(SKKN mới NHẤT) SKKN một số kinh nghiệm và giải pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5

Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn.Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của xã hội, các em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH LỚP 5

1 Phần mở đầu:

1.1 Lý do chọn sáng kiến

Giáo dục là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân Đảng và Nhà

nước ta coi: “ Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Bậc Tiểu học được coi là bậc học

“ nền tảng” của hệ thống giáo dục quốc dân Đó là tiền đề vững chắc cho việc đàotạo nguồn nhân lực, nhân tài đáp ứng nhu cầu cao của sự nghiệp công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước

Vì vậy, mục tiêu của giáo dục Tiểu học là nhằm giúp học sinh hình thành những

cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ ,thể chất, thẩm

mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên trung học cơ sở

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồnnhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu cầuhội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đã và đangđược đổi mới mạnh mã theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất làcách tiếp cận kĩ năng sống, đó là : Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng địnhmình

Từ năm học 2010-2011, Bộ GD-ĐT đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồngghép vào các môn học ở bậc tiểu học Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn.Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của xã hội, các

em không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyện những kĩ năngsống qua đó tạo cho các em một môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực, vui vẻ đểtrang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để bước vào đời tự tin hơn.Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam đang hội nhập với các nước trên thế giới từngbước phát triển vươn lên, những mặt tốt của xã hội được phát triển mạnh song nhữngvấn đề mặt trái của xã hội cũng xuất hiện nhiều ảnh hưởng đến sự tồn tại, phát triểncủa mỗi tập thể, cá nhân trong đó có một bộ phận là trẻ em Theo guồng quay của xã

hội, một số gia đình bố mẹ chỉ quan tâm, mải lo đến việc làm kinh tế mà quên mấtgia đình là chiếc nôi của trẻ, quên đi việc cần tạo một môi trường gia đình đầm ấm,người lớn gương mẫu, quan tâm dạy dỗ trẻ; Không những thế còn có những gia đìnhcha mẹ nghiện ngập, cờ bạc, rượu chè, ảnh hưởng vô cùng lớn tới tâm hồn trẻ, tới

sự phát triển nhân cách của trẻ Một số gia đình hoàn toàn phó mặc việc dạy dỗ trẻcho nhà trường Cũng có những gia đình có điều kiện kinh tế, quá chiều chuộng condẫn đến trẻ thiếu sự sáng tạo, luôn ỷ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp cáctình huống trong thực tế lúng túng không biết xử lý thế nào, hạn chế trong việc tựbảo vệ bản thân mình; hoặc có trẻ được chiều chỉ làm theo ý của mình chứ khônglàm theo ý người khác Bên cạnh việc học các môn văn hoá nếu trẻ được chú ý giáodục đạo đức, được rèn kĩ năng sống biết phân biệt cái tốt, cái xấu, biết từ chối cám

dỗ, biết ứng xử, biết tự quyết định đúng trong một số tình huống thì chính trẻ sẽ làngười tác động tốt đến gia đình, xã hội.Những năm gần đây, nhiều trẻ em rất thiếu kĩnăng làm việc nhà, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp với ông bà, cha mẹ Nhiều

em không tự dọn dẹp phòng ở của chính mình, không giúp đỡ bố mẹ bất kì việc gìngoài việc học Phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con emtrong các hoạt động cần thiết, làm cho các em rất rụt rè thiếu tự tin khi giao tiếp họăctham gia các hoạt động bởi các em bị cuốn hút theo các trò chơi điện tử và hệ thống

ảo trên hệ thống Internet Đây là những trò chơi làm cho các em xa lánh với môitrường sống thực tế và thiếu sự tương tác giữa con người với con người, kĩ năng xãhội của học sinh ngày càng kém Điều này dẫn đến tình trạng học sinh trở nên ích kỉ,không quan tâm đến cộng đồng Câu hỏi mà chúng ta thường đặt ra cho học sinh tiểuhọc là ngoài những kiến thức phổ thông về Toán, Khoa học và Nhân văn, học sinhcần học điều gì để giúp các em hội nhập với xã hội, trở thành công dân có ích chocộng đồng Vì thế đây cũng là nỗi lo lắng, đặt ra cho giáo viên đứng lớp những suynghĩ, trăn trở

Mục tiêu giáo dục là nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự pháttriển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản,góp phần hình thành nhân cách đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là mộtnội dung được đông đảo phụ huynh và dư luận quan tâm, bởi đây là một chươngtrình giáo dục hết sức cần thiết đối với học sinh và phù hợp với mục tiêu giáo dụchiện nay, nhằm đào tạo con người với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mỹ” để đáp ứngyêu cầu của xã hội.Ở bậc tiểu học là bậc tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậyngoài việc trang bị cho học sinh vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động cònphải giáo dục học sinh có kỹ năng sống, kỹ năng làm người để học sinh có thêm kinhnghiệm thích ứng với môi trường, xã hội mới.

Năm học 2014-2015 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua “Xây dưngtrường học thân thiện, học sinh tích cực” việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh làmột trong những nội dung của phong trào Chí vì vậy nên các nhà trường cần chútrọng hơn đến nội dung “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh”

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh giúp học sinh tự giải quyết được một số vấn

đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như: tự chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môitrường và phòng chống các tệ nạn xã hội,… để các em chủ động, tự tin không phụthuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình

Với ý nghĩa và tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng cho học sinh, tôi đã

chọn sáng kiến về “Một số kinh nghiệm và giải pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 5”

1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Ở trường trung học cơ sở nói chung và trường tiểu học nói riêng giáo dục kĩ năngsống có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục nhân cách học sinh Để giáodục kĩ năng sống cho học sinh cần hiểu vị trí, chức năng, nhiệm vụ của mình,

từ đó đưa ra những biện pháp cụ thể để xây dựng tập thể lớp vững mạnh toàn diện Hiện nay việc giáo dục sống cho học sinh vẫn chưa được thật sự chú trọng và đầu

tư đúng mức mà giáo dục kĩ năng sống cho học sinh phải bắt đầu từ nhỏ và phảithường xuyên được bổ sung, củng cố trong quá trình học tập và đến khi trưởngthành Gia đình là nơi đầu tiên trẻ được trang bị, giáo dục các kĩ năng sống cơ bản

nhất vì vậy khi giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cần phố hợp với tất cả các lựclượng giáo dục nhất là gia đình các em.

Trong quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tôi đã dựa vào những nội dungchủ yếu sau:

- Công tác với tập thể học sinh

- Giáo dục những phẩm chất đạo đức cho học sinh

- Giáo dục kĩ năng sông thông qua các môn học

- Chỉ đạo việc học tập của học sinh

- Giáo dục lao động hướng nghiệp

- Tổ chức các hoạt động vui chơi, rèn luyện thể lực bảo vệ sức khoẻ

- Công tác Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và Sao nhi đồng

- Công tác phối hợp với cha mẹ học sinh

- Đánh giá được một số mặt trong hoàn cảnh sống tác động tới kĩ năng sống và thựctrạng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

- Đề xuất được cách tiếp cận mang ý tưởng mới trong giáo dục kĩ năng sống theohướng khai thác nội dung môn học để giáo dục kĩ năng sống riêng mang tính đặc thùcủa học sinh Tiểu học và sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích cực

để giáo dục kĩ năng sống chung

- Tìm một số biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học

- Giúp học sinh ý thức được giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội; giúp học

sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thói quen ứng xử

có văn hóa, hiểu biết và chấp hành pháp luật…

- Giúp học sinh có đủ khả năng tự thích ứng với môi trường xung quanh, tự chủ, độclập, tự tin trong cuộc sống khi giải quyết công việc và chủ động đối phó với hoàncảnh khó khăn trong cuộc sống, đem lại cho các em vốn tự tin ban đầu để trang bịcho các em những kĩ năng cần thiết làm hành trang bước vào đời

1.3 Phạm vi áp dụng

Sáng kiến này được áp dụng từ đầu năm học đến nay để “Giáo dục kỹ năng sống

2 Phần nội dung

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu.

Học tập là một nhu cầu thường trực của con người trong mọi thời đại Học tập

không chỉ dừng lại ở các tri thức khoa học thuần túy mà còn được hiểu là mọi tri

thức về thế giới trong đó có cả những mối quan hệ, cách thức ứng xử với môi trườngxung quanh Kĩ năng sống là một trong những vấn đề quan trọng đối với mỗi cá nhântrong quá trình tồn tại và phát triển Mặc dù ở một số môn học, các hoạt động ngoạikhóa, giáo dục kĩ năng sống đã được đề cập đến Tuy nhiên, do nội dung, phươngpháp, cách thức truyền tải chưa phù hợp với tâm sinh lí của đối tượng nên hiệu quảlồng ghép còn chưa cao

Qua thực tế giảng dạy ở lớp 5 trường tiểu học, bản thân tôi thấy kĩ năng sốngcủa học sinh chưa cao Chỉ một số học sinh có hành vi, thói quen, kĩ năng tốt, các emcòn có nhận thức còn phần lớn các em có nhận xét, đánh giá về sự việc nhưng chưa

có thái độ và cách ứng xử, cách xưng hô chuẩn mực Học sinh thể hiện kĩ năng cònđại khái, chưa mạnh dạn tự nhìn nhận và tự đánh giá về bản thân, kĩ năng xác địnhcòn hạn chế Kĩ năng tư duy và sáng tạo chưa cao Các em còn ngại nói, ngại viết,khả năng tự học, tự tìm tòi, khả năng đảm nhận trách nhiệm còn hạn chế

Mặc dù ở một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, giáo dục kĩ năng sống đã được

đề cập đến Tuy nhiên, do nội dung, phương pháp, cách thức truyền tải chưa phù hợp vớitâm sinh lí của đối tượng nên hiệu quả lồng ghép còn chưa cao

a.Thực trạng chung của nhà trường.

* Thuận lợi:

Nhà trường được sự quan tâm của chính quyền của địa phương, của phụ huynh

học sinh

-Ban giám hiệu nhà trường năng nổ nhiệt tình, sáng tạo luôn chỉ đạo sát sao việc

dạy học của giáo viên và việc học của học sinh

- Giáo viên trong nhà trường luôn nhiệt tình giảng dạy, yêu nghề mến trẻ.

- Bản thân luôn nhiệt tình trong công tác giảng dạy và công tác chủ nhiệm

- Về học sinh : Nhìn chung các em chăm ngoan, có ý thức vươn lên trong học tập

- Bên cạnh những thuận lợi trên nhà trường còn có những khó khăn sau:

* Khó khăn:

- Là một xã dân cư chủ yếu sống bằng nghề nông, kinh tế còn nhiều khó khăn, nhiềugia đình thuộc diện hộ nghèo, một số em mồ côi cha hoặc mẹ có em mồ côi cả chalẫn mẹ Chính điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập cũng như chấtlượng học của học sinh

- Do tâm lý chung của học sinh tiểu học còn ham chơi nêu việc học tập của các emcần có sự giám sát chặt chẽ của gia đình thì hiệu quả học của các em mới đạt cao

- Về đội ngủ giáo viên: Nhà trường có đội ngũ giáo viên nhiệt tình giảng dạy songcòn nhiều khó khăn do có một số giáo viên trẻ chưa có nhiều kinh nghiện tronggiảng dạy

- Về phía các bậc phụ huynh: Cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con; họchỉ chú trọng đến việc con mình về nhà mà chưa biết đọc, viết chữ, hoặc chưa biếtlàm toán thì lo lắng một cách thái quá! Đồng thời lại chiều chuộng, cung phụng concái khiến trẻ không có kĩ năng tự phục vụ, chỉ chú ý đến khâu dạy, không chú ý đếncon mình ăn, uống như thế nào, trẻ có biết sử dụng những đồ dùng, vật dụng trong

ăn uống hay không? Và vì sao chúng ta cần những đồ dùng, vật dụng đó? Những đồdùng đó để làm gì? Đối với giáo viên Phong trào“ Xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực” tập trung nhiều nội dung chung cho các bậc học Tuy chưa nắmhết về nội dung phải dạy trẻ theo từng khối lớp, những kĩ năng sống cơ bản nào,chưa biết vận dụng từ những kế hoạch định hướng chung để rèn luyện kĩ năng sốngcho học sinh Mặc dù có nhiều kinh nghiệm nhưng việc đổi mới phương pháp giảngdạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức vươnlên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh còn gặp nhiều khó khăn

b Thực trạng của lớp 5A:

Năm học 2014- 2015 tôi được phân công giảng dạy trường Tiểu học

Lớp 5A do tôi chủ nhiệm và giảng dạy có 35 học sinh Trong đó:

- Con cán bộ công chức: 14 em

- Con gia đình nông nghiệp 21 em

- Nam 15 em; nữ: 20 em.

- Các em ở rải rác khắp các thôn trong xã, có nhiều em xa trường nên việc đi lại củacác em gặp rất nhiều khó khăn điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tậpcủa các em Một số em thuộc diện hộ ngheo gia đình có hoàn cảnh khó khăn Một

số em con mồ côi, có em mồ côi cả cha lẫn mẹ sông với cô, bác

c Những thuận lợi, khó khăn khi rèn kĩ năng sống cho học sinh

Trong quá trình rèn kĩ năng sống cho trẻ bản thân đã gặp những thuận lợi vàkhó khăn sau:

c.1 Thuận lợi

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thânthiện - học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ trung ương đến địaphương, Phòng Giáo dục và Đào tạo cũng đã có kế hoạch từng năm học với nhữngbiện pháp cụ thể để rèn kĩ năng sống cho học sinh một cách chung nhất cho các bậchọc, đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như: Rèn luyện kĩ năng

tư duy phê phán, kĩ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thóiquen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệsức khỏe, kĩ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thươngtích khác; rèn luyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạolực và các tệ nạn xã hội, kĩ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc Trường học nơibản thân công tác là ngôi trường đã đạt chuẩn quốc gia nên thuận lợi trong việc thựchiện nội dung xây dựng môi trường giáo dục sạch đẹp, an toàn cho trẻ Bên cạnh đó,bản thân nhận được một tập thể học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các em gần gũivới cô giáo Ngoài ra Ban lãnh đạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ chogiáo viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục Chính vì thế bản luôn cố gắnglàm sao rèn cho các em kĩ năng sống, giúp các em có một niềm tin, phát triển mộtcách toàn diện để trở thành con người năng động, sáng tạo phù hợp với một xã hộihiện đại đang phát triển

c.2 Khó khăn

* Đối với giáo viên

Trong thực tế hiện nay, việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết rèn kĩ năngsống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế Qua dùng phiếu thăm dò, khảo sátthực tế cho thấy một số giáo viên lúng túng cả về nội dung, biện pháp rèn kĩ năngsống cho học sinh Nhận thức của nhiều giáo viên còn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủrèn kĩ năng sống cho học sinh là rèn những kĩ năng gì; vì nhận thức chưa đủ, chưa rõnên không thể tìm ra được biện pháp, hình thức tổ chức hữu hiệu để rèn kĩ năng sốngcho học sinh

Giáo dục tập trung nhiều nội dung chung cho các bậc học, giáo viên chưa hiểunhiều về nội dung phải dạy trẻ theo từng khối lớp những kĩ năng sống cơ bản nào,chưa biết vận dụng từ những kế hoạch định hướng chung để rèn luyện kĩ năng sốngcho HS Đa số giáo viên lớn tuổi có nhiều kinh nghiệm nhưng việc đổi mới phươngpháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực, chủ động, sáng tạo và ýthức vươn lên, rèn luyện khả năng tự học của học sinh còn gặp nhiều khó khăn; giáoviên trẻ tuổi ít hơn, năng động, sáng tạo nhưng lại khó trong công tác bồi dưỡng donhận thức về nghề chưa sâu sắc nên giáo viên mới thường không an tâm công tác

*Đối với học sinh

Trong các nhà trường, trong lớp ít nhiều vẫn còn có hiện tượng học sinh cãinhau, đánh nhau, chưa lễ phép, gây mất đoàn kết trong tập thể lớp, Các em họcsinh vừa từ lớp một, hai, ba lên làm quen với môi trường lớp 4,5các em khá rụt rèchưa quen với cách học cũng như mạnh dạn bày tỏ ý kiến Khi phát biểu các em nóikhông rõ ràng, trả lời trống không, không tròn câu và ít nói lời cảm ơn, xin lỗi với cô,bạn bè Nhiều em đến trường tỏ ra nói nhiều vì ở nhà các em không có người tròchuyện, chia sẻ

* Đối với phụ huynh học sinh

Về phía các bậc cha mẹ các em luôn nóng vội trong việc dạy con; họ chỉ chútrọng đến việc con mình về nhà mà chưa đọc, viết chữ, hoặc chưa biết làm Toán thì

lo lắng một cách thái quá! Ngoài ra, một trở ngại nữa là phụ huynh trong lớp có một

số bố mẹ thì quá nuông chiều, Đồng thời lại chiều chuộng, cung phụng con cái khiến

trẻ không có kĩ năng tự phục vụ bản thân Ngược lại, một số phụ huynh vì bận nhiềucông việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết…

Từ các nguyên nhân, tình hình thực tiễn cũng như các thuận lợi và khó khăn nêutrên, bản thân đã cố gắng tìm nhiều biện pháp rèn luyện kĩ năng sống cho học sinhthông qua các tiết dạy của một số môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm đemlại hiệu quả cao trong công tác giáo dục

Qua tiến hành khảo sát ( lần 1) lớp 5A đầu năm học với chủ đề “ Kĩ năng củaem”; kết quả như sau:

Chưa biết cách lắng nghe, hay tách ra khỏinhóm

Tự giải quyết vấn đề chưa tốt

và tự tin của bản thân

Chưa biết tự nhận thức, tự trọng và tự tincủa bản thân

Chưa tự tin, chủ độngvà ý thức cùngchia sẻ với các thành viên khác trongnhóm

Ghưa biết cách sắp xếp thời gian phùhợp theo thứ tự ưutieen

Tìm kiếm và xữ lí thông tin chưa phùhợp

Kết quả trên cho thấy, số học sinh có kĩ năng tốt còn ít và số học sinh có kĩ năngchưa tốt còn nhiều Chính vì vậy mà việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là vấn đề cầnquan tâm Muốn làm tốt công tác này chúng ta cần phải làm gì? Nhất là những ngườilàm công tác giáo dục vì nhà trường là nơi tốt nhất để hình thành nhân cách cho họcsinh Đây cũng chính là câu hỏi mà bản thân cần phải tìm tòi nghiên cứu Từ nhữngthực trạng trên thôi thúc bản thân tìm ra nguyên nhân dẫn đến tình trạng “Học sinhchưa có kĩ năng sống” là do đâu? để từ đó tìm ra biện pháp rèn kĩ năng sống cho họcsinh đạt hiệu quả.

* Nguyên nhân

Lứa tuổi các em đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, hamhiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, cònthiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động Đặc biệt là trong bối cảnh hộinhậpquốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đanxen của những yếu tố tiêu cực và tích cực, luôn phải đặt vào hoàn cảnh phải lựachọnnhững giá trị phải đương đầu với những khó khăn, thách thức , những áp lựctiêu cực Nều không được giáo dục kĩ năng sông, thiếu giáo dục kĩ năng sống, các em

dễ bị lôi cuốn vào hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sốn ích kỉ, lai căng, thực dụng,

dễ bị phát triển lạch lạcvề nhân cách Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiệntượng tiêu cực của một bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian vừa quanh:nghiện hút, bạo lực học đường, đua xe máy, ăn chơi sa đọa chính là do các em thiếu

kĩ năng sống cần thiết như: Kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiênđịnh, kĩ năng giải quyết mâu thuẩn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giao tiếp Hiệntượng trẻ em ngu ngơ khi phải xử lí những tình huống của cuộc sống thực, thiếu tựtin trong giao tiếp, thiếu bản lĩnh vượt qua khó khăn, thiếu sáng kiến và dễ nản chíngày càng nhiều Nguyên nhân do đâu? Phải khẳng định rằng, trước hết do giáo dục.Nhiều vấn đề của xã hội hiện đại tác động đến trẻ chưa được cập nhật, bổ sung vàochương trình giáo dục nhà trường Việc định hướng sai các giá trị là nguyên nhângây ra những hiện tượng đáng tiếc trong ứng xử của trẻ Phương pháp giáo dục nhồinhét, lí thuyết suông, không tạo được cho trẻ khả năng tư duy, óc phân tích, suy xét,

phán đoán, không tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm những vấn đề thực trong cuộc sốnghiện đại…Qua nhiều năm thực tế giảng dạy ở trường, bản thân nhận thấy kĩ năngsống học sinh chưa tốt là do những nguyên nhân sau:

- Giáo viên và người lớn chưa thật gần gũi, thân thiện với học sinh

- Việc rèn kĩ năng sống qua việc tích hợp vào các môn học còn hạn chế

- Rèn kĩ năng sống qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục, vui chơi cònchưa sâu sát

- Giáo viên khuyến khích động viên khen thưởng học sinh còn ít

- Công tác tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kĩ năng sống

cơ bản chưa nhiều

Chính việc thiếu hụt nghiêm trọng các kĩ năng sống do sự hạn chế của giáo dụcgia đình và nhà trường, sự phức tạp của xã hội hiện đại là nguyên nhân trực tiếpkhiến học sinh gặp khó khăn trong xử với tình huống thực của cuộc sống

2.2 Các giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học là rất cần thiết, giúp các em rènluyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ quốc; giúpcác em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựngmối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, antoán, hài hòa và lành mạnh Giáo dục kĩ năng sốngcho học sinh được giáo dục ở nhà

và ở trường Kĩ năng sống được giáo dục trong các môn học chính khóa và ngoạikhóa Giáo dục kĩ năng sống cần bắt đầu từ nhỏ, từ từng hành vi cá nhân đơn giản

nhất, theo đó hình thành tính cách và nhân cách Cụ thể cần phải áp dụng một số biện

pháp sau:

Giải pháp 1: Nhận thức sâu sắc về việc dạy trẻ kĩ năng sống cho học sinh.

Đầu năm học, tôi học tập nghiên cứu chuyên đề rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểuhọc, về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh bậchọc tiểu học do Bộ Giáo dục- Đào tạo phát động; qua đó giúp tôi hiểu được rằng

chương trình học chính khoá thường cho trẻ tiếp xúc từ từ với các kiến thức văn hoátrong suốt năm học, còn thực tế trẻ sẽ học tốt nhất khi có được cách tiếp cận mộtcách cân bằng, biết cách phát triển các kĩ năng nhận thức, cảm xúc và xã hội Vì thế,khi trẻ tiếp thu được những kĩ năng giao tiếp xã hội và các hành vi ứng

xử cơ bản trong nhóm bạn, thì trẻ sẽ nhanh chóng sẵn sàng và có khả năng tập trungvào việc học văn hoá một cách tốt nhất Bản thân tôi luôn chịu khó gần gũi chuyệntrò với học sinh, trả lời những câu hỏi vụn vặt của các em, không la mắng, giải quyếthợp lý, công bằng với mọi tình huống xảy ra giữa các em học sinh trong lớp Tronggiảng dạy, chú ý đến hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm nhiều hơn, Mạnh dạn, tựtin điều khiển các cuộc họp phụ huynh học sinh, biết tự chuẩn bị, phối hợp chặt chẽ,trao đổi thường xuyên với cha mẹ các em Hiệu quả lớn nhất là nhà trường đã huyđộng được sự tham gia của cha mẹ các em, của các tổ chức, các lực lượng xã hộitrong việc giáo dục văn hóa,truyền thống cho học sinh, đồng thời đây là những cơhội vàng dạy trẻ kỹ năng sống

Giải pháp 2: Xác định những kĩ năng sống cơ bản và cụ thể hóa nội dung của những kĩ năng cơ bản mà giáo viên cần dạy trẻ ở lứa tuổi tiểu học

Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng mà trẻ cầnphải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là trẻ em độ tuổi lớp1 Thực tếkết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kĩ năng quan trọng nhất trẻ phải họcvào thời gian đầu của năm học chính là những kĩ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểmsoát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểuvà giao tiếp Việc xác định đượccác kĩ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nộidung trọng tâm để dạy trẻ

Các nội dung của kĩ năng cơ bản mà người giáo viên cần dạy cho trẻ là:

-Kĩ năng sống tự tin : Một trong những kĩ năng đầu tiên mà giáo viên cần chú tâm làphát triển sự tự tin, có niềm tin vào bản thân, tự hài lòng với bản thân, tin rằng mình

có thẻ trở thành một người có ích và tích cực, có niềm tinvề tương lai, cảm thấy cónghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ, giúp các em có suy nghĩ tích cực và lạc quan

trong cuộc sống Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về cá nhân cũng nhưtrong mối quan hệ với những người khác Kĩ năng sống này giúp trẻ luôn cảm thấy tựtin trong mọi tình huống ở mọi nơi.

- Kĩ năng sống hợp tác: Giáo dục các em biết chia sẻ trách nhiệm, biết cam kết và cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm.Bằng các trò chơi,câu chuyện, bài hát giáo viên giúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là mộtcông việc không nhỏ đối với các em học sinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúpcác em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn, thông qua kĩ năng hợp tác giúpcác em sống hài hòa và tránh xung đột trong quan hệ với người khác -Kĩ năng thích

tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một trong những kĩ năng quan trọngnhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sự khát khao được học Người giáo viêncần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau để khơi gợi tính tò mò tự nhiên củacác em Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tưliệu mang tính chất khác lạ thường khơi gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thểđoán trước được

- Kĩ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân biết dung hòa đối vớimong đợi với những người khác, có cách ứng xữ phù hợp khi làm việc cùng và ởcùng với những người khác trong một môi trường tập thể và diễn đạt ý tưởng củamình cho người khác hiểu, học sinh cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trongthế giới xung quanh nó Đây là một kĩ năng cơ bản và khá quan trọng đối với trẻ Nó

có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kĩ năng khác như đọc, viết, làm toán vànghiên cứu khoa học Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng haychính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suynghĩ mới Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ Ngoài

ra, ở nhà trường giáo viên cần dạy học sinh nghi thức văn hóa trong ăn uống qua đódạy các em kĩ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập như: Biết tự rửa tay sạch sẽtrước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sử dụng những đồ dùng, vật dụngtrong ăn uống một cách đúng đắn, ăn uống gọn gàng, không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ

không gây tiếng ồn, ngậm miệng khi nhai thức ăn, biết mời trước khi ăn, cảm ơn saukhi ăn, biết tự dọn, cất đúng chỗ bát, chén, thìa … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp,ngồi ngay ngắn, không làm ảnh hưởng đến người xung quanh.

Giải pháp 3: Xác định nhiệm vụ cơ bản và phân công trách nhiệm trong việc dạy:

Giáo viên có thể làm được gì để dạy kĩ năng sống cho trẻ? Cần tích cực đổi mớiphương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của học sinh ,cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh Vìmỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục học sinh như thế nào để các emcảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống Cần thường xuyên tổ chứccác họat động giáo dục chăm sóc giáo dục các em một cách thích hợp tuân theo một

số quan điểm: Giúp các em phát triển đồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ,nhận thức, tình cảm- xã hội và thẫm mĩ Phát huy tính tích cực của các em, giúp các

em hứng thú, chủ động khám phá tìm tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kĩ năng vàoviệc giải quyết các tinh huống khác nhau Cần giúp các em có được những mối liênkết mật thiết với những bạn khác trong lớp, các em biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cầnphải học về cách hành xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khivào trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếpnhận các thử thách mới Điều này liên quan tới việc các em có cảm thấy thoải mái, tựtin hay không đối với mọi người xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanhchấp nhận đứa học sinh đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoảimái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để chúng ta không phải xấu hổ

vì những hành vi không đẹp của các em Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịpthời nắm tình hình của các em, trao đổi với phụ huynh những nội dung và biện phápchăm sóc và giáo dục các em tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặpphải

Giải pháp 4: Tạo mối thân thiện và tạo môi trường thực hiện nhiệm vụ giáo dục trẻ kĩ năng sống với học sinh.

Đầu tiên, sau khi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáoviên chủ nhiệm, bản thân sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu vềmình, động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơtương lai cũng như mong muốn của mình với các em Đây là hoạt động giúp cô tròhiểu nhau, đồng thời tạo một môi trường học tập thân thiện “Trường học thật sự trởthành ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia

đình" Đây cũng là một điều kiện rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của

học sinh Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáoviên luôn gò bó và áp đặt Tiếp theo trong tuần đầu, bản thân cho học sinh tự do lựachọn vị trí ngồi của mình để qua đó phần nào nắm được đặc điểm tính cách của cácem: mạnh dạn hay nhút nhát, thụ động hay tích cực, thích thể hiện hay khôngthích Và tiếp tục qua những tuần học sau, bản thân chú ý quan sát những biểu hiện

về thái độ học tập, những cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu cóđiều chỉnh phù hợp Nhằm tạo môi trường giúp giáo viên và học sinh tăng cường đọcsách, tôi đã tham mưu với hiệu trưởng đã trang bị, sách thư viện , sách Bác Hồ, SáchLịch sử , và các loại sách trang trí đẹp với nhiều tên gọi khác nhau theo chủ đề : “tủsách Bác Hồ ”; “tủ sách lịch sử ”; “câu đố vui ”; “những con vật đáng yêu”;

“hoa trái bốn mùa”; …thiết kế phân chia nhiều ngăn để sách, truyện nhiều kích cở,vừa tầm các em

Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ lúc nào, giờhọc nào Để việc rèn luyện diễn ra một cách thường xuyên và đạt hiệu quả cao tiếptục qua biện pháp tiếp theo

Giải pháp 5: Rèn kĩ năng sống thông qua giáo dục những phẩm chất đạo đức cho học sinh.

Giáo dục cho các em những chuẩn mực đạo đức về hành vi, thái độ đối với bạn

bè, thầy cô, bản thân mình Ghi nhớ năm điều Bác Hồ dạy cho học sinh, học tập nộiquy của nhà trường, của đội, của lớp Thường xuyên nêu gương người tốt, việc tốt cho các thành viên khác để học tập , phấn đấu

Động viên, khuyến khích, tuyên dương kịp thời những học sinh có sự cố gắng

Kết hợp với hoạt động Đội, Sao thường xuyên phát động thi đua cùng với các chủ đề khác nhau để học sinh rèn luyện học sinh như: “ Em làm kế hoạch nhỏ”, ‘

’Em làm công tác đền ơn đáp nghĩa’’, “ Đàn gà khăn quàng đỏ”, “ Áo ấmđếntrường”, “ Tổ chức sinh hoạt dưới cờ ” Từ đó giáo dục truyền thống hào hùngcủa dân tộc ta một cách sâu rộng đến từng em Để các em noi gương học tập và rènluyện trở thành con ngoan, trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ

Giải pháp 6: Rèn kĩ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học.

Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả bản thân đã vận dụng vàocác môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học; An toàngiao thông để những giờ học sao cho các em được làm để học, được trải nghiệmnhư trong cuộc sống thực

Trong chương trình lớp 5, Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, phápluật xã hội trở thành tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Giáo viênphải sử dụng phương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tậpphong phú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểuphẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ,

vẽ tranh,…Sử dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: học theonhóm, theo dự án, đóng vai, trò chơi,…Và chính thông qua việc sử dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đã được tạo cơ hội để thực

hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Hình thành chocác em kĩ năng giao tiếp như chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, nói lời yêu , đề nghị,

bày tỏ sự thông cảm và chia sẻ Kĩ năng tự nhận thức như biết xác định và đánh giábản thân Kĩ năng xác định giá trị đó là có tình cảm và niềm tin vào các chuẩn mực,hành vi đạo đức đã học kĩ năng ra quyết định giải quyết vấn đề đó là bước đầu biếtlựa chọn và thực hiện cách ứng xử phù hợp với một số tình hình đạo đức đơn giản,phổ biến trong cuộc sống hàng ngày Kĩ năng tư duy phê phán là biết nhận xét đánhgiá các ý kiến, hành động, lời nói, việc làm, các hiện tượng trong đời sống hằng ngàyđối chiếu với các chuẩn mực đạo đức hằng ngày Kĩ năng từ chối , học sinh biết từchối khi bị rủ rê lôi kéo làm những điều sai trái.Kĩ năng hợp tác đó là biết cách hợp