Bồi dưỡng nhân tài cho đất nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục, xem trọng “ hiền tài là nguyên khí quốc gia” công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Người ta thường nói: Để phá hủy bất kỳ một quốc gia nào đó không cần phải sử dụng bom nguyên tử hoặc tên lửa tầm xa mà chỉ cần hạ thấp chất lượng giáo dục và cho phép gian lận trong các kì thi của sinh viên Bởi lẽ bệnh nhân sẽ chết dưới bàn tay cuả các bác sĩ của nền giáo dục ấy Tòa nhà sẽ sụp đổ dưới bàn tay của các kĩ sư của nền giáo dục ấy.Tiền sẽ bị mất trong tay của của các nhà kinh tế và kế toán của nền giáo dục ấy Công lý sẽ bị mất trong tay các thẩm phán của nền giáo dục ấy.Sự sụp đổ của giáo dục là sự sụp đổ của một quốc gia Như vậy có thể nói rằng ” Giáo dục làm nên tất cả”
Trong giai đoạn đổi mới đất nước, Đảng ta chủ trương đẩy mạnh hơn nữa công tác giáo dục, và coi đây là là một trong những yếu tố đầu tiên, yếu tố quan trọng góp phần phát triển kinh tế-xã hội Mục tiêu của giáo dục là: “ Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” Bồi dưỡng nhân tài cho đất nước là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục, xem trọng “ hiền tài là nguyên khí quốc gia” công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS hiện nay được thực hiện nghiêm túc và có chất lượng trong những năm qua Bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm vụ then chốt trong mỗi nhà trường, là thành quả để tạo lòng tin với học sinh và phụ huynh và là cơ sở tốt nhất để thực hiện xã hội hóa giáo dục
Là một giáo viên đã nhiều năm công tác tại trường miền núi với đối tượng gần như 100% là học sinh con em đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều Với nhiều khó khăn trong công tác giữ vững chất lượng đại trà nói chung , trong công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh mũi nhọn bộ môn nói riêng, nhưng bản thân đã luôn
cố gắng và thu được một số kết quả khả quan trong công tác bồi dưỡng
Với mong muốn công tác bồi dưỡng đạt kết quả tốt hơn, góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn của trường và
Trang 2địa phương, rút ngắn khoảng cách học sinh giỏi bộ môn giữa vùng khó khăn so
với vùng thuận lợi nên bản thân xin được mạnh dạn chia sẽ: “ Một số kinh
nghiệm nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi môn Sinh học 8 đối với học sinh Bru – Vân Kiều”
2 Điểm mới của đề tài.
Đề tài chỉ ra những giải pháp cơ bản từ khâu lựa chọn đội tuyển, xây dựng chương trình, kế hoạch bồi dưỡng , kế hoạch ôn luyện giải đề kiểm tra, từng bước phù hợp với đối tượng học sinh dân tộc Bru – Vân Kiều (nó khác nhiều so với đối tượng học sinh vùng thuận lợi); Các tài liệu giáo viên và học sinh cùng nghiên cứu
và tìm hiểu; Khung thời gian bồi dưỡng để phù hợp với đối tượng học sinh có tư duy còn nhiều hạn chế; Mối liên hệ, phối hợp của giáo viên với phụ huynh; Mối liên hệ giữa học sinh và giáo viên bồi dưỡng; Sự phối hợp giữa các tổ chức trong trường, hội khuyến học xã về chế độ động viên khen thưởng
3 Phạm vi của đề tài.
Bài viết chỉ đề cập đến một số kinh nghiệm cho giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi môn sinh học 8 đạt kết quả cao với đối tượng là học sinh dân tộc Bru – Vân kiều
Trang 3II PHẦN NỘI DUNG
1 Thực trạng
Các em học sinh dân tộc Bru – Vân Kiều từ khi sinh ra đến khi cắp sách đến trường các em đã gặp nhiều thiệt thòi trong cuộc sống Ngôi trường là nơi duy nhất để các em vui chơi, nơi các em được học, được nói lên những suy nghĩ và ước mơ của mình Là một giáo viên công tác đã lâu trên địa bàn, tôi hiểu rất rõ đối tượng học sinh nơi đây.Vì vậy trong dạy học tôi luôn động viên, giúp đỡ để các
em có thêm động lực vươn lên, vượt qua khó khăn để học tập tốt với mong muốn đóng góp vào sự thành công trong tương lai của các em, khi các em tiếp tục theo đuổi con đường học tập
Qua thực tế dạy học và trao đổi với các bạn đồng nghiệp trong việc tìm hiểu đối tượng học sinh dân tộc, tôi thấy trong quá trình học tập bộ môn sinh học 8 nói riêng và một số môn học khác nói chung học sinh còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế Đặc biệt trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi sinh học 8 với đối tượng là học sinh dân tộc Bru-Vân Kiều thì càng gặp nhiều khó khăn hơn Sau đây tôi xin chỉ ra một số thuận lợi và khó khăn khi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi môn sinh
8 với đối tượng học sinh dân tộc Bru – Vân Kiều
a Thuận lợi
Được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của BGH nhà trường
Giáo viên giảng dạy bộ môn công tác lâu năm, có nhiều kinh nghiệm trong công tác dạy học, hiểu rõ đối tượng mình tác động, được đào tạo vượt chuẩn, có trình độ chuyên môn vững vàng, có ý thức trách nhiệm đặc biệt có lòng đam mê với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Cơ sở vật chất của nhà trường ngày càng được đầu tư, đảm bảo cho việc học của con em dân tộc Phụ huynh bước đầu đã có sự quan tâm đến công tác học tập của con em mình
Trang 4Chính quyền địa phương , hội khuyến học xã đã có chế độ động viện kịp thời đối với giáo viên và học sinh đạt giải qua đó khuyến khích việc dạy và học của giáo viên và học sinh
b Khó khăn
Khó khăn trong công tác lựa chọn đội tuyển: Số lượng học sinh lớp 8 của trường ít, năng lực các em hạn chế Thông thường năng lực của các em mới ngang mức Trung Bình so với học sinh vùng thuận lợi
Ý thức tham gia bồi dưỡng của các em chưa cao, không tích cực hợp tác với giáo viên khi tham gia bồi dưỡng vì sợ học nhiều và mệt
Việc học tập của các em thụ động, chữ viết sai phương ngữ nhiều, khả năng tìm hiểu và tìm kiếm tài liệu phục vụ cho việc học bồi dưỡng là không có phụ thuộc hoàn toàn vào tài liệu giáo viên cung cấp
Khả năng tính toán chậm, khả năng vận dụng kiến thức còn yếu, suy luận logic còn hạn chế
Hầu hết học sinh tham gia bồi dưỡng đều ở xa trường Các em phải đi bộ đến trường để tham gia bồi dưỡng Điều này đã gây rất nhiều khó khăn cho công tác bồi dưỡng của giáo viên Giáo viên phải đi chở học sinh nếu muốn bồi dưỡng vào thời gian trái buổi
Đối với giáo viên dạy bồi dưỡng: vừa phải bảo đảm chất lượng đại trà, vừa phải hoàn thành chỉ tiêu chất lượng mũi nhọn và công tác kiêm nhiệm, cường độ làm việc quá tải nên việc đầu tư cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cũng có phần bị hạn chế
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tôi xin được thống kê số liệu về kết quả BDHSG cấp huyện của trường qua các năm trước đây và chất lượng khảo sát đầu năm để lựa chọn đổi tuyển như sau:
+ Chất lượng bồi dưỡng HSG cấp huyện của trường nói riêng và các trường miền núi nói chung thường xếp vị thứ cuối cùng của cấp học: Thường xếp vị thứ
từ 22 trở lên trên 29 đơn vị
Trang 5+ Chất lượng khảo sát bộ môn đầu năm hoc:
Qua số liệu trên cho thấy chất lượng bồi dưỡng HSG của trường cũng như chất lượng khảo sát đầu vào của bộ môn còn nhiều hạn chế.Vậy làm thế nào để khắc phục những hạn chế trên? Làm thể nào để cải thiện chất lượng học sinh giỏi
bộ môn với đối tượng là học sinh dân tộc Bru -Vân Kiều ? Đó là những câu hỏi
mà bản thân người giáo viên trực tiếp giảng dạy như tôi đã trăn trở qua nhiều năm Sau đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã làm để khắc phục những hạn chế trên
2 Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng HSG
Giải pháp 1 Đối với lãnh đạo nhà trường
Phân công chuyên môn một cách hợp lý (trên cơ sở lấy phiếu thăm dò nhu cầu bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn của giáo viên), chọn lựa những giáo viên có năng lực chuyên môn giỏi, có kinh nghiệm, có tinh thần trách nhiệm, cố gắng phân công theo hướng ổn định có tính kế thừa và phát huy kinh nghiệm
Ban giám hiệu có lịch chỉ đạo, kiểm tra đôn đốc, động viên giáo viên và đội
tuyển bồi dưỡng kịp thời, trang bị sách nâng cao, tài liệu tham khảo cho giáo viên được phân công bồi dưỡng
Có những chế độ động viên, khuyến khích, kịp thời đối với giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi
Có những phần thưởng xứng đáng cho giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng đạt giải nhằm kích thích việc bồi dưỡng của giáo viên và học sinh trong những năm tiếp nối
Giải pháp 2: Đối với giáo viên dạy bồi dưỡng
Xác định công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu là một quá trình lâu dài và phải quyết tâm cao đặc biệt là với đối tượng học sinh dân tộc Bru
Trang 6– Vân Kiều Do vậy để công tác bồi dưỡng có hiệu quả giáo viên cần làm tốt các công việc sau:
Thứ nhất: Lựa chọn đội tuyển
Chúng tôi tiến hành thăm dò ý kiến của các em từ cuối năm học lớp 7, xem các em có nhu cầu, nguyện vọng bồi dưỡng hay không, sau đó chúng tôi động viên khuyến khích thêm Thông thường chúng tôi lựa chọn những em có nhu cầu học tập, có thể có năng lực học tập Trung bình nhưng ngoan, ý thức tốt , cần cù, chăm chỉ (bởi lẽ ở ngôi trường chúng tôi học sinh có năng lực học tập Giỏi, Khá rất hiếm Một vài năm học trước cũng có 1 số em có năng lực Khá nhưng các em không có nhu cầu bồi dưỡng và các em thường trốn khi chúng tôi gọi đi bồi dưỡng) Tôi nhớ năm 2015-2016 tôi có tham gia bồi dưỡng HSG, em học sinh đó
có năng lực học tập cũng khá tốt nhưng em không thích tham gia bồi dưỡng (em không có nguyện vọng tham gia bồi dưỡng môn nào hết).Chính vì vậy khi tôi gọi
em đi bồi dưỡng em không đi Có những lần về nhà gọi em , tới nhà em thì trong nhà bảo em ở nhà mệ ngoại, tới nhà mệ ngoại thì bảo ở nhà mệ nội, tới nhà mệ nội thì không có, cuối cùng tôi quay trở về nhà em, linh tính mách bảo thế nào tôi gọi
em và đi thẳng vào nhà thì em và cả nhà đang ngồi xem phim trong nhà Em bảo
em không thích và chẳng có ai thuyết phục nổi em.Tôi thực sự không biết nói gì nước mắt cứ thế rơi Từ những thực tế tôi trải qua và từ những ý kiến của đồng nghiệp cũng như các thế hệ giáo viên bồi dưỡng trước.Tôi nhận ra rằng công tác lựa chọn đội tuyển ở đây nên lựa chọn những em có ý thức học tập, siêng năng và hợp tác với giáo viên bồi dưỡng và nếu có năng lực nữa thì càng tốt
Thứ hai: Xây dựng lại chương trình bồi dưỡng phù hợp đối tượng học sinh.
Trên cơ sở chương trình khung của hội đồng bộ môn, giáo viên cần biên soạn lại chương trình, nội dung chuyên đề bồi dưỡng cho phù hợp với đối tượng học sinh Theo phương châm càng rõ ràng, cụ thể càng tốt Khi biên soạn các chuyên đề cần chú ý nên soạn chuyên đề từ đơn giản đến phức tạp để tạo sự thích
Trang 7thú cho học sinh và đặc biệt cách biên soạn như vậy phù hợp với đối tượng học sinh dân tộc Xác định rõ trọng tâm kiến thức giảng dạy cho từng chuyên đề để tránh sự trùng lặp Tinh giản những nội dung mở rộng quá khó đối với trình độ của các em, rút bớt những nội dung giảm tải để giảm bớt áp lực cho các em Đặc biệt đối với mỗi chuyên đề tôi xây dựng lại hệ thống câu hỏi tương ứng cho các
em học và ôn tập
Thứ ba: Về tài liệu bồi dưỡng:
Học sinh dân tộc điều kiện hoàn cảnh khó khăn nên giáo viên phải cung cấp hoàn toàn tài liệu và dụng cụ học tập cho các em ( từ sổ gi chép, vở nháp, bút viết ) Đặc biệt cuốn tài liệu quan trọng nhất mà tôi thường nói với các em chính
là cuốn sách sinh học 8, hướng dẫn các em trả lời tất cả các câu hỏi trong sách giáo khoa, đặc biệt không thể bỏ qua mục “Em có biết?” ở cuối mỗi bài học Ngoài ra cho các em tham khảo một số tài liệu trong cuốn bồi dưỡng học sinh giỏi sinh 8 do nhà xuất bản đại học quốc gia đại học Hà Nội Đồng thời cho các em tham khảo một số đề thi học sinh giỏi trong những năm học trước của huyện Lệ Thủy và các huyện bạn
Thứ tư: Về thời gian bồi dưỡng:
Để chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi có hiệu quả thì giáo viên phải có
kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi liên tục và đều đặn, không dồn ép quá nhiều ở tháng cuối trước khi thi vừa quá tải đối với học sinh vừa ảnh hưởng đến sức khỏe, ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu kiến thức ở các môn học khác, gây ức chế cho học sinh
Báo cáo lãnh đạo nhà trường và phối hợp với phụ huynh để xin tăng thêm buổi bồi dưỡng cho các em Thông thường thì ít nhầt thêm 1 buổi/ tuần và nên thực hiện từ đầu năm học
Thứ năm: Xây dựng mục tiêu cụ thể cho từng tháng:
Trang 8Đầu năm học giáo viên dạy bồi dưỡng phải đặt ra mục tiêu bồi dưỡng, học sinh nắm được cái gì? Số điểm đạt được khoảng bao nhiêu (tuy nhiên còn phụ thuộc vào đề khó hay dễ)?Vị thứ của học sinh như thế nào đặc biệt là đối với các trường cùng đối tượng học sinh (các trường miền núi)?
Ngoài ra phải xác định mục tiêu cho từng tuần, từng tháng để qua đó có kế hoạch bù cho phù hợp, tránh dồn nén vào tháng cuối , gây áp lực cho cô và trò, dẫn tới hiệu quả không cao
Ví dụ : Mục tiêu chung của tôi là giúp cho học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của các chuyên đề, tuyệt đối không học tủ Về vị thứ mục tiêu đặt ra là dẫn đầu trong các trường miền núi, và có thể vượt qua một vài trường vùng ven
Kế hoạch từng tháng:
Tháng 9: Tập trung dạy xong và ôn luyện chuyên đề 1 : Khái quát cơ thể người
Tháng 10: Dạy xong và ôn luyện chuyên đề 2,3 :Tuần hoàn và hô hấp Tháng 11: Dạy xong và ôn luyện chuyên đề 4,5 : Tiêu hóa và trao đổi chất -năng lượng
Tháng 12: Dạy xong chuyên đề 6,7,8: Thần kinh và Bài tập lai 1,2 cặp tính trạng của Menden
Tháng 1: Khái quát hóa lại nội dung kiến thức của 8 chuyên đề và tiến hành
ôn luyện
Tháng 2: Hướng dẫn các em luyện đề và chuẩn bị đi thi
Thứ sáu: Tăng cường công tác kiểm tra đánh giá:
Việc kiểm tra đánh giá phải tiến hành thường xuyên và liên tục Việc kiểm tra đánh giá có thể tiến hành nhiều hình thức khác nhau nhưng với đối tượng học sinh dân tộc Bru – Vân Kiều tôi ưu tiên hình thức làm bài kiểm tra vào giấy, với hình thức này nó mất khá nhiều thời gian của cô và trò nhưng qua đó kiểm tra được cách thức diễn đạt của các em, sửa chữa được lỗi sai phương ngữ mà các em
Trang 9thường hay mắc phải Lỗi học sinh dân tộc thường hay mắc phải: bớt dấu hoặc thêm dấu, ngôn ngữ nói giống ngôn ngữ viết (thường nói sao thì ghi như thế) do vậy mà nghĩa của câu thường không gãy gọn, diễn đạt rườm rà đôi khi lệch ý, sai ý
Thư bảy: Giáo viên bồi dưỡng cần tăng cường học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn nghề nghiệp.
Có trình độ chuyên môn vững vàng, giúp giáo viên có cái nhìn khái quát về nội dung và chương trình bồi dưỡng Giáo viên sẽ tự tin trong công tác giảng dạy, không lung túng trước những vấn đề mà học sinh hỏi Ngoài ra khi có trình độ chuyên môn vững vàng giáo viên sẽ dễ dàng trong việc hướng dẫn học sinh tìm kiếm kiến thức và lĩnh hội kiến thức Bên cạnh có trình độ chuyên môn vững vàng giáo viên cần nắm rõ đối tượng mà mình tác động.Các em là những học sinh Bru Vân kiều các em rất thật thà nhưng tính tự ái rất cao Do vậy trong công tác bồi dưỡng phải thường xuyên quan tâm, động viên các em.Tránh la rầy, trách mắng khi các em không thuộc bài hay không làm bài tập mà mình giao cho Cần động viên, bày vẽ, giải thích cho các em hiểu từ từ Một khi chúng ta động chạm vào lòng tự ái của các em thì kết quả sẽ không lường trước được
Giải pháp 4 Đối với học sinh:
Nếu như BGH nhà trường luôn tạo điều kiện cho công tác bồi dưỡng, giáo viên bồi dưỡng tâm huyết mà học sinh không hợp tác cũng bằng không Do vậy như trên đã nói chúng tôi chọn những học sinh ngoan, ý thức học tập tốt, năng lực trung bình cứng cũng được nhưng đừng quá yếu (Vì học sinh chúng tôi đạt năng lực giỏi, khá là rất hiếm ) Với đối tượng học sinh dân tộc chúng tôi bồi dưỡng với phương châm “ Cần cù bù khả năng”
Trong công tác bồi dưỡng, học sinh cần: Đọc bài kỹ trước khi đến lớp Chú
ý ghi lại những ý quan trọng, những vấn đề không hiểu cần mạnh dạn trao đổi ngay với giáo viên
Trang 10Về nhà cần ôn tập và học tất cả các bài mà giáo viên giao cho, học đến đâu thực hành đến đó
Giải pháp 5 Đối với phụ huynh:
Cần quan tâm, tạo điều kiện, động viên tích cực con em học tập tốt hơn Trang bị đầy đủ dụng cụ học tập xây dựng một góc hợp tập tốt nhất cho các em khi các em ở nhà
Thường xuyên liên lạc với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bồi dưỡng, nhà trường để nắm tình hình học tập của con mình
Giải pháp 6 Cần có sự phối hợp giữa các tổ chức khen thưởng trong và ngoài trường.
Để hỗ trợ cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi học sinh dân tộc có hiệu quả, các bộ phận gián tiếp như: Chi bộ, trường, Công đoàn, Hội khuyến học xã … cũng cần quan tâm đặc biệt và có những biện pháp hỗ trợ đúng mức như:
+Tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng Ví dụ: giảm bớt tiết, bớt công tác kiêm nhiệm
+ Tuyên dương khen thưởng kịp thời đối với các giáo viên và học sinh đạt thành tích
Tôi nghĩ rằng đối với học sinh vùng khó khăn như học sinh dân tộc Bru Vân Kiều, giáo viên bồi dưỡng có vai trò quyết định gián tiếp đối với kết quả học sinh giỏi, các em học sinh có vai trò quyết định trực tiếp đối với kết quả của mình Kết quả công tác bồi dưỡng học sinh giỏi có đạt hay không, điều đó phụ thuộc rất lớn vào kế hoạch, chương trình của giáo viên bồi dưỡng cũng như sự nổ lực, chăm chỉ của các em Ngoài ra kết quả đó còn phụ thuộc rất nhiều vào sự chỉ đạo của nhà trường, của các tổ chức đoàn thể trên địa bàn cũng như sự hỗ trợ từ phía phụ huynh Việc bồi dưỡng học sinh giỏi giống như chúng ta ươm một mầm non Nếu chúng ta biết rào, biết thường xuyên chăm sóc, vun xới thì mầm non sẽ xanh tốt, phát triển
