(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông hiện nay

Đó là tổng thể các giátrị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo phục vụ cho sự phát triển của xã hội.Văn hóa đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối

Phần I ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Luật giáo dục năm 2010 đã đặt mục tiêu đối với giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc” Trong Cương lĩnh Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam " Nghị quyết số 33-NQ/TW của Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã xác định “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Trong những năm qua, công tác giáo dục và đào tạo của các trường phổ thông

đã có nhiều chuyển biến tích cực Chất lượng giáo dục các môn văn hóa được nângcao, việc giáo dục đạo đức học sinh được chú trọng Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh

tế thị trường đã ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sư phạm trong nhà trường thậmchí đang hàng ngày, hàng giờ trực tiếp tác động đến quá trình hình thành và phát triểnnhân cách của học sinh Trước những tác động đó các đơn vị trường học đang thật sựlúng túng trong việc thực hiện quản lý nhằm hướng tới một nền giáo dục lành mạnh

Nhà trường là một thiết chế chuyên biệt của xã hội, nơi diễn ra những hoạtđộng sư phạm, nơi truyền bá những nét đẹp văn hóa một cách khuôn mẫu và bài bảnnhất Văn hóa nhà trường tạo ra một môi trường quản lý ổn định, giúp cho nhà trườngthích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hòa hợp bên trong Văn hóa nhàtrường sẽ giúp cho nhà trường thực sự trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục, lànơi hội tụ sức mạnh trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội, góp phần tạo nên một sảnphẩm giáo dục toàn diện Do đó, văn hóa nhà trường có vai trò to lớn trong việc thayđổi và phát triển nhà trường Văn hóa nhà trường không chỉ ảnh hưởng tới hiệu quảhoạt động của nhà trường, mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện đổi mới tổchức, quản lý giáo dục trong nhà trường

Phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhà trường là biện pháp quan trọng

để nâng cao chất lượng giáo dục Phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhàtrường giúp gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa cốt lõi của một nhà trường, duy trìnhững giá trị truyền thống tốt đẹp và ngăn chặn được những ảnh hưởng tiêu cực từ phíamôi trường xã hội Vậy muốn phát triển các giá trị truyền thống của văn hóa nhà trườngđạt kết quả cao cần có quá trình quản lý phù hợp Tuy nhiên thực tiễn trong

quá trình quản lý tại các nhà trường còn gặp rất nhiều hạn chế về nội dung cũng nhưcách thức hoạt động Điều này cản trở các nhà trường tạo nên một văn hóa đặc trưng.

Vì vậy, bên cạnh việc trang bị kiến thức các môn văn hóa, nhà trường còn phảithực hiện tốt việc giáo dục đạo đức, hoàn thiện nhân cách, xây dựng tác phong vănhóa cho học sinh Chính vì thế vấn đề xây dựng và phát triển một văn hóa nhà trườngtích cực có tác động rất lớn tới việc đạt được mục tiêu giáo dục và đào tạo của nhàtrường Tuy nhiên, bối cảnh đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi mỗinhà trường phải hình thành một đặc trưng văn hóa cho đơn vị mình, tạo nên thươnghiệu riêng Chính vì thế việc phát triển văn hóa nhà trường ổn định và đặc trưng làmột đòi hỏi cấp thiết Từ nghiên cứu và thực tiễn công tác quản lý, tôi đã xây dựng

đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông hiện nay”.

1.2 MỤC TIÊU VÀ TÍNH MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Mục tiêu, phạm vi nghiên cứu và áp dụng

Xác định những giá trị truyền thống văn hóa cần phát triển trong trường THPT

Đề xuất những biện pháp nhằm hình thành, phát triển những giá trị truyền thốngvăn hóa cần phát triển góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục trong nhà trường

Đề tài được triển khai thực hiện tại các rường THPT Nguyễn Xân Ôn, DiễnChâu 2, Diễn Châu 3, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

1.2.2 Tính mới về khoa học của đề tài

“Một số biện pháp phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường trung học phổ thông hiện nay” là một đề tài được nghiên cứu lần đầu trên địa bàn

huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An Những biện pháp do tác giả đề xuất có giá trị thựctiễn làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý, phát triển văn hóa ở các trường trunghọc phổ thông trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

Phần II NỘI DUNG 2.1 GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG

2.1.1 Khái niệm văn hóa

Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn họp tại Mexico do UNESSCO tổ chức năm

1982, trên cơ sở 200 định nghĩa khác nhau về văn hóa, bản tuyên bố chung của Hội

nghị đã đưa ra định nghĩa về văn hóa “Văn hóa được đề cập đến như là một tập hợp

của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội mà nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật còn có

cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin”.

Như vậy, văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt Đó là tổng thể các giátrị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo phục vụ cho sự phát triển của xã hội.Văn hóa đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối sống

mà từng dân tộc dựa vào đó mà khẳng định bản sắc riêng của mình

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích

của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hóa”.

2.1.2 Khái niệm truyền thống và giá trị truyền thống văn hóa nhà trường

2.1.2.1 Khái niệm truyền thống

Truyền thống vốn là một từ Hán - Việt Trong cuốn Từ điển Hán - Việt củaĐào Duy Anh "Truyền thống: đời nọ truyền xuống đời kia" Trong từ điển tiếng Việtphổ thông truyền thống được định nghĩa là "thói quen hình thành từ lâu đời trong lốisống và nếp nghĩ, được truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác"

Theo quan niệm của các nước phương Tây, Truyền thống (tradition) có nghĩa

là "giao", "chuyển giao" Bách khoa thư Pháp định nghĩa "Truyền thống là tất cảnhững gì người ta biết và thực hành bằng sự chuyển giao từ thế hệ này đến thế hệkhác, thường là truyền miệng, hay bằng sự bảo tồn và noi theo những tập quán,những cách ứng xử, những mẫu hình và tấm gương"

Như vậy, có thể hiểu "truyền thống" như là một hệ thống các tính cách, các thếứng xử của một cộng đồng, được hình thành trong lịch sử, trong môi trường sinh thái vànhân văn nhất định, trở nên ổn định, trường tồn nhưng không vĩnh cửu, có thể được địnhchế hóa bằng luật hay bằng lệ (phong tục tập quán) và được trao truyền từ thế hệ nàysang thế hệ khác Có thể gọi là sự di truyền văn hóa bên cạnh sự di truyền sinh vật về thểxác - để đảm bảo tính thống nhất của một cộng đồng trong lịch sử Mọi sự phát triển đềuxuất phát từ truyền thống, con người từ khi sinh ra trong một gia đình, một xã hội đã bịchi phối bởi truyền thống và các hiện tượng văn hóa cũng vậy Tuy nhiên mọi vấn đềđều có tính hai mặt, truyền thống cũng vậy Truyền thống nào cũng có truyền thống phùhợp và truyền thống không phù hợp Truyền thống có thể thúc đẩy

sự phát triển nhưng mặt khác nó cũng có thể cản trở sự phát triển Truyền thốngmang tính cộng đồng Truyền thống được chuyên chở, lưu giữ trong ký ức và từ đóđiều khiển hành động của cá nhân Nhiều khi nó trở thành vô thức, con người cứhành động theo các quy định Truyền thống có thể thay đổi, nhưng trong sự ổn định.

2.1.2.2 Khái niệm giá trị truyền thống văn hóa

Giá trị truyền thống là sự tuyển chọn những truyền thống tốt đẹp mang ý nghĩa tích cực và tiêu biểu cho bản sắc văn hóa dân tộc Trong các giá trị truyền thống có

cái biến đổi nhanh, có cái bị đứt gẫy, và cũng có cái bền vững trường tồn

VD: Trong hệ thống giá trị văn hóa Việt Nam, tinh thần yêu nước là một giá trị

truyền thống bền vững và trường tồn, tuy nhiên nội dung của nó cũng có quá trìnhhình thành, phát triển và biến đổi, nâng cao qua các quá trình lịch sử

Việt Nam là một nước giàu truyền thống văn hóa với 54 tộc người cùng chungsống Tính đa dạng về văn hóa tộc người thể hiện trên bình diện văn hóa các nhómngôn ngữ - tộc người, và văn hóa các nhóm địa phương của mỗi tộc người Như Việt

- Mường, Tày - Thái, Môn - Khơme, Nam Đảo, Mông - Dao, Tạng - Miến, Hoa Mỗi tộc người lại gồm nhiều nhóm địa phương với sắc thái văn hóa phong phú Cácsắc thái văn hóa tộc người ấy đan kết, thâm nhập, tiếp biến giữa nhân tố bản địa vàngoại lai, tạo nên bức tranh đa sắc của văn hóa Việt Nam

Truyền thống văn hóa và nội dung của truyền thống văn hóa rất đa dạng và phongphú Trong phạm vi nghiên cứu vấn đề đưa giáo dục giá trị văn hóa truyền thống

ở tuổi học sinh trong nhà trường phổ thông, chỉ tập trung vào những giá trị truyềnthống văn hóa tinh thần tiêu biểu, cốt lõi của dân tộc Việt (Kinh), phù hợp với lứatuổi, cấp học của các em, đồng thời nhằm phát huy vai trò của truyền thống đối vớixây dựng nhân cách văn hóa học sinh trong cuộc sống và yêu cầu phát triển của đấtnước hiện nay

Trong xã hội hiện thời, khi quan niệm về giá trị truyền thống văn hóa người tathường dùng cách phân chia văn hóa ra thành văn hóa truyền thống và văn hóa hiệnđại Song, theo tôi nghĩ cách phân định tách bạch truyền thống - hiện đại chỉ có thể

có phần đúng đối với những loại giá trị văn hóa vật chất

Còn đối với những giá trị văn hóa tinh thần, ví dụ như: tinh thần yêu nước, ý thứcdân tộc, uống nước nhớ nguồn khó có thể phân định tách bạch truyền thống với hiệnđại Không thể có tình yêu nước truyền thống khác biệt với tình yêu nước hiện đại, hay ýthức độc lập tự cường dân tộc truyền thống khác ý thức độc lập tự cường dân tộc thờihiện đại mà những giá trị truyền thống văn hóa đó vẫn tồn tại được phát huy, phát triểnlên một trình độ mới phù hợp với yêu cầu đổi mới và phát triển của thời đại Bởi vì, cáiđược gọi là hiện đại hiện thời thực chất là những cái giá trị văn hóa cốt lõi được bảo tồn,lưu truyền từ trong truyền thống (quá khứ đã qua) được phát triển nâng lên ngang tầmvới trình độ văn hóa thời nay (tạm gọi là hiện đại), trải qua dòng chảy của lịch sử lạiđược trở thành giá trị văn hóa truyền thống của quá khứ, để cho những thời sau, sau nữa

kế tục, phát triển nâng lên, cứ thế cứ thế mãi

Từ những lý giải trên, có thể đi đến một quan niệm về giá trị truyền thống văn

hóa Việt Nam trên lĩnh vực văn hóa tinh thần là "biết cách định hướng, lựa chọn, kế

thừa, thu nạp và phát triển các giá trị văn hóa, dù nội sinh hay ngoại sinh, của quá khứ hay hiện tại, để làm giàu và phát triển vốn di sản văn hóa tinh thần dân tộc và theo kịp thời đại tiến bộ" Vốn di sản văn hóa ấy là tài sản văn hóa chung thể hiện

truyền thống văn hóa Việt Nam, đồng thời thể hiện sức mạnh của bản lĩnh, bản sắcvăn hóa Việt Nam trong lịch sử văn hóa dân tộc

Nhờ có vốn di sản văn hóa dân tộc rất phong phú, đa dạng và đặc sắc mà giá trịtruyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam thật to lớn, bởi nó đã hình thành nên mộtbảng giá trị tinh thần khả dĩ làm "nền tảng sức mạnh tinh thần" và là động lực chocông cuộc xây dựng phát triển đất nước hiện thời

Như vậy, truyền thống văn hóa Việt Nam tự tồn với những giá trị bắt nguồn từ

tinh thần nhân bản khoan dung Việt Nam, đó là dòng sữa nuôi dưỡng tinh thần Việt

Nam, tôi luyện bản lĩnh, xây dựng nhân cách văn hóa con người Việt Nam qua cácthế hệ cho tới hôm nay

2.1.2.3 Khái niệm văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường là khái niệm rất quan trọng vì nó có tác dụng định hướngcho việc lựa chọn và phân định nội dung xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường Córất nhiều các tác giả trong và ngoài nước có những công trình nghiên cứu liên quanđến văn hóa nhà trường Mỗi tác giả có cách tiếp cận và nghiên cứu khác nhau, songnhìn chung đều đề cập đưa ra những khái niệm cơ bản nhất về văn hóa nhà trường.Qua nghiên cứu các khái niệm về văn hóa, văn hóa tổ chức, những quan niệm về vănhóa nhà trường, thấy rằng Tác giả Phạm Quang Huân đã đưa ra một khái niệm hếtsức khúc triết, dễ hiểu và tác giả lựa chọn làm khái niệm của đề tài:

“Văn hóa tổ chức của một nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, thói quen và truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được các thành viên trong nhà trường thừa nhận, làm theo và được thể hiện trong các hình thái vật chất và tinh thần, từ đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi tổ chức sư phạm” Có

thể hiểu một số nét cơ bản về văn hóa nhà trường như sau:

* Hệ thống niềm tin

Niềm tin “là một sự hỗn hợp độc đáo giữa các thành phần nhận thức, cảm xúc,

ý chí, nó có sức mạnh như một sự tất yếu bên trong quy định hành vi cá nhân" Cóthể nói bản chất của xây dựng văn hóa là định hướng tư duy Tiến trình xây dựng vàthay đổi VH trong tổ chức là quá trình để người ta tin rằng nên tư duy như thế nào làđúng, là tốt, trên cơ sử niềm tin đó người ta có hành động tương ứng

* Hệ thống giá trị

Giá trị được coi như là thước đo đúng và sai, xác định những gì nên làm và khôngnên làm trong cách hành xử chung và riêng của con người trong một nhà trường Mỗinhà trường lựa chọn một hoặc một số giá trị để làm tô chỉ mục đích cho mọi hành

động, như: giá trị nhân văn, tình yêu thương giữa những con người trong tập thể; sựtrung thực hoặc khả năng đổi mới thường xuyên để nâng cao chất lượng các hoạtđộng dạy học, giáo dục …

Giá trị trong nhà trường được phân chia thành 2 loại:

Loại thứ nhất là các giá trị mà nhà trường đã hình thành và vun đắp trong cả

quá trình xây dựng và trưởng thành.

Loại thứ hai là những giá trị mới mà cán bộ quản lý hoặc tập thể giáo viên, học

sinh mong muốn nhà trường mình có và tạo lập từng bước nhằm đem đến sự pháttriển mới phù hợp với yêu cầu của xã hội

Hệ thống các giá trị cốt lõi của nhà trường liên quan đến sự tôn trọng ngườithầy với “tôn sư trọng đạo”, nhấn mạnh “tiên học lễ, hậu học văn”

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, giá trị cốt lõi của văn hóa nhà trường nói chung,văn hóa quản lý vận dụng trong nhà trường nói riêng là coi trọng con người, kết hợp đứctrị với pháp trị để duy trì sự ổn định, hướng tới sự hài hòa và phát trển bền vững

* Các chuẩn mực

Chuẩn mực xử sự là các kiểu hành vi cụ thể, là sự cụ thể hóa các giá trị, niềmtin và trông đợi của các thành viên trong tổ chức, là cách thức con người ứng xửtrong một xã hội nhất định Tuy nhiên, cần nhấn mạnh là chuẩn mực không mangtính tuyệt đối

Các chuẩn mực có thể liên quan đến mọi khía cạnh đời sống làm việc, từ cách

tư duy, nhìn nhận vấn đề (VD: ở tổ chức này người ta đi thẳng vào vấn đề, tổ chứckhác tư duy kiểu vòng vo, né tránh nói thẳng vấn đề), cách gắn sự kiện với công việc,với các mục tiêu lâu dài, cách cụ thể hóa mục tiêu, đến lòng tự trọng, quan hệ liên cánhân, quan hệ với cộng đồng và XH, và các biểu tượng như lôgô, phù hiệu

Trong các chuẩn mực, có chuẩn mực về hình thức và chuẩn mực về nội dung

- Các chuẩn mực về hình thức:

+ Lôgô, biểu tượng; khẩu hiệu, phương châm làm việc ;

+ Kiến trúc và cách bài trí nơi làm việc ;

+ Trang phục ;

- Chuẩn mực về nội dung :

+ Sứ mệnh, mục tiêu của nhà trường ;

+ Quy trình, thủ tục, nề nếp, phong cách làm việc: các quy trình, thủ tục, các nghi thức là các chuẩn mực hành động ;

+ Quan hệ giao tiếp ứng xử nội bộ và với bên ngoài;

+ Cách thức tổ chức cơ cấu và phân công nhiệm vụ;

+ Thái độ đối với việc thực thi nhiệm vụ, đối với cái mới, đối với sự thay đổi;

+ Phong cách lãnh đạo: có nhiều phong cách lãnh đạo, tuy nhiên phong cáchlãnh đạo dân chủ có nhiều ưu điểm trong việc phát huy tinh thần trách nhiệm, ý thức

tự giác của các thành viên:

+ Mức độ chuyên nghiệp trong thực thi công việc: đây là chỉ số nổi bật phản ánh văn hóa của một nhà trường;

+ Phương pháp truyền thông: cách thức truyền thông cũng là nét văn hóa bởi

đó là cách thức giao tiếp người - người: ý kiến được truyền đạt trực tiếp hay giántiếp, theo hướng một chiều độc đoán “truyền lệnh” hay hai chiều dân chủ đối thoại,thông qua phương tiện truyền thống hay hiện đại

2.2 THỰC TRẠNG VÀ VAI TRÒ VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT

2.2.1 Lịch sử truyền thống các trường THPT Điễn Châu 2, Diễn Châu 3, Nguyễn Xuân Ôn

2.2.1.1 Lịch sử truyền thống trường THPT Nguyễn Xuân Ôn

Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn được thành lập vào tháng 3/1946 và là ngôitrường cấp III đầu tiên của huyện Diễn Châu

Ra đời trong hoàn cảnh đó nên khó có thể kể hết những vất vả, thiếu thốn.Nhưng nhờ sự tâm huyết của thầy giáo hiệu trưởng Cao Xuân Huy và tập thể giáoviên, nên chỉ trong vài năm trường đã nhanh chóng phát triển về số lượng và khẳngđịnh về chất lượng

Quá trình phát triển, trường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau Trong đó, mộttrong những dấu mốc ghi dấu ấn về hoạt động của nhà trường đó là năm 1950 khitrong đợt cải cách giáo dục lần thứ nhất, trường được quốc lập hóa và trở thànhTrường Phổ thông cấp 2 Diễn Châu (gồm các lớp 5,6,7) Đến năm học 1954 – 1955trường có thêm 1 lớp 8 (hệ cấp 3) Ra đời trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, điềukiện dạy và học rất khó khăn, nhưng thầy và trò nhà trường luôn phát huy tinh thần tựlực, tự cường vượt lên mọi gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ

Cuối năm học 1967 - 1968, trường được ngành Giáo dục Nghệ An tặng danhhiệu cao quý “Trường 5 nhất”: nhất về tỷ lệ học sinh đậu tốt nghiệp lớp 10, nhất về tỷ

lệ học sinh đậu đại học và chọn đi học nước ngoài, nhất về công tác bổ túc văn hóa,nhất về thành tích lao động và phục vụ chiến đấu và nhất về phong trào văn nghệ

“Tiếng hát át tiếng bom”

Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều học sinh xuất sắc đã trưởng thành từ sự dìu dắtcủa các thầy, cô giáo, nhiều người nay là giáo sư, tiến sỹ, là bác sỹ, kỹ sư, đang giữtrọng trách ở nhiều lĩnh vực quan trọng

Hiện tại Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn tập hợp được đội ngũ giáo viên giỏi,

kỷ cương, nề nếp với 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên có trình độ đại học Trong

đó, có 1 giáo viên chuẩn bị bảo vệ luận án tiến sỹ, 34/84 cán bộ giáo viên có trình độthạc sỹ, 34 giáo viên đã được công nhận giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh

Cơ sở vật chất ngày càng được bổ sung, tăng cường với nhiều phòng học,phòng chuyên môn được trang bị đầy đủ và hiện đại Khuôn viên trường thân thiện,sạch đẹp Quy mô nhà trường luôn ổn định 39 lớp với gần 1.600 học sinh

2.2.1.2 Lịch sử truyền thống các trường THPT Diễn Châu 2

Trường THPT Diễn Châu 2 được thành lập từ năm 1965, trên cơ sở tách ra từTrường cấp 3 Diễn Châu 1 (nay là Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn) Nhiệm vụ củatrường là đào tạo giáo dục con em học sinh vùng Trung, Bắc Diễn Châu và một số xãhuyện Yên Thành (Đô Thành, Đức Thành, Thọ Thành)

Trải qua 53 năm thành lập, trường đã góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồnnhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển quêhương, đã đạt được nhiều thành tích Hiện nay trường có 95 cán bộ, giáo viên, nhânviên, trong đó 100% giáo viên đạt chuẩn đào tạo, có 32 giáo viên đạt trình độ đào tạotrên chuẩn (35%); qua các thời kỳ các nhà giáo đã được công nhân các danh hiệu baogồm: 02 giáo viên giỏi cấp quốc gia; 26 giáo viên giỏi cấp tỉnh; 81 giáo viên giỏi cấptrường; 100% đạt lao động tiên tiến; 40 người đạt chiến sỹ thi đua cấp cơ sở (42%);

05 người đạt chiến sỹ thi đua cấp tỉnh (5%); 01 người được tặng danh hiệu “Nhà giáo

ưu tú”; 02 người được tặng bằng khen của Thủ tướng; 10 người được tặng bằng khencủa Bộ Giáo dục và Đào tạo; 15 người được tặng bằng khen của UBND tỉnh; 01người được tặng bằng khen của Tổng Liên Đoàn lao động Việt nam; 03 người đãđược Trung ương đoàn tặng bằng khen; 02 người đã được tặng Bằng khen Công đoàngiáo dục Việt Nam; 02 người được tặng bằng khen của Liên đoàn lao động tỉnh và rấtnhiều giáo viên được tặng giấy khen các loại

Năm học 2018-2019 toàn trường có 39 lớp với tổng số 1506 học sinh, trong đókhối 10 có 13 lớp 549 học sinh, khối 11 có 13 lớp 474 học sinh, khối 12 có 13 lớp

483 học sinh Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên 98 người, gồm 4 cán bộ quản lý,

85 giáo viên, 6 nhân viên, 2 bảo vệ, 1 phục vụ Hệ thống cơ sở vật chất và phòng làmviệc bao gồm 10 phòng làm việc theo chức danh, 19 phòng làm việc theo chức năng

2.2.1.3 Lịch sử truyền thống các trường THPT Diễn Châu 3

Trường THPT Diễn Châu 3 tiền thân là phân hiệu 2 của trường cấp 3 DiễnChâu 2 từ năm 1977 đảm nhận giáo dục học sinh 10 xã vùng trung Diễn Châu Năm

1981 Bộ Giáo dục ra quyết định thành lập trường với tên gọi trường cấp 3 Diễn Châu

3, từ đó đến nay đã hơn 30 năm

Trải qua quá trình xây dựng và trưởng thành, tập thể cán bộ, giáo viên và học sinhcủa trường luôn sát cánh bên nhau để vượt qua bao khó khăn, giữ vững phong trào

thi đua “dạy tốt – học tốt” Đến nay đội ngũ các thầy giáo, cô giáo đều đã đạt chuẩn

và trên chuẩn, 1 thầy giáo được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba, 2 thầy

cô giáo được tặng danh hiệu “Nhà giáo ưu tú”, 2 thầy giáo được Thủ tưởng Chínhphủ tặng Bằng khen, 8 thầy cô giáo được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặngBằng khen, 3 thầy cô giáo được công nhận danh hiệu “Tài năng sư phạm”, 38 lượtthầy cô giáo được công nhận giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, nhiều thầy cô giáo đượccông nhận giáo viên giỏi, chiến sỹ thi đua các cấp

Những đóng góp to lớn của nhiều thế hệ thầy trò trường THPT Diễn Châu 3 trong

sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã được trao tặng những phần thưởng cao quý, đáng tựhào Năm 2005 được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng ba; Bộtrưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen năm học 1998 – 1999 và 2002

– 2003; được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Cờ đơn vị dẫn đầu trong phong trào thi đua nămhọc 2008 – 2009; nhiều năm liền trường đạt danh hiệu tiên tiến và tiên tiến xuất sắc cấptỉnh, được UBND huyện, UBND tỉnh, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam công nhận là

“Đơn vị văn hoá” và nhiều Bằng khen, Giấy khen khác trên các mặt công tác Chi bộnhà trường liên tục được công nhận là Chi bộ trong sạch vững mạnh tiêu biểu, đượcĐảng bộ tỉnh Nghệ An tặng Bằng khen năm 2009; Công đoàn nhà trường luôn là đơn vịxuất sắc, được Công đoàn Giáo dục Việt Nam, Liên đoàn Lao động Nghệ An, Côngđoàn giáo dục Nghệ An tặng nhiều Bằng khen, giấy khen, Đoàn trường liên tục là đơn vịxuất sắc, được nhận bằng khen của Trung ương Đoàn, Tỉnh đoàn

2.2.2 Thực trạng văn hóa ở trường THPT trong thời gian qua

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường,

đã đưa tới nhiều thay đổi đáng kể về mặt kinh tế và đời sống sinh hoạt Nhiều yếu tốtích cực tạo thuận lợi cho phát triển nhân cách học sinh Song cũng không ít nhữngyếu tố tiêu cực như mặt trái của cơ chế thị trường, các tệ nạn xã hội, các loại sáchbáo, văn hóa phẩm độc hại đang hàng ngày ảnh hưởng xấu đến lối sống và phát triểnnhân cách của học sinh

Nhìn chung về tình hình tư tưởng, đạo đức, học sinh có nhận thức đúng đắn vềtrách nhiệm, nghĩa vụ trong học tập, rèn luyện tu dưỡng đạo đức để trở thành conngoan trò giỏi, thành người có ích cho xã hội học sinh rất quan tâm đến những vấn

đề chính trị xã hội như công bằng xã hội, tương lai cá nhân và tiền đồ của xã hội Bởivậy, các em có nhu cầu rất cao về thông tin, được hiểu biết và thi thố trí tuệ Điều nàyđược thể hiện rõ bằng kết quả xuất sắc của các em học sinh tham dự các cuộc thi.Tuy nhiên việc bỏ học và thất học ở ở bậc học THPT cũng đang là vấn đề xã hộiđáng quan tâm nếu không nói là đáng báo động

Bên cạnh nguyên nhân chủ yếu về tâm sinh lý lứa tuổi dẫn đến tình trạng phạmtội ngày càng tăng của lứa tuổi này Có những trường hợp học sinh phạm tội rất đángbáo động về sự suy thoái đạo đức nhân cách như sử dụng bạo lực, dùng vũ khí đâm

chém thầy cô giáo đang dạy dỗ mình, hiếp dâm tập thể, tổ chức thành các băng nhóm

có tính chất côn đồ gây rối trật tự trị an…

Nhận định về các mặt yếu kém trong văn hóa - xã hội, Nghị quyết ban chấp

hành Trung ương 5 khóa VIII viết " Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá

trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân, ích kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ thầy trò, đồng chí, đồng nghiệp Ma túy, mại dâm và các tệ nạn xã hội khác gia tăng ".

Có thể nói ý thức tự tôn dân tộc và lòng tự hào về những giá trị truyền thống

dân tộc đến nay vẫn có ý nghĩa và có giá trị thiêng liêng trong các thế hệ Việt Nam.

Hiếu học, trọng học, khuyến học cũng là một truyền thống quan trọng của người ViệtNam mặc dù nước ta là một quốc gia đang phát triển với những chỉ số còn rất thấp vềmức sống và thu nhập Thể hiện một số nội dung sau:

Thứ nhất, truyền thống trọng học có ý nghĩa đối với học sinh trong việc hòa mình

vào cuộc sống văn minh hiện đại đòi hỏi phải có sự hiểu biết, kiến thức và động cơ họctập, đỗ đạt cao của học sinh có sự khác nhau trong các gia đình có truyền thống khácnhau Nếu học sinh trong gia đình thuần nông động cơ số 1 của việc học tập là thoát lykhỏi đồng ruộng, để không phải lao động chân tay vất vả, thì động cơ số 1 của việc họctập của học sinh trong các gia đình có truyền thống lao động tự do (nghề thủ công, kinhdoanh có thể, v.v ) là kiếm được nhiều tiền Còn trong các gia đình có truyền thống họchành thì động cơ số 1 của việc học tập là để có khả năng hòa nhập vào cuộc sống hiệnđại, là giữ gìn và phát huy truyền thống hiếu học, trọng học vấn có trong gia đình, dòng

họ Gắn với truyền thống hiếu học, trọng học là truyền thống "tôn sư, trọng đạo" Truyềnthống tôn sư trọng đạo vẫn là một giá trị truyền thống đang chi phối giá trị cuộc sốngcủa con người Việt Nam hiện nay Tuy nhiên, trong thực tế, đã có những biểu hiện lệchlạc của một bộ phận phụ huynh học sinh tới "thăm" thầy cô với động cơ không lànhmạnh như: xin điểm cho con, bao che khuyết điểm khi con vi phạm

ở trường lớp v.v , thậm chí có phụ huynh học sinh vì nhẹ dạ, quá nghe con đã cóhành vi xâm phạm thô bạo danh dự và thân thể thầy cô giáo Những hành vi xấu xa

đó đã bị dư luận xã hội, báo chí lên án Chính truyền thống tôn sư trọng đạo khôngbao giờ cho phép bất cứ ai có hành vi tương tự như vậy đối với thầy cô giáo Vànhững người thầy, người cô để xứng đáng với vị thế xã hội cao quý đó cần phải biếtlấy "học sinh làm trung tâm", đó mới là nền tảng bền vững của quan hệ thầy - trò vàtruyền thống tôn sư trọng đạo

Một biểu hiện tích cực của truyền thống cộng đồng được nhiều người ViệtNam ngày nay vẫn quan tâm đó là đánh giá về quan hệ gia đình và ảnh hưởng tíchcực của truyền thống gia đình tới định hướng giá trị của học sinh Tuy nhiên, cuộcsống theo cơ chế thị trường thời mở cửa cũng có không ít những tác động làm biếnđổi những giá trị truyền thống

2.2.3 Thực trạng phát triển giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở trường THPT trong thời gian qua

Trường học ngày nay là một thiết chế trong hệ thống giáo dục quốc dân củanước ta Mục tiêu của nhà trường là đào tạo ra những nhân cách hay con người cónhân cách văn hóa Đó là "Con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thểchất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức" Vấn đề là nhà trường phải tạođiều kiện để học sinh chuyển học vấn thành nhân cách văn hóa hay con người có giáodục Khi xã hội tiến lên nền kinh tế tri thức thì - con người có giáo dục sẽ là biểutượng của xã hội, là người thể hiện và sáng tạo ra các tiêu chuẩn của xã hội

Để có nhân cách văn hóa nội dung giáo dục của nhà trường nói chung và giáodục giá trị truyền thống văn hóa nói riêng cho học sinh phải phù hợp và thiết thực

Theo nhận định chung của xã hội hiện nay chương trình học của học sinh trunghọc phổ thông còn nặng nề, quá tải, nặng tính lý thuyết, nhẹ thực hành Tình trạnghọc sinh học vẹt, học nhồi nhét, từ đó khó có thể phát huy tư duy độc lập, chủ độngsáng tạo và một phương pháp học tập tích cực

Điều quan trọng hiện nay, không ít dư luận xã hội báo chí phản ánh những hiệntượng tiêu cực phản văn hóa đang xuất hiện trong nhà trường: sự vi phạm quy chế thi

cử, tình trạng học sinh vô lễ, thậm chí có học sinh, phụ huynh học sinh có hành vicôn đồ xâm phạm thô bạo tới thân thể thầy cô giáo, hạ nhục người thầy trước đámđông Hành vi bạo ngược đó hoàn toàn không bao giờ cho phép diễn ra trong quan hệthầy - trò của truyền thống văn hóa dân tộc ta từ ngàn xưa

Ở trường trung học phổ thông của chúng ta hiện nay theo phản ánh của giáoviên bộ môn giáo dục công dân rằng: với chức năng nhiệm vụ dạy học sinh đạo đức,trách nhiệm công dân, pháp luật, song số tiết còn quá khiêm tốn, ít ỏi so với nhu cầuhình thành, phát triển nhân cách văn hóa cho học sinh ở tuổi học sinh Nên hiệu quảgiáo dục còn thấp, khiến khó có thể hình thành trong các em tư tưởng, thói quen, nếpsống đạo đức, văn hóa, lối sống mà xã hội hằng mong muốn

Nhìn chung, những chuyển biến ban đầu về cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết

xây dựng đời sống văn hóa" trong trường học được nhận diện rõ nhất là việc tổ chức

các hoạt động văn nghệ, ngoài ra là một số hoạt động văn hóa như phong trào thi đua

"Dạy tốt, học tốt", cuộc vận động "Kỷ cương - tình thương - trách nhiệm" phong trào

xây dựng trường học văn minh Tuy nhiên để xây dựng một môi trường văn hóa giáo dục lành mạnh, ngăn ngừa và đẩy lùi tệ phản văn hóa xâm nhập học đường, tạodựng lối sống, nếp sống văn hóa, nhân cách văn hóa trong học đường đang và sẽ làmột nhiệm vụ nặng nề của ngành giáo dục - đào tạo Dẫu sao, những cố gắng mà BộVăn hóa thông tin và Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp đưa việc xây dựng đời sốngvăn hóa trong trường học đang góp phần đưa lại những dấu hiệu khả quan và từngbước được thực thi

-2.2.4 Vai trò của văn hóa nhà trường

2.2.4.1 Vai trò của văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường có ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động diễn ra trong nhàtrường đó Văn hóa là một mạng lưới mạnh mẽ của nghi lễ và truyền thống, chuẩn mực

và giá trị có ảnh hưởng đến tất cả mọi góc cạnh của đời sống nhà trường Văn hóa nhàtrường quyết định đến việc các thành viên trong nhà trường tập trung chú ý vào cái gì,

họ cam kết như thế nào với nhà trường, họ nỗ lực làm việc đến đâu và mức độ họ đạtđược mục tiêu đề ra Cụ thể, văn hóa nhà trường định hướng sự tập trung của các thànhviên nhà trường vào hành vi hàng ngày và tăng cường sự chú ý vào những gì quan trọng

và có giá trị Nếu các giá trị và chuẩn mực cơ bản củng cố cho việc học tập, nhà trường

sẽ tập trung vào hoạt động học tập trong nhà trường Văn hóa nhà trường giúp xác định

và xây dựng cam kết của nhà trường đối với các giá trị cốt lõi Nếu những nghi lễ,truyền thống, lễ kỉ niệm tạo ra tình cảm cộng đồng, giáo viên, nhân viên, học sinh vàcộng đồng đó sẽ xác định với nhà trường và cam kết với những giá trị cốt lõi và các mốiquan hệ ở đây Đồng thời, văn hóa nhà trường tích cực làm tăng động lực làm việc Khinhà trường công nhận những thành quả, giá trị của những nỗ lực và cổ vũ cho nhữngcam kết, nhân viên cảm thấy có thêm động lực để làm việc chăm chỉ, cải tiến và ủng hộ

sự thay đổi Nếu một nhà trường có bối cảnh không rõ ràng về mục đích, thiếu một tầmnhìn có khả năng truyền cảm hứng tới mọi người, ít các buổi lễ mừng thành quả, nhânviên sẽ biểu hiện thiếu năng lượng trong suốt quá trình làm việc Ngoài ra, văn hóa nhàtrường tích cực góp phần quan trọng cải thiện hiệu quả và năng suất làm việc trong nhàtrường giáo viên và học sinh thành công hơn trong một môi trường văn hóa mà ở đónuôi dưỡng sự nỗ lực làm việc, cam kết với những giá trị đến cuối cùng, chú ý giải quyếtcác vấn đề và tập trung vào việc học tập của tất cả học sinh

Văn hóa có tác động rất lớn đến chất lượng giáo dục trong nhà trường thôngqua những ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến người dạy và người học Mặt khác,văn hóa nhà trưởng có ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục còn bởi bản thân văn hóanhà trường cũng là một phần của chương trình giáo dục và đào tạo trong nhà trườngthông qua các môn học, hoặc là các giá trị văn hóa vật thể hoặc phi vật thể trong nhàtrường Nó bao gồm tất cả các yếu tố ảnh hưởng tới các phong trào, hoạt động củangười dạy, người học trong nhà trường như: cảnh quan nhà trường, mối quan hệ thầytrò, bè bạn, các tổ chức đoàn thể, các phong trào, hoạt động và cả những băng rôn,khẩu hiệu trong nhà trường

Các nghiên cứu đều thừa nhận sự ảnh hưởng của văn hóa nhà trường đến chấtlượng giáo dục khi so sánh hai môi trường văn hóa nhà trường: môi trường văn hóanhà trường tích cực và môi trường văn hóa nhà trường độc hại Một môi trường vănhóa tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường Ngược lại,môi trường văn hóa nhà trường có những yếu tố độc hại sẽ ảnh hưởng tiêu cực đếnchất lượng giáo dục trong nhà trường

Môi trường văn hóa ảnh hưởng xấu đến chất lượng giáo dục khi chứa đựng cácyếu tố tiêu cực Đó có thể là sự thiếu chia sẻ mục đích và tầm nhìn không thống nhất

do dựa trên lợi ích cá nhân; cán bộ giáo viên không tìm thấy ý nghĩa trong công việc,

có suy nghĩ tiêu cực hoặc không có tình cảm với học sinh; quan niệm về quá khứ củanhà trường như một câu chuyện của sự thất bại và thua cuộc; chủ nghĩa cá nhân cựcđoan ảnh hưởng lớn; nhà trường chấp nhận những hạn chế tồn tại và tránh sự đổimới Văn hóa nhà trường tiêu cực còn biểu hiện ở sự hạn chế của ý thức cộng đồng,tồn tại nhiều suy nghĩ không tốt về đồng nghiệp và học sinh; nhà trường có ít truyềnthống hoặc các nghi lễ tích cực giúp phát triển ý thức cộng đồng; mạng lưới văn hóatạo điều kiện cho sự lan truyền của những thông tin tiêu cực, sai lệch; vai trò lãnh đạocủa Hiệu trưởng trong nhà trường không được phát huy…đã ảnh hưởng xấu đến sựphát triển của nhà trường Ngoài ra, sự phân tán và mâu thuẫn trong các mối quan hệcủa cán bộ, giáo viên nhà trường; sự xuất hiện thường xuyên của những nghi ngờ vàthù hằn cá nhân; cảm xúc thất vọng, chán nản xuất hiện trong cán bộ giáo viên cũng

là những biểu hiện của văn hóa nhà trường tiêu cực Văn hóa nhà trường ảnh hưởngđến chất lượng giáo dục bởi nó ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động trong nhà trường

2.2.4.2 Văn hóa nhà trường với học sinh

Văn hóa nhà trường có ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh theo học trong nhàtrường đó Ảnh hưởng ở đây có thể theo cả hai hướng: tích cực và tiêu cực tùy theothực trạng văn hóa nhà trường

Văn hóa nhà trường tích cực ảnh hưởng đến học sinh ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, văn hóa nhà trường tích cực tạo ra một môi trường học tập có lợi

nhất cho học sinh Môi trường này kích thích được sự chủ động, tạo động lực cho

người học, khiến người học thực sự hứng thú và nỗ lực để đạt được kết quả học tậptốt nhất Trong môi trường văn hóa nhà trường tích cực học sinh cảm thấy thoải mái,vui vẻ, ham học; học sinh được tôn trọng, được thừa nhận, và cảm thấy mình có giátrị; học sinh thấy rõ trách nhiệm của mình; tích cực khám phá, liên tục trải nghiệm vàtích cực tương tác với giáo viên, nhóm bạn và nỗ lực đạt thành tích học tập tốt nhất

Thứ hai, văn hóa nhà trường tích cực tạo ra một môi trường học tập thân thiện

với học sinh Trong môi trường nhà trường thân thiện, học sinh cảm thấy gắn bó vớitrường, lớp, thích thú với việc đến trường Môi trường thân thiện đảm bảo được cácyêu cầu cơ bản đó như an toàn với tất cả học sinh; cởi mở và chấp nhận các nhu cầu

và hoàn cảnh khác nhau của học sinh; khuyến khích học sinh phát biểu/bày tỏ quanđiểm cá nhân và xây dựng mối quan hệ ứng xử tôn trọng, hiểu biết lẫn nhau, học hỏilẫn nhau giữa thầy và trò

Thứ ba, văn hóa nhà trường góp phần hình thành nên những nét phẩm chất, tính

cách riêng, được đánh giá là phù hợp và có giá trị cho học sinh của nhà trường Theo đó,học sinh ở các trường khác nhau sẽ có những đặc điểm khác nhau được hình thành doquá trình tiếp nhận các ảnh hưởng từ môi trường nhà trường các em theo học

Mặt khác, các yếu tố độc hại còn tồn tại trong văn hóa nhà trường nếu khôngđược cải thiện sẽ ảnh hưởng xấu đến người học Trong một môi trường nhà trườngnặng về truyền thụ, giáo điều, áp đặt, học sinh sẽ trở nên thụ động, thiếu sự tự tin vào

bản thân Môi trường nhà trường không thân thiện sẽ trở thành những rào cản khiếnhọc sinh không bộc lộ và phát triển hết được những khả năng của mình, không thực

sự hứng thú, có trách nhiệm tham gia vào các hoạt động học tập, vui chơi, laođộng… trong nhà trường

2.2.4.3 Văn hóa nhà trường với giáo viên

Vai trò của văn hóa nhà trường đối với giáo viên cũng cần được nhìn nhận từhai góc độ đối lập: ảnh hưởng của nền văn hóa tích cực và ảnh hưởng của nền vănhóa tiêu cực hay độc hại Trong tổ chức nhà trường, văn hóa nhà trường tích cực sẽtác động rất lớn đến giáo viên Tác động đó thể hiện ở nhiều phương diện:

Thứ nhất, khuyến khích mối quan hệ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn

nhau giữa các giáo viên Trong môi trường đó, giáo viên cảm thấy thoải mái dễ dàngthảo luận về những vấn đề hay khó khăn mà họ đang gặp phải; sẵn sàng chia sẻ vớinhau kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn; tích cực trao đổi phương pháp và kỹnăng giảng dạy; quan tâm đến công việc của nhau và cùng hợp tác với lãnh đạo nhàtrường để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra

Thứ hai, tạo bầu không khí tin cậy thúc đẩy giáo viên quan tâm đến chất lượng

và hiệu quả giảng dạy, học tập Bầu không khí cởi mở, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau tạođộng lực để giáo viên quan tâm cải tiến nâng cao chất lượng dạy và học đồng thờigóp phần cải thiện thành tích giảng dạy và học tập của trường

Tuy nhiên cũng có khi trong văn hóa nhà trường tồn tại những yếu tố độc hạihoặc những yếu tố theo thời gian không còn phù hợp, trở thành sự cảm trở đối vớihiệu quả hoạt động của nhà trường Đó là khi nhân viên bị phân tán, mục tiêu phục

vụ người học bị thay thế bởi các mục tiêu khác, những cái không phải là giá trị vàsuy nghĩ tiêu cực tồn tại trong nhà trường

2.2.4.4 Văn hóa nhà trường với mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh

Một trong những yếu tố quan trọng cấu thành nên văn hóa nhà trường là mốiquan hệ giữa các thành viên trong nhà trường Mối quan hệ giữa giáo viên và họcsinh trong nhà trường có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giáo dục Trong môi trườngvăn hóa nhà trường tích cực cho việc học tập, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh

là mối quan hệ hợp tác, khuyến khích, giáo viên và học sinh tương tác tích cực lẫnnhau Biểu hiện cụ thể ở các đặc điểm đó là: giáo viên đặt ra các mong đợi cao và rõràng với học sinh; giáo viên tôn trọng học sinh; giáo viên giao tiếp trung thực, hiểubiết và có sự cảm thông với học sinh; giáo viên có các khuyến khích tích cực với họcsinh; giáo viên đặt ra các chuẩn mực hành vi cho học sinh; giáo viên, học sinh luôn ởtrong bầu không khí hợp tác Trái lại, một bầu không khí tiêu cực trong mối quan hệgiữa giáo viên và học sinh sẽ ảnh hưởng xấu đến kết quả giáo dục toàn diện Đó cóthể là sự áp đặt, thiếu tôn trọng, thiếu sự công bằng của giáo viên với học sinh khiếnhọc sinh mặc cảm, tự ti, thụ động

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong nhà trường còn cóảnh hưởng rất lớn của những yếu tố thuộc về truyền thống văn hóa – giáo dục củamỗi quốc gia.

Ở Việt Nam, trong mối quan hệ giữa giáo viên – học sinh, truyền thống “tôn sưtrọng đạo”, “nhất tự vi sư, bán tự vi sư” rất được đề cao học sinh với giáo viên luônđòi hỏi phải có sự lễ phép, tôn trọng Đặc điểm này mang ý nghĩa tích cực trong việcgiáo dục học sinh, tuy nhiên cũng có thể có những tác động không như mong muốnnếu khiến cho học sinh không dám nói lên những suy nghĩ, cảm xúc thực của mình

2.3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG Ở TRƯỜNG THPT HIỆN NAY

Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta khẳng định và chủtrương: sự nghiệp CNH, HĐH đất nước phải coi trọng việc bảo vệ di sản văn hóa dân

tộc, giữ gìn bản sắc dân tộc, nghĩa là giải quyết một cách khoa học, bảo đảm sự hài

hòa giữa hiện đại và truyền thống, lấy con người là mục tiêu và động lực của sự phát triển Điều đó cũng có nghĩa quan điểm của Đảng ta, một mặt, không chỉ nhìn truyền

thống văn hóa dân tộc như cái gì đó bất biến, cố hữu mà mặt khác, cần biết giải quyết

tốt mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại: "phát huy tới mức tối đa sức mạnh,

nội sinh của dân tộc, vừa tiến lên văn minh hiện đại, vừa giữ gìn được bản sắc dân tộc, tạo lập con đường phát triển ổn định và bền vững Đó là phương thức của sự

phát triển lấy truyền thống làm cơ sở tiến lên hiện đại, ngược lại, trên cơ sở hiện đại

nâng cao và làm phong phú truyền thống, không ngừng tăng cường tiềm lực nội sinh

Việc giáo dục giá trị truyền thống văn hóa cho học sinh được thực hiện đồngthời bởi nhiều biện pháp khác nhau Mỗi biện pháp có giá trị đặc trưng, nhưng khithực hiện phối hợp đồng thời nhiều biện pháp, thì hiệu quả và chất lượng được nânglên rõ rệt Dưới đây, tác giả xin nêu các biện pháp cụ thể như sau:

2.3.1 Tuyên truyền, giáo dục, phát huy vai trò của dư luận xã hội

Hiện nay, nhận thức về văn hóa nói chung và giá trị truyền thống văn hóa nhàtrường nói riêng của nhà quản lý giáo dục, giáo viên, viên chức phục vụ giáo dục, đàotạo, học sinh trong Trường THPT chưa cao Hệ quả là nhiều biểu hiện tiêu cực trong nhàtrường chưa được ngăn chặn, một số hoạt động giáo dục giá trị truyền thống văn hóa nhàtrường cho học sinh của Trường THPT chỉ cầm chừng, nhằm hoàn thành nhiệm vụ Vấn

đề tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc xây dựng giátrị truyền thống văn hóa nhà trường trong Trường THPT có ý nghĩa to lớn Điều này rấtcần thiết, vì thực chất đây là hoạt động nhằm tạo ra sự hiểu biết sâu sắc, toàn diện vềmôi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường cho các thành viên trong nhà trườngqua đó học sinh, thầy cô cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên

hình thành thái độ đúng đắn đối với những giá trị, chuẩn mực, mục tiêu phát triển củanhà trường, bồi đắp các quan hệ giữa các thành viên trong nhà trường theo hướng tíchcực Phát huy được vai trò tích cực của chủ thể, đối tượng trong việc giữ gìn và phát

triển các giá trị truyền thống văn hóa nhà trường ở các trường THPT sẽ làm cho chấtlương và hiệu quả giáo dục càng cao và phát triển theo chiều sâu, góp phần tích cực vàoviệc hoàn thành các mục tiêu giáo dục và đào tạo của nhà trường cũng như khẳng địnhđược thương hiệu của trường với xã hội Đây là việc làm đòi hỏi sự linh hoạt, nhuầnnhuyễn thông qua các phương pháp, hình thức giáo dục giá trị truyền thống văn hóa nhàtrường phù hợp với điều kiện nhà trường Trong đó, cần lưu ý những điểm sau:

- Tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáodục, xây dựng môi trường văn hóa, môi trường giáo dục tạo điều kiện xây dựng lốisống và con người mới theo những chuẩn mực mà xã hội yêu cầu Nâng cao nhậnthức cho giáo viên, học sinh, cán bộ công nhân viên nhà trường về vị thế, vai trò củagiá trị truyền thống văn hóa nhà trường đối với sự phát triển của nhà trường

- Tổ chức, vận động hình thành các phong trào học sinh hướng tới các nhiệm

vụ xây dựng văn hóa nhà trường, tiến hành xây dựng và hoàn thiện các tiêu chí, nộidung về văn hóa nhà trường Trên cơ sở đó ngăn chặn có hiệu quả sự xâm nhập củacác tệ nạn xã hội vào nhà trường, tạo lập môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhàtrường lành mạnh, an toàn, bền vững

- Tạo dư luận xã hội rộng rãi, nhằm ủng hộ việc xây dựng môi trường giá trịtruyền thống văn hóa nhà trường lành mạnh, phê phán, đấu tranh chống lại các biểuhiện không lành mạnh trong nhà trường, từ đó định hướng các nội dung cần đạt tớitrong nhiệm vụ xây dựng môi trường giá trị truyền thống văn hóa nhà trường THPT

- Đặc biệt coi trọng vai trò, tác dụng của website của nhà trường trong việccung cấp thông tin, tuyên truyền, thông báo nội dung các hoạt động, biểu dương các

cá nhân điển hình, tập thể tiên tiến …

2.3.2 Ban hành quy định, xác lập các quy tắc ứng xứ văn hóa nhà trường

Đây là biện pháp nhằm tác động vào những điều kiện trực tiếp, quy trình cụthể, nội dung chi tiết cho các hành vi ứng xử nhằm phát triển giá trị truyền thống vănhóa nhà trường trong trường THPT Để đạt hiệu quả cao khi thực hiện biện pháp này,cần lưu ý:

- Bảo đảm tính hiệu lực của các quy định về xây dựng văn hóa nhà trường.Đây là yêu cầu nhằm làm cho quá trình xây dựng môi trường giá trị truyền thống vănhóa nhà trường trong trường THPT từ “khả thi” trở thành “thực thi” cao Điều nàyđược thể hiện ở sự hợp lý trong việc sắp xếp các quy tắc quy định, yêu cầu các đốitượng phải thực hiện Sự bao quát trong các nội dung, sự đa dạng trong các chế tài(bao gồm khen thưởng - kỷ luật, biểu dương - phê phán, giáo dục - hành chính ) và

sự cân đối trong các phần của quy định để tạo ra sự đồng thuận, sự thống nhất, đồng

bộ trong quá trình tiến giáo dục và đánh giá hiệu quả của giá trị truyền thống văn hóanhà trường mang lại

- Bảo đảm tính chuẩn mực của các tiêu chí về giá trị truyền thống văn hóa nhàtrường ở trường THPT Việc đưa ra các tiêu chí trong quy tắc ứng xử văn hóa đòi hỏiphải có sự nghiên cứu kỹ lưỡng điều kiện thực tế của nhà trường ở nhiều khía cạnh

khác nhau Tính chuẩn mực sẽ tạo cơ sở khoa học cho việc áp dụng thành công cáctiêu chí vào công tác đánh giá, bình xét các danh hiệu đảm bảo sự công minh, dânchủ cho các chủ thể, đối tượng có thành tích trong quá trình xây dựng, thực hiện vănhóa nhà trường.

- Xây dựng các quy tắc ứng xử văn hóa nhà trường để điều chỉnh nhận thứccủa học sinh, hình thành nên những chuẩn mực về văn hoá đạo đức phù hợp với lứatuổi học sinh Kết hợp với các nội quy, quy chế của học sinh do Bộ Giáo dục và Đàotạo ban hành để soạn thảo ra quy tắc ứng xử cho phù hợp với điều kiện học tập sinhhoạt và đặc thù của nhà trường Việc xây dựng và hình thành các quy tắc quy định,chuẩn mực về văn hoá, đạo đức trong Trường THPT cần đảm bảo những yêu cầu sau:

+ Các quy tắc đó phải có tác dụng nâng cao nhận thức, điều chỉnh thái độ hành

vi của học sinh trong mọi hoạt động Tạo ra động lực bởi những chế độ khen thưởng

kỷ luật để thu hút học sinh phải tham gia;

+ Nội dung quy chế, quy định cần hướng vào đạo đức, lối sống, thái độ hành viứng xử của học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên trong các mối quan hệ nhà trường,phải thiết thực, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của nhà trường và phù hợp với điềukiện phát triển xã hội;

+ Phải phù hợp với pháp luật hiện hành, các chuẩn mực về đạo đức và văn hoá chung của dân tộc;

+ Các quy định, quy tắc phải cụ thể rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện

- Thực tế trong hai năm học 2017-2018 và năm học 2018-2019 (phụ lục 2),sau khi xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa nhà trường đã cho thấy tính hiệu quả thựctiễn rõ rệt: nề nếp làm việc, thái độ, hành vi của cán bộ, giáo viên, nhân viên, họcsinh nghiêm túc, đúng giờ, việc giao tiếp trở nên lịch sự, văn hóa, đúng mực Không

có các hiện tượng tiêu cực xảy ra Hiện tượng vi phạm của học sinh giảm rõ rệt,không có học sinh bị kỷ luật vì ứng xử thiếu văn hóa văn minh trong nhà trường

2.3.3 Phối hợp giữa nhà trường với chính quyền, gia đình và xã hội

Trong nền kinh tế thị trường, học sinh đang trở thành một trong những đốitượng được các tổ chức kinh tế, đơn vị kinh doanh hướng tới với tư cách là nhữngkhách hàng của họ Theo đó, những sản phẩm, dịch vụ đáp ứng các nhu cầu của họcsinh ngày càng phong phú, đa dạng về chủng loại và cách thức phục vụ Với nhữngchương trình khuyến mại hấp dẫn, nhiều cơ sở kinh doanh, tụ điểm vui chơi giải trí,hàng quán đang thu hút một lượng không nhỏ những học sinh Ngoài những tiện ích,mặt tích cực do các dịch vụ này mang lại, cũng có những mặt trái rất đáng lưu tâmnhư tổ chức cá độ, thách đố tiền bạc, cho ghi nợ để rồi “bắt nợ”, Chính bởi vậy,cùng với sự chú trọng xây dựng các giá trị truyền thống văn hóa nhà trường, cần có

sự phối hợp giữa nhà trường với chính quyền sở tại, đặc biệt là công an, đoàn thanhniên để quản lý, giám sát các cơ sở, tụ điểm vui chơi, giải trí cũng như những hàngquán đang hoạt động xung quanh trường THPT