Mục tiêu của công việc này là bước đầu hình thànhvà phát triển cho trẻ những năng lực ngôn ngữ như: nghe lời nói và phát âm, khả năng sử dụng từ ngữ, các kiểu câu tiếng Việt và đặc biệt
Trang 1Một số giải pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ
3 - 4 tuổi
- Lĩnh vực áp dụng: Sáng kiến được áp dụng trong các lĩnh vực như:
Phát triển ngôn ngữ; Phát triển nhận thức; Phát triển tình cảm xã hội và phát triển thẩm mỹ cho trẻ trong các trường mầm non.
- Mô tả sáng kiến:
+ Về nội dung của sáng kiến:
Ở trường mầm non việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất. Mục tiêu của công việc này là bước đầu hình thànhvà phát triển cho trẻ những năng lực ngôn ngữ như: nghe lời nói
và phát âm, khả năng sử dụng từ ngữ, các kiểu câu tiếng Việt và đặc biệt
là nói năng lưu loát, rõ ràng, mạch lạc trong giao tiếp và học tập. Ngoài
ra còn giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, nhận thức, tình cảm Đó là chiếc cầu nối để giúp trẻ bước vào thế giới của xã hội loài người với bao
Trang 2sắc màu rực rỡ, lung linh, huyền ảo. Chính vì vậy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng trong việc giáo dục nhân cách toàn diện cho trẻ và là phương tiện để phát triển tư duy, là công cụ hoạt động trí tuệ, là phương tiện để giáo dục tình cảm, thẩm mĩ cho trẻ Nhiệm vụ đó cần phải được thực hiện ngay từ năm đầu tiên của độ tuổi mẫu giáo, nhất là ở độ tuổi trẻ lên 3. Đó chính là mục tiêu của đề tài này.
Sinh thời, Bác Hồ của chúng ta đã từng dạy: “Tiếng nói là thứ của cải
vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc, chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó” Qua lời dạy của Bác Hồ cho chúng ta thấy ngôn
ngữ có vai trò to lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách của con người nói chung và trẻ em nói riêng.Việc rèn luyện và phát triển ngôn ngữ cho trẻ đặc biệt là ở độ tuổi trẻ lên 3 - Viên gạch đầu tiên của nền móng giáo dục mầm non là cả một quá trình liên tục, lâu dài và có
hệ thống. Trong luật giáo dục đã nêu: “Mục tiêu của giáo dục mầm non là phát triển toàn diện cho trẻ về đức, trí, thể, mĩ”. Mà cơ sở đầu
Trang 3Dân gian ta có câu “Trẻ lên ba cả nhà học nói” thật đúng như thế, lên
ba tuổi trẻ có vẻ thích nói và nói rất nhiều, nó gắn liền với nhu cầu tìm hiểu, khám phá về thế giới xung quanh, vì trẻ luôn mong muốn mình được hòa nhập vào xã hội của người lớn, với tần số nói ngày một tăng đáng kể, trẻ sử dụng chủ yếu là ngôn ngữ nói để làm phương tiện giao tiếp cho mình. Đôi khi cũng chính vì điều đó mà trẻ dễ mắc phải một số lỗi sai về ngôn ngữ. Đây là thời điểm tốt nhất để rèn luyện phát âm chuẩn và phát triển ngôn ngữ nhằm hoàn thiện hơn cho trẻ.
Xuất phát từ những vấn đề trên, hơn nữa bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp đứng lớp chăm sóc giáo dục các cháu nên tôi mạnh dạn chọn
đề tài: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ
cho trẻ 3 - 4 tuổi” với mục đích giúp trẻ nói năng lưu loát, rõ ràng,
mạch lạc,nói đủ câu, đủ từ, đủ chủ ngữ - vị ngữ và tự tin hơn trong giao tiếp với mọi người xung quanh. Tôi đã thực hiện những giải pháp sau:
Giải pháp 1:Tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ tích cực đối với
trẻ:
Trang 4Mục đích:
Để phát triển khả năng nghe nói cho trẻ, không gì nhanh chóng và tích cực bằng việc thường xuyên cho trẻ nghe – nói. Trò chuyện với trẻ nhằm phát triển khả năng giao tiếp của trẻ với mọi người xung quanh. Chính vì thế, tôi thường xuyên trò chuyện với trẻ và khuyến khích trẻ nói. Khi thấy trẻ có khó khăn hay có tâm lý ngập ngừng, nhút nhát tôi đã quan sát và kịp thời động viên, khích lệ để trẻ tự tin tích cực trò chuyện. Mục đích của biện pháp này là tạo ra môi trường trò chuyện, giao lưu tích cực cho trẻ học nói.
Nội dung và giải pháp thực hiện:
Tôi luôn tạo ra các kênh giao tiếp thường xuyên, được tiến hành giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với cô và giữa trẻ với mọi người xung quanh. Khi trò chuyện với trẻ, trước hết là tôi sẽ tạo một không khí vui tươi, thoải mái, thân mật để trẻ có thể nói chuyện một cách tự nhiên, và tôi luôn chú ý đến giọng nói và thái độ, giọng nói dịu dàng, ánh mắt trìu mến, tình cảm
Trang 5nồng ấm của cô sẽ khiến trẻ tự tin hơn rất nhiều.Vì trò chuyện với trẻ là hình thức đơn giản nhất để cung cấp, mở rộng vốn từ cho trẻ và đặc biệt
là lời nói của trẻ được rõ ràng, mạch lạc.
Ví dụ: Cô thường xuyên trò chuyện cùng với trẻ để giúp trẻ mạnh dạn, tự tin hơn khi tới lớp (tôi luôn thể hiện nét mặt vui tươi, cử chỉ thân mật, gần gũi với trẻ):
+ Sáng nay ai đưa con đi học?
+ Bố con đưa con đi học bằng phương tiện gì? (xe máy hay ô tô)
+ Gia đình con gồm có những ai?
+ Mẹ con làm nghề gì? Bố con làm nghề gì?
+ Con thích chơi ở góc nào nhất? Trong lớp mình con thích chơi cùng bạn nào nhất?
Thông qua từng chủ đề tôi sẽ bố trí sắp xếp các góc chơi phù hợp, gần gũi để tạo sự hứng thú và thu hút sự chú ý của trẻ vào chủ đề đang học.
Trang 6Ví dụ: Ở chủ đề gia đình tôi sẽ dán những bức tranh ảnh về gia đình và chuẩn bị một số đồ dùng đồ chơi trong gia đình để cho trẻ đóng vai các thành viên trong gia đình như: đóng vai bố, mẹ đưa con đi khám bệnh, chị ru em ngủ, chúc mừng sinh nhật. Hay ở chủ đề giao thông tôi cho trẻ đóng vai chú cảnh sát giao thông Qua đó sẽ khuyến khích sự giao lưu ngôn ngữ tích cực giữa trẻ với trẻ.
Như vậy, khi trò chuyện, giao lưu giữa cô với trẻ và giữa trẻ với trẻ, sẽ giúp trẻ tự tin hơn vào vốn từ của mình, ngôn ngữ của trẻ nhờ đó mà được mở rộng và phát triển hơn.
Ngoài ra, tôi cũng thường xuyên tổ chức cho trẻ của lớp mình giao lưu với các anh chị ở lớp mẫu giáo 4 – 5 tuổi và 5 – 6 tuổi, thông qua hoạt động vui chơi ngoài trời, từ đó trẻ của lớp tôi sẽ nhanh chóng bắt chước
và học được rất nhiều từ các anh chị ở lớp lớn hơn. Nhờ đó mà ngôn ngữ của trẻ đã phát triển một cách nhanh chóng.
Trang 7Bên cạnh đó, tôi còn tổ chức các ngày hội, ngày lễ, sự kiện của trường và của lớp như: Chúc mừng sinh nhật, tết trung thu, mừng ngày của bà của
mẹ (ngày 8/3), chào đón năm học mới Khuyến khích cho trẻ tự giới thiệu về bản thân, những người dẫn chương trình, cùng nhau bàn bạc các tiết mục văn nghệ, phân công sắp xếp công việc để trẻ bộc lộ được những khả năng của mình.
Qua đó trẻ hiểu lời nói và sử dụng vốn từ được tốt hơn, lời nói trong giao tiếp cuộc sống hàng ngày của trẻ được thể hiện một cách logic, rõ ràng, mạch lạc.
Việc tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ tích cực đối với trẻ đã tạo ra nhiều cơ hội, khuyến khích và kích thích trí tưởng tượng, sự quan tâm của trẻ. Động viên, khích lệ trẻ tìm tòi tự mình giải quyết vấn đề trong môi trường phù hợp với lứa tuổi, kết quả là sự hoàn thiện về ngôn ngữ Qua việc tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ tích cực trong lớp một cách hiệu quả sẽ tạo ra những đứa trẻ mạnh dạn, tự tin, năng động, sáng tạo,
Trang 8ham hiểu biết, có suy nghĩ và tự tin trong giao tiếp với mọi người xung quanh.
Giải pháp 2: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các trò chơi dân gian:
Mục đích:
Thông qua các trò chơi dân gian trẻ sẽ được rèn luyện về ngôn ngữ, có
kỹ năng phát âm tốt. Vì trong những bài đồng dao với hình thức thơ bốn chữ được cấu thành hai cặp, hai chữ một, thể hiện rõ nhịp điệu 2:2, tạo cho trẻ cảm giác dễ nhớ nhất và vui nhộn nhất.
Nội dung và giải pháp thực hiện:
Trò chơi dân gian là một thế giới của trẻ thơ, nó tạo ra cho trẻ một môi trường tự nhiên để rèn luyện và phát triển ngôn ngữ và đặc biệt là giáo dục chuẩn mực ngữ âm cho trẻ. Vì vậy, tôi thường xuyên sử dụng những bài đồng dao của các tác giả đã viết được truyền từ đời này sang đời khác bằng phương pháp truyền miệng hay đưa vào các trò chơi để giáo
Trang 9âm tốt.
Điểm đặc biệt của trò chơi dân gian đó là hầu hết các trò chơi đều gắn liền với những bài đồng dao. Nó là yếu tố ngôn ngữ bổ sung cho trò chơi, là nhịp điệu của trò chơi. Đây cũng là yếu tố có ảnh hưởng quyết định tới sự phát triển ngôn ngữ của trò chơi dân gian đối với trẻ.
Có rất nhiều các loại trò chơi dân gian khác nhau.Vì thế, khi tổ chức các trò chơi cho trẻ tôi luôn chú ý tới từng nội dung, khả năng và ý thích của trẻ. Để từ đó có thể lựa chọn ra những trò chơi phù hợp với việc rèn luyện phát âm chuẩn và phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất.
Tôi thường xuyên tổ chức cho trẻ của lớp mình chơi các trò chơi dân gian như sau:
Ví dụ 1: Trò chơi phát triển vận động như: Chi chi chành chành, Thả đỉa ba ba, Mèo đuổi chuột, Lộn cầu vồng, Rồng rắn lên mây Với
Trang 10những trò chơi này tôi thường tổ chức cho trẻ chơi ở ngoài trời để tạo điều kiện cho trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên, với cảnh vật xung quanh nhằm tăng cường sức đề kháng và các tố chất về thể lực cho trẻ. Thông qua các bài đồng dao trong trò chơi, trẻ đọc một cách hào hứng, sôi nổi khiến khả năng nói của trẻ cũng nhờ đó mà được phát huy.
Ví dụ 2: Trò chơi mang tính học tập như: Ô ăn quan, Kim kỉm kìm kim, Oẳn tù tì Đó là những trò chơi nhằm phát huy trí tuệ của trẻ, dạy trẻ biết cách quan sát, tư duy và suy đoán. Thông qua đó trong quá trình giao tiếp với bạn chơi trẻ cũng được rèn luyện các trao đổi, thảo luận, trò chuyện với nhau trong nhóm từ đó vốn từ của trẻ được phong phú hơn.
Ví dụ 3: Trò chơi mang tính mô phỏng như: Làm nhà, Cày ruộng, Nấu ăn Đây là những trò chơi mang tính mô phỏng mà trẻ có thể bắt chước các sinh hoạt của người lớn, nhờ đó trẻ nhập vai vào các mối quan hệ xã hội, học được cách giao tiếp ứng xử giữa người lớn với nhau.
Trang 11Qua đó trẻ học được các chuẩn mực về đạo đức xã hội và biết giao tiếp với nhau một cách lịch sự, văn hóa.
Qua việc tổ chức các trò chơi dân gian đã góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện về các mặt: Đức – trí – thể– mỹ. Trong đó ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc tích lũy kiến thức, phát triển tư duy và còn
là phương tiện làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ, đáp ứng nhu cầu giao tiếp giữa trẻ với mọi người xung quanh.
+ Về khả năng áp dụng của sáng kiến:
Sáng kiến có khả năng áp dụng rộng rãi cho giáo viên và đồng nghiệp công tác trong lĩnh vực giáo dục mầm non.
- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp
dụng giải pháp trong đơn theo ý kiến của tác giả với các nội dung sau:
Qua một thời gian áp dụng đề tài tôi thấy trẻ của lớp tôi thích đi học, trẻ đến lớp vui tươi, tự tin, mạnh dạn, nhanh nhẹn chơi ngoan với bạn,
Trang 12biết giúp đỡ bạn. Các cháu đã không còn nói ngọng, nói lắp, đặc biệt là các cháu đã mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, trò chuyện với mọi người xung quanh và ngôn ngữ của trẻ thì mạch lạc, nói đủ câu, đủ từ, đủ chủ ngữ - vị ngữ giúp người nghe dễ hiểu hơn.
- Mang lại lợi ích xã hội: Sáng kiến đã giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc, nói năng lưu loát, rõ ràng. Góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ một cách toàn diện.
- Mang lại lợi ích kinh tế: Việc tận dụng những nguyên vật liệu tự nhiên của môi trường để làm đồ chơi tự tạo cho trẻ giúp giảm thiểu phần nào việc mua đồ dung đồ chơi cho trẻ tại nhóm lớp. Bên cạnh đó còn góp phần giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh.
Sau khi áp dụng đề tài tôi đã thu được kết quả của trẻ lớp tôi như sau:
BẢNG KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Tổng số trẻ: 20 trẻ Các kĩ năng Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng
Trang 13Đạt % CĐ % Đạt % CĐ %
- Trẻ phát âm rõ
ràng, mạch lạc
- Trẻ nói đủ từ,
đủ câu
- Trẻ mạnh dạn,
tự tin trong
giao tiếp
Qua số liệucủa bảng trên cho thấy, sau quá trình ứng dụng đề tài: “Một
số giải pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 4 tuổi” tôi đã thu được những kết quả tốt, Trẻ phát âm rõ ràng, mạch
lạc đã tăng 45 %, Trẻ nói đủ từ, đủ câu đã tăng 45%, Trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp đã tăng 40%. Trẻ tự tin thể hiện mình, quan hệ giữa trẻ với các bạn thân thiện cởi mở, biết nhượng nhịn, chia sẻ cho nhau.
Trang 14Trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động và cố gắng để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Đặc biệt là trẻ đã tự tin, mạnh dạntrong giao tiếp với mọi người xung quanh.
- Các thông tin cần được bảo mật (nếu có): Không
d) Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến;
- Điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị
+ Nội dung các trò chơi dân gian, các bài thơ, câu truyện, câu đố.
+ Máy tính, máy chiếu, loa.
+ Các tài liệu hướng dẫn phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
- Điều kiện về giáo viên
+ Giáo viên mầm non đạt chuẩn, yêu nghề, nhiệt tình, ham học hỏi, sáng tạo.
+ Giáo viên nắm vững các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ + Luôn tìm tòi đổi mới phương pháp và hình thức dạy học.
Trang 15+ Tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có để làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ trẻ trong việc giảng dạy.
- Điều kiện về trẻ:
+ Trẻ ngoan ngoãn, đi học đầy đủ.
+ Sự kết hợp chặt chẽ giữa phụ huynh học sinh và giáo viên chủ nhiệm.
đ) Về khả năng áp dụng của sáng kiến cho những đối tượng, cơ quan, tổ chức nào hoặc những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có);
Sáng kiến có khả năng áp dụng rộng rãi cho giáo viên và đồng nghiệp công tác trong lĩnh vực chăm sóc giáo dục trẻ. Ngoài ra còn có thể áp dụng cho các bậc phụ huynh dành thời gian chăm sóc trẻ tại nhà. Áp dụng cho trẻ em lứa tuổi mầm non.
