2.Cơ sở thực tiễn Trong trường mầm non môn văn học nói chung và kể chuyện nói riêng làmôn học trẻ yêu thích nhất với các đồ dùng như rối tay, rối dẹt, rối bóng, tranhảnh, băng đĩa hình,
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
1.Lý do chọn đề tài
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu giáo dục quan trọngnhất cho giáo dục mầm non Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vuichơi Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lý của trẻ em Bên cạnh
đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sựphát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hóa.Văn học là môn rất quan trọng đối với trẻ Mầm non, là người bạn, là nhu cầukhông thể thiếu đối với đời sống con người Đặc biệt là đối với trẻ mầm non,văn học có khả năng mở ra thế giới hiểu biết về mọi vật xung quanh, là phươngtiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ giúp trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễnđạt gãy gọn biêt sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ Không những thế mà việc dạytrẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanhgiúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy độc lập trongsuy nghĩ Thông qua nội dung các tác phẩm giáo dục trẻ biết yêu quý người hiềnlành, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ Thông qua việc dạy trẻ kể chuyện sáng tạo giúp trẻ phát triển được năng lực
tư duy, óc tưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, trẻ phát âm rõ ràng mạchlạc, vốn từ phong phú Trẻ biết trình bày ý kiến kể về sự vật, hay sự kiện nàođó… Bằng chính ngôn ngữ của trẻ
Trẻ em đặc biệt là trẻ em ở lứa tuổi từ 1 đến 6 tuổi rất thích nghe kể chuyện.Chúng thường được nghe ông bà, cha mẹ, thầy cô kể những câu chuyện cổ tích
có những nhân vật thật gần gũi với lứa tuổi của chúng Ngoài ra kể chuyện cònđem đến cho các em nhiều niềm vui, sự thích thú Những câu chuyện đó khơigợi ở các em lòng yêu cái đẹp trong thiên nhiên, xã hội của con người Nâng caotâm hồn trong sáng, hướng các em tới những mơ ước cao xa cùng với sự pháttriển hài hòa, toàn diện của bản thân Ngoài ra những chuyện kể còn bồi dưỡngcho trẻ những tri thức thông thường về tự nhiên, xã hội Kể chuyện kích thích sựvận động linh hoạt của trí tuệ, mở ra cho các em những chân trời mới Ánh mắtvui tươi, những tiếng cười sảng khoái, không khí nhộn nhịp, thư giãn trong giờ
kể chuyện tạo ra sự gần gũi, cảm thông, giữa cô và các em Đặc biệt với những
em còn rụt rè, nhút nhát, khi học tiết kể chuyện, các em sẽ có cơ hội gần gũi,
Trang 2nhập vai nhân vật một cách tự nhiên giúp các tự tin vào khả năng diễn đạt củamình Trong tiết kể chuyện các em có thể hòa mình vào những nhân vật mìnhyêu thích Các em được sống trong thế giới riêng của mình.
2.Cơ sở thực tiễn
Trong trường mầm non môn văn học nói chung và kể chuyện nói riêng làmôn học trẻ yêu thích nhất với các đồ dùng như rối tay, rối dẹt, rối bóng, tranhảnh, băng đĩa hình, với hình ảnh ngộ nghĩnh, màu sắc đẹp, trẻ được đóng kịch,thể hiện các vai diễn ngộ nghĩnh, hóm hỉnh, vui tươi, hồn nhiên và trẻ được kểchuyện sáng tạo theo ngôn ngữ riêng của mình
Ngôn ngữ văn học nhất là những câu chuyện gần gũi trẻ, nó có một sức mạnh lôi cuốn trẻ ghê gớm tạo cho trẻ những cảm xúc mãnh liệt trước nhữngnhân vật trong truyện Đây là thời điểm thuận lợi để giáo dục thẩm mỹ và tìnhcảm đạo đức cho trẻ Sự phát triển mạnh những xúc cảm thẩm mỹ kết hợp với sựghi nhớ máy móc vốn có khiến cho đứa trẻ ở lứa tuổi này rất dễ nhạy cảm trướcnhững tác phẩm văn học nghệ thuật Trẻ mẫu giáo tiếp nhận và học thuộc rấtnhanh những lời của các nhân vật trong truyện Trẻ hòa nhập nhanh chóng vớitình cảm của nhân vật trong truyện đó là sự hòa đồng giữa trẻ với thế giới nghệthuật và hiện thực cuộc sống Cho trẻ kể chuyện sáng tạo cũng là làm giàu nhâncách của trẻ Những câu chuyện đến với trẻ thơ đó là những kinh nghiệmnhững bài học làm người mang tính truyền thống dân tộc Nó có tác dụng to lớntrong việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ mầm non Do vậy việc dạytrẻ kể chuyện sáng tạo giúp phát triển ngôn ngữ, tư duy và trí tưởng tượng củatrẻ, trẻ cảm thụ là một việc làm thiết thực từ cách thể hiện những nhân vật xấutốt mà trẻ ý thức được thêm về nghệ thuật ngôn ngữ, nhằm phát triển toàn diện ởtrẻ đặc biệt về ngôn ngữ và tình cảm cũng như nhận thức về xã hội
Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên hoạt động dạy trẻ làm quen vớivăn học là môn học không thể thiếu trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ.Bên cạnh đó phát triển ngôn ngữ cho trẻ là mục tiêu quan trọng nhất của giáodục mầm non
Đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ 4-5 tuổi nói riêng, trẻ rất nhạy cảm vớinghệ thuật ngôn ngữ Những bài hát ru, đồng dao, dân ca đã sớm đi vào tâm hồntrẻ thơ Những câu chuyện cổ tích,thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ Chính vì vậycho trẻ tiếp xúc với văn học và đặc biệt là hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo
là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất, hiệu quả nhất
Trang 3Thực tế việc dạy trẻ mẫu giáo kể truyện sáng tạo hiện nay, do chưa hiểu thật đầy đủ cơ sở khoa học của môn học, do chơng trình còn chưa hướng dẫn một cách cụ thể nên giáo viên thực hiện dạng thức tiết học này còn tùy tiện, dẫn đến hiệu quả chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu và mục đích giáo dục.Trong quá trình dạy trẻ tôi nhận thấy số trẻ kể chuyện sáng tạo số lượng rất thấp.
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài “ Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ
4 -5 tuổi thông qua hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo” nhằm góp phần
thực hiện tốt phương pháp đổi mới giáo dục mầm non của trường nói riêng vàngành học nói chung
4 Đối tượng nghiên cứu
Trọng tâm nghiên cứu đề tài của tôi là nêu ra một số biện pháp phát triểnngôn ngữ cho trẻ 4 -5 tuổi thông qua hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo trẻbiết kể lại nội dung cốt truyện bằng lời của mình kết hợp điệu bộ và giúp trẻ biết
Trang 45 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm
Đối tượng khảo sát và thực nghiệm là trẻ 4-5 tuổi MGN B4
6 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp quan sát
Phương pháp đàm thoại
Phương pháp trò chuyện
7 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: - Lớp mẫu giáo Nhỡ –B4
Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2016 đến tháng 3/2017.
- Trang trí môi trường lớp họcTháng 10/2016 Tháng 10/2016 - Đăng ký đề tài sáng kiến kinh nghiệm
- Xây dựng đề cương chi tiết
- Làm đồ dùng đồ chơiTháng 11/2016 Tháng 12/2016 - Nộp và sửa đề cương chi tiết
Tháng 12/2016 Tháng 2/2017 - Thực hiện các biện pháp giúp trẻ thực
hiện tốt giờ hoạt động kể chuyện sáng tạodựa trên đề cương đã xây dựng
- Ghi chép chi tiết các biện pháp và kếtquả tiến bộ của trẻ
Tháng 3/2017 Tháng 3/2017 - Khảo sát sau khi thực hiện đề tài
- Đánh máy, in, đóng quyển SKKN
- Nộp bản SKKN
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lý luận của vấn đề
Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo là một dạng hoạt động tổ chức cho trẻ được tự hoạtđộng văn học nghệ thuật Chỉ có thể để trẻ tự hoạt động thì mới phát triển được tínhtích cực của cá nhân trẻ, giúp trẻ cảm thụ văn học được tốt và nhanh nhất Môn học
kể chuyện là môn học mà trẻ yêu thích vì kể chuyện sáng tạo sẽ giúp trẻ phát
Trang 5triển lời nói, trình bày ý kiến, suy nghĩ, biết kể về sự vật nào đó bằng lời nói Khi trẻ tham gia vào hoạt động kể chuyện sẽ giúp trẻ phát triển về mọi mặt,trẻ cảm thụ được nhiều cảm xúc, hình thành tình yêu trong cuộc sống, phát triển
tư duy và sự sáng tạo của trẻ Ngôn ngữ của trẻ được phát triển, trẻ nói năng lưuloát diễn đạt tự tin và biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế màviệc cho trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật giúp trẻ phát triển trí tưởngtượng, óc quan sát, khả năng tư duy độc lập trong suy nghĩ
Khi làm quen với tác phẩm truyện, cô giáo hướng dẫn trẻ cảm nhận những giátrị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khêu gợi ở trẻ sự rung độnghứng thú và có ấn tượng với hình tượng nghệ thuật, cái hay cái đẹp của tácphẩm và thể hiện sự sáng tạo khi trẻ tự kể chuyện theo tưởng tượng của mình
Để giàu ý tưởng của trẻ về kể chuyện, và tạo hứng thú khi trẻ kể chuyện sángtạo, giáo viên cần tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với các đối tượng trong chuyệnthông qua xem tranh ảnh, băng đĩa hình, mô hình rối tay, rối bóng và giọng kể ởmột số băng đĩa
Để phát huy tính tích cực của trẻ thông qua giờ kể chuyện sáng tạo giáo viêncần tạo điều kiện để trẻ vận dụng những kiến thức mà trẻ đã được làm quen ởcác môn học khác vào giờ học
Trẻ 4-5 tuổi sự phát triển ngôn ngữ của trẻ đã được mở rộng hơn Khả năng nóitrình bày ý nghĩa, hiểu ngôn ngữ hoàn cảnh của trẻ cũng bắt đầu phát triển
Bằng các hình tượng văn học mở ra cho trẻ cuộc sống với xã hội, thiên nhiên
và các mối quan hệ qua lại của con người Những hình tượng đó giúp trẻ nhậnthức được rõ ràng, chính xác các từ ngữ trong các tác phẩm văn học
Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo là một dạng hoạt động tổ chức cho trẻ được tự hoạtđộng văn học nghệ thuật Chỉ có thể để trẻ tự hoạt động thì mới phát triển được tínhtích cực của cá nhân trẻ, giúp trẻ cảm thụ văn học được tốt và nhanh nhất
Với nhiệm vụ khơi dậy ở trẻ tình yêu đối với từ ngữ nghệ thuật thông quacách kể chuyện diễn cảm Đây là một nhiệm vụ rất phức tạp, yêu cầu khi kểchuyện sáng tạo trẻ phải tự nghĩ ra một nội dung câu chuyện, tạo ra cấu trúclogic được thể hiện trong hình nói (lời nói kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan)
2.Thực trạng của vấn đề
Kể chuyện sáng tạo truyện có thể được vẫn giữ nguyên nội dung cốt truyện
Trang 6thêm sinh động, hấp dẫn hơn nhưng nội dung cốt chuyện thì không thay đổi.Mục đích của việc kể sáng tạo chuyện là giúp trẻ yêu những câu chuyện, pháttriển ngôn ngữ cho trẻ Qua đó nhằm xây dựng ở trẻ nhân cách đạo đức biết yêughét rõ ràng, cũng là phương tiện nâng cao trí tuệ, phát triển trí nhớ, trí tưởngtượng sáng tạo, củng cố kiến thức kỹ năng sống, sự tự tin cho trẻ
Trẻ đi học tương đối đều, lớp có 3 giáo viên đạt chuẩn
Tính sáng tạo, khả năng diễn đạt, triển khai và phán đoán trước mọi diễn biếntrong kể chuyện của trẻ còn hạn chế do từ trước đến nay việc cho trẻ làm quenvới các tác phẩm văn học chỉ dừng ở việc cho trẻ nhớ tên chuyện, hiểu nội dungtruyện và thuộc truyện
Nhưng qua thực tế giảng dạy hiện nay, một số giáo viên vẫn chưa dành chohoạt động này sự đầu tư xứng đáng Giờ kể chuyện diễn ra rất tẻ nhạt, buồnchán, đơn điệu Vì vậy giờ kể chuyện chưa lôi cuốn học sinh, chưa tạo đượchứng thú và phát huy tính tích cực của học sinh Trẻ em chưa được bộc lộ hếtkhả năng kể chuyện cũng như tính sáng tạo ở mỗi trẻ
3 Các biện pháp
3.1 Khảo sát.
Số liệu điều tra trước khi thực hiện
Trước khi thực hiện đề tài này tôi tiến hành khảo sát lớp B4 với số trẻ là 60cháu và kết quả như sau:
Bảng khảo sát đầu năm
Trang 7Nội dung Số trẻ ( 60 trẻ) Tỷ lệ %
Phát âm rõ ràng mạch lạc 35/60 58,3%
Hứng thú tham gia kể chuyện 25/60 41,6%
Biết thể hiện ngôn ngữ hoàn cảnh
Dựa vào vốn kiến thức đã học và được bồi dưỡng chuyên môn, tôi đã tìm ra
ra một số biện pháp dạy phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động dạy trẻ
kể chuyện sáng tạo
3.2 Thiết kế môi trường cho trẻ kể chuyện.
Để giáo viên có thể dạy trẻ kể chuyện sáng tạo thì môi trường cho trẻ hoạtđộng là điều rất cần thiết, trong năm học 2016 – 2017 để thực hiện tốt việc chotrẻ kể chuyện sáng tạo, tôi đã đi sâu trang trí môi trường học tập cho trẻ, đặcbiệt là góc văn học Tôi luôn tạo ra góc văn học hấp dẫn và lôi cuốn trẻ, bằngcách đưa hình ảnh nhân vật của các câu chuyện nổi bật vào góc văn học Nhờsưu tầm một số bộ tranh chuyện cho trẻ hoạt động hàng ngày Những câuchuyện được thể hiện trên các mảng tường giúp trẻ tri giác, thảo luận, bàn bạc
về câu chuyện đó Từ đó trẻ biết vận dụng kiến thức đó vào kể chuyện
Ngoài việc tạo những bức tranh trên mảng tường, những tập truyện tranh chữ
to tôi còn đi sâu làm một số đồ dung trực quan cho trẻ hoạt động như: một sốcon rối dẹt có bánh xe, có cử động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ,những sản phẩm vẽ của trẻ, cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyệnsáng tạo hoặc cắt dời các con vật cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyệnsáng tạo theo ý tưởng của mình
Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạo ra một góc văn học với đầy đủchủng loại về đồ dung trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú thamgia vào hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện sáng tạo
Trang 9Hình ảnh góc văn học
Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức tranhtường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện về nhữngbức tranh đó hoặc có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho trẻ thinhau kể chuyện về các con vật đó…hình thức này đã giúp trẻ em có nhiều ýtưởng sáng tạo hay và có ý thức thi đua để đạt kết quả tốt
Tranh: “ Ba chú Thỏ”
Trang 10Tranh “ Nhổ củ cải”
Ngoài ra 2 buổi trên một tuần tôi cho trẻ xuống thư viên sách của nhà trường
để trẻ được làm quen với cách đọc sách, kể chuyện theo tranh
Sưu tầm, bổ sung đồ dùng trực quan và tạo môi trường kể chuyện: Việc sưutầm, bổ sung đồ dùng trực quan của giáo viên cần phải đảm bảo các yếu tố:
Về thời gian: xây dựng kế hoạch hoạt động tuần cụ thể, phân bổ thời gian hợp lý trong các giờ sinh hoạt chiều (tuần 2 buổi) cùng với trẻ chuẩn bị, làmcác
con rối, mô hình, tranh ảnh để bổ sung đồ dùng dạy học và tạo điều kiệncho trẻ được tiếp xúc với các nhân vật trước khi trẻ được nghe hoặc kể lạichuyện hoặc kể sáng tạo chuyện theo tranh
Trang 11Tính thẩm mỹ và an toàn Đồ dùng trực quan phải có màu sắc phù hợp với nhân vật trong truyện, đa dạng về màu sắc và tuyệt đối an toàn với trẻ (vật liệu sạch, không sắc nhọn, bông hoặc các vật tròn nhỏ cần được bọc kỹ, đính chặt;màu sắc chủ yếu dùng gam màu nóng và hạn chế dùng gam màu lạnh)
Với những sản phẩm vẽ của trẻ, cắt, dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kểchuyện sáng tạo hoặc cắt dời từng con vật đó ra để trẻ tự kể chuyện theo ýtưởng của mình
Ngoài ra tôi còn làm các nhân vật trong các câu chuyện thay đổi theo từngchủ đề để dán, trang trí cho góc văn học và những nhân vật đó được ứng dụngvào trong các câu chuyện theo từng chủ đề nhánh
Và đây là một trong vài chú rối mà tôi đã làm
Rối que con vật ( làm từ đĩa nhựa)
Trang 12Rối ống con vật ( làm từ giấy bồi)
Tạo môi trường cho trẻ kể chuyện sáng tạo là một việc làm vô cùng quantrọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ kể chuyện sáng tạo Đòi hỏi
cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật ngộ nghĩnh, đáng yêu,đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích cực khi thamgia hoạt động kể chuyện sáng tạo Thông qua câu chuyện và cách kể chuyệnsáng tạo như trên đã kích thích tư duy của trẻ phát triển đồng thời phát triểnngôn ngữ cho trẻ một cách rõ ràng, mạch lạc
3.3 Hướng dẫn trẻ kể chuyện qua sử dụng đồ dùng trực quan trong tiết học qua cử chỉ, giọng kể
Với việc xây dựng môi trường học tập có đầy đủ các loại đồ dùng trực quan đadạng, phong phú thu hút sự hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo của trẻ thì chúng
ta còn phải dạy trẻ sử dụng nhân vật phù hợp với ngôn ngữ lời kể sáng tạo
Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo tôi thường phải chuẩn bị cho trẻ rất nhiều tranh ởcác góc hoạt động của lớp Nhưng nhiều nhất vẫn là góc văn học Những bứctranh đó có thể là do tôi sưu tầm hoặc những sản phẩm tranh của trẻ vẽ ra
Ngoài ra tôi cũng đã sưu tầm rất nhiều trên mạng những câu chuyện cổ tích
để mở cho trẻ xem Cô cùng trẻ sẽ đàm thoại về câu chuyện đó để nhận xét vềnội dung câu chuyện một cách chính xác và nêu lên ý tưởng của mình qua sựnhận thức, hiểu biết và kinh nghiệm của trẻ
Để việc dạy kể chuyện sáng tạo được thuận lợi tôi thường tổ chức dạy trẻ theotừng nhóm, theo thời gian thực hiện 1 tuần hoặc hai tuần, kết hợp lồng ghép cácmôn học khác, qua các trò chơi để củng cố, khắc sâu kích thích hoạt động củatrẻ được tốt hơn
