CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc ---o0o---ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến huyện Tam Dương Tên tôi là: Nguyễn Thị Thu
Trang 1PHÒNG GD&ĐT TAM DƯƠNG
TRƯỜNG THCS KIM LONG
HỒ SƠ ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP
1 Đơn đề nghị công nhận Sáng kiến cấp huyện;
2 Báo cáo kết quả nghiên cứu, ứng dụng sáng kiến;
3 Giấy chứng nhận Sáng kiến cấp cơ sở
Tam Dương, năm 2019
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
-o0o -ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN
Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến huyện Tam Dương
Tên tôi là: Nguyễn Thị Thu Hằng
Chức vụ (nếu có): Giáo viên
Đơn vị/địa phương: Trường THCS Kim Long
Điện thoại: 0355963789
Tôi làm đơn này trân trọng đề nghị Hội đồng Sáng kiến huyện TamDương xem xét và công nhận sáng kiến cấp huyện cho tôi đối với sáng kiến đãđược Hội đồng Sáng kiến cơ sở công nhận sau đây:
Tên sáng kiến Một số biện pháp phụ đạo học sinh yếu kém môn Ngữ văn ở trường THCS
(Có Báo cáo Báo cáo kết quả nghiên cứu, ứng dụng sáng kiến
và Giấy chứng nhận Sáng kiến cấp trường kèm theo)
Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật,không xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác và hoàn toàn chịu tráchnhiệm về thông tin đã nêu trong đơn
Xác nhận của Thủ trưởng đơn vị
Trang 3PHÒNG GD&ĐT TAM DƯƠNG
TRƯỜNG THCS KIM LONG
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến: Một số biện pháp phụ đạo học sinh yếu kém môn Ngữ văn ở trường THCS
Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Thu Hằng
Tam Dương, năm 2019
Trang 4BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
Trong những năm gần đây, cùng với các ngành khác, ngành giáo dục ViệtNam đạt nhiều thành tựu đáng kể, góp phần không nhỏ vào việc đào tạo nguồnnhân lực dồi dào và có chất lượng cho xã hội Tuy nhiên, một thực tế là có một
bộ phận không nhỏ học sinh có kết quả học tập chưa tốt, kĩ năng vận dụng kiếnthức được học vào thực tiễn cuộc sống chưa cao, hòa nhập vào cuộc sống cònkhó khăn, lúng túng do kiến thức và kĩ năng, điều đó một phần do lực học củahọc sinh chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội Vì vậy bên cạnh nâng cao chấtlượng giáo dục đào tạo bồi dưỡng học sinh giỏi thì phụ đạo học sinh yếu kém làmục tiêu cơ bản hàng đầu, là mối quan tâm lớn đối với sự nghiệp giáo dục hiệnnay Việc phụ đạo học sinh yếu kém bộ môn là một trong những vấn đề rất quantrọng, cấp bách, cần thiết và không thể thiếu trong mỗi một học ở các cấp họcnói chung và ở cấp THCS nói riêng Và để nâng cao chất lượng giáo dục, đòihỏi giáo viên và học sinh phải dạy thực chất và học thực chất Muốn vậy, ngườigiáo viên không chỉ biết dạy mà còn phải biết tìm tòi phương pháp nhằm pháthuy tính tích cực của học sinh và hạ thấp dần tỉ lệ học sinh yếu kém Còn họcsinh cũng phải nhanh chóng tiếp cận được phương pháp dạy học mới đang đượctriển khai: học sinh học theo hướng tích cực, độc lập, chủ động nghiên cứu, tìmtòi, sáng tạo để lĩnh hội và vận dụng kiến thức Tuy nhiên, để nâng cao chấtlượng học sinh không phải là chuyện một sớm một chiều mà nó đòi hỏi phải có
sự kiên nhẫn và lòng quyết tâm của người giáo viên, bản thân học sinh, phụhuynh và toàn xã hội Vậy phụ đạo như thế nào, phương pháp ra sao thì đó cùng
là một vấn đề đòi hỏi giáo viên cần phải không ngừng tìm hiểu
Cùng với một số môn học khác, thực trạng dạy học môn Văn được đề cậpnhiều ở các phương tiện thông tin, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tỉ lệ học sinhyếu ở bộ môn này ngày càng cao Vì vậy, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
Trang 5thật sự là vấn đề thiết yếu và cần được quan tâm Dẫu có thể khẳng định thờigian qua, nhiều giáo viên đã nỗ lực mang lại cho các em những phương pháphọc văn tích cực cùng với sự hỗ trợ của các phương tiện công nghệ thông tin đãgiúp tiến học văn đạt hiệu quả cao hơn, song học sinh yếu môn văn là một tồntại khách quan Điều đó một phần do giáo viên chưa áp dụng phương pháp họcphù hợp, chưa giúp đỡ kịp thời để các em hổng kiến thức cơ bản Một phần là docác em chưa biết cách học, chưa có hứng thú học tập, chán học dẫn đến ngàymột tụt hậu so với trình độ chung của lớp.
Vì lý do đó tôi xin phân tích một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng họcsinh yếu kém môn Ngữ văn để từ đó có thể tìm ra hướng khắc phục giúp học
sinh vươn lên trong học tập thông qua đề tài: “Một số biện pháp phụ đạo học
sinh yếu kém môn Ngữ văn ở trường THCS”.
2 Tên sáng kiến “Một số biện pháp phụ đạo học sinh yếu kém môn
Ngữ văn ở trường THCS”.
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Nguyễn Thị Thu Hằng
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THCS Kim Long
- Số điện thoại: 0355963789
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Nguyễn Thị Thu Hằng
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sáng kiến sử dụng trong việc phụ đạo
học sinh yếu kém của môn Ngữ văn ở trường THCS, đặc biệt lớp 8, 9
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 9/2017.
7 Mô tả bản chất của sáng kiến.
7.1 Cơ sở lý luận:
Trong các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học văn, hầu hếtcác phương pháp được đặt ra với đối tượng học sinh một cách chung chung Tất
Trang 6cả tùy thuộc vào vai trò dẫn dắt của giáo viên trong giờ học Song, theo quan
điểm của PGS.TS Phạm Quang Trung, Trường Đại học Đà Lạt thì “Phương
pháp dạy học hiện đại không cho phép người dạy hình dung đối tượng một cách chung chung Phải quan tâm đến từng cá nhân học sinh, mỗi em một tính nết, sự hiểu biết cùng khác nhau nên không thể có một đối tượng học sinh chung chung trong giờ học được” Còn trong công trình “Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông” GS Phan Trọng Luận nhấn mạnh: “Giờ học
mới phải là một kết cấu logic chặt chẽ khoa học mà uyển chuyển linh hoạt, hệthống đơn vị tình huống học tập được đặt ra từ bản thân tác phẩm phù hợp với
sự tiếp nhận của HS Và song song tương ứng là một hệ thống việc làm, thao tác
do GV dự tính tổ chức để dẫn dắt từng cá thể HS tự chiếm lĩnh tác phẩm mộtcách hứng thú” Như vậy, dù không phát biểu trực tiếp song ý kiến trên cũng đãnhấn mạnh sự dẫn dắt khéo léo của giáo viên trong giờ học sao cho phù hợp vớimọi đối tượng học sinh như tác giả Nguyễn Kế Hào đã từng nhấn mạnh “Dạyhọc theo phương pháp mới phải đảm bảo tính đồng loạt, phát huy được mọi đốitượng” Vậy, làm cách nào để phát huy được mọi đối tượng – kể cả đối tượnghọc sinh yếu – trong cùng một tiết học?
Thứ nhất, thực tế học Văn ở học sinh còn nhiều điều đáng nói, đáng bàn.Thống kê chất lượng hằng năm ở trường (qua kết quả thi để khách quan hơn)cho thấy tỉ lệ học sinh yếu kém là rất lớn
Trang 7Thứ hai, xuất phát từ đối tượng học tập: Nhìn chung, trong một lớp họcbao giờ cũng có các đối tượng khác nhau: học sinh yếu, trung bình, khá, giỏi.Những em khá, giỏi rất dễ dàng tiếp thu kiến thức cơ bản trong khi điều này lạirất khó khăn với những học sinh yếu Vì vậy, không thể chỉ áp dụng cùng mộtphương pháp, một hình thức, một nội dung cho các loại đối tượng khác nhautrong một tiết học Dĩ nhiên, là cần chú ý đến mặt bằng kiến thức chung (mụctiêu cần đạt của các bài học).
Thứ ba, xuất phát từ đặc thù bộ môn Ngữ văn – môn học của khám phá vàsáng tạo – bên cạnh sự thống nhất là sự phong phú, đa dạng của tiếp nhận hìnhtượng văn học Vậy nên, trước một tiết học, tôi thường đặt câu hỏi: trong hoạtđộng này,học sinh khá, giỏi sẽ tiếp thu gì? học sinh yếu kém sẽ làm được nhữnggì? trong hệ thống câu hỏi đặt ra thì những cầu hỏi nào dành cho đối tượng này?
Từ thực tế trên, việc giúp đỡ học sinh yếu kém không phải là chuyện ngàymột, ngày hai mà đòi hỏi có lòng kiên nhẫn, sự quyết tâm và bằng nhữngphương pháp thật cụ thể, thiết thực Về phía bản thân, những năm trước đây, tôithường trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về những em học yếu của lớp để giáoviên chủ nhiệm nhắc nhở và phân công cán sự bộ môn kèm cặp Về phía nhàtrường, trong những năm học qua cũng đã mở các lớp phụ đạo cho học sinh yếu.Tuy nhiên, do nhiều quá trình giảng dạy, với suy nghĩ làm thế nào để khắc phụcdần tình trạng yếu kém của học sinh, tôi đã tiến hành một số cách làm và bướcđầu đã có kết quả nhất định
7.3 Biện pháp thực hiện:
7.3.1 Lên kế hoạch cho việc phụ đạo, phân tích thực trạng, nguyên nhân.Vào đầu năm học, thông qua bài khảo sát chất lượng đầu năm tại lớp cầnphân tích, đánh giá kết quả đạt được của học sinh để đưa ra các dự báo về họcsinh yếu kém Có như vậy mới đánh giá được sự tiến bộ của học sinh trong năm.Công việc này không tốn nhiều thời gian bởi vì nó được làm đồng bộ trong quátrình chấm bài, trả bài Mỗi lớp chỉ cần đính kèm vào sổ điểm cá nhân một trang
Trang 8ghi chú này Sau khi nhận diện học sinh yếu kém, cần phát hiện các nguyênnhân dẫn đến tình trạng học sinh yếu kèm trước khi tìm các biện pháp giúp đỡcác em Một số nguyên nhân chính thường là:
- Học sinh không có thời gian cho việc tự học: Đa số học sinh của trườngđều ở nông thôn, gia đình chủ yếu là sống bằng nghề nông, các em ở nhà phảiphụ giúp gia đình việc đồng án, chăn nuôi nên ảnh hưởng không nhỏ đến thờigian tự học
- Học sinh bị hổng kiến thức từ lớp dưới: Đây là một điều không thể phủnhận với chương trình học tập hiện nay Nguyên nhân này có thể nói đến mộtphần lỗi của giáo viên là chưa đánh giá đúng trình độ của học sinh
- Khả năng tập trung ngắn, nên dễ dàng bị xao nhãng trong giờ học.Nhiềucâu hỏi đặt ra khó nên dần dần học sinh nảy sinh tâm lí e ngại, sợ phát biểu xâydựng
- Gặp khó khăn trong việc hiểu bài, khả năng diễn đạt yếu
b Về phía giáo viên:
Trang 9- Còn một số giáo viên chưa nắm chắc những yêu cầu kiến thức của từngbài dạy Việc dạy học còn dàn trải, còn nâng cao kiến thức một cách tùy tiện.
- Còn một số giáo viên chưa chú ý đúng mức đến đối tượng học sinh yếu.Chưa theo dõi sát sao và xử lý kịp thời các biểu hiện sa sút của học sinh
- Tốc độ giảng dạy kiến thức mới và luyện tập còn nhanh khiến cho họcsinh yếu không theo kịp Từ đó các em cam chịu, dần dần chấp nhận với sự yếukém của chính mình và nhụt chí không tự vươn lên… Một số giáo viên còn thiếunghệ thuật cảm hóa học sinh yếu, không gây hứng thú cho học sinh thích họcmôn mình
7.3.2 Những biện pháp giáo viên đã thực hiện trong giờ học:
7.3.2.1 Thống nhất về định hướng nguyên tắc
- Có ba khâu chủ yếu của nhiệm vụ rèn luyện kỹ năng là: Bồi dưỡng ýthức, nâng cao trình độ, rèn luyện thói quen cho học sinh Thủ tướng Phạm VănĐồng đã từng chỉ ra cho giáo viên dạy văn là phải “Làm cho học sinh dần dần ýthức, có trình độ, rồi đi đến có thói quen viết và nói đúng tiếng Việt” Ba khâucần thực hiện trên có mối quan hệ mật thiết với nhau Bởi vì chưa nhận thứcđúng thì chưa có hành động đúng Nhận thức đúng nhưng thiếu trình độ để học
Trang 10tập, tiếp thu và rèn luyện kỹ năng thì nhận thức chỉ trong lĩnh vực lý thuyết Cónhận thức đúng, có trình độ mới có thể rèn luyện thói quen Vì thói quen thuộcphạm trù kỹ năng, kỹ xảo Thực hiện định hướng nguyên tắc này, giáo viên cần
có ý thức trong công việc của mình, từ việc giáo dục cho học sinh ý thức dùng
từ, phát âm luyện viết câu đến tìm ý, dựng đoạn, lập dàn ý và viết bài văn
- Xây dựng môi trường học tập thân thiện; Sự thân thiện của giáo viên làđiều kiện cần để những biện pháp đạt hiệu quả cao Thông qua cử chỉ, lời nói,ánh mắt, nụ cười… giáo viên tạo sự gần gũi, cảm giác an toàn nơi học sinh đểcác em bày tỏ những khó khăn trong học tập, trong cuộc sống của bản thânmình Giáo viên luôn tạo cho bầu không khí lớp học thoải mái, nhẹ nhàng,không mắng hoặc dùng lời thiếu tôn trọng với các em, đừng để cho chọ sinhcảm thấy sợ giáo viên mà hãy làm cho học sinh thương yêu và tôn trọng mình.Bên cạnh đó, giáo viên phải là người đem lại cho các em những phản hồi tíchcực Ví dụ như giáo viên nên thay chê bài bằng khen ngợi, giáo viên tìm nhữngviệc làm mà em hoàn thành dù là những việc nhỏ để khen ngợi các em
7.3.2.2 Bồi dưỡng ý thức:
a Ý nghĩa của việc bồi dưỡng ý thức học văn:
- Bồi dưỡng nhận thức đúng cho học sinh về học tập và vị trí của mônVăn Trước hết bồi dưỡng cho học sinh nhận thức đúng về đặc trưng của mônVăn Từ đó học sinh mới có cách học văn đúng đắn và phù hợp Khi học tácphẩm các em phải nhớ nội dung tác phẩm, nhớ được các chi tiết quan trọngnhưng không được tách rời với hình thức nghệ thuật vì đó là cơ sở để các emtiếp cận giá trị của tác phẩm văn chương Các em phải biết hệ thống lại kiếnthức của mình sau mỗi bài học, đó là những kiến thức chính, trọng tâm của cácbài văn để tránh tình trạng chắp vá kiến thức và nhầm lẫn giữa tác phẩm này vớitác phẩm kia Đồng thời các em cũng phải tập xác định các thao tác lập luậnmình sẽ sử dụng khi làm bài làm văn đó cho phù hợp với yêu cầu của đề Từviệc rơi rụng kiến thức, học sinh cảm thấy học môn Văn rất khó Các em không
Trang 11hiểu nguyên nhân đành chấp nhận kết quả kém Từ kém đến chán và càng kém
đi cũng là lẽ tất nhiên Cho nên việc bồi dưỡng nhận thức đúng về môn Văn là
vô cùng quan trọng Kiến thức văn học rất quan trọng trong việc hình thànhnhân cách và hành động của các em cho cuộc sống sau này Giáo viên cần phảigiúp học sinh hiểu rõ những bài học Văn mang tính chất hành động rất có lợicho các em trong quá trình chọn ngành nghề và trong giáo tiếp khi các em bướcvào môi trường xã hội rộng lớn sau này Ngày nay các em phải hiểu rằng họcVăn không phải chỉ là tìm hiểu cái hay cái đẹp của tác phẩm văn chương nhưquan niệm trước đây nữa mà học văn là cách để rèn luyện cho các em hoàn thiện
về mọi mặt: nhân cách, đời sống tinh thần, kỹ năng giao tiếp và làm giàu vốn từTiếng Việt sẽ giúp các em trong việc học các ngôn ngữ khác… đặc biệt trongchương trình Ngữ văn còn có một số bài có thể giúp các em có những hiểu biếtbước đầu về một số ngành cụ thể như: phỏng vấn, viết bản tin, lập kế hoạch cánhân, trình bày một vấn đề… Hay một số tác phẩm văn học có thể giúp các emnhững bài học trong cách nhìn nhận cuộc sống, cách đánh giá những vấn đềtrong xã hội sau này Cần cho học sinh thấy môn Văn là công cụ giúp cho việchọc các môn khác thuận lợi Học văn có thể giúp các em khắc sâu về kiến thứclịch sử hoặc cụ thể hóa những kiến thức về lịch sử như: thời gian, địa điểm củacác sự kiện lịch sử
Ví dụ: Sau khi học “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữhọc sinh sẽ hiểu phần nào một thời kỳ lịch sử tranh giành quyền lực giữa các tậpđoàn phe phái phong kiến dẫn đến các cuộc chiến tranh phi nghĩa Hoặc qua
“Hoàng Lê nhất thống chí” sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về vị vua nổi tiếng củalịch sử dân tộc: vua Quang Trung
b Biện pháp để nâng cao ý thức về việc học văn
- Giáo viên dành thời gian phân tích, cung cấp những kiến thức, sự hiểubiết cho học sinh về đặc trưng môn văn trong các buổi phụ đạo
- Tổ chức ngoại khóa: Sáng tác văn học, tìm hiểu văn học
Trang 12- Áp dụng phương pháp dạy học tích hợp để giúp học sinh có hiểu biết xãhội rộng hơn từ môn văn.
- Giáo viên cần xem xét, phân loại những học sinh yếu đúng với nhữngđặc điểm vốn có của các em để lựa chọn biện pháp giúp đỡ phù hợp với đặcđiểm chung và riêng của từng em Một số khả năng thường hay gặp ở các em là:sức khỏe kém, khả năng tiếp thu bài, lười học, thiếu tự tin, nhút nhát…
- Trong thực tế người ta nhận thấy có bao nhiêu cá thể thì sẽ có chừng ấyphong cách nhận thức Vì vậy hiểu biết về phong cách nhận thức là để hiểu sự
đa dạng của các chức năng trí tuệ giúp cho việc tổ chức các hoạt động sư phạmthông qua đặc trưng này
- Trong quá trình thiết kế bài học, giáo viên cần cân nhắc các mục tiêu đề
ra nhằm tạo điều kiện cho các em học sinh yếu được củng cố và luyện tập phùhợp Trong dạy học cần phân hóa đối tượng học tập trong từng hoạt động, dànhcho đối tượng này những câu hỏi dễ, những bài tập đơn giản để tạo điều kiệncho các em được tham gia trình bày trước lớp, từng bước giúp các em tìm được
là đến ‘câu”, nhiều “câu” thành đoạn, nhiều đoạn thành một bài, rồi đến mộtcuốn sách Tất cả đều phải học, phải tập nhằm diễn tả cho thành công nhữngđiều mình suy nghĩ” Và điều quan trọng trong việc dạy từ là “Phải hiểu tất cả
Trang 13các ý nghĩa từ, ý nghĩa sâu xa, ý nghĩa phong phú, phải hiểu tất cả mọi cáchdùng từ” Là giáo viên dạy văn, yêu cầu trên hết sức quan trọng Bởi vì nếukhông nắm rõ về ý nghĩa của từ ta sẽ không thể giúp học sinh hiểu rõ về các vănbản văn chương Đôi khi có những em học sinh ham học hỏi tìm tòi sẽ bất chợthỏi về một từ nào đó mà các em chưa hiểu nghĩa, yêu cầu giáo viên phải giảnggiải cặn kẽ và chính xác Điều đó vừa giúp các em hiểu hơn về từ vựng, tiếngViệt đồng thời khuyến khích học sinh học tốt hơn Hiểu rõ nghĩa của từ, giáoviên cũng cần giúp cho học sinh biết cách sử dụng từ đúng với hoàn cảnh, đúngphong cách để tránh học sinh viết trong bài làm văn"chị Thúy Kiều" "anh KimTrọng" Đặc biệt, một hiện tượng phổ biến trong bài văn học sinh hiện nay làdùng từ không đúng nghĩa Rất nhiều học sinh dùng ngôn ngữ sinh hoạt hàngngày trong bài viết văn của mình Giúp học sinh hiểu như thế nào là những từngữ sáo rỗng, công thức để các em biết cân nhắc khi sử dụng Ví dụ như các từ :kho tàng văn học, di sản văn học, tác gia văn học, nhà văn vĩ đại, kịch tác gia vĩđại, nam thanh nữ tú
* Về việc tạo câu:
Nhìn chung với học sinh nông thôn viết câu đúng còn nhiều hạn chế Cóthể nói, số học sinh viết được câu đúng ngữ pháp một cách có ý thức chiếm tỷ lệthấp, các em không diễn đạt được ý nghĩ của mình qua những câu văn hoặc lờinói Vì vậy một khâu rất quan trọng là giáo viên phải thường xuyên hướng dẫn
để học sinh có thể rèn luyện được cách đặt câu đúng ngữ pháp.Trước hết giáoviên cần giúp học sinh hiểu rõ về cấu tạo, các thành phần ngữ pháp trong câu vàcách bố trí các thành phần đó như thế nào, ý nghĩa của các thành phần đó là gì?
Vì là đối tượng học sinh yếu kém nên khi dạy về câu chúng ta cũng nên giúphọc sinh sử dụng câu đúng ngữ pháp bằng một số mẹo nhỏ như: khi dùng các
giới từ trong, qua, bằng, với ở đầu câu học sinh thường sẽ viết câu thiếu thành
phần, vì vậy các em nên hạn chế sử dụng Giáo viên có thể sử dụng giờ trả bàilàm văn hoặc trong các giờ thực hành, thậm chí là ngay giờ giảng văn đều có thểxen kiến thức về câu để học sinh rèn luyện về viết câu Nhưng cũng cần lưu ý,