Lí do chọn đề tài - Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục và đào tạo nổ lực đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong hoạt động học tập thìphư
Trang 1I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
- Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục và đào tạo nổ lực đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong hoạt động học tập thìphương pháp dạy học được xem như là cách thức hoạt động của giáo viên trong việc chỉđạo, tổ chức các hoạt động học tập nhằm giúp học sinh chủ động đạt các mục tiêu dạyhọc
- Mĩ thuật là nghệ thuật của thị giác là nghệ thuật tìm ra cái đẹp nên dạy học mĩthuật là tổ chức và thực hiện các hoạt động giúp học sinh nâng cao sự hiểu biết về giáodục thẩm mĩ, rèn luyện kĩ năng để ứng dụng sự hiểu biết thẩm mĩ vào cuộc sống
- Với mục tiêu chung và chương trình cụ thể, dạy học mĩ thuật ở THCS không chỉ là
vẽ mà lấy hoạt động mĩ thuật để nâng cao hiểu biết cho học sinh giúp các em có thêmkiến thức, kỷ năng trong quá trình hoàn thiện nhân cách Đức - Trí - Thể - Mĩ
Vì vậy dạy học mĩ thuật ở bậc THCS tập trung vào 4 phân môn chính:
+ Thường thức mĩ thuật (xem tranh)
Trang 22 Điểm mới của đề tài
II NỘI DUNG
Dạy và học mĩ thuật ở THCS không nhằm đào tạo họa sĩ hay người làm nghệ thuật
mà nhằm giáo dục thị hiếu thẩm mỹ cho học sinh Chủ yếu tạo điều kiện cho học sinhtiếp xúc làm quen và thưởng thức cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp vận dụng cái đẹp vào trongcuộc sống hằng ngày Để làm được điều đó cần hiểu về cách nhìn cách cảm nhận, lý giảihiện tượng sự vật của học sinh hay nói cách khác là ngôn ngữ tạo hình của học sinhTHCS trong bộ môn mĩ thuật, mà cụ thể ở đề tài nghiên cứu này được tìm hiểu thôngqua phân môn vẽ trang trí
Việc tìm hiểu đặc trưng ngôn ngữ tạo hình ở học sinh THCS sẽ giúp cho giáo viêngiảng dạy đánh giá một cách tích cực đúng đắn, gây hứng thú cho cả người học và ngườidạy, tìm ra được phương pháp, cách thức giảng dạy phù hợp đối tượng, lứa tuổi Tuynhiên dạy như thế nào? dạy thật tốt hay bình thường còn phụ thuộc ý thức học tập củamỗi chúng ta
A THựC TRạNG
1 Thực trạng và tình hình.
- Hàm Ninh là một xã nghốo, thuộc xã khó khăn, đa số người dân ở đây phần lớn làlàm nông, học sinh là con em nhà nông cho nên ngoài giờ lên lớp ra các em về nhà phụgiúp công việc cho gia đinh, không có nhiều thời gian để tham gia các hoạt động xã hội.Phong trào hoạt động thẩm mĩ ở địa phương chưa phát triển điều này đã ảnh hưởngkhông nhỏ tới việc học tập của các em
Trang 3- Mĩ thuật là một bộ môn thuộc lĩnh vực nghệ thuật Tuy môn học cung cấp kiếnthức theo những quy định chung, nhưng khi vận dụng giáo viên không nên đòi hỏi hoặcbắt buộc tất cả học sinh phải làm bài như nhau, tuân thủ một cách máy móc, rập khuôntheo cái chung Có thể cùng một mẫu, một đề tài, một nội dung yêu cầu nhưng sản phẩm
sẽ khác nhau về hình, nét, màu sắc, bố cục và cách khai thác đề tài, nội dung Cách nhìn,cách hiểu, cách cảm nhận của mỗi học sinh khác nhau sẽ tạo ra những sản phẩm khácnhau Kết quả học tập của học sinh phụ thuộc vào kiến thức, vào “nghệ thuật truyền đạt”của giáo viên, nhưng quan trọng hơn cả là khả năng cảm nhận của học sinh Bởi lẽ họcsinh có hứng thú thì mới chịu khó suy nghĩ, tìm tòi và thể hiện bằng cảm xúc của mình.Dạy học mĩ thuật không đơn giản là dạy học kĩ thuật vẽ mà còn phải kết hợp dạy học cảmthụ thế giới xung quanh Bắt buộc gò ép học sinh trong học mĩ thuật sẽ dẫn đến khuônmẫu, đồng điệu
- Cần phát huy tính tích cực, độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo của học sinh là tưtưởng chủ đạo của phương pháp dạy học mĩ thuật Kết quả của việc “dạy” là kiến thứcphải “đến”, phải “vào” người học Hơn nữa, học sinh phải là người chủ động tiếp nhậnkiến thức từ giáo viên Khi giảng dạy, giáo viên không chỉ quan tâm đến phương phápdạy của giáo viên mà còn phải chú ý tới phương pháp học của học sinh Do đó dạy học
mĩ thuật ở trường THCS, giáo viên cần lưu ý những điểm sau:
+ Tạo không khí học tập tốt để học sinh háo hức chờ đón bài học
+ Tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, tìm hiểu những vấn đề mà giáo viên giảnggiải
Trang 4+ Tổ chức bài học sao cho học sinh tham gia vào quá trình nhận thức một cách tựgiác.
+ Động viên, khích lệ nhằm giúp học sinh làm bài bằng khả năng và cảm xúc riêng
Khảo sát chất lương HS trước khi áp dụng làm sáng kiến kinh nghiệm
(chỉ khảo sát ở HS lớp 6)
2 Vì sao phải vận dụng nhiều phương pháp dạy học cho HS có hứng thú?
- Tình trạng dạy học thầy đọc, trò chép hoặc giảng giải xen kẽ vấn đáp, giải thíchminh họa bằng tranh, dẫn đến học sinh vẫn quen lối học thụ động, gây khó khăn cho việc
áp dụng lối dạy hoạt động tích cực
- Nhiều giáo viên còn lúng túng, thiếu những phương pháp mẫu cụ thể để thamkhảo, học tập vận dụng phương pháp dạy học tích cực
- Việc kiểm tra thi cử vẫn theo lối cũ, chưa khuyến khích cách học tự học, tự tìm tòi,sáng tạo
- Phương tiện, thiết bị dạy học môn mĩ thuật còn chưa đáp ứng đủ chương trình
- Còn có thể nêu thêm những nguyên nhân khác Đáng chú ý là nhiều giáo viên chưathực sự giác ngộ ý nghĩa việc đổi mới phương pháp dạy học trong mục tiêu đào tạo lớp
Trang 5người mới, năng động sáng tạo phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nên chưaquyết tâm từ bỏ thói quen dạy học theo kiểu truyền đạt kiến thức sách vở, thụ động.
- Không ít giáo viên dạy mĩ thuật theo kiểu chuyên nghiệp: dạy kĩ thuật vẽ là chủyếu, chưa chú ý đến mục tiêu là giáo dục thẩm mĩ cho học sinh nên chưa thực sự pháthuy khả năng độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo của học sinh
- Từ những thực tế trên tôi mạnh dạn chọn đề tài: Một số kinh nghiệm dạy học nâng cao hứng thú cho học sinh học môn Mĩ thuật thông qua phân môn vẽ trang trí.
Để viết sáng kiến kinh nghiệm hi vọng góp một phần cùng quý thầy cô tìm ra nhữngphương pháp tối ưu nhất để giảng dạy phân môn vẽ trang trí có hiệu quả nhất Trang trí
có một vai trò rất quan trọng và là nhu cầu thiết yếu đối với cuộc sống và sinh hoạt củacon người vì vậy trang trí có một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội (Trang trí côngnghiệp, trang trí kiến trúc đô thị, trang trí nội ngoại thất, trang trí trang phục, trang trínghệ thuật….) Phân môn vẽ trang trí ở bậc THCS được đưa vào giảng dạy từ khối lớp 6đến khối lớp 9 Nội dung được chọn lọc hết sức cơ bản đảm bảo trong một tiết học 40 -
45 phút Những bài học nâng cao về kiến thức trang trí, phương pháp thực hành hoặc ứngdụng trang trí trong cuộc sống được sắp xếp học đi học lại nhiều lần giúp cho học sinhnắm vững về kiến thức và kỹ năng trang trí
B NỘI DUNG ĐỀ TÀI
I Dạy học phân môn vẽ trang trí bậc THCS
1 Mục tiêu dạy học phân môn Vẽ trang trí
Trang 6- Vẽ trang trí giúp học sinh có cách nhìn cách cảm nhận về bố cục đường nét, hìnhmảng, màu sắc, đậm nhạt Trên cơ sở đó học sinh có thể tạo ra các họa tiết, các hình trangtrí, bài trang trí đẹp, đồng thời cảm thụ được vẽ đẹp của sản phẩm mĩ thuật
- Vẽ trang trí nhằm phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo, làm giàu cảm xúc thẩm mĩcho học sinh trên cơ sở cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng cơ bản vẽ trang trí Từnhững kiến thức kĩ năng cơ bản đó học sinh có khả năng cảm thụ được vẽ đẹp của thiênnhiên và cuộc sống xung quanh qua những hình tượng được khái quát hoá, điển hình hoábằng ngôn ngữ đặc trưng của hội hoạ là hình mảng, đường nét, màu sắc đậm nhạt được
bố cục theo nguyên tắc của nghệ thuật trang trí
- Vẽ trang trí còn giúp cho học sinh biết vận dụng kiến thức vào thực tiển cuộc sống
và các môn khác ở trường phổ thông
2 Những yêu cầu khi dạy học phân môn Vẽ trang trí.
2.1 Yêu cầu đối với học sinh khi học trang trí.
- Phải có phương tiện để học và thể hiện làm bài trang trí như: bút chì, tẩy, thước kẻ,compa, màu bút dạ, màu sáp, vỡ Tập vẽ hoặc giấy A4
- Nắm được nội dung vẽ trang trí khác với vẽ theo mẫu Mỗi bài học vẽ trang trí đều
có sự khác nhau về mức độ yêu cầu
- Thông qua bài giảng, học sinh biết cách làm một bài trang trí theo đúng phươngpháp (tìm và sắp xếp các mảng hình chính, phụ, tìm chọn và sắp xếp hoạ tiết, tìm đậmnhạt và tìm màu) Học vẽ trang trí học sinh cần có một tư duy sáng tạo và say mê, tìm tòi
để bài vẽ có hiệu quả cao
Trang 72.2 Yêu cầu đối với người dạy.
- Phải nắm chắc chương trình dạy vẽ trang trí của mỗi lớp thông qua các bài cụ thể
- Mỗi bài dạy trang trí phải đảm bảo đúng kiến thức cơ bản, có trọng tâm, mang đặctrưng môn học
- Biết mở rộng kiến thức trong mỗi bài dạy bằng sự hướng dẫn học sinh tìm tòi,sáng tạo (tìm hoạ tiết, tìm bố cục, tìm màu cho hài hoà) Hướng dẫn cách làm bài trang trí
và góp ý kiến từng bài cho học sinh
* Một số hoạ tiết vốn cổ dân tộc:
Trang 8
3 Phương pháp dạy học phân môn Vẽ trang trí.
Nghệ thuật trang trí là một phần không thể thiếu trong việc giáo dục thẩm mĩ chohọc sinh nói chung và chương trình mĩ thuật bậc THCS nói riêng Đối với người dạy vàngười học cần phải nắm vững kiến thức cơ bản về trang trí mới phát huy và nâng caođược năng lực sáng tạo, óc thẩm mĩ vốn có trong mỗi người và uốn nắn được thị hiếu chođúng hướng
Để nâng cao hiệu quả dạy học phân môn vẽ trang trí, ngoài những kiến thức cầnthiết về mặt lý thuyết và một số kỹ năng thực hành, người giáo viên giảng dạy cần phảibiết vận dụng khoa học, linh hoạt những phương pháp dạy học phù hợp với phân môntrang trí
3.1 Phương pháp giảng dạy lí thuyết trang trí.
Trong chương trình dạy phân môn trang trí các lớp 6, 7, 8, 9 không có bài lí thuyếtdành riêng cho một tiết, thường lí thuyết được giảng trước khi học sinh làm bài Thờigian này chỉ chiếm khoảng 15 đến 20 phút Do đó những kiến thức cơ bản giáo viên phảichắt lọc có trọng tâm để truyền thụ cho học sinh Học sinh có thể căn cứ vào đó để làmbài cho có hiệu quả Tuy nhiên giáo viên có thể tổ chức mở rộng kiến thức cho học sinhvào các buổi học tự chọn, ngoại khoá, nói chuyện
Căn cứ vào yêu cầu của bài để giảng cho học sinh, có bài rất cần nhiều thời giannhư: phương pháp bố cục, phương pháp và cách dùng màu trong trang trí, phương phápsáng tác tranh cổ động Dù thời gian dài hay ngắn thì bài lí thuyết dạy trang trí cũng phảilưu ý:
Trang 9Cần xây dựng nội dung trọng tâm bài trang trí: Tìm hiểu khái niệm cơ bản, sử dụngnhững dẫn chứng thực tế, hình ảnh, đồ vật cụ thể có tác dụng và sức thuyết phục cao đểminh hoạ cho khái niệm cơ bản.
Mở rộng nội dung cơ bản bằng những dẫn chứng cụ thể như: cho học sinh quan sáttranh, ảnh, đồ vật, bài làm đúng, sai Giáo viên phân tích và rút ra kết luận Sự liên hệ vớiđời sống thực tế rất cần cho bài học lí thuyết, giáo viên nên có nhiều liên hệ thực tế đểlàm rõ hơn những khái niệm vừa được trình bày Trong chương trình trang trí hầu hết cácbài đều có sự liên hệ đến thực tế Ví dụ: Các bài trang trí cơ bản như hình vuông, hìnhtròn, đường diềm, hình chữ nhật hoặc các bài trang trí ứng dụng như: Kẻ chữ, Trang tríđầu báo tường, Trang trí lọ hoa, Trang trí đĩa tròn,
Trang trí đĩa tròn Trang trí lọ hoa Chữ trang trí
Trang 10Giáo viên có thể sử dụng các bài học cũ của học sinh lớp trước để phân tích và cũngnên tìm tòi chọn một vài đồ vật như: tờ bích báo, lọ hoa bằng gốm, hộp mứt các loại,nhằm giúp học sinh mở rộng thêm kiến thức học trang trí gắn liền với đời sống.
Phần lí thuyết chỉ giúp học sinh nắm vững những khái niệm cơ bản, những dự định
sẽ làm và những kiến thức tạo cơ sở ban đầu cho sự hình thành sáng tạo, tìm tòi để họcsinh vận dụng trong bài trang trí cụ thể, vì vậy bài lí thuyết phải có trọng tâm, giáo viêngiảng giải vừa sức với khả năng nhận thức của học sinh và có nhiều liên hệ thực tế để họcsinh dễ hiểu và dễ làm bài Khi giảng lí thuyết cơ bản, giáo viên nên đặt nhiều câu hỏi,giúp các em nắm chắc hơn bài học và làm cho tiết dạy thêm sinh động
Lí thuyết cơ bản không chỉ dừng ở phần giảng cho toàn lớp mà giỏo viờn cần sửdụng nó khi hướng dẫn góp ý cho từng em Thông qua bài làm của học sinh giáo viên cóthể biết
ngay những phần lí thuyết các em có nắm chắc hay không và trên cơ sở đó góp ý, nhắclại những phần lí thuyết đã dạy, giúp các em sửa chữa, tìm cách giải quyết mới trong bàilàm trang trí
3.2 Phương pháp giảng dạy bài thực hành trang trí.
Hướng dẫn hoc sinh tìm hiểu nội dung bài trang trí:
Nhằm phân biệt bài trang trí thuộc loại nào: trang trí cơ bản hay trang trí ứng dụng,nếu là trang trí cơ bản thì bố cục, hoạ tiết, màu sắc luôn có sự tìm tòi để có một bài vẽtrang trí có bố cục đẹp, hài hoà Còn nếu là bài trang trí ứng dụng thì phải lưu ý đến tínhthực tiễn khi sử dụng như: hoạ tiết, màu sắc, bố cục phù hợp với nội dung yêu cầu sử
Trang 11dụng Mỗi nội dung bài trang trí đều có những kiến thức chủ yếu, thông qua giảng dạynhững kiến thức chủ yếu này giúp học sinh hiểu được lí thuyết, nắm được cách làm Ví
dụ trong bài: Trang trí lọ hoa, chỉ yêu cầu học sinh trang trí trên các lọ hoa sao cho đẹp.
Còn phần tạo mẫu dáng lọ hoa, yêu cầu học sinh tìm kiểu lọ, sao cho có được những kiểu
lọ mới, lạ và đẹp Nội dung bài học rất phong phú, đa dạng song thực tế thời gian khôngcho phép giáo viên giảng giải lí thuyết quá nhiều vì nếu nói nhiều sẽ thiếu thời gian chohọc sinh thực hành Bởi vậy mỗi nội dung bài dạy, giáo viên phải cân nhắc, suy nghĩ đểlựa chọn những kiến thức cơ bản nhất, thiết yếu nhất, trọng tâm nhất sao cho phù hợp vớinội dung yêu cầu và đảm bảo thời gian bài học
b Hướng dẫn học sinh tìm phác thảo:
Tạo thói quen cho học sinh suy nghĩ trước khi tìm phác thảo và bước đầu phải tìmbằng các đường, nét, hình mảng kỉ hà nhằm tạo nên một bố cục hợp lí
Trang 12Những bố cục trên phải được hướng dẫn cụ thể ở phần lí thuyết: cách tìm bố cục,tìm hoạ tiết, tìm hình mảng và vận dụng các thể thức trang trí.
Sau khi tìm bố cục bằng các hình kỉ hà, hướng dẫn các em có thể tìm phác thảo đentrắng để tìm đậm nhạt Vẽ đen trắng để tránh được bố cục không cân đối như: Bố cụcnặng nề (mảng đen quá, to quá) hoặc bố cục lỏng lẻo (các mảng rời rạc
Trên cơ sở các hình bố cục kỉ hà, có thể tìm các hoạ tiết phù hợp với các mảng đó
Ví dụ:
Sử dụng các hoạ tiết cho phù hợp với các mảng kỉ hà phải là những hoạ tiết đơngiản và cách điệu Ví dụ:
Trang 13
Cuối cùng bài trang trí nào cũng phải tô màu nhưng công việc tô màu của học sinhtiểu học khác với tìm màu để thể hiện ở học sinh THCS cần phải hướng dẫn học sinh biếtcách sử dụng màu sắc sao cho hợp lí và hài hoà Có thể sử dụng hoà sắc nóng hay hoà sắclạnh, sử dụng các gam màu trầm hay các gam màu sáng
Trong mỗi bài vẽ trang trí phải tìm màu chủ đạo Từ màu chủ đạo tìm các màu khácđặt vào cho hợp lí và cân nhắc đặt các màu cạnh nhau cho hài hoà Quá trình vẽ một bàitrang trí là quá trình tìm tòi, suy nghĩ để quyết định dùng màu nào cho hợp lí, muốn vậy
HS phải thuộc bảng pha màu, đó là cơ sở để khám phá, tìm ra các màu mới, tạo nên cáchoà sắc đẹp
Một số bài trang trí có bố cục đẹp:
Trang 14
3.3 Các phương pháp dạy học phân môn vẽ trang trí
* Phương pháp quan sát.
- Phương pháp quan sát có một vai trò quan trọng đối với phân môn vẽ trang trí, sử
dụng phương pháp này học sinh được quan sát tìm hiểu đối tượng, tìm ra vẻ đẹp của đối
tượng từ đó có tính chọn lọc tạo điều kiện cho bài vẽ trang trí đẹp hơn Học sinh củng có thể quan sát những công trình kiến trúc, những sản phẩm mĩ thuật ứng dụng, những bàitrang trí cơ bản đến phức tạp, để có cách nhận xét, đánh giá, cảm nhận được tính thẩm
mĩ Từ đó học sinh có kinh nghiệm để làm bài hoặc vận dụng bài trang trí đã học vàothực tế cuộc sống
- Giáo viên phải có sự hướng dẫn cụ thể cách quan sát, phân tích các sản phẩm mĩthuật về bố cục, đường nét, màu sắc… để học sinh có được phương pháp quan sát tốt,góp phần hình thành tính thẩm mĩ, trong cách cách nhìn nhận đánh giá cho học sinh Họcsinh phải có được kĩ năng quan sát mọi sự vật hiện tượng xung quanh để nắm bắt đượcđặc điểm, giúp cho trí tưởng tượng được phát triển phong phú, làm tăng cảm xúc thẩm
mĩ, tránh phảm ánh sai lệch hiện thực cuộc sống Thông qua quan sát, nhận xét góp phầnhình thành thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh , phát huy tính sáng tạo và bồi dưỡng tình cảmtrân trọng cái đẹp
