b Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG c Tên sáng kiến: - Tên sáng kiến: “Một số giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi qua tác phẩm văn học” - Lĩnh vực áp dụng:
Trang 1ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến trường mầm non Quất Lưu
a) Tác giả sáng kiến: NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG
- Ngày tháng năm sinh: 04/05/1991 Nam, nữ: Nữ
- Đơn vị công tác: Trường mầm non Quất Lưu
- Chức danh: Giáo viên
- Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm
- Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến: 100%.
b) Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG
c) Tên sáng kiến:
- Tên sáng kiến: “Một số giải pháp phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 3 - 4 tuổi qua tác phẩm văn học”
- Lĩnh vực áp dụng: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
- Mô tả sáng kiến:
+ Về nội dung của sáng kiến
Trong cuộc sống chúng ta ai cũng phải sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp với mọi người xung quanh và ngôn ngữ chính là phương tiện cho việc dạy và học Đối với trẻ mầm non thì qua giao tiếp bằng ngôn ngữ và tư duy trẻ thu được các kinh nghiệm sống làm phong phú thêm sự hiểu biết của trẻ "Trẻ lên ba, cả nhà học
Trang 2nói” là câu tục ngữ muốn nhấn mạnh đến đặc trưng ngôn ngữ ở năm thứ 3 của một đứa trẻ, bởi vì thời điểm này là thời điểm khả năng ngôn ngữ của trẻ phát triển vượt bậc so với giai đoạn trước Lựa chọn phương pháp nào để phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở giai đoạn này cũng vì vậy mà trở nên vô cùng quan trọng Đối với trẻ mẫu giáo bé phát triển ngôn ngữ chính là việc phát triển các khả năng nghe, hiểu, nói của trẻ Để phát triển các khả năng này thì việc dạy trẻ đọc thơ, kể chuyện, trò chuyện, giao tiếp với trẻ qua các hoạt động làm quen với tác phẩm văn học chính là việc làm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ Hiểu được như vậy, tôi đã nghiên cứu những vấn đề cơ sở lý luận về phát triển ngôn ngữ của trẻ qua tác phẩm văn học Tiếp theo là tôi nghiên cứu thực trạng rồi đưa ra các giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi qua tác phẩm văn học ở trường mầm non Thực trạng phát triển ngôn ngữ cho trẻ
3-4 tuổi; Giải pháp phát triển ngôn ngữ qua tác phẩm văn học cho trẻ 3-4 tuổi Từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn cho phép rút ra một số giải pháp để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi qua tác phẩm văn học như sau:
Giải pháp thứ nhất: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua
hoạt động kể chuyện, đọc thơ
Trẻ mầm non rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ, âm điệu, hình tượng của các bài thơ, những câu chuyện cổ tích rất hấp dẫn đối với trẻ Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với hoạt động kể chuyện, đọc thơ là con đường phát triển ngôn ngữ tốt nhất cho trẻ.
Trang 3Để phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua hoạt động kể chuyện, đọc thơ thì việc sưu tầm, làm thêm 1 số đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho giờ kể chuyện, đọc thơ là không thể thiếu Chính vì vậy tôi luôn tìm tòi, sáng tạo, sưu tầm sách truyện, các họa báo, tạp chí cũ, tìm tòi cách làm rối từ các nguyên liệu bỏ đi như vỏ chai, lõi cuộn chỉ, các mảnh vải vụn làm rối tay để làm các nhân vật trong truyện, thơ phục vụ cho tiết học thêm sinh động.
Ảnh: Sa bàn tròn câu chuyện “Hoa mào gà”
Trang 4Hơn nữa, các tác phẩm thơ, truyện chỉ có thể phát huy tác dụng của
nó khi cô biết truyền tải được tư tưởng cảm xúc của tác giả và nội dung tác phẩm thông qua các hình thức nghệ thuật hấp dẫn, phong phú, đa dạng.
Với các câu chuyện, tôi dùng ngôn ngữ của mình để kể lại nội dung tác phẩm, có thể thêm hoặc bớt một số chi tiết nhỏ hoặc một số từ ngữ mà không làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến việc hiểu đúng nội dung, ý nghĩa của câu chuyện để trẻ có thể hiểu Tôi cũng sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ như nét mặt, cử chỉ, điệu bộ, sử dụng các tranh ảnh sinh động, rối tay, sa bàn,… để thu hút sự chú ý của trẻ Thông qua câu chuyện tôi truyền tải cho trẻ nội dung truyện, giáo dục trẻ những bài học mà nội dung câu chuyện phản ánh Giúp trẻ hiểu được những từ khó có trong câu chuyện Dạy trẻ tập trả lời câu hỏi theo hệ thống câu hỏi ngắn gọn, dễ hiểu giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, làm phong phú vốn từ và mở rộng tầm hiểu biết của trẻ Dạy trẻ biết cảm thụ cái hay, cái đẹp trong câu chuyện cũng như cái hay, cái đẹp trong cuộc sống hàng ngày Tôi thường khuyến khích trẻ sử dụng hình thức đóng kịch để giúp trẻ tái tạo lại nội dung câu chuyện Hình thức này giúp trẻ được nhập vai, được hoà mình vào trong thế giới cổ tích, giúp trẻ hình thành kỹ năng ghi nhớ có chủ định, mặt khác còn giúp trẻ phát âm chuẩn xác, rõ ràng, mạch lạc khi giao tiếp.
Đối với các tác phẩm thơ, tôi tiếp tục cung cấp cho trẻ những kinh nghiệm sống, thông qua các bài thơ trẻ được khám phá những
Trang 5cái hay, cái đẹp, hình tượng và biểu tượng đẹp trong bài thơ, câu thơ Tôi cho trẻ xem tranh ảnh phản ánh nội dung bài thơ nhằm làm giàu thêm vốn hiểu biết cho trẻ, từ đó trẻ biết hình dung tưởng tượng khi đọc câu thơ mang một hình ảnh nào đó Tôi cung cấp cho trẻ những kiến thức, những khái niệm trừu tượng trong cuộc sống
mà câu thơ phản ánh thông qua việc giảng giải, làm rõ ý từ khó Tôi dạy trẻ đọc thuộc bài thơ với nhịp điệu vừa phải, biết ngắt giọng và nhấn giọng, đọc với âm điệu vui tươi, diễn cảm nhằm giúp trẻ cảm nhận sâu sắc nội dung bài thơ, rèn luyện cách phát âm, cách thể hiện cảm xúc của bài thơ…giúp cho ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt hơn, khả năng diễn đạt của trẻ trôi chảy hơn, trẻ giao tiếp tự tin hơn.
Tuy nhiên, trẻ không thể lĩnh hội ngay bài thơ, câu chuyện qua một tiết học, vì vậy để cho tiết học đạt kết quả cao tôi đã linh hoạt lồng ghép vào các hoạt động ngoài trời, hoạt động chiều, vào mọi lúc, mọi nơi, trong các giờ chơi tự do để khắc sâu hơn bài học cho trẻ.
Ví dụ: Trong giờ trò chuyện sáng, tôi trò chuyện với trẻ về bài thơ, câu chuyện sẽ được học vào tuần này, hoặc ngày hôm nay, hoặc hỏi trẻ về bài thơ, câu chuyện trẻ được học của ngày hôm trước, hỏi trẻ tên bài thơ, câu chuyện, tên tác giả, nội dung bài thơ, câu chuyện.
Hay trong hoạt động ngoài trời, tôi dẫn trẻ đến khu vườn cổ tích, cho trẻ làm quen bài thơ, câu chuyện mới, qua đó trẻ cảm nhận được nội dung bài thơ, câu chuyện, từ đó giúp trẻ khắc sâu hơn và
Trang 6thích thú vào bài học ở hoạt động chung, hoặc tôi cho trẻ ôn thơ, truyện ở hoạt động ngoài trời bằng những câu hỏi gợi mở cho trẻ nhắc lại tên bài thơ, câu chuyện, tác giả, nội dung bài thơ, câu chuyện và đọc thơ, kể chuyện theo yêu cầu của cô.
Ảnh: Trẻ nghe câu chuyện “Tấm Cám” ở khu vườn cổ tích
Trong hoạt động chiều cũng có thể ôn thơ, truyện hay làm quen bài mới, ngoài việc ôn lại bài thơ, câu chuyện đã học, tôi còn cho trẻ xem tranh và đọc thơ, kể chuyện theo tranh, việc này giúp trẻ ghi nhớ sâu hơn, điều này rèn luyện khả năng đọc thơ, kẻ chuyện qua
Trang 7tranh hay lớn hơn trẻ có thể nhìn tranh và sáng tạo ra bài thơ, câu chuyện ở độ tuổi tiếp theo
Giải pháp thứ hai: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các
bài đồng dao, ca dao
Trong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ, ca dao, đồng dao có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Ca dao, đồng dao là thể loại văn học dân gian được truyền miệng từ đời này qua đời khác và chuyển tiếp qua nhiều thế hệ Nó là những câu hát, câu vè mộc mạc, gần gũi, dễ thuộc, dễ nhớ bởi vần điệu vui tươi, rộn ràng Chính nét đặc biệt này đã thu hút trẻ vào việc học và chơi với những bài đồng dao, ca dao Ngôn ngữ trong đồng dao, ca dao là ngôn ngữ hát, kể, giàu tính nhạc, giàu hình ảnh, có sức tạo hình Nó rất phù hợp với việc rèn cho trẻ phát âm, tích lũy vốn từ, hiểu nghĩa từ, nắm ngữ pháp, lối nói trôi trảy, uyển chuyển.
Với ưu thế như vậy nên trong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ, tôi đã tích cực tìm tòi để nắm được nội dung các bài ca dao, đồng dao, lựa chọn những bài ca dao, đồng dao phù hợp với từng
độ tuổi để biến ca dao, đồng dao trở thành một phương tiện hữu hiệu giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Để phát huy tính tích cực của ngôn ngữ qua các bài đồng dao,
ca dao thì việc tổ chức các hoạt động cho trẻ đọc thuộc đồng dao, ca dao là rất quan trọng Chính vì vậy mà tôi đã lồng ghép hoạt động đọc đồng dao, ca dao có nội dung của các chủ đề mà trẻ đang học
Trang 8vào các hoạt động được tổ chức ở ngoài trời, các hoạt động chuyển tiếp Bên cạnh việc dạy trẻ đọc thuộc những bài đồng dao, ca dao thì tôi luôn tìm tòi những bài đồng dao, ca dao có nội dung của các chủ đề mà trẻ đang học.
VD: Chủ đề “Thế giới động vật” dạy trẻ đọc bài đồng dao “Con chim sáo sậu”, “Con vỏi con voi”, “Con rùa”,…
Chủ đề “Thế giới thực vật” dạy trẻ đọc bài “Lúa ngô là cô đậu nành”,
“Nhà em có một câu cau”,….
Ngoài những bài lựa chọn để giúp trẻ học đọc theo chủ đề, tôi còn khích lệ trẻ đọc những câu đồng dao, ca dao trẻ đã thuộc từ cha
mẹ, anh chị, bạn bè trong xóm Qua đó tôi thấy được hiệu quả rõ rệt,
bộ máy phát âm của trẻ được cải thiện hơn, ngôn ngữ của trẻ linh hoạt hơn.
* Tổ chức đọc đồng dao, ca dao cho trẻ ở hoạt động ngoài trời
Hoạt động vui chơi ngoài trời là một hoạt động không thể thiếu trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ, là một trong những hoạt động trẻ hứng thú nhất, mang lại nhiều niềm vui, nhiều lợi ích từ thế giới xung quanh Không gian chơi ngoài trời có nhiều lợi thế cho việc tổ chức các hoạt động chơi đa dạng, tích cực mà điều kiện trong phòng lớp không thể đáp ứng được Chính vì điều đó tôi đã tận dụng hoạt động ngoài trời để phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc cho trẻ đọc đồng dao, ca dao.
Trang 9Khi cho trẻ đi ra ngoài trời, tôi cho trẻ đọc các bài đồng dao, ca dao
mà trẻ đã thuộc, tôi còn cho trẻ đi theo nhịp đọc của bài đồng dao,
ca dao Bên cạnh đó, tôi còn sưu tầm và tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian có gắn lời đồng dao
VD: Bài “Dung dăng dung dẻ”
Dung dăng/ dung dẻ
Dắt trẻ/ đi chơi Đến cửa/ nhà trời Lạy cậu/ lạy mợ Cho cháu/ về quê Cho dê/ đi học Cho cóc/ ở nhà Cho gà/ bới bếp
Ù à/ ù ập Ngồi xập/ xuống đây.
- Tôi dạy trẻ đọc thuộc lời bài đồng dao theo nhịp 2-2
- Cách chơi: Cô đứng giữa, trẻ đứng hai bên, tất cả nắm tay nhau vừa đi vừa đung đưa ra phía trước rồi ra sau theo nhịp bài đồng dao:
Đến câu “Ngồi xập xuống đây” thì tất cả cùng ngồi xổm một lát, rồi đứng dậy vừa đi vừa hát tiếp.
Trang 10* Tổ chức cho trẻ đọc đồng dao, ca dao vào các hoạt động chuyển tiếp
Với hoạt động học, hoạt động góc, hoạt động chiều chủ yếu diễn ra trong phòng nhóm nên tôi đã lựa chọn các trò chơi tĩnh có lời đồng dao để tổ chức cho trẻ chơi vào thời điểm chuyển tiếp từ hoạt động này sang hoạt động khác nhằm mục đích thu hút và ổn định trẻ dễ dàng hơn: Nu na nu nống, chi chi chành chành,…
Giải pháp thứ ba: Phối kết hợp với phụ huynh trong việc phát
triển ngôn ngữ cho trẻ
Chúng ta không thể phủ nhận công tác phối hợp với phụ huynh của giáo viên ngày càng trở nên quan trọng và được nhiều trường học áp dụng Nếu như chỉ có giáo viên nỗ lực cố gắng mà không có sự phối kết hợp với gia đình và các bậc phụ huynh thì hiệu quả giáo dục sẽ không thể cao Vậy phải phối hợp như thế nào là câu hỏi được đặt ra Vì công tác tuyên truyền thì hầu như giáo viên nào cũng đã thực hiện nhưng tuyên tryền như thế nào để đạt được hiệu quả, khoa học và giúp trẻ phát triển toàn diện mới là điều quan trọng Nhận thức được điều đó nên tôi đã chọn giải pháp phối kết hợp với phụ huynh để thống nhất với gia đình trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ.
Trong cuộc họp phụ huynh tôi nêu tầm quan trọng của lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ đặc biệt là thông qua hoạt động dạy trẻ đọc ca dao đồng dao, đọc thơ, kể chuyện Hàng tháng tôi
Trang 11tuyên truyền với phụ huynh về các câu chuyện, bài thơ của cô và trẻ Qua đó phụ huynh thấy ngôn ngữ của trẻ được phát triển như thế nào và có biện pháp kích thích sự phát triển ngôn ngữ cho trẻ tại gia đình.
Tôi tích cực trao đổi với phụ huynh vào giờ đón trả trẻ, ở ngoài cửa lớp có bảng tuyên truyền với phụ huynh về kế hoạch, nội dung hàng tuần, tháng dạy trẻ theo chủ đề để phụ huynh biết và rèn luyện thêm cho trẻ ở nhà Động viên phụ huynh dành thời gian kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe trước khi đi ngủ Lắng nghe, trò chuyện với con giúp con phát triển ngôn ngữ Từ đó nhận ra sự phát triển ngôn ngữ, tình cảm của trẻ như thế nào theo từng tháng, từng giai đoạn để có hướng giáo dục tốt nhất
Để phụ huynh có nhận thức và hiểu sâu sắc hơn về các hoạt động của con em mình ở lớp, tôi đã tổ chức một hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ để phụ huynh được tham quan, dự giờ xem các cháu học Qua hoạt động đó tôi trao đổi với phụ huynh những cháu nói ngọng để phối hợp cùng với gia đình giúp cháu phát âm chuẩn hơn Bên cạnh những cháu phát âm còn ngọng thì tôi cũng nêu ra những cháu mạnh dạn, năng động trong các hoạt động như
kể chuyện, đọc thơ như: Cháu Ngọc Mai, cháu Kiên, cháu Tùng Chi, cháu Hà Vy để phát huy tính tích cực của các cháu.
Bằng cách đó tôi và phụ huynh luôn có được thông tin hai chiều của trẻ ở nhà cũng như ở trường và việc phát triển ngôn ngữ của trẻ cũng vì thế mà được củng cố và mở rộng hơn.
Trang 12+ Về khả năng áp dụng của sáng kiến: Có thể áp dụng vào thực
tiễn tại các trường mầm non.
- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do
áp dụng giải pháp trong đơn theo ý kiến của tác giả với các nội dung sau:
Nếu giáo viên mầm non mạnh dạn áp dụng sáng kiến “Một
số giải pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi thông qua tác phẩm văn học” mà tôi vừa trình bày ở trên vào công tác giáo dục
trẻ nói chung và giáo dục văn học cho trẻ mẫu giáo bé (3-4 tuổi) nói riêng ở trường mầm non thì sẽ đạt được những lợi ích sau:
+ Mang lại hiệu quả về kinh tế: Sau khi tiến hành áp dụng sáng
kiến tôi nhận thấy những giá trị kinh tế mà sáng kiến mang lại như: Tiết kiệm được rất nhiều thời gian trong quá trình giáo dục trẻ Tôi
có nhiều thời gian hơn để thực hiện các hoạt động khác Giáo viên
có thêm phương pháp phát triển ngôn ngữ một cách hiệu quả.
+ Mang lại lợi ích về xã hội: Khi thực hiện ứng dụng sáng kiến
này đã khẳng định được vị trí vai trò của việc phát triển ngôn ngữ khi trẻ tham gia hoạt động làm quen với tác phẩm văn học Khẳng định được vai trò của văn học đối với sự phát triển của trẻ Khẳng định được vai trò của chương trình chăm sóc giáo dục trẻ trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Trẻ đã thực sự tự tin, mạnh dạn hơn rất nhiều khi tham gia các hoạt động ở bất kỳ địa điểm nào Nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3-4 tuổi qua hoạt
Trang 13động làm quen với tác phẩm văn học trong trường mầm non Nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ Được phụ huynh và cộng đồng tin tưởng.
+ Mang lại lợi ích đối với giáo viên: Tôi đã áp dụng những giải
pháp trên và chất lượng phát triển ngôn ngữ thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học lớp tôi có những đổi mới và hiệu quả cao Bản thân tôi tham gia các kỳ thi như kỳ thi giáo viên giỏi cấp trường và đạt giải nhất nhờ áp dụng một số giải pháp trên Và bản thân thấy say mê hơn, sáng tạo hơn vì đề tài đã mang lại cảm hứng tích cực rất lớn.
+ Mang lại những lợi ích đối với trẻ:
Trẻ đã phát triển ngôn ngữ hơn rất nhiều, điều đó có được là nhờ
có các tác phẩm văn học, trẻ tỏ ra rất thích thú, nhờ vậy trẻ đã tích lũy được về tác phẩm văn học thông qua các nhân vật và hình ảnh minh họa và nhờ có sự nghiên cứu sáng kiến mà tôi đã sử dụng các giải pháp một cách linh hoạt tạo cho trẻ hiểu biết mới mẻ, kiến thức về nghệ thuật ngôn từ và trẻ đã tự tin hứng thú và chú ý trong quá trình học.
Tôi hy vọng rằng: Cùng với sự luyện tập, giáo dục, bên cạnh sự hoàn thiện dần của bộ máy phát âm ở từng trẻ, kết thúc năm học
2018-2019 này, những cháu còn hạn chế sẽ tiếp tục phát triển lời nói được tốt hơn, ngôn ngữ giao tiếp được phong phú hơn.