Thông qua hoạt động văn học đặc biệt là tiết kể chuyện, chúng ta đã giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, giúp trẻ tích lũy đợc vốn kinh n
Trang 1Đề tài: Một số giải phỏp giỳp trẻ 5 tuổi phỏt triển ngụn ngư mạch lạc
thụng qua tỏc phẩm văn học.
1 PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài, sỏng kiến, giải phỏp:
Như Bỏc Hồ kớnh yờu đó núi: “Giỏo dục mầm non tốt sẽ mở đầu cho một nền giỏo dục tốt” Trường mầm non cú nhiệm vụ chăm súc, nuụi dưỡng, giỏo dục cỏc chỏu, bồi dưỡng cho cỏc chỏu trở thành người cụng dõn cú ớch Muốn thực hiện được điều đú, trước hết người giỏo viờn phải cú trỡnh độ về chuyờn mụn, nghiệp
vụ để trang bị cho trẻ những kiến thức toàn diện về cỏc mụn học, phải nhận thức đỳng về nhiệm vụ, mục đớch - yờu cầu, nội dung của chương trỡnh giỏo dục mầm non mới
Lời dạy của Bác đã thấm sâu vào tâm hồn của mỗi ngời dân Việt Nam chúng ta qua nhiều thế hệ Bởi vậy sự nghiệp trồng ngời đợc Đảng và nhà nớc ta quan tâm hàng đầu Đặc biệt
là bậc học Mầm non là nền tảng là cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển một con ngời toàn diện Vì thế trẻ em không chỉ là niềm vui, niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là tơng laị của đất nớc của xã hội Non sông Việt Nam có lớn mạnh hay không, xã hội Việt Nam có phồn vinh hay không điều
đó phụ thuộc phần lớn vào sự nghiệp giáo dục của nớc nhà Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục, là nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách con ngời mới trong xã hội mới Hơn ai hết, bản thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi rất hiểu vai trò của mình trong sự nghiệp “trồng ngời”, tôi nguyện đem hết khả năng, năng lực và tâm huyết của mình để giáo dục trẻ và giúp trẻ phát triển hài hòa, cân đối về mọi mặt “Đức - Trí - Thể - Mỹ”
Trang 2Hoạt động cho trẻ làm quen văn học nói chung và tiết kể chuyện nói riêng đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu chung của giáo dục Thông qua hoạt động văn học đặc biệt là tiết kể chuyện, chúng ta đã giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí tuệ, đạo
đức, thẩm mỹ, giúp trẻ tích lũy đợc vốn kinh nghiệm sống từ văn học đến với cuộc sống, với thế giới xung quanh, với con ngời… giúp trẻ nhận biết đợc cái hay cái đẹp, biết yêu cái tốt, ghét thói
h tật xấu, biết kể lại một số câu chuyện có nội dung gần gủi với cuộc sống đời thờng…Đây cũng chính là phơng tiện cần thiết
để rèn luyện và phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ Vậy làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc Điều đó làm tôi băn khoăn suy nghĩ để tìm ra những giải pháp, cách làm hay để giúp trẻ phát triển một cách tốt nhất Hoạt động cho trẻ làm quen văn học là một lĩnh vực mà qua đó tôi có thể giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc một cách tốt nhất có hiệu quả
nhất Đó là lý do tôi chon đề tài "Một số giải phỏp giúp trẻ 5 tuổi
phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua tác phẩm văn học".
Điểm mới của đề tài này là: Trong thực tế đề tài này đó được nhiều người nghiờn cứu, song tụi nghĩ rằng mỗi trường, mỗi vựng miền cú những điều kiện chăm súc trẻ khỏc nhau Trường mầm non chỳng tụi là một ngụi trường ở vựng nỳi, điều kiện kinh tế, văn húa của địa phương cũn gặp nhiều khú khăn, trẻ em ớt khi được tiếp xỳc với cỏc hoạt động văn húa dành cho thiếu nhi như cỏc vựng khỏc Đặc biệt hơn cỏc loại đồ dựng đồ chơi của trẻ thường ngày chưa phỏt triển ở trẻ trớ thụng minh, trẻ cũn chịu nhiều thiệt thũi Chớnh vỡ vấn đề đú nờn tụi đó mạnh dạn nghiờn cứu và thực hiện đề tài này nhằm nhằm khơi gợi cảm xỳc kớch
Trang 3thích sự hứng thú và khả năng hoạt động tích cực của trẻ vào hoạt động văn học chữ viết từ đó trẻ sẽ tiếp thu bài nhanh hơn và chủ động hơn trong mọi hoạt động
1.2 Phạm vi áp dụng của đề tài:
- Để gióp trÎ 5 tuæi ph¸t triÓn ng«n ng÷ m¹ch l¹c th«ng qua
t¸c phÈm v¨n häc là hết sức cần thiết
Đề tài “Một số giải pháp gióp trÎ 5 tuæi ph¸t triÓn ng«n ng÷ m¹ch l¹c th«ng qua t¸c phÈm v¨n häc” được áp dụng cho các lớp thực hiện chương trình 5 - 6 tuổi trong nhà trường, sau đó áp dụng rộng rãi cho các đơn vị
có điều kiện, đặc điểm tình hình giống trường mầm non chúng tôi
2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng:
Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quan trọng của con người, thông qua ngôn ngữ con người có thể hiểu nhau, trao đổi với nhau những thông tin cần thiết Đối với trẻ ngôn ngữ là công cụ giúp trẻ hoà nhập vào thế giới xung quanh, là cơ sở để hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ Hoạt động văn học có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trẻ Trong trường Mầm non giáo viên giữ vai trò hết sức quan trọng, là lực lượng giáo dục Là người phát hiện bồi dưỡng năng khiếu ban đầu và chính là người định hướng phát triển sau này của trẻ, xây đắp cho tâm hồn trẻ được phát triển lành mạnh
Thông qua văn học trẻ được phát triển về tình cảm, cảm xúc, văn học giúp cho trẻ có tình cảm yêu quê hương đất nước, yêu cảnh đẹp thiên nhiên, cuộc sống con người
Để giúp trẻ có những kiến thức về hoạt động Văn học- Chữ viết nói chung
và hoạt động kể chuyện nói riêng, đòi hỏi người giáo viên cần phải nắm chắc tâm sinh lí của trẻ, có năng lực sư phạm vững vàng, có kiến thức về khoa học nuôi dạy trẻ, nắm chắc phương pháp, tổ chức tốt môi trường học tập, xác định yêu cầu kiến thức, kỹ năng để truyền thụ cho trẻ, không những truyền thụ kiến thức mà còn phải linh hoạt, sáng tạo, vận dụng vào phương pháp, biện pháp giáo dục trẻ nhằm
Trang 4khơi gợi cảm xúc kích thích sự hứng thú và khả năng hoạt động tích cực của trẻ vào hoạt động Văn học chữ viết
Lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, việc cho trẻ làm quen với văn học là một hoạt
động đã được Bộ GD, Sở GD&ĐT Quảng Bình, Phòng GD&ĐT Lệ Thuỷ triển
khai rộng rãi về các trường học, đến tận từng giáo viên với nhiều giải pháp tích cực và thực hiện có hiệu quả Trong quá trình thực hiện cơ sở vật chất, trang thiết
bị dạy học, đồ dùng đồ chơi được tăng trưởng đáng kể, môi trường trong và ngoài lớp phong phú lôi cuốn trẻ học tập Từ đó chất lượng trên trẻ được tăng lên rõ rệt, nhiều trẻ tỏ ra có năng khiếu kể chuyện diễn cảm, trẻ biết nhập vai vào các nhân vật, thể hiện đúng các tình tiết của câu chuyện Để duy trì và nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen văn học, nhất là việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một việc làm hết sức khó khăn Vì vậy, trong quá trình thực hiện, đòi hỏi bản thân tôi phải linh hoạt, sáng tạo có những đổi mới trong giảng dạy để phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất
* Đặc điểm tình hình lớp:
Năm học 2014 -2015, bản thân tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi, với sĩ số 17 cháu Lớp được đóng trên địa bàn của bản xa nhất của xã Đây là trường miền núi điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, phần lớn là sự trong chờ đầu tư hỗ trợ của cấp trên, ở đây đời sống phụ huynh phần đa là khó khăn, nên có phần ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình phấn đấu của bản thân và của lớp mà tôi trực tiếp giảng dạy Song nhờ sự cố gắng nổ lực của bản thân và sự giúp đỡ của chị em đồng nghiệp trong trường đã giúp cho tôi từng bước khắc phục khó khăn để phát triển cùng với các lớp trong trường ở các cụm khác nhau
Trong thời gian nghiên cứu đề tài bản thân tôi nhận thấy trong lớp mình đang đảm nhận còn gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:
1.ThuËn lîi:
Trang 5Bản thân tôi luôn nhận đợc sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Ban giám hiệu nhà trờng về bồi dỡng chuyên môn nghiệp vụ,
kỷ năng s phạm và cung cấp các trang thiết bị phục vụ cho việc làm quen văn học nh tranh ảnh, máy vi tính, băng đĩa kể chuyện đọc thơ …, sân khấu rối và nhiều đồ dùng khác đảm bảo cho hoạt động dạy và học của cô và trẻ
Bản thân cũng đợc Nhà trờng tạo điều kiện cho đi dự các lớp tập huấn, bồi dỡng chuyên môn, nghiệp vụ Nên từ đó đã tích lũy một số kinh nghiệm trong giảng dạy
Điều may mắn nhất là tôi đợc sống trong tập thể chị em
đoàn kết, yêu thơng quan tâm giúp đỡ nhau trong cuộc sống hằng ngày cũng nh trong công việc, cùng nhau học hỏi trao đổi, chia sẽ kinh nghiệm…, bản thân tôi cũng có những thế mạnh của mình là ham tìm tòi học hỏi thích khám phá những cái hay cái lạ, say sa nghiên cứu bài soạn, sáng tạo nhiều cái mới trong giảng dạy, có ý thức phấn đấu vơn lên, nhanh nhẹn hoạt bát trong mọi lỉnh vực, có năng khiếu kể chuyện, đọc thơ có năng lực và trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng Bản thân luôn cố gắng rèn luyện về chuẩn mực đạo đức, nhân cách, hành vi, làm tấm gơng sáng cho trẻ noi theo
2 Khó khăn
Trờng Mầm non chỳng tụi là một trờng đặc biệt khó khăn của vùng lệ Thuỷ, ngay từ những ngày đầu mới lên trờng tôi đã tự nhủ với bản thân mình phải làm một điều gì đó có ý nghĩa
đối với các trẻ ở đây vì trẻ ở đây đã phải chịu quá nhiều thiệt thòi so với trẻ ở đồng bằng, thiệt thòi về vật chất lẫn tinh thần Con em ở đây hầu hết là dân tộc Vân Kiều cuộc sống còn nhiều vất vả, lam lũ và thiếu thốn Việc chăm sóc giáo dục trẻ
Trang 6ch-a đợc coi trọng nhất là việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc và sử dụng ngôn ngử tiếng việt thành thạo lại càng khó hơn
Qua khảo sát tình hình đầu năm để nắm bắt đợc tâm lý, trình độ nhận thức của trẻ chất lợng môn học cho thấy:
* Tình hình hoàn cảnh của lớp:
Sĩ số lớp có 17cháu, có nhiều trẻ nói chớt, nói lắp, phát âm cha rõ lời và sử dụng tiếng việt cha thành thạo
Đa số gia đình các cháu cha có phơng tiện thông tin đại chúng nh (tivi, cha có đài )
Đặc biệt hơn nữa là 17 cháu đều thuộc gia đình hộ nghèo
* Trình độ nhận thức của trẻ:
Trẻ hiểu đợc chuyện cô kể lần 1: 30% từ TB trở lên
Trẻ hiểu đợc nội dung câu chuyện cô kể lần 2: 50%
Trẻ kể lại đợc câu chuyện rõ ràng, mạch lạc đạt tỷ lệ 40% Trẻ đọc thơ diễn cảm, đúng chính tả đạt tỷ lệ 62%
Tỷ lệ khá giỏi chiếm 15 -20%, trẻ tra lời rõ ràng, mạch lạc, trẻ trả lời trọn câu
Trẻ kể lại chuyện, đọc thơ chưa diễn cảm, chưa biết thể hiện
điệu bộ cử chỉ khi kể chuyện, đọc thơ Trẻ chưa biết kể chuyện sáng tạo
20% trẻ biết kể chuyện, thích chơi đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, trẻ nhập vai các nhân vật trong câu chuyện rất tốt
- Một khó khăn nữa là tuy cùng một độ tuổi nhng có cháu sinh
đầu năm có cháu sinh cuối năm nên trình độ nhận thức của các cháu không đồng đều Nhiều trẻ còn nhút nhát, cha tự tin, phát
Trang 7âm tiếng việt cha chuẩn Trong các giờ học văn học cha hứng thú tham gia vào hoạt động cùng cô
- Với tình hình thực tế của lớp tôi phụ trách nh vậy nên tôi rất băn khoăn lo lắng suy nghĩ, tìm tòi các biện pháp “Một số giải phỏp giúp trẻ 5 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua tác phẩm văn học”
Dựa vào vốn kiến thức đó học và được bồi dưỡng chuyờn mụn, tụi đó tỡm ra một số giải phỏp sau:
2.2 Cỏc giải phỏp:
2.2.1 Tìm hiểu đặc điểm tình hình, nhận thức của trẻ.
Để cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thì trớc hết giáo viên phải nắm vững đặc điểm tâm sinh lý và hoàn cảnh của trẻ Vào đầu năm học tôi đã tổ chức nhiều cuộc trò chuyện với trẻ, kể cho trẻ một vài câu chuyện ngắn, tơng đối dễ sau đó
đặt ra các câu hỏi nh: Cô vừa kể cho các con nghe câu chuyện gì? Trong câu chuyện có ai? Hoặc cho trẻ kể chuyện về gia
đình trẻ … Trong qua trình đó tôi luôn chú ý quan sát đàm thoại với trẻ và tiến hành khảo sát khả năng cảm thụ văn học của trẻ
Gia đình là một yếu tố rất quan trọng để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ của mình, những trẻ đợc sống với ông bà nội, ngoại thờng có điều kiện để phát triển ngôn ngữ hơn những trẻ khác Những trẻ có hoàn cảnh khó khăn thờng ít đợc quan tâm, chăm sóc nên khả năng cảm thụ tác phẩm văn học cung nh
sự phát triển ngôn ngữ của các cháu còn nhiều hạn chế…
Từ đặc điểm hoàn cảnh và tình hình nhận thức đó, để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ bản thân tôi phải lên kế hoạch dạy và bồi dỡng cho trẻ
Trang 82.2.2 Xây dung kế hoạch.
Dựa vào tình hình của lớp , trên cơ sở kê hoạch chuyên đề của nhà trờng, tôi đã xây dng kế hoạch cho cả năm Đợc sự đồng
ý của ban giám hiệu, tôi phân công cụ thể nội dung, phần hành công việc cho giáo viên trong lớp, triển khai cụ thể kế hoạch trong chủ đề, chủ điểm Dựa vào những nội dung đã đề ra
để đánh giá lại những việc làm đợc và cha làm đợc, từ đó rút kinh nghiệm cho chủ đề sau
Trong quá trình thực hiện kế hoạch tôi luôn bám sát chơng trình dạy, chú ý rèn luyện cho những trẻ yếu, những trẻ cá biệt… vận động, phối hợp vớp phụ huynh để cùng thực hiện chơng trình này
Ví dụ: Khi thực hiện chủ diểm “Tết và mùa xuân”
Chiều thứ 2 cho trẻ làm quen câu chuyện “Sự tích bánh
ch-ng bánh giày”
Hoạt động ngoài trời ngày thứ 3 tôi cho trẻ tìm hiểu nội dung câu chuyện
Hoạt động chung ngày thứ 5 dạy trẻ kể chuyện “Sự tích bánh chng bánh giày”
Hoạt động góc tôi cho trẻ đóng kịch chuyện “Sự tích bánh chng bánh giày”
2.2.3 Chuẩn bị đầy đủ, đẹp, sáng tạo các dụng cụ trực quan.
Nh chúng ta đã biết, lứa tuổi Mầm non là lứa tuổi ngây thơ và trong trắng, t duy của trẻ chủ yếu là t duy trực quan hình tợng, đặc biệt là trẻ 5 tuổi, khi cho trẻ làm quen với một câu chuyện thì việc sử dụng giáo cụ trực quan nhằm giúp trẻ
dễ nhớ, dễ nắm bắt câu chuyện một cách thoải mái, đem lại
Trang 9hiệu quả cao Khi trẻ đã nhớ câu chuyện, nhớ bài thơ thì khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc hơn, diễn cảm hơn
Năm học này, trờng Mầm non nói chung và bản thân tôi nói riêng đã áp dụng, đa công nghệ thông tin vào giảng dạy, làm đồ dùng, đồ chơi trên máy vi tính hứng thú cho trẻ say mê học tập hơn Tôi thờng cho trẻ xem các câu chuyện có trong chơng trình MN qua máy vi tính hầu hết trẻ rất hứng thú, say sa, chăm chú xem
2.2.4 Tổ chức dạy trẻ kể lại chuyện, đọc thơ, chơi
đóng kịch và đóng vai theo chủ đề.
Trong khi cho trẻ kể lại chuyện hay đọc thơ, tôi thờng dạy trẻ thông qua nhiều hình thức khác nhau, khi trẻ kể chuyện, đọc thơ tôi thờng chú ý đến ngôn ngữ, cử chỉ hành động của trẻ Nhắc trẻ nói trọn câu, nói mạch lạc không ngắt quãng, không nói lắp Đặc biệt tôi luôn nhắc nhở trẻ phải sử dụng tiếng việt để nói Tôi cho trẻ nói theo trí nhớ của trẻ, sau đó tôi sửa sai cho trẻ Trẻ ở lớp tôi dạy có nhiều trẻ nói tiếng việt còn chậm do vậy đối với những từ khó tôi cho trẻ nhắc lại từng từ sau đó mới nhắc lại cả câu Đối với thơ, cần chú ý tập cho trẻ đọc thuộc thơ, luyện giọng đọc, tập ngắt nhịp, ngữ điệu sao cho truyền cảm
Bên cạnh đó tôi giải thích cho các cháu: Nói trọn câu thì nó mới có ý nghĩa trọn vẹn, còn nếu mình nói không trọn câu, lời nói bị ngắt quãng thì lời nói không có ý nghĩa và không còn hay nữa
Trong khi chơi đóng kịch hay chơi đóng vai theo chủ đề cũng vậy, ngôn ngữ rất cần thiêt, giúp các trẻ giao tiếp với nhau thông qua nhân vật Trẻ thể hiện đợc ngôn ngữ, cử chỉ, hành
Trang 10động của các nhân vật Trẻ phân biệt đợc giọng kể của các nhân vật
Ví dụ: Khi tập cho trẻ kể lại một câu chuyện hay đọc thuộc một bài thơ tôi không chỉ bắt trẻ kể cả câu chuyện mà tôi có thể cho trẻ kể theo từng đoạn, kể theo lời của các nhân vật để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và trẻ cảm nhận đợc ý nghĩa của từng đoạn chuyện hay cả câu chuyện đối với những trẻ còn nói ngọng, nói lắp tôi kịp thời sửa sai cho trẻ để trẻ phát âm mạch lạc hơn
2.2 5 Dạy trẻ mọi lúc mọi nơi
Vào các buổi sinh hoạt chiều, hoạt động ngoài trời tôi kể chuyện hoặc đọc thơ cho trẻ nghe 1-2 lần Sau đó, tôi cùng trẻ
đàm thoại về nội dung của bài thơ, câu chuyện: Cô vừa kể cho con nghe câu chuyện có tên là gì? Trong câu chuyện có những nhân vật nào? Tôi chú ý đến câu trả lời của trẻ để nhắc nhở trẻ trả lời trọn câu Đa số trẻ thờng trả lời cộc lốc: Quả bầu tiên, có cậu bé, chim én, lảo địa chủ… Vì vậy tôi cần phải chú ý để nhắc trẻ nói đúng ngữ pháp, nói trọn câu Ví dụ: Tôi tập cho trẻ trả lời “ Câu chuyện cô vừa kể có tên là “Quả bầu tiên” Trong câu chuyện cô kể có các nhân vật: cậu bé, chim
én, lảo địa chủ
Những lúc ra chơi, tôi thờng mở băng cho trẻ nghe để giúp trẻ nắm bắt đợc các giọng kể, cách diễn đạt câu chuyện, trẻ ghi nhớ và kể lại câu chuyện đợc tốt hơn
Đặc biệt với những trẻ khuyết tật, trẻ nói chớt, nói lắp tôi th-ờng xuyên quan tâm và trò chuyện vơi các cháu nhiều hơn Tập cho các cháu nói những câu nhng từ khó trớc sau đó mới tập dần cho trẻ nói trọn câu Cho trẻ tham gia chơi đóng vai, và tham gia