Một số giải pháp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cấp THCS 1.. Khái niệm: Kỹ năng sống đó là khả năng chuyển đổi kiến thức phải làm gì và thái độ ta đang nghĩ gì, cảm xúc
Trang 1Một số giải pháp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cấp THCS
1. Lời giới thiệu.
Xã hội ngày càng phát triển, thế giới đang bước vào kỷ nguyên mới Kỷ nguyên của khoa học- công nghệ và những tiến bộ vượt bậc mang lại cho loài người những lợi ích hữu dụng Nhưng cũng vì thế con người phải đối mặt với những thách thức to lớn từ môi trường thiên nhiên, xã hội và đặc biệt mối quan hệ xã hội giữa người với người.
Với những thay đổi đó, xã hội nói chung, ngành giáo dục nói riêng đang từng ngày phải đối mặt với những thách thức và cần phải có những thay đổi để phù hợp với những mục tiêu và hoàn cảnh mới, yêu cầu xã hội đòi hỏi phải đào tạo ra những con người có tri thức khoa học, vừa có kỹ năng làm việc, nhưng cũng phải có thái độ, hành vi tích cực trước những sự thay đổi của môi trường thiên nhiên, môi trường xã hội Với những chuyển biến kinh tế, xã hội quá nhanh chóng đã hạn chế phần nào chức năng của gia đình với những giáo dục đạo đức truyền thống Những biến đổi về kinh tế, xã hội đã đem lại cho lứa tuổi thiếu niên quá nhiều thử thách, phân vân trước sự lựa chon con đường phát triển bản thân.
Bước vào tuổi thiếu niên, trong độ tuổi đi học THCS các em bắt đầu muốn tự mình xem xét các sự việc, không muốn sự can thiệp của người khác, kể cả bố mẹ Sự phát triển của “tự ý thức” đòi hỏi thiếu niên luôn muốn thoát khỏi mối quan hệ phụ thuộc trước kia để trở thành cá thể độc lập
Nhưng giữa những mong muốn mang tính chủ quan, cá nhân và những thách thức cuộc sống đôi lúc không có sự tương ứng nên các em rơi
Trang 2vào trạng thái có thái độ phản kháng bằng các hính thức như lì lợm, lạnh nhạt bất hợp tác thậm trí còn tỏ thái độ bất cần đời.
Thực tế cho thấy những năm gần đây tình trạng thanh thiếu niên, đặc biệt là các em ở độ tuổi trung học cơ sở, phạm pháp ngày càng gia tăng với các mức độ ngày càng nghiêm trọng.
Với độ tuổi học sinh trung học cơ sở về mặt phát triển tâm, sinh lý các
em dễ rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật, ảnh hưởng rất xấu cho môi trường học đường và xã hội Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng một trong những nguyên nhân chính là học sinh ngày càng thiếu kỹ năng sống cần thiết để hòa nhập với môi trường phát triển nhanh chóng.
Đã có nhiều trung tâm rèn kỹ năng sống cho học sinh được thành lập nhằm giúp các em học sinh tập trải nghiệm trong tình huống gia đình để hình thành một số kỹ năng sống cho các em.
Mặt khác ngành giáo dục và đào tạo đã và đang có những định hướng tích cực để đưa việc rèn kỹ năng sống vào giảng dạy trong từng cấp học nhằm định hướng những giá trị và tạo lập hành vi phù hợp với từng lứa tuổi Chính vì thế việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường THCS là hết sức cần thiết và quan trọng đòi hỏi phải có hướng đi đúng đắn
Đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện; phù hợp với quan điểm giáo dục của UNESCO đó là: Học để biết; học để làm; học để tồn tại; học để chung sống; học để trở thành người công dân tốt
Trên cơ sở đó, tôi chọn SKKN “Một số giải pháp lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cấp THCS”
II Nội dung:
Trang 31 Một số nhận định về KNS của HS THCS hiện nay.
1.1 Khái niệm:
Kỹ năng sống đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì, và làm như thế nào).
Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và văn hoá Liên hiệp quốc (UNESCO), KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục đó là:
Học để biết (learn to know) gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…;
Học để làm (learn to do) gồm các kỹ năng thực hiện công việc và làm nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm….; Học để cùng chung sống (learn to live toghether) gồm các kỹ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;
Học làm người (learn to be) gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…
1.2.Vì sao phải giáo dục kỹ năng sống.
Những thay đổi nhanh chóng trong xã hội và thay đổi tâm sinh lý của chính bản thân trẻ chưa thành niên đang có tác động lớn đối với các em
Những thay đổi về mặt kinh tế- xã hội cũng ảnh hưởng đối với gia đình và bản thân các em.
Trang 4Việc giáo dục KNS là hết sức quan trọng giúp các em: Rèn hành vi có trách nhiệm, ứng phó với sức ép trong cuộc sống, biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp, ứng phó với thách thức trong cuộc sống.
Hiện nay các trường THCS đã và đang chú ý đến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các chương trình giáo dục lồng ghép, tích hợp trong các tiết dạy chính khóa của các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khóa và các tiết học tập ngoài giờ trên lớp, Các tiết học và bộ môn giáo dục công dân ngày càng được quan tâm Với yêu cầu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm bảo các yếu tố: Giúp học sinh ý thức được các giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội, giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; có hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết, chấp hành và tôn trọng pháp luật.
Tình trạng thiếu kỹ năng sống đang khiến các em trong độ tuổi học THCS gặp nhiều lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề của bản thân dẫn đến tình trạng thiếu tự tin, khủng hoảng về tâm lý Chính vì nhiều học sinh, vì thiếu kỹ năng sống đã trở thành nạn nhân của những tệ nạn xã hội, thành những học sinh không ngoan, thành người con hư của gia đình, thậm trí còn dẫn đến vi phạm pháp luật ở tuổi vị thành niên.
1.3 Những vấn đề được đề cập tới trong SKKN này.
Thực hiện nhiệm vụ năm học với chủ đề kỷ cương - chất lượng việc giáo dục đào tạo học sinh trở thành con người toàn diện, với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là hết sức quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đồng thời tạo nên thế hệ tương lai cho đất nước, với yêu cầu xã hội ngày càng phát triển mãnh mẽ cả về kinh tế và quan hệ xã hội.
Trang 5Thông qua việc làm của bản thân, của các đồng nghiệp, đề tài này nhằm đúc rút ra một số kinh nghiệm trong việc rèn kỹ năng sống cho học sinh từ đó đưa
ra một số giải pháp mang tính khả thi trong việc rèn kỹ năng sống cho học sinh THCS Đây chính là nội dung chính mà đề tài quan tâm.
Thông qua những việc làm thiết thực, cụ thể tác động đến học sinh trong việc giúp các em về kỹ năng sống mà đúc rút kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp về rèn kĩ năng sống cho học sinh THCS với mong muốn việc rèn kĩ năng sống cho học sinh ngày càng có hiệu quả tốt hơn đáp ứng được trong việc giáo dục toàn diện cho học sinh.
Với mục đích nghiên cứu các nhóm kĩ năng:
- Nhóm kĩ năng nhận thức:
+ Nhận thức bản thân.
+ Xác định điểm mạnh, điểm yếu cho bản thân.
+ Xây dựng kế hoạch cho bản thân.
+ Khắc phục khó khăn để đạt được mục tiêu.
+ Rèn kĩ năng tư duy tích cực và sáng tạo.
- Nhóm kĩ năng xã hội:
+ Kĩ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ.
+ Kĩ năng giao tiếp không lời.
+ Kĩ năng thuyết trình và nói trước đám đông.
+ Kĩ năng từ chối.
+ Kĩ năng diễn đạt cảm xúc và phản hồi.
+ Kĩ năng hợp tác.
+ Kĩ năng làm việc nhóm.
Trang 6+ Kĩ năng vận động và gây ảnh hưởng.
+ Kĩ năng ra quyết định.
- Nhóm kĩ năng quản lí bản thân:
+ Kĩ năng làm chủ cảm xúc.
+ Kĩ năng vượt qua lo lắng, sợ hãi.
+ Kĩ năng khắc phục tức giận.
+ Kĩ năng quản lý thời gian, nghỉ ngơi tích cực, giải trí lành mạnh.
Với sự chia nhóm các kĩ năng trên mà chúng ta đưa ra những giải pháp thiết thực phù hợp với thực tiễn, đặc điểm học sinh của từng địa phương, mà tiến hành việc rèn kĩ năng sống cho các em mới đạt được kết quả cao.
Rèn kĩ năng sống cho học sinh, đây là một vấn đề mới với thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài không nhiều chắc chắn cần được bổ sung nhiều hơn nữa thì đề tài mới mang lại hiệu quả cao.
1.4 Những thực trạng học sinh đang gặp phải.
Có nhiều hành vi ứng xử sai lệch chuẩn mực đạo đức xã hội (vô cảm)
Nhiều học sinh thành tích học tập rất tốt, nhưng kĩ năng sống rất thấp (thể hiện khi giao tiếp, tham gia các hoạt động xã hội, ứng phó với những thử thách )
Sự bùng nổ thông tin, nhất là game onlin - ảnh hưởng bởi các trò chơi mang tính bạo lực Bạo lực học đường gia tăng
Học sinh hút thuốc lá, uống rượu, nghiện game, chat trong khi không phải các em không ý thức được sự nguy hại của những vấn đề đó Nhiều khi các
em tham gia chỉ vì đua đòi, có khi không đủ khả năng để từ chối.
Nhiều hiện tượng khác: bỏ học, vi phạm pháp luật ( giao thông, ma túy, mất trật tự công cộng…) gia tăng ở lứa tuổi học sinh.
Trang 71.5 Thực trạng giáo dục GTS, KNS của gia đình và nhà trường.
* Gia đình :
Chưa quan tâm đúng mức đến việc giáo dục GTS, KNS cho con em mình Không phải bất kỳ phụ huynh học sinh nào cũng hiểu được vai trò của mình trong việc phối hợp cùng nhà trường để giáo dục con cái Nhiều người thường có quan niệm rằng, đã gửi con em họ đến trường, phải đóng tiền là nhà trường và các thầy cô giáo phải có trách nhiệm hoàn toàn trong việc dạy
dỗ chúng mà không cần mình phải quan tâm nữa.
Nhận thức của nhiều phụ huynh về GTS, KNS còn hạn chế, chưa thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục GTS, KNS có ảnh hưởng như thế nào trong việc hình thành nhân cách của trẻ sau này
Thuận lợi
Việc tổ chức giáo dục kĩ năng sống trong trường THCS được tiến hành thông qua môn học (nội khoá, ngoại khoá), thông qua việc dạy học tự chọn, qua hoạt động ngoài giờ lên lớp và hoạt động câu lạc bộ cũng không còn xa lạ với giáo viên bởi họ đã được làm quen với cách thức tổ chức này (qua các đợt tập huấn tích hợp một số mặt giáo dục khác) Đây là một trong những điều kiện thuận lợi cho việc đưa hoạt động giáo dục này vào nhà trường;
Sự phối hợp chặt chẽ giáo dục kĩ năng sống với các hoạt động giáo dục vốn đã được lồng ghép vào chương trình giáo dục từ nhiều năm nay như giáo dục bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý, giáo dục pháp luật,… sẽ tạo nhiều
cơ hội và điều kiện để triển khai giáo dục kĩ năng sống;
Khó khăn:
Sự quan tâm của lãnh đạo và giáo viên về vấn đề giáo dục giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh còn nhiều hạn chế.
Trang 8Tổ chức giáo dục kĩ năng sống có những đặc thù riêng khác với các hoạt động giáo dục khác, nội dung giáo dục không chỉ diễn ra trong môn học mà còn thông qua một số hoạt động khác (hoạt động ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ, ) cho nên phải tính đến cơ sở vật chất, kinh phí thực hiện;
Thói quen chú trọng vào kiến thức mang tính lý thuyết của giáo viên sẽ là cản trở lớn khi triển khai giáo dục kĩ năng sống, loại hình giáo dục nhằm tạo thói quen, thái độ, hành vi ứng xử phù hợp với các tình huống của cuộc sống Đội ngũ GV chưa được đào tạo bài bản về GTS-KNS, không có GV chuyên trách… cán bộ quản lý, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn
Còn nhiều lúng túng trong việc tổ chức Giáo dục KNS qua các hoạt động thích hợp, chưa tận dụng hoặc có thực hiện song không mang ý nghĩa hình thành và phát triển KNS trong giảng dạy các môn học;
Thiếu các điều kiện tối thiểu để tiến hành giáo dục KNS trong nhà trường, trước hết là tài liệu cho GV và cho HS.
2 TÍNH THỰC TIỄN VÀ Ý NGHĨA CỦA SKKN.
2.1 SKKN với các giải pháp (biện pháp) được trình bày có gì khác so
với giải pháp cũ trước đây.
- Rèn kỹ năng sống cho học sinh thực sự có tác dụng tốt đến việc giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường không những giúp cho các em có được những kĩ năng ứng xử, giao tiếp mà còn tạo thành thói quen phân tích đánh giá tình hình, thói quen vươn lên xử lý tình huống một cách hợp lí.
- Khác với các phương pháp trước trong việc giáo dục đạo đức học sinh là khoảng cách giữa thầy và trò khi các em mắc lỗi thường các thầy giáo, cô giáo hay dùng hình thức trách phạt, kỷ luật mà ít khi lắng nghe các em giải bày Nay với việc chú trọng rèn kỹ năng sống cho học sinh mà đòi hỏi cần có
Trang 9sự ân cần chỉ bảo, phân tích, nghe các em nói lên những suy nghĩ, dẫn đến việc làm chưa phù hợp với chuẩn đạo đức người học sinh.
- Việc giáo dục đạo đức, hình thành các kỹ năng sống tối thiểu của các em đã được lồng ghép trong các chương trình học tập, được tích hợp trong các bộ môn và còn được trải nghiệm qua thực tế, do đó đã gây được hứng thú cho các em trong việc tu dưỡng đạo đức, hướng thiện và nâng cao được năng lực học tập, sáng tạo Từ đó, các em có nhận thức đúng đắn trong việc thực hiện nội qui, qui định của nhà trường và tự giác thực hiện.
2.2 Sáng kiến đã góp phần nâng cao chất lượng quản lý dạy và học trong nhà trường.
Ban giám hiệu đã nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của giáo dục ngoài giờ lên lớp thống nhất trong kế hoạch năm học đưa nội dung giáo dục ngoài giờ lên lớp vào kế hoạch năm học thật cụ thể Tiến hành bàn bạc thống nhất trong đội ngũ cán bộ cốt cán và triển khai chung trong buổi họp hội đồng sư phạm nhằm thông báo rõ ràng các nội dung kế hoạch hoạt động, biện pháp thực hiện để mọi người hiểu biết góp ý có kế hoạch cụ thể để tham gia thực hiện xuyên suốt cả năm học.
Xây dựng cụ thể nội dung chương trình ngoài giờ lên lớp phù hợp với tình hình của trường và của địa phương dựa trên cơ sở hướng dẫn của Sở và phòng GD-ĐT.
Phân công cho tổ trưởng chuyên môn thống nhất trong tổ về nội dung và bài dạy theo thực tế
Chỉ đạo tổ chức các buổi hoạt động ngoài giờ sâu sát, có theo dõi, đành giá và điều chỉnh cho phù hợp theo từng thời điểm.
Đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện theo chương trình đào tạo của Bộ giáo dục và đào tạo, đó là giúp các em học để biết, học để làm, học để làm
Trang 10người công dân tốt, học để tồn tại và học để chung sống Tăng cường được chất lượng giáo dục ở mọi lĩnh vực và khẳng định rằng mọi học sinh nhận thức được mục tiêu học tập, phấn đấu vươn lên nắm tri thức Thúc đẩy được những hoạt động mang tính xã hội, phát huy được những nhân tố tích cực, hạn chế được những nhân tố tiêu cực, đáp ứng tốt cho phong trào xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực, tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, trong sạch trong nhà trường.
Qua việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh đã làm cho các em đổi mới phương pháp học tập của mình Từ đó giúp các em có khả năng học tập tốt hơn, các tư duy hoạt động của các em được phát triển, các em biết lập luận, tự tin nắm kiến thức và giải quyết các tình huống trong học tập, cũng như những tình huống ngoài đời xảy ra.
Thông qua sáng kiến kinh nghiệm rèn kỹ năng sống tính tự giác, tự quản của tập thể lớp, nhóm học sinh ngày càng tốt hơn, gắn bó với nhau, giúp nhau học tập, rèn luyện đạo đức trong nhà trường.
3 NHỮNG GIẢI PHÁP ( BIỆN PHÁP) MANG TÍNH KHẢ THI.
Ngay từ đầu năm học 2016 - 2017 Ban giám hiệu nhà trường đã xác định việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong trường học là hết sức quan trọng và cần thiết, đồng thời đã đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường công tác rèn kỹ năng sống cho học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, làm chuyển biến đạo đức học sinh giúp các em có nhận thức đúng về hành vi, ứng xử một cách khoa học, hợp lý, đưa chất lượng đạo đức học sinh lên một cách vững chắc Ban giám hiệu nhà trường đã thống nhất thực hiện chỉ đạo tập thể sư phạm nhà trường thực hiện một số giải pháp sau để rèn kỹ năng sống cho học sinh.
3.1 Giải pháp thứ nhất.