc độ nói riêng vào tập luyện một cách linh hoạt sáng tạo phù hợp vàkhoa học là một việc làm có ý nghĩa to lớn Lựa chọn các bài tập để phát triển sứcmạnh tốc độ nhằm nâng cao thành tích trong chạy cự ly ngắn cho học sinh là việclàm cấp thiết hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, qua nghiên cứu phân tích tài liệu chúng tôi đề

xuất và nghiên cứu đề tài: “Một số phương pháp huấn luyện nhằm nâng cao

thành tích chạy cự ly ngắn cho học sinh Trung học phổ thông”.

2 Tên sáng kiến

Một số phương pháp huấn luyện nhằm nâng cao thành tích trong chạy cự lyngắn cho học sinh trung học phổ thông.

3 Tác giả sáng kiến:

- Nguyễn Văn Hòa

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Ngô Gia Tự -Lập Thạch -Vĩnh Phúc.-Số điện thoại: 0984484758 Email:nguyenvanhoangt@yahoo.com

4.Chủ đầu tư:

- Nguyễn Văn Hòa

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Ngô Gia Tự -Lập Thạch -Vĩnh Phúc

5.Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

- Áp dụng vào giảng dạy và huấn luyện chạy cự ly ngắn cho học sinh THPT 6.Ngày áp dụng sáng kiến lần đầu:

- Áp dụng từ 16/01/2018

7.Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Cơ sở huấn luyện môn điền kinh

Trong các sách chuyên môn viết về kỹ thuật chạy cự ly ngắn, các tác giảđều thống nhất rằng người chạy phải dùng sức tích cực, mau chóng đạt được tốc

độ tối đa của mình để sớm chuyển sang giai đoạn chạy giữa quãng với tốc độcao đã đạt và cố gắng duy trì tốc độ đó cho tới khi về đích

Trong tài liệu lý thuyết huấn luyện dùng trong đào tạo huấn luyện viên của

Liên đoàn điền kinh nghiệp dư thế giới “Introductio to Coaching Theory”, được

xuất bản năm 1991, người ta cũng đưa ra 1 sơ đồ diễn biến tốc độ theo thời giancủa VĐV chạy ngắn, trong đó VĐV đạt tốc độ tối đa của mình sau 4s (kể từ khi

xuất phát) Như vậy vẫn theo lý thuyết cũ “Phải bắt tốc độ cao sớm”.

Như vậy, độ dài đoạn chạy lao sau xuất phát ít nhiều cũng đã được kéo dàihơn trước Phải chăng việc sớm phải đạt tốc độ tối đa đã làm cho VĐV sớm cạnkiệt sức lực, không thể duy trì tốc độ đó khi chạy đoạn đường còn lại

Trong sách huấn luyện điền kinh cao cấp của Trung Quốc xuất bản năm 2001,

kết quả nghiên cứu từ thực tiễn đã nêu lên ba xu hướng phát triển kỹ thuật chạy

ngắn hiện đại

7.1.1 Ngày càng coi trọng động tác, kết cấu điển hình của kỹ thuật chạy ngắn

Kết cấu điển hình đó chủ yếu được biểu hiện ở chỗ kỹ thuật chạy ngày càngphù hợp với nguyên lý của giải phẫu học và sinh cơ học động tác, làm cho kỹthuật chạy ngắn ngày càng được hoàn thiện và đạt tính hiệu quả hơn Hình thứckết cấu của nó là động tác nhanh, bước chạy dài, toàn thân tự nhiên, giao độngcủa trọng tâm cơ thể nhỏ, các cử động kết hợp hài hoà, phối hợp nhịp nhàng

7.1.2 Ngày càng coi trọng kỹ thuật lắc người, đánh tay

Chạy ngắn ngày càng coi trọng kỹ thuật lắc người, kết hợp với các động tác

của một VĐV ưu tú chỉ chiếm 22,1% thời gian của một bước chạy, còn thời gianlắc người và các động tác khác chiếm tới 77,9% tỷ lệ của nó là 1 : 3,5 Vì vậy kỹthuật chạy ngắn hiện đại rất chú trọng kỹ thuật lắc người Khi huấn luyện phảinghiên cứu kỹ càng những động tác này, đặc biệt là những đặc tính về sinh cơ,lực học và quy luật của nó (lắc người – động tác xoay người theo trục dọc, giúptăng độ dài bước) Rút ngắn thời gian nâng đùi và thời gian bay trên không.Gia tăng hoặc giảm bớt tốc độ ban đầu khi nâng cao trọng tâm cơ thể có ýnghĩa quan trọng đối với kỹ thuật gia tăng tốc độ chạy ngắn Góc bay người vàtốc độ ban đầu có ảnh hưởng trực tiếp đến hình thức và tốc độ bước chạy.

7.1.3 Kéo dài thời gian và khoảng cách duy trì sự tăng tốc

Nghiên cứu kỹ thuật của VĐV chạy ngắn thấy: Thời gian và khoảng cáchduy trì sự tăng tốc của các VĐV chuyên nghiệp đều được gia tăng Ở cự ly

100m giải “Điền kinh quốc tế Toki” năm 1991, khoảng cách tăng tốc của các

VĐV lên đến 80m, thời gian duy trì của nó lên đến khoảng từ 8,12s đến8,32s Vậy để nâng cao hiệu quả huấn luyện và giảng dạy chạy cự ly ngắn cầnchú ý:

- Nguồn năng lượng cung cấp cho cơ hoạt động, khi chạy các cự ly từ 50 –100m chủ yếu là sử dụng nguồn năng lượng alaktat (còn từ 150m – 200m nguồnlaktat) Khi VĐV tập chạy lắp lại dù ở cự ly nào, thì nguồn năng lượng đượchuy động không chỉ phụ thuộc vào độ dài của cự ly mà còn phụ thuộc vào cả sốlần lặp lại và thời gian nghỉ giữa quãng giữa các lần chạy

- VĐV chạy cự ly ngắn cũng như các VĐV chạy cự ly ngắn khác cần đượchuấn luyện để chạy nửa sau của cự ly nhanh hơn so với nửa đầu

7.2 Cơ sở lý luận và sinh lý của huấn luyện sức mạnh tốc độ cho học sinh THPT

7.2.1 Cơ sơ sinh lý của lứa tuổi học sinh THPT

Lứa tuổi học sinh trung THPT là lứa tuổi đầu thanh niên là thời kì đạt đượctrưởng thành về mặt thể lực nhưng cơ thể còn kém so với sự phát triển củangười lớn Có nghĩa là ở lứa tuổi này cơ thể các em đang phát triển mạnh, khảnăng hoạt động của các cơ quan và các bộ phận được nâng cao cụ thể là:

 Hệ vận động:

Hệ xương: Ở lứa tuổi này cơ thể các em phát triển một cách mạnh mẽ vềchiều dài, bề dày, hàm lượng các chất hữu cơ giảm do hàm lượng Mg, P, Catrong xương tăng quá trình cốt hóa xương ở các bộ phận chưa hoàn tất chỉ xuấthiện cốt hóa ở bộ phận như mặt Các tổ chức sụn được thay thế bằng mô xươngnên cùng với sự phát triển chiều dài của xương cột sống Không giảm mà trái lạităng lên có xu hướng cong vẹo Vì vậy, mà trong quá trình giảng dạy cần tránhcho học sinh tập luyện với dụng cụ có trọng lượng quá nặng và các hoạt độngchấn thương quá mạnh

Hệ cơ: Ở lứa tuổi các em có sự phát triển với tốc độ mạnh để đi đến hoànthiện, nhưng phát triển không đều và chậm hơn so với hệ xương Cơ to pháttriển hơn cơ nhỏ, cơ co phát triển hơn cơ duỗi, khối lượng tăng lên rất nhanh,đàn hồi cơ không đều chủ yếu là nhỏ và dài Do vậy, khi hoạt động cơ chóngmệt mỏi cho nên khi tập luyện giáo viên giảng dạy, cần chú ý phát triển cơ bắpcho học sinh

Mặt khác do các hoạt động của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làmcho hưng phấn của hệ thần kinh chiếm ưu thế giữa hưng phấn và ức chế khôngcân bằng ảnh hưởng đến hoạt động thể lực Đặc biệt là đối tượng học sinh THPTtính nhịp điệu giảm nhanh, khả năng vận động yếu Vì vậy, khi giảng dạy cầnthay đổi nhiều hình thức tập luyện, vận dụng các hình thức trò chơi để hoànthành tốt các bài tập được giao

 Hệ tuần hoàn:

Ở lứa tuổi này hệ tuần hoàn đang trên đà phát triển và hoàn thiện Tim lớnhơn có khả năng co bóp cơ tim phát triển tốt hơn do đó nâng cao khả năng lưulượng máu trên phút Buồng tim đã phát triển tương đối hoàn chỉnh mạch đậpcủa nam 70 lần/phút, nữ 70 – 85 lần/phút Nhưng khi vận động thì tần số hoạtđộng nhanh hơn, phản ứng của hệ tuần hoàn tương đối rõ rệt vận động mạch vàhuyết áp tăng nhanh hơn Nhưng sau vận động mạch và huyết áp tăng nhanhchóng thì tim hoạt động trở nên dẻo dai hơn Từ những đặc điểm trên ta thấy ởlứa tuổi này có thể tập sức nhanh tốc độ nhưng phải thường xuyên kiểm tra sứckhỏe cho học sinh

 Hệ hô hấp:

Ở lứa tuổi này phổi của các em phát triển nhưng chưa đều, khung ngựccòn hẹp lên các em thở nhanh, vòng ngực của nam: 67 – 77cm, nữ: 64 – 74cm.Lúc 15 tuổi dung lượng phổi là 2 – 2,5 lít Khi 16 – 18 tuổi là 3 – 4 lít Tần số hôhấp gần với người lớn, tuy nhiên các cơ hô hấp của các em tăng nhanh khi hoạt

7.2.2 Cơ sở tâm lý của lứa tuổi THPT

Cảm giác và tri giác của học sinh THPT đã đạt đến mức hoàn thiện do các

cơ quan phân tích đã phát triển đầy đủ Thị giác đã có khả năng phản ánh rất tinh

vi với các màu sắc và âm thanh Các em dễ phân biệt giữa cái chính và cái phụ,cái bản chất và không bản chất Tính quan sát của các em chịu sự chi phối của

hệ thống tín hiệu thứ 2 gắn liền với tư duy trừu tượng

Trí nhớ có ý nghĩa chiếm ưu thế rõ rệt, các em đã có ý thức tự giác, tíchcực trong học tập, xây dựng động cơ đứng đắn, hướng tới nghề nghiệp sau nàykhi tốt nghiệp THPT Tuy nhiên đôi khi vẫn bị các sự vật cụ thể trực quan lôiquấn hấp dẫn

Ngoài ra, các em còn có hướng chuộng hình thức bề ngoài, ưa thích cáiđẹp Từ những đặc điểm tâm lý đó mà ta lựa chọn một số bài tập căn bản cókhối lượng sao cho phù hợp với lứa tuổi học sinh THPT

Đặc biệt, khi áp dụng các bài tập phải căn cứ vào thể lực, tâm lý, tình hìnhtiếp thu của học sinh để phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần Đồngthời nâng cao kết quả học tập, lôi cuốn các em hăng say tập luyện và thi đấu ởtrường phổ thông

7.2.3 Cơ sở lý luận của tố chất sức mạnh tốc độ

Nhìn chung năng lực sức mạnh tốc độ của con người mang tính chấtchuyên biệt khá rõ rệt Việc chuyển hóa trực tiếp của sức mạnh tốc độ có thểchuyển hóa ở giai đoạn đầu của người mới tập Còn những người tập luyện lâunăm hầu như việc chuyển hóa sức mạnh tốc độ không diễn ra

Do vậy, việc phát triển sức mạnh tốc độ không đồng loạt mà mà rất cụ thểđối với từng năng lực của từng người

Sức mạnh tốc độ là một tổ hợp thuộc tính chức năng của con người quyđịnh trực tiếp chủ yếu về tốc độ động tác cũng như thời gian phản ứng vận động,

đó là khả năng thực hiện động tác trong thời gian ngắn nhất

Nó bao gồm 2 loại:

- Sức mạnh tốc độ đơn giản

- Sức mạnh tốc độ phức tạp

* Những hình thức đơn gian thể hiện ở chỗ:

+ Thời gian tiềm tàng của phản ứng vận động

+ Tốc độ động tác đơn (với đối kháng nhỏ)

+ Tần số động tác

Các hình thức đơn giản của sức mạnh tốc độ tương đối độc lập nhau Đặcbiệt là các chỉ số về thời gian phản ứng vận động hầu như không tương quan vớitốc động tác và biểu hiện ở các lực khác nhau

Mặt khác: Sức mạnh tốc độ là khả năng thực hiện động tác trong thời gianngắn nhất Yếu tố quyết định đến đó là tính linh hoạt của quá trình thần kinh và

tốc độ co cơ Theo quan điểm sinh lý sức mạnh tốc độ là thời gian phản ứng vậnđộng gồm 4 phần:

- Xuất hiện hưng phấn trong cơ quan cảm thụ

- Dẫn truyền vào hệ thần kinh trung ương

- Truyền tín hiệu từ hệ thần kinh trung ương đến cơ

- Hưng phấn cơ vào hoạt động tính cực

Trong đó giai đoạn chiếm nhiều thời gian là động tác được thực hiện với tốc

độ tối đa, đã khác hẳn với động tác chậm về đặc điểm sinh lý Sự khác biệt cơ bảnthể hiện ở chỗ khi thực hiện động tác tối đa thì khả năng điều chỉnh bằng cảmgiác trong tiến trình thực hiện động tác chính xác Trong những động tác có tốc

độ lớn hoạt tính của cơ diễn ra trong thời gian ngắn đến mức cơ không kịp co lạinhiều và thực tế cơ hoạt động theo cơ chế đặc trưng Tần số động tác phụ thuộcvào tính linh hoạt của quá trình thần kinh, phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng tháihưng phấn, ức chế của khu vận động

Theo quan điểm sinh học sức mạnh tốc độ phụ thuộc vào hàm lượng ATPtrong cơ thể và độ phân giải ATP dưới ảnh hưởng của xung động thần kinh cũngnhư tốc độ tái hợp tác của nó Về các bài tập diễn ra trong thời gian ngắn hơnnên quá trình tổng hợp ATP hầu như được thực hiện theo cơ chế yếm khí

Nhìn chung sức mạnh tốc độ của con người mang tính chuyên biệt khá rõ rệt

và diễn ra trong các động tác tương tự về tính chất hoạt động Có thể chuyển hóa

ở giai đoạn đầu của người tập, còn ở những người có trình độ tập luyện cao thìkhông phát triển

Để phát triển sức mạnh tốc độ (tần số động tác) người ta sử dụng các bài tậpphát huy được tốc độ các bài tập có tính chu kỳ Phương pháp sử dụng chủ yếu

là phương pháp lặp lại, phương pháp tăng và biến đổi cự li Cần lựa chọn saocho tốc độ không giảm đi vào cuối giai đoạn của bài tập

7.2.4 Cơ sở sinh lý của tố chất sức mạnh tốc độ

Sức mạnh tốc độ là khả năng thực hiện động tác trong một khoảng thờigian ngắn nhất Trong đó sức mạnh tốc độ là một tố chất thể lực có thể đượcbiểu hiện ở hai dạng: đơn giản và phức tạp

- Dạng đơn giản thể hiện ở các mặt:

độc lập với nhau như: Thời gian phản ứng, thời gian của động tác đơn lẻ và tần

số hoạt động

* Yếu tố quyết định tốc độ của các dạng sức mạnh tốc độ đó là:

- Độ linh hoạt của quá trình thần kinh: Tần số động tác phụ thuộc vào tính

chất hoạt động của thần kinh tức là phụ thuộc vào tốc độ chuyển trạng thái hưngphấn và ức chế của trung khu vận động Ngoài ra độ linh hoạt động của thần kinhcòn bao gồm cả tốc độ dẫn truyền xung động trong các dây thần kinh ngoại vi.Tốc độ hưng phấn của tế bào thần kinh còn ảnh hưởng đến thần kinh tiềm tàng vàcùng với tốc độ dẫn truyền xung động trong các dây thần kinh ngoại vi mà chúngquyết định đến thời gian phản ứng

+ Tốc độ co cơ phụ thuộc trước vào tỷ lệ sợi cơ nhanh và sợi cơ chậm trong

bó cơ ngoài ra còn chịu ảnh hưởng rất lớn của hàm lượng các chất cao năngchứa trong cơ như : ATP và CP hoạt động tốc độ với thời gian ngắn chủ yếu là

sử dụng nguồn năng lượng trong cơ thì khả năng cơ nhanh cũng tăng lên Tậpluyện sức mạnh tốc độ làm cho hàm lượng ATP và CP trong các sợi cơ nhất lànhóm cơ II A và II B tăng lên Theo một số tác giả, hàm lượng ATP và CP cóthể tăng thêm 10 – 30% (Kox – Im ), theo Iacophep N.N tốc độ co cơ còn phụthuộc vào hoạt tính của men phân giải và tổng hợp ATP và CP Tập luyện sứcnhanh tốc độ có thể làm tăng các loại các cơ này

Trong chạy cự ly ngắn hai yếu tố tốc độ và sức mạnh có liên quan mật thiếtvới nhau Mức độ phát triển sức mạnh tốc độ ảnh hưởng đến tốc độ Cả hai yếu

tố đó dù biến đổi đến tác dụng nào của tập luyện nhưng không đáng kể Bởi vìchúng là những yếu tố quyết định đến tính di truyền Do đó trong quá trình tậpluyện sức mạnh tốc độ biến đổi chậm hơn sức bền

- Cơ sở sinh lý để phát triển sức mạnh tốc độ.

+ Tăng cường độ linh hoạt và tốc độ dẫn truyền của hưng phấn ở trung ươngthần kinh và bộ máy vận động

+ Tăng cường phối hợp giữa các sợi cơ và các cơ, nâng cao tốc độ thả lỏng.Bởi vậy, để phát triển sức mạnh tốc độ cần phải áp dụng các bài tập có trọnglượng nhỏ, tốc độ, tần số cao, thời gian ngắn Ngoài ra còn sử dụng phươngpháp lặp lại và biến đổi thì sẽ cải thiện được tốc độ của người tập

7.2.5 Đặc điểm sinh lý của môn chạy cự ly ngắn

Đặc điểm về kĩ thuật chạy ngắn là tốc độ cao nhất, cường độ lớn nhất, thờigian ngắn nhất thành tích toàn cự li phụ thuộc vào các nhân tố: Tốc độ phản xạ,

sự tăng tốc, năng lượng duy trì cao nhất và chất lượng kĩ thuật Vì vậy, mônchạy cự ly ngắn có những đặc tính sinh lý sau:

- Đặc điểm hệ thần kinh

Quá trình thần kinh có tính linh hoạt cao hơn do hoạt động thay nhau giữa

cơ đối kháng và cơ co rút, cần sự thay đổi giữa quá trình hưng phấn và ức chế ởtrung khu vận động ở vỏ não…cho nên quá trình hưng phấn chiếm ưu thế Bởi

vì tốc độ chạy nhanh nhất với cường độ cao nhất, cho nên cơ quan cảm thụ bảnthể bị rung động rất lớn và truyền đến vỏ não liên tục Trung tâm vận động vàquá trình hưng phấn cao hơn ức chế tế bào thần kinh ở vỏ não dễ bị mệt mỏi,quá trình hưng phấn và ức chế thay nhau liên tục Trung tâm vỏ não có quá trìnhhưng phấn cao nên tế bào vỏ não dễ mệt mỏi và không thể duy trì ở tốc độ vậnđộng được mãi Nên thời gian trong môn chạy cự ly ngắn thường rất ngắn

- Đặc điểm của cơ quan vận động

Do hưng phấn cơ bắp của người tập cao nên đòi hỏi chức năng hoạt động cơquan vận động cũng cao Thời trị co cơ bắp ngắn, thời trị co cơ đối kháng và co

cơ ngắn giống nhau

- Sự biến đổi hô hấp

Lượng O2/phút lớn, vì cường độ tối đa, thời gian hoạt động ngắn cho nêntiêu thụ ôxi không nhiều, chạy ngắn có cường độ tối đa nên nhu cầu ôxi lớn hơn.Trong vận động không thể nào thỏa mãn được nhu cầu ôxi mà gây nên nợ ôxi.Ngoài ra tính ì của chức năng thực vật lớn, chức năng hô hấp và tuần qua 3 – 5phút mới phát huy hết khả năng Song vận động viên chạy ngắn chỉ hoạt độngtrong khoảng thời gian 9-10s Do đó trong lượng vận động công năng của tim vàphổi thay đổi không lớn, nhưng phải hoạt động trong trạng thái yếm khí nên nợôxi đạt 95% trở lên Do thời gian thay đổi ngắn nên trị số nợ ôxi không cao Thương số của hô hấp rất cao do chạy nợ ôxi cao, ôxi hít vào ít, ôxi thở rangoài nhiều nên thương số hô hấp giao động trong khoảng 10 – 30%

- Chức năng hô hấp thay đổi:

Khi vận động chức năng hô hấp thay đổi không lớn, nhưng sau khi kết thúc

cự li chức năng hô hấp đã nâng cao rõ rệt, tần số hô hấp là 35 lần/phút thông khíphổi đạt 70 – 80 lần/phút

Sự thay đổi tuần hoàn khi vận động không nhiều lắm, nhưng sau khi chạyhết cả cự li sẽ tăng nhanh, mạch đập 140 - 160 lần/ phút tăng đến 300 lần/ phút.Huyết áp tối đa 150 – 180 mmHg tăng đến 300 mmHg, huyết áp tối thiểu giảm

10 – 30 mmHg Lượng tâm thu/phút đạt 8 - 10 lít/ phút, axitlactic trong máutăng 100 – 300 mmHg

- Năng lượng yếm khí: Do đặc điểm của môn chạy ngắn nên năng lượng

cung cấp dựa vào năng lượng yếm khí cho nên nâng cao khả năng trao đổi yếmkhí là cơ sở nâng cao sức mạnh tốc độ của môn chạy cự ly ngắn

Lượng 02/phút lớn, bởi vì cường độ tối đa, nhưng do thời gian hoạt động tối

đa ngắn Nên có tiêu thụ 02 không nhiều, chạy ngắn có cường độ tối đa nên nhucầu 02 rất lớn Trong khi vận động không thể nào thỏa mãn được nhu cầu 02 màgây nên nợ 02 Ngoài ra tính ì của chức năng thực vật lớn, chức năng hô hấp vàtuần hoàn 3-5phút mới phát huy hết khả năng Song vận động viên chạy ngắnchỉ hoạt động trong thời gian ngắn “9 – 11” Do đó trong vận động công năngcủa tim – phổi thay đổi không lớn nhưng phải hoạt động trong trạng thái yếm

khí nên nợ 02 đạt 95% trở lên Do thời gian thay đổi ngắn nên trị số nợ 02 khôngcao.

+ Thương số hô hấp rất cao: Do môn chạy ngắn nợ 02 cao, 02 hít vào ít,

02 thở ra ngoài nhiều nên thương số hô hấp giao động 10 - 30%

+ Chức năng hô hấp thay đổi: Khi chạy chức năng hô hấp thay đổi không

lớn, nhưng sau khi kết thúc cự ly chức năng hô hấp lại nâng cao rõ rệt, tần số hôhấp đạt 351/phút, thông khí phổi đạt 70 – 801/phút

+ Sự thay đổi của hệ tuần hoàn: Khi vận động chức năng của hệ tuần

hoàn thay đổi không nhiều Nhưng sau khi chạy hết cả cự ly sẽ tăng nhanh,mạch đập 140 - 1601/phút tăng đến 2001/phút Huyết áp tối đa 150 - 180 mmHgtăng đến 200mmHg, huyết áp tối thiểu giảm 10 - 200mmHg Lượng tâmthu/phút đạt 8 - 101/phút Axitlactic trong máu tăng 100 - 200mg%

+ Năng lượng yếm khí: Do đặc điểm hoạt động của môn chạy ngắn nên

năng lượng cung cấp dựa vào năng lượng yếm khí, cho nên nâng cao khả năngtrao đổi yếm khí là cơ sở nâng cao sức bền tốc độ của môn chạy ngắn

7.3.ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các bài tập bổ trợ môn điền kinh nội dung chạy cự ly ngắn

Học sinh khối 10 trường THPT Ngô Gia Tự, mỗi nhóm gồm 30 học sinh

có cùng lứa tuổi, cùng địa cư, cùng giới tính, cùng thời gian tập luyện, tươngđương nhau về sức khỏe

7.3.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các mục tiêu nghiên cứu của đề tài, chúng tôi sử dụng cácphương pháp sau:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Mục đích của phương pháp này là để thông qua các tài liệu, sách chuyênmôn cũng như thông tin khoa học có liên quan đến đề tài Có được cơ sở lý luậnphục vụ cho việc lựa chọn các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho học sinhtrường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc Chúng tôi đã tham khảocác nguồn tài liệu để tổng hợp và dẫn dắt vào trong đề tài

Chủ yếu là sử dụng tài liệu chính sau đây:

- Sách lý luận và phương pháp giáo dục thể chất

- Sách giáo khoa sinh lý học thể dục thể thao

- Tài liệu viết về phương pháp nghiên cứu khoa học thể dục thể thao

Các vấn đề phỏng vấn tập trung vào xác định các yêu cầu lựa chọn các bàitập phát triển sức mạnh tốc độ chạy cự ly ngắn cho phù hợp với độ tin cậy của

nó thông qua phiếu phỏng vấn

Về phương pháp tổ chức phỏng vấn tọa đàm được sử dụng làm 2 dạng:

Phỏng vấn tọa đàm trực tiếp và phỏng vấn tọa đàm gián tiếp

- Phương pháp dùng bài tập kiểm tra test (dùng bài tập thử)

Trong nghiên cứu, khi đánh giá trình độ tố chất sức mạnh tốc độ cho namhọc sinh trường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc từ độ tuổi 15 (họcsinh lớp 10) chúng tôi sử dụng các test được thừa nhận trong thực tế được ápdụng trong công trình nghiên cứu khoa học của Nguyễn Kim Minh (1986) cácbài test bao gồm:

- Chạy 30m xuất phát cao (đánh giá tốc độ):

+ Tư thế chuẩn bị: Lưng thẳng người hơi cúi về phía trước

+ Cách thực hiện: Người tập khi nhận được tín hiệu xuất phát nhanh chóngchạy hết cự li 30m với tốc độ cao nhất

+ Cách đánh giá thành tích được xác định bằng thời gian chạy hết cự li, đơn

vị đo bằng “s”, dụng cụ đo bằng đồng hồ bấm giây

- Bật xa tại chỗ (đánh giá sức mạnh của chân):

+ Tư thế chuẩn bị: Hai chân đứng rộng bằng vai, mũi hai chân hướng vềtrước khụy gối, góc độ giữa chân và đùi 1300 – 1350, thân người tự nhiên, hai tayđưa ra sau

+ Cách thực hiện: Nhanh chóng duỗi các khớp hông, gối, cổ chân tác dụngxuống đất một lực lớn nhất, nhanh chóng bật lên phía trước, đùi lên cao Khichuẩn bị chạm đất với chân dài về phía trước, đồng thời đánh tay từ trên xuốngdưới, từ trước ra sau

+ Cách đánh giá: Thành tích được tính từ điểm bật đến điểm rơi gần nhấtcủa cơ thể Đơn vị đo mét (m) Mỗi người được bật hai lần, thành tích được tínhbằng kết quả cao nhất của học sinh qua các lần bật xa

- Chạy cự ly ngắn xuất phát thấp:

+ Tư thế chuẩn bị: Học sinh ở tư thế xuất phát thấp

+ Cách thực hiện: Thực hiện toàn bộ kĩ thuật động tác chạy với tốc độ tối đa.+ Cách đánh giá: Thành tích được tính từ lúc xuất phát đến khi chạm đích,đơn vị được tính bằng “s”

- Phương pháp toán học thống kê

Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi sử dụng phương pháp này để xử lý sốliệu và đánh giá hiệu quả của các bài tập, ứng dụng các bài tập đã lựa chọn baogồm các công thức sau:

Công thức tính trung bình cộng:

Vì , thay thế và bằng một phương sai chung cho hai mẫu.

Dựa vào giá trị của T quan sát để tìm trong bảng T ngưỡng xác suất P ứngvới độ tự do

Nếu tìm ra bảng thì sự khác biệt có ý nghĩa ở ngưỡng

Nếu tìm ra bảng thì sự khác biệt không có ý nghĩa ở ngưỡng

 Công thức hệ số biến sai:

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được tiến hành theo phương pháp thực nghiệm so sánhsong song giữa nhóm thực nghiệm (nhóm A) và nhóm đối chiếu (nhóm B).Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi chia làm 2 nhóm, mỗi nhóm gồm 30 họcsinh có cùng thời gian tập luyện Thời gian huấn luyện mỗi tuần 2 buổi, thờigian tập trong 12 tuần, tổng cộng 24 buổi

7.3.3 Địa điểm nghiên cứu

Trường trung học phổ thông Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc

7.3.4 Dụng cụ để tiến hành nghiên cứu

1 Đường chạy ( đơn) 2

3 Đồng hồ bấm giây 2

7.3.5 Thời gian nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu từ 10/9/2016 đến 20/12/2019 và được chialàm 3 giai đoạn như sau:

- Giai đoạn 1

 Thời gian: Từ ngày 10/9/2016 đến ngày 15/11 /2017

 Nội dung công việc:

+ Hình thành ý tưởng nghiên cứu

+ Lập đề cương sơ lược đề tài nghiên cứu

+ Hoàn thành đề cương, đăng kí tên đề tài

+ Phân tích cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, xác định hướng nghiên cứu của đềtài

+ Tiến hành thực nghiệm tại trường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - VĩnhPhúc

+ Xác định mục tiêu, sưu tập tài liệu tham khảo về đề tài

- Giai đoạn 2

 Thời gian: Từ ngày 16/11/2017 đến ngày 04/11/2018

 Nội dung công việc:

+ Thu thập, tích lũy, xử lý số liệu

+ Phân tích dữ liệu thu được

+ Viết đề tài

- Giai đoạn 3

 Thời gian: Từ ngày 06/11/2018 đến ngày 20/12/2019

 Nội dung công việc:

+ Viết diễn giải số liệu thu được bằng lời, xử lý số liệu

- Thực trạng học sinh trường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc

Qua quan sát các giờ học thể dục của lớp 10 đặc biệt là giờ học chạy cự lyngắn chúng tôi thấy rằng: Đa số học sinh chưa nắm vững kĩ thuật động tác, trình

độ thể lực chuyên môn đặc trưng cho môn chạy ngắn đang còn yếu, hứng thúhọc tập của các em trong các giờ học là chưa cao

- Thực trạng đội ngũ giáo viên và các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ

cho công tác giảng dạy môn điền kinh THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc

- Về đội ngũ giáo viên: 6 giáo viên có bằng đại học, có 3 giáo viên có tuổinghề từ 15 – 30 năm và 1 giáo viên 10 năm công tác Nhìn vào đội ngũ giáo viêncủa tổ, ta thấy được độ chín nghề nghiệp cao

- Về cơ sở vật chất: Trường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc làmột trường điểm của sở giáo dục và đào tạo tỉnh Vĩnh Phúc nên được sự đầu tưrất lớn về cơ sở vật chất, trang thiết bị khang trang đảm bảo tốt cho công tác dạyhọc và huấn luyện (có nhà rèn luyện thể chất,hệ thống sân bãi đầy đủ)

- Thực trạng công tác giảng dạy kĩ thuật chạy cự ly ngắn tại trường THPT Ngô Gia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc

Qua khảo sát thực tế giảng dạy kĩ thuật chạy ngắn tại trường THPT NgôGia Tự - Lập Thạch - Vĩnh Phúc việc thực hiện giáo án đã đúng theo chươngtrình, song việc sử dụng bài tập chưa đa dạng, chưa thật chú trọng tới phát triểnthể lực chuyên môn

Để hiểu rõ thực trạng giảng dạy phát triển thể lực chuyên môn trong học kĩthuật chạy cự ly ngắn, chúng tôi tiến hành phỏng vấn các giáo viên chuyên mônđiền kinh trong và ngoài trường về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc phát triển

tố chất thể lực chuyên môn (sức mạnh tốc độ) đối với hiệu quả trong quá trìnhhọc tập và mức độ quan tâm phát triển thể lực chuyên môn trong quá trình huấnluyện như:

+ Vai trò của phát triển thể lực chuyên môn - sức mạnh tốc độ trong quátrình giảng dạy kĩ thuật chạy cự ly ngắn được đánh giá theo 3 mức: Rất quantrọng, quan trọng và không quan trọng

+ Về thực trạng giảng dạy sức mạnh tốc độ trong quá trình giảng dạy quátrình chạy ngắn được đánh theo 3 khía cạnh: Rất quan tâm, quan tâm và khôngquan tâm

Kết quả nghiên cứu được trình bày ở bảng 1 Qua bảng 1 cho ta thấy tỷ lệ 74

% các giáo viên giảng dạy môn điền kinh đều cho rằng thể lực chuyên môn sức

mạnh tốc độ có vai trò rất quan trọng trong quá trình giảng dạy kĩ thuật chạy cự

ly ngắn cho nam học sinh lớp 10 Còn lại 26% ý kiến cho rằng thể lực chuyên

môn có vai trò quan trọng, 0% không quan tâm Như vậy thấy rằng trong giảng

dạy kĩ thuật chạy cự ly ngắn cần chú ý phát triển thể lực chuyên môn sức mạnhtốc độ