Chính vì vậy từ năm 2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực” nhằm giúp giáo viên định hướng trong việc lập kế hoạch
Trang 1MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI
TẠI TRƯỜNG MẦM NON
I PHẦN MỞ ĐẦU:
1 Lí do chọn đề tài:
Như Bác Hồ đã nói:
Hiền dữ phải đâu là tính sẳn
Phần nhiều do giáo dục mà nên.
Ý nghĩa của hai câu thơ trên đã giúp chúng ta nhận thức được rằng mỗi đứa trẻ sinh ra và lớn lên đều phụ thuộc vào sự giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội Chính vì vậy từ năm 2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện học sinh tích cực” nhằm giúp giáo viên định hướng trong việc lập kế hoạch giáo dục lồng ghép
để thực hiện rèn luyện cho trẻ một số kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống, hành vi văn minh trong cuộc sống.
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, nhằm xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi thói quen tiêu cực giúp trẻ nhận thức được những hành vi tốt, thái độ đúng đắn và thực hành các kỹ năng thích hợp Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non sẽ mang lại cho trẻ nhiều lợi ích về mặt sức khỏe, sớm có ý thức, khả năng thích nghi với cuộc sống và làm chủ bản thân, hướng đến những điều lành mạnh cho chính mình cũng như cộng đồng.
Trang 2Việc xây dựng giáo dục lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ vào chương trình chăm sóc giáo dục mầm non vô cùng cần thiết và đó cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành học mầm non Kỹ năng sống cho trẻ bao gồm rất nhiều kỹ năng: kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng vệ sinh,
kỹ năng thích nghi với môi trường sống, kỹ năng hợp tác chia sẻ…Dạy kỹ năng sống cho trẻ là truyền cho trẻ những kinh nghiệm sống của người lớn nhằm hình thành cho trẻ có kỹ năng xử lý với những khó khăn trong cuộc sống, trẻ biết vận dụng, biến những kiến thức của mình để giải quyết vấn đề trong cuộc sống một cách tự lập.
Muốn đạt được điều đó người lớn phải tạo cho trẻ một môi trường thực
tế, cụ thể
để trẻ có cơ hội trải nghiệm thực hành Nhưng trên thực tế xã hội hiện nay các gia đình chỉ chú trọng việc dạy trẻ học kiến thức mà quên đi việc hình thành và phát triển các kỹ năng sống cho trẻ, luôn bao bọc, nuông chiều, làm
hộ trẻ khiến trẻ có tính ỷ lại, ích kỹ, không quan tâm đến người khác và các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống hằng ngày rất hạn chế, từ đó dẫn đến khó khăn cho trẻ trong việc xử lý tình huống bất ngờ xảy ra Ở trường, giáo viên chủ yếu đi sâu truyền thụ những kiến thức cho trẻ qua các giờ học, ít chú trọng đến việc rèn các kỹ năng sống cho trẻ, nên hầu hết trẻ chưa có vốn kiến thức về kỹ năng sống.
Là giáo viên mầm non nhiều năm trong nghề, nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng sống đối với sự phát triển của trẻ, tôi đã luôn trăn trở và suy nghĩ làm thế nào để giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi có hiệu quả Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ Tôi nhận thấy rằng đối với trẻ 4- 5 tuổi “ Giáo dục kỹ năng sống” không phải là nói cho trẻ biết thế nào là đúng, thế nào là sai như ta thường làm Các phương pháp cổ điển như
Trang 3bài giảng đi theo những chuẩn mực, cô hỏi trẻ chủ động trả lời sẽ hoàn toàn thất bại vì chúng chỉ cung cấp thông tin, mà từ thông tin và nhận thức đến thay đổi hành vi thì khoảng cách còn rất lớn Giáo dục kỹ năng sống là giúp trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau.
Với những lý do trên, năm học này tôi đã mạnh dạn trao đổi với chị em đồng
nghiệp đề tài: “ Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 4-5 tuổi tại trường mầm non”
2 Điểm mới của đề tài: So với trước đây, điểm mới của đề tài mà tôi đề cập
đến đó là:
- Giáo viên thực sự dạy trẻ hiểu rõ hơn về kỹ năng sống, điều quan trọng là trẻ có ý thức tự giác, tư duy, mạnh dạn, tự tin, độc lập, sáng tạo, linh hoạt, dễ hòa nhập, dễ chia sẻ… hình thành nếp sống văn minh, có hành vi ứng xử, giao tiếp theo quy tắc, chuẩn mực phù hợp.
- Tạo ra một môi trường giao tiếp thật sự cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với
trẻ và giữa trẻ với môi trường xung quanh sẽ tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giải bày tâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ với cô, với bạn bè nhờ vậy
mà giáo viên hiểu trẻ nhiều hơn, trẻ hiểu nhau hơn, từ đó việc hình thành và giáo dục kĩ năng sống cho trẻ có hiệu quả.
* Đối tượng và phạm vi áp dụng đề tài: Một số kinh nghiệm giáo dục kĩ
năng sống cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non
II PHẦN NỘI DUNG:
1 Thực trạng của nội dung nghiên cứu:
Trang 4Năm học 2018 – 2019 bản thân tôi trực tiếp giảng dạy lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi với tổng số trẻ là 39 cháu Trong quá trình thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho trẻ, tôi nhận thấy có một số thuận lợi và khó khăn sau:
1.1 Thuận lợi:
Được tham gia tập huấn chương trình giáo dục kĩ năng sống POKI do phòng tổ chức
Được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của nhà trường trong việc triển khai
kế hoạch nội, dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.
Tổ chuyên môn hoạt động có nề nếp nên bản thân có cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm với chị em đồng nghiệp.
Giáo viên trong lớp có sự phối hợp đồng thuận, nhất trí cao trong việc tổ chức các hoạt động học tập và vui chơi của trẻ.
Các cháu đã có nề nếp học tập và vui chơi liên tục từ các lớp dưới lên nên đã có được một số kiến thức và kỹ năng nhất định.
Luôn được sự quan tâm chia sẻ và ủng hộ của phụ huynh.
1.2 Khó khăn:
Tuy các cháu cùng độ tuổi và được theo học liên tục từ các lớp dưới lên nhưng vẫn còn đa số trẻ chưa mạnh dạn, thiếu tự tin, chưa có tính chủ động Các kỹ năng về nhận thức, sự tự tin, tính tự lập, sự hợp tác, tự phục vụ, quan hệ xã hội, giao tiếp ứng xử, ý thức bảo vệ môi trường… của trẻ không đồng đều.
Đa số trẻ nam hiếu động chưa có ý thức trong các hành vi hành động của mình.
Trang 5Việc xây dựng lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ vào các hoạt động trong ngày chưa xuyên suốt, còn ôm đồm.
Mặt khác do nhận thức của các bậc phụ huynh luôn coi trẻ là “trẻ con”
và hơn thế nữa là họ cưng chiều con quá mức, luôn làm thay trẻ dẫn đến khiến cho trẻ khó hình thành các kỹ năng như lao động tự phục vụ, kỹ năng
tự bảo vệ mình, kỹ năng vệ sinh, kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng bảo vệ môi trường… thậm chí vì sự nuông chìều mà đôi lúc phụ huynh vô tình chấp nhận theo cái sai của con trẻ.
Do tác động của xã hội làm cho trẻ bị ảnh hưởng một số thói quen xấu nên việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ có phần khó khăn.
Qua khảo sát đầu năm kết quả cụ thể như sau;
5 Kỹ năng bảo vệ môi trường 16 41 23 59
1.4 Nguyên nhân:
Trang 6- Do đặc thù của ngành học phần lớn thời gian dành cho công tác trực tiếp CSGD trẻ
nên ít có thời gian nghiên cứu tài liệu nên việc lựa chọn các kỹ năng đưa vào
từng chủ đề dạy trẻ còn chưa khoa học
- Tài liệu về chương trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ chưa được phong phú.
- Một số trẻ được bố mẹ nuông chiều, thường làm hộ trẻ mọi việc.
- Một số trẻ hiếu động, còn chưa chú ý và chưa nghe theo lời hướng dẫn của
2 Các giải pháp chính của sáng kiến:
* Giải pháp 1: Tạo tình huống và xây dựng môi trường giáo dục trong
và ngoài lớp học:
Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mầm non là tư duy trực quan hình tượng, vì vậy những kiến thức, nôi dung giáo dục cho trẻ phải cụ thể, gần gũi, dễ hiểu và trẻ được trãi nghiệm tiếp xúc qua thực tế và thường xuyên như phương châm “mưa dầm thấm lâu” chính vì vậy tôi đã chọn những hình thức để giáo dực trẻ như sau:
- Hình thức tạo tình huống:
Trang 7+ Kỹ năng chào hỏi, giao tiếp:
Đây là một kỹ năng quan trọng và cần thiết nhất của con người như câu tục ngữ đã nói “lời chào cao hơn mâm cỗ” Trước đây tôi cũng thường xuyên dạy trẻ là phải biết chào khách khi có khách đến thăm lớp và phải trả lời câu hỏi khi được hỏi không gật hay lắc đầu Với phương pháp này thì trẻ lớp tôi cũng đã một phần nào biết chào khách nhưng trẻ chỉ hoàn toàn thụ động vào
sự hướng dẫn và nhắc nhỡ của cô giáo không có tính chủ động vì vậy tôi đã thực hiện như sau:
Tôi phối hợp với giáo viên trong trường thường xuyên đến thăm lớp tôi
và đặc câu hỏi về sự quan tâm của mình đối với trẻ để tạo cơ hội cho trẻ có cơ hội thực hành trãi nghiệm cách chào hỏi và giao tiếp, mỗi lần dạo chơi tôi dẫn trẻ đến từng lớp để thăm lớp các anh chị, lớp các em từ đó tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc với nhiều đối tượng qua đó giúp trẻ mạnh dạn trong giao tiếp và phát huy tính tích cực của trẻ nhằm hình thành cho trẻ có tính chủ động trong việc chào hỏi.
+ Kỹ năng bảo vệ môi trường:
Trước giờ hoạt động ngoài trời tôi cố tình tạo một môi trường “bẩn” có nhiều loại rác như: lá cây, hộp sữa, bì ohsi…quanh địa điểm chuẩn bị cho trẻ hoạt động để lồng giáo dục cho trẻ biết phải bỏ rác đúng nơi quy định và biết nhặt rác khi có rác làm cho môi trường bẩn và sau đó tiến hành cho trẻ lao động làm vệ sinh sân trường từ đó tôi đã hình thành thói quen cho trẻ biết tự chủ động trong việc bảo vệ môi trường sân chơi cũng như trong lớp học.
- Hình thức tạo môi trường giáo dục trong và ngoài lớp học:
Với hình thức này tôi kết hợp trao đổi với giáo viên trong trường qua các buổi sinh hoạt chuyên môn bàn bạc đưa ra tầm quan trọng của việc giáo dục
kỹ năng sống cho trẻ mầm non và khuyến khích vận động chị em sưu tầm
Trang 8tranh ảnh có những hành động đúng - sai trang trí trong và ngoài lớp học để giáo dục trẻ Tôi thường xuyên cho trẻ đi dạo chơi tham quan môi trường của các lớp học và gợi ý cho trẻ xem tranh và nhận xét về nội dung bức tranh, từ
đó giáo dục trẻ thực hiện theo hành động đúng và tuyệt đối không bắt chước hành động sai Với những hình ảnh và việc làm như vậy trẻ đã được khắc sâu
và chủ động hơn trong hành động của mình.
Qua thực hiện giải pháp trên tôi thấy trẻ lớp tôi đã tiến bộ rất nhiều trẻ biết chủ động chào khách, mạnh dạn trong giao tiếp, biết nhặt rác khi môi trường bẩn, biết bỏ rác đúng nơi quy định và ý thức được việc làm đúng, sai của mình.
* Giải pháp 2: Xây dựng kế hoạch tuần theo từng chủ đề và lồng ghép
vào các hoạt động trong ngày
- Xây dựng kế hoạch:
Việc xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm góp phần nâng cao chất lượng chương trình chăm sóc trẻ, từ mục tiêu kế hoạch tuần giáo viên có thể đặc ra mục đích yêu cầu cụ thể cho việc thực hiện kế hoạch từng ngày đạt kết quả Vì vậy tôi đã chú trọng đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào trong kế hoạch tuần nhằm giáo dục trẻ một cách có hiệu quả Mỗi tuần tôi chỉ chú trọng đưa vào 1 hoặc 2 tiêu chí và chú ý hơn để rèn luyện cho trẻ còn các tiêu chí khác chỉ nhắc nhở.
Ví dụ: Với chủ đề: Trường mầm non
Tuần 1: Tiêu chí biết chào hỏi, biết cách xưng hô
Tuần 2: Tiêu chí đi lại nhẹ nhàng, không chạy nhảy, leo trèo.
Tuần 3: Tiêu chí biết chủ động chào khách, biết bỏ rác đúng nơi quy định
Trang 9Tuần 4: Tiêu chí biết chủ động rửa tay, lau mặt
Tuần 5: Tiêu chí sắp xếp đồ chơi gọn gàng, đúng nơi quy định
Với việc lên kế hoạch tuần cụ thể không những giúp trẻ thực hiện có hiệu quả mà còn giúp cho giáo viên dễ dàng trong việc quản lý hành động của trẻ.
- Lồng vào các hoạt động trong ngày:
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là một nội dung không có hoạt động tách bạch riêng lẽ mà chủ yếu chỉ lồng ghép vào các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ trong ngày Chính vì vậy để năng cao chất lượng trong việc hình thành kỹ năng sống cho trẻ giáo viên phải thường xuyên tổ chức các hoạt động trong ngày sao cho phù hợp và xuyên suốt Đối với trẻ mỗi hoạt động trong ngày đều nhằm đạt một mục đích giáo dục nhất định và hoạt động nào cũng có ưu thế, tính chất riêng của nó nhưng nó lại hòa quyện và gắn kết với nhau Thông qua các hoạt động trong ngày cô giáo luôn gương mẫu và là người hướng dẫn, gợi ý giúp trẻ phát huy tính tích cực hoặc làm mẫu cho trẻ làm theo Từ đó giúp trẻ biết vận dụng những kiến thức, kỹ năng kỹ xảo vốn có vào thực hành luyện tập một cách linh hoạt và thành thạo Tôi đã lồng ghép vào các hoạt động như sau:
+ Thể dục buổi sáng: Sau khi thực hiện bài tập thể dục, điểm danh xong nếu là ngày thứ hai đầu tuần tôi đưa ra các tiêu chuẩn để thực hiện trong tuần, với những ngày khác còn lại tôi gợi ý để trẻ nhắc lại nhằm khắc sâu tiêu chí cần thực hiện trong tuần.
+ Hoạt động có chủ định: Thông qua hoạt động có chủ định giúp trẻ phát triển đồng đều các lĩnh vực “thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm xã hội,
và thẩm mỹ” Qua việc giáo viên đặt câu hỏi gợi mở hoặc tổ chức cho trẻ chơi trò chơi sẽ tạo cho trẻ sự hứng thú, giúp trẻ phát triển tư duy và pháy huy
Trang 10tính tích cực trong học tập, chủ động phám phá, tìm tòi biết vận dụng vốn kiến, thức kỹ năng vào việc giải quyết các tình huống khác nhau.
Ví dụ: Khi cho trẻ khám phá về một số đồ đồ chơi ở lớp, cô có thể đặc câu hỏi: Những đồ dùng đồ chơi do ai làm ra?
Cô chú công nhân đã vất vả để tạo ra những đồ dùng đồ chơi cho các con
vì vậy khi sử dụng đồ dùng đồ chơi các con phải như thế nào?
Từ đó giáo dục trẻ biết yêu thương kính trọng người đã làm ra đồ dùng
đồ chơi, biết giữ gìn, bảo quản đồ dùng đồ chơi.
Hoặc thông qua hoạt động âm nhạc tôi tổ chức cho trẻ chơi “đoán nhanh hát đúng” tôi tổ chức trò chơi như sau:
Chia trẻ thành hai đội đứng thành hai vòng tròn, cô đúng giữa, cô chỉ tay
về một đội bất kỳ rồi nói ký hiệu của công việc, tiếng kêu hay nơi hoạt động của một con vật nào đó thì đội đó sẽ hát một bài hát đúng với chức năng cô vừa nêu
Ví dụ: Cô nói: “Meo meo” trẻ hát bài “Thương con mèo hoặc vì sao mèo rửa mặt”
“Lội bờ ao” trẻ hát bài “Một con vịt hoặc đàn vịt con”
“Đánh thức mọi người” Trẻ hát bài “Con gà trống”
“Bay thấp thì mưa” Trẻ hát bài “Con chuồn chuồn”…
Thông qua việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi và cách đặt câu hỏi gợi
mở đã giúp trẻ mạnh dạn tự tin, biết diễn đạt câu từ trọn vẹn hình thành cho trẻ những kỹ năng tư duy, phán đoán, phát huy tính tích cực trong mọi hoạt động đồng thời giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Trang 11+ Hoạt động vui chơi (hoạt động góc):
Trẻ được vui chơi trong giờ hoạt động góc sẽ tạo cho trẻ nhiều hứng thú
và đây cũng chính là cơ hội cho trẻ tự thể hiện mình qua các công việc của người lớn Qua đó tôi nhắc nhỡ trẻ về kỹ năng giao tiếp, thái độ trong khi chơi, biết hợp tác chia sẻ cùng nhau để hoàn thành nhiệm vụ.
+ Hoạt động ngoài trời:
Cho trẻ vui chơi ngoài trời sẽ tạo cơ hội cho trẻ được quan sát, ngắm nhìn, trẻ được khám phá trải nghiệm những sự việc, cảnh vật và hiện tượng xung quanh từ đó trẻ có cảm nhận về vẽ đẹp của thiên nhiên, môi trường sống của loài vật xung quanh trẻ sẽ giúp trẻ nhận thức sâu hơn về kỹ năng giữ gìn và bảo vệ môi trường ở trường, lớp, gia đình và nơi công cộng.
Ví dụ: Cho trẻ lao động nhặt rác vệ sinh sân trường, Chăm sóc cây ở góc thiên nhiên…
+ Hoạt động vệ sinh, ăn, ngủ:
Hoạt động vệ sinh ăn ngủ được thực hiện đều đặn, thường xuyên sẽ giúp trẻ có nề nếp thói quen trong sinh hoạt từ đó giúp trẻ có ý thức biết giữ gìn vệ sinh thân thể, lao động tự phục vụ và giữ gìn đồ dùng cá nhân Lúc đầu đến giờ ăn tôi cho trẻ ngồi vào bàn và ổn định bằng cách đặt câu hỏi “bé ngoan bé biết làm gì”? Trẻ trả lời bằng bài thơ:
Bé ngoan bé biết vâng lời
Rửa tay thật sạch mới ngồi vào ăn
Đánh răng sau mỗi bửa cơm
Rửa tay lau mặt bé thơm cả ngày.
