Đặc biệt là đối với bộ môn toán là một môn khoa học tự nhiên, phát huy tính tích cực tự giác của học sinh, phát huy khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh tính tư duy tích cực sán
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU:
1.1: Lý do chọn đề tài:
Các nhà tâm lý học nghiên cứu và chỉ ra rằng hứng thú có một vai trò quan trọng trong quá trình hoạt động của con người Nó là động cơ thúc đẩy con người tham gia tích cực vào hoạt động đó Khi được làm việc phù hợp với hứng thú dù phải khó khăn con người cũng vẫn cảm thấy thoải mái và đạt được hiệu quả cao Trong hoạt động học tập, hứng thú có vai trò hết sức quan trọng, thực tế cho thấy hứng thú đối với các bộ môn của học sinh tỉ lệ thuận với kết quả học tập của các em Đặc biệt
là đối với bộ môn toán là một môn khoa học tự nhiên, phát huy tính tích cực tự giác của học sinh, phát huy khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh tính tư duy tích cực sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập lòng say mê và có ý thức vươn lên trong học tập Bắt nguồn từ định hướng đó giáo viên cần phải học hỏi nghiên cứu, tìm tòi và áp dụng những phương pháp dạy học sao cho phù hợp với từng vùng miền, từng đối tượng học sinh, từng kiểu bài làm cho hiệu quả giờ học đạt cao nhất
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung và tầm quan trọng của môn toán học THCS nói riêng Giáo dục phổ thông nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, không những nâng cao hiểu biết về kiến thức về môn toán mà còn làm cơ
sở cho nhiều môn học khác
Xuất phát từ yêu cầu của việc đổi mới phương pháp là phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh Học sinh phải là chủ thể của hoạt động học, dưới sự thiết kế, giám sát và hướng dẫn của thầy giáo thì học sinh phải chủ động thi công, giải quyết vấn đề thông qua trao đổi, tranh luận Có như vậy các em mới có điều kiện khắc phục khó khăn tiếp nhận kiến thức mới Xuất phát từ tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 7 là lứa tuổi nhạy cảm hiếu động ham thích tìm tòi và khám phá Nếu giáo viên gây được
Trang 2hứng thú trong bài dạy sẽ tạo cho học sinh sự phấn chấn, hào hứng để tiêp thu bài học một cách có hiệu quả
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy và tìm hiểu thực tiễn tại trường THCS tôi thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững được kiến thức cơ bản của phân môn Hình học, chất lượng bộ môn vẫn còn thấp, các bài kiểm tra, bài thi còn chưa đạt yêu cầu Bằng thực tiễn trong giảng dạy và tìm hiểu đã có những ý kiến như: phân môn hình học khó tiếp thu, lượng kiến thức trong giờ học còn nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn, đòi hỏi các em phải có đầu óc tưởng tượng, phán đoán, suy luận thật chính xác khi đó việc tiếp thu bài học mới có hiệu quả Điều đó nãy sinh trong tôi những trăn trở: Làm thế nào để nâng cao chất lượng bộ môn? Làm thế nào để học sinh hứng thú, say mê trong khi học? Có biện pháp gì để tạo hứng thú say mê tìm tòi sáng tạo, vận dụng những gì đã học vào thực tiễn? Với mong muốn tìm ra những đáp án đó, đã thúc
đẩy tôi chọn và nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm “Một số giải pháp tạo hứng thú
cho học sinh học phân môn hình học lớp 7”
1.2 Điểm mới của sáng kiến:
Giáo viên cần giúp cho học sinh thấy được ý nghĩa và vai trò của các kiến thức môn học đối với cuộc sống, tăng cường thời lượng, chất lượng thực hành cho bộ môn, nắm vững lý thuyết, luôn có sự vận dụng các kiến thức đó học vào cuộc sống và giải quyết các tình huống trong đời sống theo các khía cạnh khác nhau Cần có những bài giảng nêu vấn đề, những giờ thảo luận trên lớp, những trò chơi mang tính chất giáo dục để kích thích hứng thú học tập cho các em Quá trình kích thích hứng thú không chỉ diễn ra ở bài giảng này hay bài giảng khác mà cần phải diễn ra trong suốt quá trình Do đó, trong quá trình giảng dạy, người giáo viên cần tạo ra các hoàn cảnh nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh, tăng tính tích cực của trí tuệ Giáo viên tìm tòi được các biện pháp trong quá trình giảng dạy để tạo ra sự hứng thú học tập của các em trong khi học phân môn hình học lớp7 Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn toán nói riêng và chất lượng đại trà nói chung
Trang 32.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:
Trong trường THCS môn Toán được coi là môn khoa học luôn được chú trọng nhất và cũng là môn có nhiều khái niệm trừu tượng Đặc biệt là môn Hình học lớp 7, học sinh bước đầu làm quen các phương pháp trong chứng minh hình học, muốn chứng minh phải quan sát hình vẽ, ghi giả thiết, kết luận, phải biết suy luận từ những điều đã biết để đi đến những điều cần chứng minh Điều đáng quan tâm là giáo viên phải giúp học sinh, biết hình thành cho các em con đường chứng minh toán học, biết nhìn nhận hình vẽ để chứng kiến thức, lựa chọn kiến thức để giải quyết lượng bài tập trong một tiết học phong phú và nhiều dạng so với nội dung lý thuyết mới học nhưng vẫn đảm bảo yêu cầu chặt chẽ, lôgic
Trong phân môn Đại số các dạng bài tập thường có cách làm rất rỏ ràng và thường đã có sẵn thuật toán học sinh chỉ việc vận dụng toán vào giải chẳng hạn như khi thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân chia hai số hữu tỉ, khi chia đa thức một biến đã sắp xếp
Còn với phân môn Hình học thì lý thuyết ít lại trừu tượng, ít đưa ra các hướng
đi nên học sinh rất khó để có thể định hướng cách làm Hơn nữa sự chênh lệch giữa kiến thức và lượng bài tập với thời gian luyện tập cho học sinh lại quá lớn Do đó, rất khó khăn trong việc chọn bài tập cho học sinh làm ở nhà, chọn bài để hướng dẩn trên lớp sao cho đầy đủ kiến thức cơ bản mà sách yêu cầu Học sinh khó khăn trong việc lập luận, suy diễn lôgic đã tạo nên thái độ miễn cưỡng, chán nản của các em Trong một tiết luyện tập thường học sinh vận dụng một cách máy móc, hoặc chỉ dựa vào những bài tập mẫu, bài sửa của giáo viên và của các bạn trong lớp sao chép lại, những bài tập khó hay bài tập không có bài mẫu thì các em để trống, không chịu suy nghĩ dần già tự cho mình tính lười, không học hỏi, không biết phân tich xem bài toán đó mình đã gặp hay chưa, có thuộc dạng mình đã học hay không nó nâng cao thêm điều
gì Từ những bài toán đầu tiên dễ đến những bài toán khó, từ ý thức lười nhắc đến không có ý thức làm bài tập, càng ngày càng không yêu thích môn học, dẫn đến ghét,
Trang 4học sút và cuối cùng là học kém có một số học sinh vì sợ giáo viên nhắc nhỡ nên vẫn làm bài tập tuy nhiên việc làm bài tập cho có lệ Từ đó, nhiều em không nắm được kiến thức cơ bản, làm bài tập về nhà chỉ để đối phó, lúng túng trong việc chọn và sử dụng dụng cụ để vẽ hình, không biết vẽ hình bắt đầu từ đâu…
Điều này cho thấy, để tạo hứng thú cho học sinh trong việc học phân môn hình học, giáo viên phải bỏ nhiều công sức để nghiên cứu, chọn lựa cách soạn giảng dễ hiểu nhất, phù hợp đối tượng nhất, hiệu quả nhất
Qua điều tra mức độ hứng thú đầu năm 2019 - 2020 của 2 lớp 7A như sau:
Lớp Sĩ số
Số HS có hứng thú Số HS không có hứng thú
2.2: Các giải pháp thực hiện:
Rõ ràng ngay từ bước chân của giáo viên vào lớp, thái độ vui vẻ thân mật đối với học sinh, việc đánh giá công bằng trong kiểm tra miệng cũng là những yếu tố góp phần tạo nên không khí hào hứng chung của cả lớp để chuẩn bị bước vào bài học mới, bên cạnh đó giáo viên cần phải giải quyết những thắc mắc hay những vấn đề học sinh chưa rỏ cũng tạo cho các em tâm lý thoái mái và tinh thần chuẩn bị bước vào bài học mới Tuy nhiên, sự hứng thú học tập của học sinh chỉ thực sự bắt đầu với phần giới thiệu bài mới
1/ Giải pháp thứ nhất là gây hứng thú từ việc giới thiệu bài học mới:
Nhìn chung trong tất cả các tiết dạy trước hết giáo viên phải xác định đúng kiến thức cơ bản nhất của tiết học , đó là một khái niệm( định nghĩa) hoặc 1 tính chất(định lý) hoắc một phương pháp( quy tắc) Trên cơ sở đó giáo viên chọn cách nhập vào
Trang 5bài tùy đối tượng học sinh , tùy thuộc vào dạng bài học để có thể linh hoạt một cách sáng tạo qua một số cách vào bài
Đây là vấn đề không kém phần quan trọng vì vấn đề mà giáo viên đặt ra càng khó khăn liên quan đến toán học, gây được sự tò mò của các em bao nhiêu thì nhu cầu cần khám phám, chiếm lĩnh kiến thức càng lớn, tuy nhiên vấn đề đặt ra phải có cơ sở
và phải tạo được niềm tin cho các em Sau đó cho các em dự đoán các khả năng xảy
ra, hay các cách trả lời khác nhau muốn biết bạn nào dự đoán đúng hay trả lời đúng thì phải nắm được kiến thước bài học hôm nay có như thế mới tạo cho các em tâm lý thoải mái tự tin trước khi vào học bài mới Thông thường dựa vào dạng bài mà giáo viên có thể lựa chọn các cách vào bài:
- Thông qua việc kiểm tra bài cũ
- Kết hợp với việc ôn tập lại kiến thức trong chương
- Dựa vào bài tập
- Dựa vào một số ứng dụng trong đời sống hay trong kỹ thuật
- Dự đoán các trường hợp có thể xảy ra như thế nào
- Giới thiệu cách giải khác so với các cách đã học tiết trước
- Nêu tình huống tìm hiểu giải quyết một vấn đề nào đó thì cần nắm kiến thức nào trong tiết học này
VD1: Khi dạy bài: Trường hợp bằng nhau của tam giác góc - cạnh - góc: giáo
viên làm như sau:
- Sau khi kiểm tra bài cũ: Nêu trường hợp bằng nhau cạnh - góc – cạnh xọng
- Giáo viên vẽ tam giác ABC và tam giác A’B’C rồi biểu diễn , BC = B’C’,
- Hỏi 2 tam giác trên có bằng nhau không? Vì sao?( Tạo tình huống có vấn đề)
- Yêu cầu học sinh dự đoán các trường hợp có thể xảy ra?
- Muốn biết bạn nào dự đoán đúng chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay
Trang 6VD2: Khi dạy bài Tính chất ba đường trung tuyến của tam giác, giáo viên chuẩn
bị một tấm bìa hình tam giác và một giá đở có kim nhọn, yêu cầu học sinh đặt tấm bìa trên kim nhọn sao cho tấm bìa nằm thăng bằng trên giá nhọn, sau đó giáo viên đặt tấm bìa lên sao cho tấm bìa vẫn nằm thăng bằng rồi nêu vấn đề đặt ra?
- Tại sao ta có thể tìm được điểm đặt làm cho tấm bìa đó nằm thăng bằng, đó là điểm nào ?
VD3: Khi dạy bài Tính chất đường trung trực của một đoạn thẳng
Giáo viên nêu câu hỏi kiểm tra bài cũ: Nêu định nghĩa đường trung trực của một đoạng thẳng? Vẽ đường trung trực của đoạn thẳng AB?
Sau khi thực hiện xong các yêu cầu trên, giáo viên lấy điểm M nằm trên đường trung trực đó rồi yêu câu học sinh dự đoán độ dài hai đoạn thẳng MA và MB?
Từ đó giáo viên đặt vấn đề vào bài học mới
2/ Giải pháp thứ hai là gây hứng thú trong việc xây dựng kiến thức mới
Trong quá trình giải quyết vấn đề và xây dựng kiến thức mới thì học sinh tự xác định kiến thức dưới sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên nên câu hỏi hay bài tập đưa ra phải có thời gian nhất định để cho tất cả học sinh tư duy hay cùng làm, sau đó mới yêu cầu trả lời và cùng đi đến kết quả Muốn vậy thì hệ thống câu hỏi phải rỏ ràng, dễ hiểu, gây ấn tượng, nhớ lâu, các bài tập đưa ra phải được lựa chọn đặc trưng, phù hợp, tránh những câu hỏi vụn vặt, hoặc quá khó, bài tập quá phức tạp, rườm rà, các câu hỏi gợi mở, câu hỏi tổng quát Trong thời gian học sinh tư duy làm bài tập giáo viên cần chú ý bao quát lớp để cần thiết có thể yêu cầu học sinh yếu hoặc lười học phải trả lời theo một mức độ nào đó nhằm kích thích cho các em có thói quen tập trung vào xây dựng nội dung bài học, thông thường giáo viên yêu cầu học sinh yếu đọc định nghĩa, tính chất hay nêu các yếu tố đã bằng nhau của hai tam giác
Khi dạy bài Trường hợp bằng nhau thứ ba của tam giác góc- cạch - góc
Sau khi yêu cầu học sinh vẽ tam giác ABC có góc B = 600, BC = 4em,
Trang 7góc C = 400 ở ?1, giáo viên yêu cầu học sinh yếu lên bảng đo độ dài cạnh AB và cạnh A’B’, so sánh AB và A’B’
Khi giáo viên yêu cầu tất cả học sinh làm ?2, nên cho học sinh yếu nêu các yếu tố
bằng nhau đã biết của hai tam giác
*Cần hình thành cho các em phương pháp phân tích đi lên, đây là phương pháp đặc trưng trong việc giải phân môn hình học
VD: Cho tam giác ABC, M là trung điểm của BC Trên tia đối của tia MA lấy
điểm E sao cho ME = MA Chứng minh rằng AB // EC?
Dựa vào sơ đồ phân tích đi lên đó giáo viên hướng dẫn học sinh cách chứng minh, dần dần hình thành cho hoc sinh thói quen lập sơ đồ phân tích rồi chứng minh hình học.
3/ Giải pháp thứ ba là tạo hứng thú cho học sinh khi vẽ hình
- Học phân môn Hình học thì một yếu tố rất quan trọng là học sinh phải biết vẽ hình Thế nhưng vẽ ra sao? Yếu tố nào trước? Yếu tố nào sau? Ký hiệu như thế nào? Khi vẽ thì cần dụng cụ gì cho thích hợp? Điều này học sinh cần có một quá trình rèn
Phương pháp phân tích như sau
AB // EC
BAM = CEM và ở vị trí so le trong
ABM = ECM ( c.g.c)
AM = ME ( gt) ; M1 = M2 ( hai góc đối đỉnh) ; BM = MC (gt)
E
M
C B
A
Trang 8luyện lâu dài dưới sự chỉ dẫn của giáo viên ngay từ khi các em làm quen kiến thức mới
- Khi vẽ hình cần xác định cho học sinh vừa đọc vừa vẽ, cần bổ sung các yếu
tố phụ và biết biểu diễn các ngôn ngữ sang ký hiệu hình học
- Để thực hiện những điều đó giáo viên phải lựa chọn cách vẽ để hướng dẫn học sinh vẽ hình Cụ thể:
+ Rèn cho học sinh có thói quen ký hiệu trên hình vẽ các trường hợp: Điểm, các đoạn thẳng bằng nhau, các góc bằng nhau, các trường hợp vuông góc, bổ sung các yếu tố phụ trên hình…
+ Hướng dẫn học sinh cách sử dụng các dụng cụ:
Êke: Vẽ góc vuông, hai đường thẳng song song…
Compa: Vẽ đường tròn, hình tròn, hai đoạn thẳng bằng nhau, … Thước thẳng: Vẽ đường thẳng…
- Một yếu tố gây nhiều hứng thú nhất khi học hình học đó là sử dụng phấn màu khi trình bày hình vẽ trên bảng giáo viên nên sử dụng phấn màu hợp lý ở các điểm đặc biệt, đường đặc biệt giúp học sinh dễ phát hiện kiến thức từ hình vẽ Giáo viên vừa thuyết trình vừa thể hiện từng bước vẽ lên bảng học sinh quan sát và thực hiện theo vào vở
Tóm lại, các bài tập hình học đều yêu cầu học sinh vẽ hình, nên khi vẽ các em phải đọc kỹ bài, đọc đến đâu vẽ đến đó, vẽ rõ ràng và dùng đúng và phù hợp các dụng
cụ vẽ, biểu diễn các yếu tố bằng nhau trên hình vẽ từ đó học sinh trả lời yêu cầu đề bài Đặc biệt phải hình thành cho học sinh thói quen phân tích kỹ đề bài, định hướng
vẽ và dự đoán các trường hợp xảy ra, không nên vẽ hình đặc biệt, điểm đặc biệt
Chẳng hạn:
+ Cho tam giác ABC thì vẽ không nên vẽ cân, vuông hay đều
+ Cho M là điểm nằm giữa AB thì không nên lấy tại trung điểm của AB
Trang 94 /Giải pháp thứ tư là tạo hứng thú cho học sinh khi sử dụng các phương tiện, thiết bị, các dụng cụ trực quan
Tùy thuộc theo nội dụng kiến thức bài học để tổ chức cho học sinh sử dụng linh hoạt những phương tiện, thiết bị dạy học như: sách giáo khoa, bảng lớp , vở nháp, dụng cụ trực quan, phiếu học tập, cũng như vấn đề phân nhóm học sinh học tập trên lớp Phải tận dụng tối đa việc sử dụng các thiết bị dạy học hiện có hoặc tự làm
VD: Khi dạy bài Hai đường thẳng vuông góc yêu cầu học sinh dùng giấy gấp để
phát hiện hai đường thẳng vuông góc, và khi có một góc vuông thì các góc còn lại cũng là góc vuông
Sau khi nắm được định nghĩa đường trung trực của đoạn thẳng, yêu cầu các em gấp giấy để xác định đường trung trực của đoạn thẳng AB
VD: Khi dạy bài Định lý Py- ta – go (t 1 ):
- GV chuẩn bị 2 tấm bìa hình vuông có cạnh bằng a + b bằng giấy màu xanh, lấy giấy trắng cắt 8 tam giác vuông bằng nhau có độ dài các cạnh góc vuông là a và b, độ dài cạnh huyền là c Mặt sau các tấm bìa gắn sẳn các nam châm ( băng dán 2 mặt) để có thể trực tiếp việc gép hình lên bảng
- Gv có thể cho 1 học sinh lên bảng gép hình thực hiện theo yêu cầu của ?2 sách giáo khoa
- Học sinh dưới lớp quan sát và trả lời câu hỏi sách giáo khoa
Ưu điểm của việc thực hiện trên nhằm tạo hình ảnh trực quan cho học sinh dễ quan sát đồng thời tạo được sự chú ý cao của các em qua đó tạo sự hứng thú trong việc lỉnh hội kiến thức mới.
5/ Giải pháp thứ năm là tạo hứng thú cho học sinh trong việc tổng kết bài học , chương học:
Đối với môn hình học sau mỗi phần hoặc mỗi chương giáo viên phải hệ thống hóa kiến thức trong chương để tạo hứng thú cho các em thông qua bản đồ tư duy: Yêu cầu học sinh điền vào những chổ trống, việc làm này cho thấy được sự liên quan giữa
Trang 10các kiến thức, các phần đã học nó giúp học sinh ghi nhớ một cách thuận lợi và dễ
hiểu thông qua bản đồ tư duy.
VD: Tổng kết chương II : Tam giác:
Giáo viên chuẩn bị các slides trên phần mềm Microsoft Power Point, rồi đưa ra các câu hỏi để hoàn thiện vào bảng, các câu hỏi phải phù hợp với từng đối tượng học sinh ,nêu các nội dung chính được học trong chương, yêu cầu điền trường hợp bằng nhau tương ứng với hình vẽ, hoặc chỉ vào hình ứng với nội dung cho trước nhằm gây hứng thú cho các em trong tiết học
