Học sinh sẽ được phát triển khảnăng thị tấu, nghe và cảm thụ âm nhạc từ đó phát triển năng khiếu âm nhạc chohọc sinh, giúp các em có một kiến thức cơ bản vững chắc về nhạc lý để làm nềnt
Trang 1Phần mở đầu
1 LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN
Giáo dục thẩm mỹ cho con người là một phần không thể thiếu trong mục tiêugiáo dục của chúng ta trong giai đoạn hiện nay, nhằm đào tạo những con ngườiphát triển một cách toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ Việc giáo dục một conngười toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết,nắm vững các kiến thức khoa học và xã hội, có sức khoẻ, biết lao động, mà cònphải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, tinh lọc, biết thưởng thức cái đẹp
và biết làm đẹp cho cuộc sống Một trong những con đường giáo dục thẩm mỹnhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật Trong đó
có môn Âm nhạc
Ngày nay, Âm nhạc là bộ môn nghệ thuật đã trở thành một trong những mônhọc chính thức của chương trình đào tạo phổ thông Nó chính là phương tiện hiệuquả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở bậc Tiểu học, thông qua môn họcnày đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức âmnhạc, đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúpcác em phát triển toàn diện hơn, từ đó hỗ trợ giúp các em học tốt các môn họckhác
Âm nhạc ở bậc Tiểu học được phân bổ nội dung rất rõ ràng Ở lớp 1, 2, 3 Âmnhạc là một phần của môn nghệ thuật (gồm cả mĩ thuật và thủ công) Phươngpháp dạy học Âm nhạc ở lớp 1, 2, 3 tương đối giống nhau và chỉ 2 nội dung làhọc hát và phát triển khả năng nghe nhạc Sang đến lớp 4, 5 các em bắt đầuchuyển sang một giai đoạn mới, ngoài học hát các em còn có thêm phân môn làTập đọc nhạc
Tập đọc nhạc giúp các em hiểu biết nhiều hơn về nghệ thuật Âm nhạc thôngqua việc ghi nhớ các nốt nhạc, ký hiệu âm nhạc Học sinh sẽ được phát triển khảnăng thị tấu, nghe và cảm thụ âm nhạc từ đó phát triển năng khiếu âm nhạc chohọc sinh, giúp các em có một kiến thức cơ bản vững chắc về nhạc lý để làm nềntảng cho các em học tốt hơn chương trình Âm nhạc các lớp sau tốt hơn
Trang 2Bản thõn tụi là giỏo viờn được phõn cụng giảng dạy bộ mụn Âm nhạc, tụi nhậnthấy đại đa số cỏc em rất thớch ca hỏt nhưng lại ngại học Tập đọc nhạc Trước mộtbài Tập đọc nhạc, ghi chộp nhạc cỏc em rất thụ động và ớt hứng thỳ Cỏc em chưa
tự mỡnh chiếm lĩnh kiến thức mà luụn chờ đợi sự giỳp đỡ của giỏo viờn Đặc biệthơn cỏc em cũn tự tạo cho mỡnh thúi quen học thuộc lũng và ghi tờn nốt vào trongbài Tập đọc nhạc để đọc theo Với cỏch học đú vụ hỡnh chung đó làm lệch phươngphỏp học Tập đọc nhạc dẫn đến việc hiệu quả tiết dạy chưa cao, cũng như bảnthõn học sinh học chưa chất lượng Để cỏc em hiểu, nắm được và thực hiện tốtyờu cầu của bài, người giỏo viờn cần cú một phương phỏp truyền đạt, hướng dẫnthật tốt, đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giỳp cỏc em nắm bắt, tiếp thu nhanhnhất kiến thức bài học Trong thực tế việc đưa ra một phương phỏp giảng dạythớch hợp cho phõn mụn tập đọc nhạc ở tiểu học cú rất nhiều ý kiến khỏc nhau.Những năm trước đõy việc giảng dạy bộ mụn này do giỏo viờn đứng lớp giảngdạy chưa cú giỏo viờn bộ mụn riờng Bờn cạnh đú là sự thiếu hụt về phương tiệndạy học như là nhạc cụ cựng với phương phỏp giảng dạy cũ kĩ chủ yếu là dạy hỏtdạy đọc nhạc theo phương phỏp truyền miệng, do đú kết quả đạt chưa cao, ớt gõyhứng thỳ cho cỏc em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức bộ mụn Song hiệnnay việc giảng dạy bộ mụn này hầu hết đã có giáo viên chuyên biệt, cónhạc cụ phục vụ cho việc giảng dạy, cựng với việc đổi mới phươngphỏp giảng dạy vỡ thế cần phải cú những giải phỏp tốt nhất để mang lại hiệu quảgiảng dạy cho phõn mụn Tập đọc nhạc Với lớ đú, tụi xin đưa ra “Một số giảiphỏp dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học” Nhằm giỳp việc dạy và học õmnhạc núi chung cũng như phõn mụn Tập đọc nhạc núi riờng ngày càng chất lượng
và mang lại hiệu quả cao
2 MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU
Giỳp giỏo viờn cú thể tham khảo thờm một số phương phỏp dạy tốt Tập đọcnhạc và giỳp học sinh học tốt phõn mụn này đồng thời qua đú phỏt triển khả năngthị tấu, tai nghe và cảm thụ õm nhạc của học sinh mang lại hiệu quả giảng dạy bộmụn Âm nhạc
Trang 3Tìm hiểu thực trạng về hiệu quả dạy và học phân môn Tập đọc nhạc ở khối 4, 5Trường Tiểu học Ba Vì Từ đó đưa ra những giải pháp cải thiện chất lượng vàhiệu quả giảng dạy bộ môn Âm nhạc nói chung và phân môn Tập đọc nhạc nóiriêng.
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
§èi tîng nghiªn cøu: Häc sinh khèi 4, 5 trêng Tiểu học Ba Vì – xã
Ba Vì – huyện Ba Tơ – tỉnh Quảng Ngãi
Ph¹m vi nghiªn cøu: Trường Tiểu học
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Trang 4Phần thứ hai NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN KHOA HỌC
Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nókhác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cáchtuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sựđam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải họcsinh nào cũng có được Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quantrọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà cònphụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộcvào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện củagia đình và toàn thể xã hội
Học âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái,học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu nhạc, những lời ca của các bàihát và các bài Tập đọc nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh,giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ cái đẹp Vậy làmthế nào để các em đọc đúng được bài Tập đọc nhạc? Trước tiên các em phải nắmvững kiến thức về âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độcao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệtđược những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiệnkhác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các
em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc
Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc Tiểu học, qua thời giantrực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệmtrong công tác Tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức củamôn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưa cao, nhiều
Trang 5em cũn rất lỳng tỳng Trước những hạn chế thực tại, tụi lấy đú làm cơ sở khoa học
để đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn cỏc em học Tập đọc nhạc cú hiệu quảhơn
1.2 CƠ SỞ LÍ LUẬN THỰC TIỄN
Là một giỏo viờn giảng dạy Âm nhạc tại Trường Tiểu học Ba Vỡ – huyện Ba
Tơ – tỉnh Quảng Ngói với học sinh đa số là người dân tộc H’re, trình độnhận thức và tiếp thu cũn thấp, không đồng đều dẫn đến hiệu quả giảngdạy chưa cao Vỡ vậy người giỏo viờn phải từng bước giỳp cỏc em cú được sự tựtin, nắm được cỏc kiến thức, cỏc kỹ năng cơ bản từ đú giỳp cỏc em phỏt triển tainghe và khả năng thể hiện tốt cỏc bài Tập đọc nhạc Những năm trước đõy, việcđầu tư trang thiết bị cho mụn học cũn hạn chế do đú việc truyền đạt và giỳp cỏc
em tiếp thu kiến thức õm nhạc là hết sức khú khăn, thậm chớ những kiến thức đúđến với cỏc em hết sức trừu tượng, ớt phỏt triển khả năng tư duy của cỏc em Từ
đú khụng tạo được sự thu hỳt, ớt gõy hứng thỳ học tập cho cỏc em Tụi đó tỡm hiểukhả năng học nhạc của học sinh mỡnh, bằng việc quan sỏt thực tế cỏc giờ học Tụinhận thấy việc tớch cực tiếp thu cỏc kiến thức õm nhạc và sự yờu thớch học tập vàhoạt động bộ mụn chỉ rơi vào một số em gọi là cú năng khiếu Cũn lại cỏc emkhỏc chỉ học theo bản năng phải học nờn ớt cú sự sỏng tạo trong vận dụng kiếnthức
Qua kiểm tra đọc một bài tập đọc nhạc thỡ số lượng cỏc em đọc tốt cũn rấtkhiờm tốn Thực tế khi nghe cỏc em thực hiện bài tập, bờn cạnh những em trỡnhbày tự nhiờn và thoải mỏi vẫn cũn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉđọc với tớnh chất thuộc lũng, đọc nhạc thỡ chỉ đỳng tờn nốt mà chưa đỳng trường
độ, ngắt, nghỉ tuỳ tiện khụng đỳng tiết tấu của bài nhạc
Vì vậy để khắc phục tình trạng trên tôi xin mạnh dạn trìnhbày kinh nghiệm của mình về vấn đề này
Trang 6ít nhiều khả năng nhận thức, khả năng hoạt động và tiếp thu kiến thức từ giáo viênvẫn còn hạn chế từ đó các tiết dạy và chất lượng giáo dục của môn Âm nhạc sẽkhông cao.
Từ những ngày đầu giảng dạy ở trường, bản thân luôn nhận thấy được nhữngkhó khăn trong quá trình dạy và học, cũng như những vấn đề cần phải giải quyết
để công tác dạy – học đạt hiệu quả nhất Trong những năm trước điều kiện về cơ
sở vật chất, đồ dùng dạy học còn khá thiếu thốn Đặc biệt là học sinh ở các điểm
Trang 7thôn không được tiếp cận với công nghệ thông tin phục vụ dạy âm nhạc Vì thếhiệu quả tiết dạy cũng như bản thân học sinh học chưa có chất lượng
Trong chương trình môn Âm nhạc lớp 4 – 5, đối với các tiết Học hát đa phầnkhá ổn về mặt chất lượng vì các em chỉ cần thuộc lời ca và hát đồng thanh kết hợpcác hoạt động gõ đệm hay vận động phụ họa Tuy nhiên đối với các tiết học Tậpđọc nhạc thì chất lượng còn chưa đảm bảo Học sinh rất yêu thích học môn Âmnhạc nhưng đa phần chỉ thích hát, không thích tìm hiểu lý thuyết cũng như đọcnhạc Phân môn Tập đọc nhạc là một phân môn khó đòi hỏi cả người dạy vàngười học phải cùng cố gắng
Đối với học sinh các em lần đầu tiên làm quen với cao độ, tiết tấu, vì ở lớp 3các em chỉ mới làm quen với tên nốt hình nốt mà chưa giải quyết đến phần đọccao độ Chính vì thế khi lên lớp 4, 5 việc đọc nhạc của các em còn gặp rất nhiềukhó khăn và hạn chế Khi được tiếp cận với phân môn Tập đọc nhạc các emthường không tích cực chủ động chiếm lĩnh kiến thức bằng cách tự đọc và thị tấunốt nhạc mà ngược lại các em hay chờ đợi giáo viên vỡ bài và đọc theo Có nhữngtrường hợp đặc biệt học sinh khi nghe đọc xong thì dùng bút ghi tên nốt nhạc trựctiếp vào sách để đọc theo, đó là điều hết sức cấm kị đối với việc dạy Tập đọcnhạc Học Tập đọc nhạc cốt yếu để giúp học sinh thị tấu nhanh nhất có thể về vịtrí nốt nhạc trên khuông từ đó giúp học sinh ghi nhớ bài đọc nhạc Học sinhthường đọc nhạc bằng cách thuộc lòng, đó cũng là điều không nên Một số giáoviên khi kiểm tra học sinh về Tập đọc nhạc lại quên yêu cầu học sinh cầm bài Tậpđọc nhạc và đọc, từ đó sẽ làm học sinh có thói quen học thuộc đồng nghĩa vớiviệc khả năng thị tấu của học sinh sẽ bị hạn chế
Theo các nhà chuyên môn thì phân môn Tập đọc nhạc chỉ yêu cầu đối vớinhững nơi có điều kiện Thật ra nơi nào cũng có điều kiện để có thể dạy tập đọcnhạc Điều kiện ở đây có chăng chỉ là thiếu hay đủ thôi Nếu bản thân người giáoviên cùng học sinh cố gắng thì việc dạy tập đọc nhạc cũng không hẳn là việckhông thể làm Trong những năm vừa qua việc giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc
ở trường Tiểu học Ba Vì vẫn diễn ra bình thường và khá ổn Khá nhiều học sinhhọc có chất lượng và ứng dụng được những kiến thức mình đã học lên lớp trên và
Trang 8được đồng nghiệp bộ môn Âm nhạc cấp Trung học cơ sở ghi nhận Song vẫn cònkhá nhiều học sinh chủ yếu là học sinh người dân tộc thiểu số chậm hoặc cònchưa đọc được tập đọc nhạc vì nhiều lí do khác nhau.
Hiện nay đối với trường Tiểu học Ba Vì đã được trang bị khá tốt về phươngtiện và dụng cụ hỗ trợ giảng dạy vì thế càng có cơ sở để chất lượng giảng dạyphân môn Tập đọc nhạc ngày càng hiệu quả hơn Chính vì thế tôi muốn xây dựngphương pháp và những giải pháp nhằm tháo gỡ những vướn mắc gặp phải và cùngchia sẻ với các đồng nghiệp cùng chuyên ngành
Trang 9CHƯƠNG 3
MỘT SỐ GIẢI PHÁP DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH
TIỂU HỌC CÓ HIỆU QUẢ.
Để có một tiết học Tập đọc nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trướctiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ
thể như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc
Để giúp học sinh học tốt được tập đọc nhạc bản thân người giáo viên cần xácđịnh và nắm vững nội dung chương trình và mối liên hệ kiến thức giữa các khốilớp như ở lớp 3, các em đã được làm quen với các kí hiệu Âm nhạc: các tên nốt,hình nốt, khuông nhạc, khóa Son, … Sang lớp 4, 5, các kiến thức đó sẽ được duytrì và ứng dụng nâng cao hơn một bước vào 8 bài tập đọc nhạc Vì vậy, yêu cầuđối với giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạytập đọc nhạc để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như pháttriển các kỹ năng đã có của các em một cách tốt nhất và để thực hiện tốt điều đócho học sinh ta cần giải quyết các vấn đề sau:
* Giáo viên phải truyền đạt và hướng dẫn cho học sinh nắm vững về lý thuyết
nhạc cơ bản:
Ở lớp 3, học sinh đã được làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: Tên nốt, khóaSon, khuông nhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc, …đặc biệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định choviệc đọc nhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ tôi đã cho họcsinh ghi nhớ bằng các câu như sau:
Vị trí 7 tên nốt
Nốt Đô: nằm ở dòng kẻ phụ dưới
Nốt Rê: nằm sát dưới dòng kẻ thứ nhất
Nốt Mi: nằm ở dòng kẻ thứ nhất
Trang 10Cho học sinh lên bảng đính tên nốt nhạc theo yêu cầu của giáo viên ví dụ: giáoviên nói son đen, la trắng, mi móc đơn …học sinh đính nốt nhạc bằng bảng namchâm, đính nốt nhạc vào khuông nhạc đúng vị trí từ đó sẽ khắc sâu kiến thức trínhớ về vị trí nốt nhạc cho các em
Trang 11Đối với mỗi bài Tập đọc nhạc, trong quá trình dạy giáo viên cho học sinh tìmhiểu và chiếm lĩnh kiến thức về lý thuyết âm nhạc cơ bản như: số chỉ nhịp, tênnốt, hình nốt, các kí hiệu âm nhạc có trong bài Đối với các bài có lý thuyết giốngnhau giáo viên thường xuyên kiểm tra lại kiến thức cũ để học sinh nắm chắc hơn.
* Rèn kỹ năng đọc đúng cao độ và trường độ.
Học sinh tiểu học chưa có kiến thức về nhạc lý nhiều nên việc dạy bài Tập đọcnhạc tránh nhồi nhét cho học sinh những kiến thức trừu tượng mà phải chú ý đếnthực hành Thông thường người ta tách ra 2 yếu tố độ cao, độ dài âm thanh đểluyện riêng khi thuần thục mới ghép lại độ cao và độ dài cho học sinh
Về cao độ, ở lớp 4 do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn Tập đọc
nhạc đặt ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cậnvới phân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, người giáo viênphải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốtnhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8 Sau đó, các em được tiếp cận vớithang 5 âm: Đô - Rê - Mi – Son – La
và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi – Pha – Son La – Si
Sang lớp 5, phân môn Tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học
ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều
viết ở nhịp ; dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La hoặc thang
7 âm: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si
Trang 12Khi tiến hành vào rèn cao độ giáo viên ghi thang âm của bài tập đọc nhạc vàobảng phụ sau đó đàn một lần cho học sinh nghe, cho học sinh đọc từng nốt củathang âm theo đàn, khi học sinh đọc tốt rồi giáo viên có thể cho học sinh đọc cao
độ của bài tập đọc nhạc, cho học sinh đọc theo cao độ từ thấp lên cao, từ caoxuống thấp, hoặc cho đọc theo quãng 2 trong phạm vi quãng tám Quan trọng nhất
là tập cao độ trên nền giai điệu của bài tập đọc nhạc sẽ học để các em dễ dàng bắtvào cao độ của bài tập đọc nhạc
Đặc biệt đối với mỗi bài Tập đọc nhạc mới, giáo viên nên khuyến khích các
em tìm hiểu ở nhà và xung phong thực hành ở lớp Có thể cho tự hỏi đáp lẫn nhau
để các em có thể tự đánh giá những kiến thức hổng từ đó đưa ra nhận xét và lờikhuyên lẫn nhau
Về tiết tấu, các em tiếp tục được củng cố lại trường độ với các hình móc đơn,
nốt đen, nốt trắng, lặng đen và chấm dôi… Giáo viên ghi tiết tấu của bài Tập đọcnhạc vào bảng phụ cho học sinh luyện tập tiết tấu của bài Có thể cho học sinh vỗtay hoặc dùng thanh phách nhạc cụ để gõ Cách dạy thực hành các hình nốt có thểthực hiện gõ theo tiết tấu, cũng có thể cho học sinh tập đọc bằng tên gọi các hìnhnốt: đơn, đen, trắng, ta có thể thay bằng tiếng trống: Tùng, rinh
Trong quá trình giảng dạy thực hành luyện tập tiết tấu giáo viên phải vận dụngcác phương pháp linh hoạt hoặc dưới dạng trò chơi tổ chức nhóm, tổ, bàn …họcsinh luyện tập phù hợp với từng bài
