Âm nhạc có tác động mạnh mẽ lên mặt xúc cảm và tư tưởng nên nó góp phần quan trọng trong việc giáo dục con người.Âm nhạc giúp cho trẻ nhận thức về thế giới xung quanh, phát triển ngôn ng
Trang 1Một số giải pháp mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
trong trường mầm non
- Lĩnh vực áp dụng:
Sáng kiến được áp dụng trong tất cả các lĩnh vực như: Phát triển ngôn ngữ; Phát triển nhận thức; Phát triển tình cảm xã hội và phát triển thẩm mỹ.Ngoài
ra sáng kiến còn được vận dụng rộng rãi trong các hoạt động của trẻ ở trường mầm non: Hoạt động học, hoạt động ngoài trời, hoạt động góc, các hoạt động văn hóa văn nghệ trong ngày hội, ngày lễ, giờ ngủ của trẻ,
- Mô tả sáng kiến:
+ Về nội dung của sáng kiến:
Như chúng ta đã biết âm nhạc là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống của con người Âm nhạc có tác động mạnh mẽ lên mặt xúc cảm và
tư tưởng nên nó góp phần quan trọng trong việc giáo dục con người.Âm nhạc giúp cho trẻ nhận thức về thế giới xung quanh, phát triển ngôn ngữ, quan hệ giao tiếp, trao đổi tình cảm, phát triển năng khiếu, âm nhạc là cả một thế giới đầy cảm xúc đối với trẻ.Trẻ được tiếp xúc với âm nhạc từ lúc còn trong bụng
mẹ bằng những vỗ về cảm xúc của người mẹ, khi ra đời trẻ được tiếp xúc với những lời ru âu yếm của bà:
“ Cái cò mà đi ăn đêm
Trang 2Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
Ông ơi ông vớt tôi nao….”
Chính những câu hát mộc mạc, những lời ru của bà của mẹ đã nuôi lớn tâm hồn của trẻ Có thể nói, ngay từ thuở lọt lòng, dân ca đã giành cho trẻ những bài hát đơn sơ, mộc mạc nhưng du dương, ngọt ngào để đưa trẻ vào giấc ngủ
êm đềm Như vậy dân ca đến với trẻ từ rất sớm.Để giáo dục cho trẻ có tâm hồn dân tộc, giáo dục nghệ thuật cổ truyền trong đó có dân ca là rất quan trọng Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc sắc của dân tộc phải được đến sớm với tuổi thơ Cho trẻ nghe dân ca là biện pháp hữu hiệu nhất để trẻ tiếp thu với nền văn hoá truyền thống.
Tiếp tục thực hiện cuộc vận động: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Trong đó có nội dung đưacác trò chơi dân gian, các bài ca dao, đồng dao và các làn điệu dân ca vào toànngành giáo dục nói chung và mầm non nói riêng, giúp trẻ nhận thức về thế giớixung quanh, hun đúc tình yêu quê hương đất nước cho trẻ, giúp trẻ biết phânbiệt giữa cái thiện với cái ác, từ đó trẻ biết yêu thương, đoàn kết giúp đỡ lẫnnhau, nảy sinh trong trẻ những ước
mơ tươi đẹp về hiện tại và tương lai.
Tuy nhiên, có thể nhận thấy, các bài để cho trẻ hát còn quá ít Các bài cho trẻ nghe cũng chưa phong phú, thiếu dân ca của nhiều vùng miền.Phần lớn các giáo viên rất ngại khi phải dạy hoặc lồng ghép dân ca vào các hoạt động
Trang 3hàng ngày của trẻ Vì tiết âm nhạc về dân ca đòi hỏi nhiều công phu (trang phục, đạo cụ âm nhạc dân tộc, ) mà các thể loại âm nhạc khác không cần thiết phải có như vậy Trong khi đó, giáo dục dân ca mang những nét đẹp của văn hóa truyền thống, thấm vào trẻ tình yêu quê hương, đất nước, bản sắc văn hóa dân tộc Bằng ngôn ngữ đặc thù riêng của mình là những âm thanh biểu cảm, dân ca không chỉ mang lại những cảm xúc, những xúc động mạnh
mẽ, niềm vui sướng trong đời sống tinh thần của trẻ mà còn giúp trẻ mở rộng thêm tầm hiểu biết về thế giới, về con người.Tuổi thơ của những thầy cô giáo chúng ta đã trải qua êm đềm trên những cánh đồng thả cánh diều bay, cùng đồng ruộng xanh rờn, cùng nhau đọc vè, đọc đồng dao, Còn trẻ em của ngày nay tuổi thơ của trẻ đang bị chìm sâu và ảnh hưởng bởi thời đại công nghệ 4.0 Trẻ thích nghe những bài nhạc chế, nhạc hiphop, rock, xem các video mới nhất trên youtube… Nếu chúng ta không quan tâm giáo dục trẻ nhận biết về một số làn điệu dân ca có khi trẻ dễ bị lệch lạc về lối sống, tâm hồn đạo đức hay quên cả quê hương của mình, của ông bà, cha mẹ mình.
Xuất phát từ thực trạng trên tôi đã nghiên cứu và tìm ra “Một số giải
pháp mang dân ca đến gần hơn với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong
trường mầm non”.Tôi mong rằng dân ca sẽ mang đến niềm say mê hứng
thú cho trẻ từ khi tuổi còn thơ, giúp trẻ tự tin hơn khi đến trường.
Giải pháp 1: Sưu tầm các bài dân ca dễ học, dễ nhớ và phù hợp chủ đề giáo dục trongtrường mầm non:
Trang 4Mỗi bài dân ca đều có nét đặc sắc riêng, mỗi một giai điệu, tiết tấu trong bài dân ca thể hiện tính chất trữ tình, phản ánh sinh hoạt, hoạt động, cuộc sống,
tình cảm của nhân dân Dân ca Việt Nam mang tính chất vùng miền rõ rệt Mỗi
miền có thể loại dân ca riêng mà khi hát lên người ta sẽ nhận ra ngay đó là dân
ca miền nào Điều đó cũng tạo nên nét đặc sắc của dân ca Việt Nam Dân ca Nam bộ với những bài lí như Lí con khỉ, Lí cây bông, Lí cây khế,… nhẹ nhàng
đi vào lòng người với những sản vật trú phú của Nam bộ Dân ca Bắc bộ vui vẻ,
hóm hỉnh thể hiện cuộc sống lao động vật vả của người nông dân Bắc bộ: Cái Bống, Bà Còng,… Dân ca Trung bộ thì sâu lắng và trữ tình Mỗi một miền lại thể hiện những động tác, những trang phục riêng khác nhau Đó chính là nét đẹp
của con người Việt Nam Vì vậy khi tôi chọn đề tài “Mang dân ca đến gần hơn với trẻ” tôi đã sưu tầm những bài hát dân ca phù hợp với trẻ để trẻ có thể hát,
múa, trải nghiệm và lớn lên cùng dân ca dân tộc Đặc biệt các bài dân ca đó phải
Trang 5lồng ghép được vào một số chủ điểm của chương trình giáo dục Mầm non.
Ví dụ: Chủ điểm nghề nghiệp: Tập tầm vông, Rềnh rềnh ràng ràng…
Chủ điểm động vật: Lý chim sáo, Lý con khỉ, Câu ếch…
Chủ điểm thực vật: Bầu và bí, Lý cây bông,…
Chủ điểm gia đình: Cái Bống, Bà Còng đi chợ,…
Chủ điểm quê hương: Cò lả, Inh lả ơi,…
Do tính chất vùng miền của dân ca, nên việc đầu tiên tôi làm là tìm kiếm những bài dân ca, đồng dao phổ nhạc của đồng bằng Bắc bộ, bởi nói tới đồng dao là nói đến những gì quen thuộc nhất trong cuộc sống hàng ngày của trẻ Đồng dao mang tính chất truyền khẩu, bản thân trẻ đã thuộc sẵn những bài đồng
dao qua những trò chơi dân gian Do đó với những bài đồng dao phổ nhạc trẻ cũng sẽ thuộc nhanh chóng Ví dụ: bài Bà Còng, bài Cái Bống, Bầu và Bí, Gánh gánh gồng gồng, Rềnh rềnh ràng ràng, Tập tầm vông,…
Và sau đó là lựa chọn những bài dân ca ở các vùng miền khác để hát cho trẻ nghe: Cây trúc xinh, Inh lả ơi, Hoa thơm bướm lượn… Các bài dân ca ở các
vùng miền khác nhau để mang đến cho trẻ những trải nghiệm khác nhau.
trẻ sẽ càng yêu thêm quê hương, đất nước, con người Việt Nam.
Trang 6Điều quan trọng mà người giáo viên cần làm ở đây là lựa chọn những bài dân ca nào phù hợp để đưa vào các chủ điểm trong chương trình giáo dục mầm
non Ví dụ: Với chủ điểm Thực vật tôi chọn bài “Lý cây bông” hoặc bài “Bầu và bí” để giới thiệu trẻ một số loại hoa, loại rau quen thuộc Cũng có thể cho trẻ nhận biết số lượng Qua đó, giáo viên có thể giáo dục trẻ chăm sóc, bảo vệ cây, đặc biệt nói cho trẻ biết tình đoàn kết yêu thương lẫn nhau của cùng một dân tộc, một giống nòi.
Với chủ điểm Động vật: Tôi chọn bài “Lý con khỉ”, “Cò lả” hoặc “Chim sáo”,… giới thiệu trẻ một số loài động vật trong rừng, ở nhà… cho trẻ biết về tiếng hót của chim sáo, chim cất tiếng hót vang trong rừng cho thấy khung cảnh
thanh bình và yên ả Trẻ biết về khỉ, về vùng đất gọi là đảo khỉ nơi mà khỉ và con người sống chung.
Giải pháp 2: Giúp trẻ hiểu được nội dung, ngôn ngữ riêng của từng bài dân ca làmphong phú thêm vốn từ cho trẻ:
Trẻ có thể biết được các bài dân ca cô dạy nhưng điều quan trọng là giáo viên phải giúp trẻ hiểu được nội dung của những bài hát đó, hiểu được những từ
trong các bài hát của các vùng miền khác, đặc biệt là trong dân ca Việt Nam
Trang 7thường hay có những tiếng đệm ở giữa hoặc cuối câu để mở rộng khuôn khổ câu: ối a, chi rứa, í a, ơ, i, u…
Ví dụ: Chủ điểm Gia đình
Bài “Cái Bống” cô phải nói cho trẻ biết đây là bài dân ca Bắc bộ được phổ nhạc từ bài đồng dao cổ, bài hát tiêu biểu cho việc làm đẹp của con người Bài hát miêu tả Cái Bống giúp mẹ với những việc làm rất khéo léo “Kéo sẩy kéo sàng…” và giúp mẹ gánh gồng để chạy một cơn mưa Giáo viên phải giải thích nhưng từ có trong bài hát, “Bống” tên riêng của một cô bé người miền Bắc, ở miền Bắc người ta hay dùng từ để gọi trước tên riêng là “cái” “Kéo sẩy kéo sàng” là động tác sàng lúa, Bống dùng một cái sàng xoay tròn để những hạt lúa
lép rơi ra ngoài Bài hát ca ngợi tấm lòng hiếu thảo của Bống, tuy nhỏ nhưng Bống đã có thể giúp mẹ làm những việc đơn giản Qua đó giáo viên giáo dục trẻ
tình cảm gia đình, là con phải biết yêu thương kính trọng ông bà, cha mẹ Bài “Bà Còng”, đây là bài hát phổ từ ca dao cổ nói về một người bà đã già lưng còng, khi bà đi chợ, do không cẩn thận, bà đã đánh rơi tiền “Cái tôm cái tép” trong bài hát là những bạn nhỏ khi nhìn thấy của rơi đã nhặt lên trả lại cho
bà Giáo viên giáo dục trẻ kính trọng, giúp đỡ người lớn tuổi như ông bà, cha mẹ… giáo dục trẻ thái độ kính trọng người khác.
Trang 8Chủ điểm Quê hương, đất nước tôi chọn bài “Cò lả”, “Hoa thơm bướm lượn” hoặc “Inh lả ơi”.
“Inh lả ơi” là lời mời gọi các bạn dân tộc Thái, bài hát ca ngợi cảnh núi rừng Tây Nguyên xinh đẹp, ca ngợi mùa xuân đất nước muôn hoa tươi đẹp Qua
bài hát trẻ sẽ biết thêm về một vùng đất Tây Nguyên của Việt nam, đó là nơi muôn hoa, lá luôn khoe sắc tươi màu Các bạn ở đó thân thiện và vui vẻ Bài “Cò lả” lại là một cảnh đẹp khác của đất nước Việt Nam, là một vùng đồng bằng Bắc bộ trù phú với những cánh đồng cò bay thẳng cánh Nơi đó có những con người chịu thương chịu khó mà ai đi qua cũng sẽ nhớ Bài “Hoa thơm bướm lượn”, dân ca Quan họ Bắc Ninh với giai điệu mượt
mà, đằm thắm nói về cảnh đẹp của quê hương, đất nước, con người Khi tiếp xúc với các bài dân ca vốn từ của trẻ tăng rõ rệt, trẻ biết được thêm cả từ của các vùng miền khác, điều đó giúp cho trẻ dễ dàng làm quen văn
học, làm quen chữ viết.
Giải pháp 3: Cho trẻ tiếp xúc với dân ca dưới nhiều hình thức khác nhau
* Dạy trẻ hát, múa, biểu diễn các làn điệu dân ca trên tiết học
Trang 9- Để cho trẻ hiểu sâu hơn về những làn điệu dân ca, biết được những nét độc đáo trong làn điệu dân ca và đặc biệt biết hát và biểu diễn đúng giai điệu của những làn điệu dân ca tôi sử dụng biện pháp dạy trẻ hát và múa trên tiết học Tôi đã đi lần lượt cụ thể từng bước như sau:
+ Bước 1: Cho trẻ tiếp cận với bài hát bằng hình thức cô hát cho trẻ nghe hoặc
thông qua các phương tiện nghe nhìn như ti vi, đài…
+ Bước 2: Giới thiệu về tên bài hát, tên làn điệu dân ca, nội dung của bài hát và
giới thiệu cho trẻ về vùng miền của làn điệu dân ca đó.
+ Bước 3: Dạy trẻ hát: Cô hát cùng trẻ nhiều lần, còn đối với những bài dân ca khó cô dạy trẻ hát từng câu một
- Cô chú ý động viên và sửa sai cho trẻ từng chỗ luyến, láy trong câu từ của bài
hát : VD: ối a, í a, ơ…
+ Bước 4: Để thay đổi hình thức cô cho trẻ hát theo tổ, nhóm, cá nhân Khi trẻ hát tôi khuyến khích trẻ bằng hình thức trò chơi: Hái hoa dân chủ, hát nối, hát
to, nhỏ, và một số hình thức khác
Trang 10+ Bước 5: Khi dạy trẻ học hát đã thuộc tôi tự biên đạo các động tác múa minh họa cho các làn điệu dân ca sau đó dạy trẻ múa, biểu diễn các làn điệu dân ca đó
* Dạy dân ca cho trẻ vào mọi lúc, mọi nơi
Dạy trẻ ở mọi lúc, mọi nơi là không phải lúc nào cũng bắt trẻ hát múa, biểu diễn những làn điệu dân ca như vậy sẽ gây nhàm chán Do đó tôi linh hoạt áp dụng vào các hoạt động trong ngày của trẻ một cách nhẹ nhàng, tự nhiên như:
- Trong giờ đón trẻ cô mở nhạc cho trẻ nghe bài: Gà gáy le te- dân ca Cống Khao tạo không khí cho trẻ một ngày mới sôi động, tạo sự phấn khởi, vui mừng
cho trẻ chào đón một ngày mới.
- Trong tiết làm quen với văn học cô dạy trẻ bài thơ: Yêu mẹ, trong hoạt động trò chuyện gây hứng thú cô hát cho trẻ nghe bài dân ca : Ru con dân ca Nam
Bộ trẻ cảm nhận được tình yêu thương của mẹ giành trọn cho con.
- Trong giờ hoạt động ngoài trời, cô tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian:
Tập tầm vông, chi chi chành chành, kéo cưa lừa sẻ….Trẻ vừa chơi vừa hát bài dân ca được phổ nhạc từ bài đồng dao đó
- Trong giờ hoạt động góc:
Trang 11+ Góc phân vai: Trẻ chơi trò chơi gia đình, trẻ đóng vai chị ru em ngủ và hát cho
em nghe bài: Ru em dân ca Xê Đăng
+ Góc nghệ thuật: Cô bật nhạc, chuẩn bị trang phục, nhạc cụ, đạo cụ dân tộc và
động viên trẻ tìm bạn biểu diễn các bài hát dân ca trong chủ đề + Góc thiên nhiên: Cô tổ chức cho trẻ trồng hoa, chăm sóc hoa Trẻ vừa làm vừa hát bài : Hoa trong vườn dân ca Thanh Hóa Qua đó cô giáo dục trẻ biết yêu quí và chăm sóc các loại hoa.
- Trong giờ chơi tự do, trả trẻ ở hoạt động chiều cô mở băng đĩa cho trẻ nghe các làn điệu dân ca ở các vùng miền khác nhau, trẻ có thể hát theo hoặc múa minh họa cho các làn điệu dân ca đó.
* Cô hát ru cho trẻ nghe vào giờ ngủ.
Hát ru có chức năng đặc biệt, với tên gọi của nó đã xác định dược chức năng này Hát ru là để dành cho trẻ, đứa trẻ đến với thế giới thần tiên “ Giấc ngủ”, không ngẫu nhiên trong hát ru người ta thường gọi là “ Cái ngủ” với tiếng gọi
ấy chứa đựng bao nhiêu yêu thương của cô giáo mầm non giành cho trẻ Cô giáo như người mẹ hiền đưa cái ngủ là đứa trẻ, cái ngủ cũng là thế giới mơ đang chập chờn đưa trẻ vào giấc ngủ êm ái:
Trang 12“Cái ngủ mày ngủ cho sâu
Cái ngủ mày ngủ cho ngoan”
Với những nét đặc trưng tiêu biểu trong ca từ giàu sức biểu đạt tình cảm, đó làlời ru của tình cảm tâm hồn người mẹ Khi chúng ta nghe những lời ru ngọt ngào tha thiết, sâu lắng nghĩa tình ấy mà không ai không rưng xúc động,
lời ru đó cất lên vào những buổi trưa hè oi ả hay rét buốt giá lạnh: “ à ru hời ơ
hời ru, mẹ thương con có có hay không Thương từ khi thai nghén trong lòng Mấy nắng sớm chiều mưa ròng Chín tháng so chín năm, gian khó tính khôn cùng À ru hời ơ hời ru… ” Hát ru trong dân gian thường viết ở nhịp độ khoan
thai, có khi chậm rãi, với nhịp 6/8 như nhịp đưa của chiếc võng ru làm cho giai
điệu càng thêm tha thiết Khi cô hát ru cho trẻ nghe bằng tình cảm, trái tim của
người mẹ với âm thanh mượt mà, ngân vang tròn, sáng, thanh thoát, với những
ca từ mềm mại, luyến láy sẽ tạo thành dòng âm thanh trong sáng, diễn cảm chất
Trang 13giáo sẽ nhanh chóng đưa trẻ chìm vào giấc ngủ ngon lành Và có thể nói rằng giấc ngủ của trẻ đến nhanh hay chậm, ngủ chập chờn hay êm ái phụ thuộc rất nhiều vào lời ru của cô giáo Khi cô ru trẻ càng nhẹ nhàng, tha thiết, ngọt ngào
bao nhiêu thì giấc ngủ đến với trẻ càng dễ dàng, êm dịu và sâu lắng bấy nhiêu:
“ Gió mùa thu mẹ ru mà con ngủ, năm canh chày… ”
Là một cô giáo mầm non đã được làm mẹ, tôi hiểu rằng để giúp trẻ phát triển toàn diện góp phần hình thành nhân cách con người, trẻ không thể thiếu những
giấc ngủ ngon chính vì vậy tôi đã lựa chọn những bài hát ru có giai điệu thật mượt mà êm ái như: Ru con, ru con mùa đông, ru em… để đưa trẻ vào giấc ngủ
trưa sau những giờ hoạt động
+ Về khả năng áp dụng của sáng kiến:
Sáng kiến có khả năng áp dụng rộng rãi cho giáo viên, phụ huynh và các cơ
sở giáo dục thực hiện nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ ở các cơ sở giáo dục mầm non.
- Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp trong đơn theo ý kiến của tác giả với các nội dung sau:
Trang 14Sau khoảng thời gian áp dụng các biện pháp thực hiện cho nhóm trẻ tại lớp
mình phụ trách, từ tháng 10/2019 đến tháng 1/2020 tôi nhận kết quả đạt
được trên trẻ có sự thay đổi rõ rệt Cụ thể là:
Tổng số trẻ: 35 trẻ
STT Các tiêu chí Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng
1 Trẻ hứng thú, yêu thích khi
được tham gia vào hoạt động
dân ca
24 68.6 11 31.4 35 100 0 0
2 Trẻ thuộc các bài hát dân ca,
hát đúng giai điệu
3 Trẻ hiểu nội dung của các làn
điệu dân ca
23 65.7 12 34.3 32 91.4 5 8.6
4 Trẻ tự tin hát, múa, biểu diễn
các làn điệu dân ca
25 71.4 10 28.6 34 97.1 1 2.9
=>Đây là một kết quả đáng mừng không chỉ đối với riêng cá nhân tôi mà các
bậc phụ huynh cũng có những trao đổi rất tích cực về con em của mình 100
% trẻ hứng thú hát, múa, biểu diễn lắng nghe các làn điệu dân ca, đặc