(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 6 tuổi (1)

Cũng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi đã tìm tòi, nghiên cứu nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nắm bắt nhu cầu và khả năng của trẻ, nhất là sự phát triển ngôn ngữ,

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu.

       Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non. Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển của tâm lý trẻ em. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá

       Đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ mẫu giáo lớn 5-6 tuổi  nói riêng, trẻ rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ. Âm điệu, hình tượng của các bài hát ru, đồng dao, ca dao, dân ca sớm đi vào tâm hồn tuổi thơ. Những câu chuyện cổ tích, thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ. Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với văn học là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất, hiệu quả nhất

      Là những  giáo viên được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trong quá trình chăm sóc nuôi dạy các cháu do chúng tôi phụ trách thì thấy nhiều cháu  còn hạn chế nhiều về ngôn ngữ tiếng Việt. Cũng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi đã tìm tòi, nghiên cứu nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, nắm bắt nhu cầu và khả năng của trẻ, nhất là sự phát triển ngôn ngữ, để từ đó chúng tôi đề ra cho mình nhiệm vụ là phải nghiên cứu làm sao giúp cho trẻ có khả năng phát triển ngôn ngữ  tiếng mẹ đẻ tốt nhất. Vì vậy chúng tôi đã  chọn  đề tài

“Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi”. Đây là một đề tài mà đã

đưa lại những thành công nhất định cho chúng tôi, nó góp phần không nhỏ đưa chất lượng chăm sóc nuôi dạy các cháu của nhà trường ngày một đi lên

Vào đầu mỗi năm học chúng tôi luôn khảo sát đánh giá tình hình thực tế, đánh giá sự phát triển của trẻ nói chung và đánh giá khả năng ngôn ngữ của từng trẻ nói riêng. Chúng tôi nhận thấy có những thuận lợi và còn những khó khăn như sau:

* Thuận lợi:

        Trẻ thích được giao tiếp, trò chuyện, được nói ngôn ngữ của người lớn, biết giao lưu tình cảm, bày tỏ tình cảm của mình bằng ngôn ngữ

       Trẻ  rất hứng thú với sách, tranh truyện, trẻ rất thích được nghe cô kể truyện, đọc thơ, đồng dao, thích được đóng vai vào các nhân vật trong truyện, thơ, đồng dao và thích bắt trước giọng nói của các nhân vật, thích được làm người lớn, thích bắt trước những hành động, cử chỉ, lời nói, hành vi, ứng xử của người lớn

        Sĩ số học sinh lớp tôi là 34 trẻ, 19 trẻ nữ và 15 trẻ nam, các cháu đều là trẻ em nông thôn, các cháu đều rất ngoan và ham học

       Trường học nằm ở trung tâm xã, thuận lợi cho việc đưa đón, trả trẻ của phụ huynh và được sự quan tâm của Ban Giám Hiệu, Ủy Ban Nhân Dân Xã, Phòng Giáo Dục và Đào Tạo.100% giáo viên có trình độ trung cấp trở lên luôn giúp đỡ lẫn nhau tạo điều kiện cho việc học hỏi kinh nghiệm

      Giáo viên yêu nghề, mến trẻ, nhiệt huyết với công việc. Nhà trường rất quan tâm đến việc dạy và học của cô và trẻ, nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên được tham gia dự giờ các chuyên đề để đạt được những phương pháp hình thức đổi mới. Nhà trường đã lên kế hoạch cụ thể cho từng tiết học và có tài liệu để cho cô dạy tốt giúp trẻ học tốt

      Về cơ sở vật chất: lớp học được xây dựng kiên cố, khang trang với trang thiết

bị phần nào đã đáp ứng được cho việc dạy và học

* Khó khăn:

       Phụ huynh đa phần là con em nông thôn nên điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn công việc bận rộn phụ ít có thời gian quan tâm đến trẻ

       Số trẻ trong lớp chưa đồng đều về số lượng, số ít cháu còn nhút nhát trong khi thể hiện ý tưởng của mình

      Đa phần các giáo viên dạy với giờ phát triển ngôn ngữ giáo viên vẫn còn dạy cứng nhắc chưa sáng tạo nên không phát huy hết khả năng tư duy của trẻ, chưa đầu

tư thời gian chuẩn bị đồ dùng trực quan, đồ chơi, trò chơi; sưu tầm những trò chơi phù hợp để phục vụ  cho  giờ dạy đạt hiệu  quả.  Giáo viên thường hay dạy trẻ kể những nội dung câu chuyện thường ngày quen thuộc một cách đơn điệu, ít tìm tòi

cho trẻ những câu truyện mới lạ, những câu chuyện sáng tạo và những câu chuyện thần thoại, cổ tích. Bên cạnh đó sự chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi chưa hấp dẫn trẻ, phương pháp lên lớp của cô chưa linh hoạt sáng tạo nhiều, giọng chưa hay chưa thu hút lôi cuốn hấp dẫn trẻ. Qua đó khi dạy trẻ kể chuyện trẻ còn nhút nhát, lời nói chưa rõ ràng mạch lạc ngôn ngữ vốn từ còn hạn chế, trong giờ học. 

Nhận thức của trẻ:

  Lớp tôi có 34 trẻ, tuy trẻ rất ngoan và ham học nhưng ngôn ngữ của trẻ trong khi giao tiếp vẫn còn hạn chế, 5 tuổi nhưng nhiều trẻ còn nói ngọng, trình độ nhận thức của trẻ  lớp tôi như sau:

Nội dung

Tỷ lệ trẻ đạt trước khi thực hiện đề tài

- Khả năng phát âm rõ ràng mạch

lạc của trẻ

      25 trẻ

=73%

5 trẻ

=14,7%

4 trẻ

=11,7%

-   Khả   năng   nghe   và   cảm   thụ

TPVH của trẻ (biểu đạt, thể hiện

thái độ)

21 trẻ

=61%

7 trẻ

=20,5%

6 trẻ

=17,6%

- Khả năng kể lại truyện 17 trẻ

=50%

9 trẻ

=26,4%

8 trẻ

=23,5%

-   Trẻ   mạnh   dạn   tự   tin   và   giao

tiếp tốt

       14 trẻ

=44%

13 trẻ

=38,2%

7 trẻ

=20,5%

Qua khảo sát trên trẻ 34  trẻ 5 - 6 tuổi ở lớp đầu năm, kết quả như sau:

Khả năng phát âm rõ ràng, mạch lạc: 25 trẻ = 73%

Khả năng nghe và cảm thụ tác phẩm văn học: 21 trẻ = 61%

Khả năng kể lại truyện: 17 trẻ = 50%

Trẻ mạnh dạn tự tin và giao tiếp tốt: 15 trẻ = 44%

Từ kết quả trên, chúng tôi băn khoăn, suy nghĩ cần phải làm thế nào để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, diễn đạt và phát âm chính xác tiếng mẹ đẻ. Bằng kiến thức

đã học và kinh nghiệm giảng dạy chúng tôi đã đề ra một số biện pháp để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi. 

2 Tên sáng kiến: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi”

3 Tác giả sáng kiến: Đồng tác giả

- Họ và tên: 1. Nguyễn Thị Huấn

      2. Lưu Thị Tuyết

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Mầm non Lãng Công - Sông Lô - Vĩnh phúc

- Số điện thoại: 0973.701.932; 0972959190

- Email: 1. nguyenthihuan.gvc0bachluu@vinhphuc.edu.vn       

      2. luuthituyet.gvc0langcong@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:

 Nguyễn Thị Huấn; Lưu Thị Tuyết. Trường Mầm non Lãng Công - Sông Lô - Vĩnh phúc

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:

 Phát triển ngôn ngữ

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 

Ngày 10 tháng 9 năm 2018

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

*Nội dung của sáng kiến:

Mỗi đứa trẻ có một đặc điểm tâm sinh lí khác nhau, năng lực nhận thức khác nhau, chính vì thế việc lựa chọn phương pháp và hình thức nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ là rất quan trọng. Các tác phẩm văn học giúp trẻ hoàn thiện các kĩ năng giao tiếp, lời ăn tiếng nói câu từ đủ nghĩa qua đó giúp trẻ mở rộng tầm hiểu biết với thế giới xung quanh. Trẻ hiểu biết được các mối quan hệ giữa người với người, giữa người với các sự vật, hiện tượng, thiên nhiên, từ đó hình thành thái độ đúng đắn về cuộc sống

Vì vậy không thể dùng các phương pháp dạy học cứng nhắc vào các câu truyện các hình thức cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học lặp đi lặp lại trong các tiết học dẫn đến việc trẻ ít hứng thú với việc kể chuyện, đọc thơ. Với hình thức đơn điệu sẽ làm trẻ không chú ý nên tập trung vào việc khác hoặc buồn ngủ

      Trong quá trình giảng dạy thực nghiệm chúng tôi đã tìm ra một số phương pháp đơn giản và phù hợp. Sẽ khiến trẻ hứng thú với các tác phẩm văn học từ đó phát triển ngôn ngữ ở trẻ

Các biện pháp thực hiện:

Biện pháp 1: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua HĐ kể chuyện sáng tạo và

trò chơi đóng kịch

Việc cho trẻ kể chuyện sáng tạo và chơi trò chơi đóng kịch có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Nó không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển ngôn ngữ mà còn thúc đẩy sự phát triển xúc cảm, tình cảm thẩm mĩ ở trẻ

* Thông qua kể chuyện sáng tạo

Qua sự tưởng tượng phong phú và những câu trả lời thông minh dí dỏm, hồn nhiên ngây thơ của trẻ. Thông qua tình cảm, tình yêu đối với con người, với thiên nhiên đã giúp trẻ sáng tạo ra những câu chuyện hay hấp dẫn mang đầy kịch tính qua các HĐ kể chuyện sáng tạo. Vào thời gian đầu của năm học chúng tôi đã cho trẻ làm quen với việc kể chuyện sáng tạo qua tranh ảnh, bằng cách cô kể phần đầu, yêu cầu trẻ kể phần tiếp theo và kết thúc câu chuyện

  VD: Cô và trẻ cùng nghĩ ra một câu chuyện cổ tích “Ngày sinh nhật của Sóc” Thông qua bức tranh có nhiều nhân vật như: Thỏ, Sóc,… Chúng tôi tiến hành

kể đoạn đầu và trẻ tự suy nghĩ  kể đoạn tiếp theo: Buổi sáng, Sóc dậy sớm, đi ra thung lũng.  Nó mang theo cái trống và đánh rất to. Các con vật nghe thấy ồn liền kéo ra cả thung lũng. Sóc nói với các bạn “ Các bạn ơi hôm nay là sinh nhật của tớ

Tớ mời tất cả các cậu tới dự lễ nhé”. Các con thử nghĩ tiếp xem ai đến dự sinh nhật Sóc, tặng cho Sóc quà gì? Chú ý không nhắc lại lời kể của bạn, quà tặng mang đến cũng khác nhau

      Cháu Linh Hoa: Thỏ con chạy về hang nghĩ  không  biết Sóc thích ăn gì nhất

Nó đi ra lại đi vào một lúc, bỗng nó reo lên. Ta nghĩ ra rồi, Sóc thích ăn hạt dẻ nhất.      

       Cháu Ngọc Bích: Nhím con về hang và nghĩ xem tặng quà gì cho bạn. Nghĩ mãi không ra nhím đành hỏi mẹ “ Mẹ ơi không biết bạn Sóc thích gì nhất nhỉ? Mẹ

trả lời: Hạt dẻ thì nhà thỏ lúc nào cũng có. Mẹ nghĩ một bó hoa tươi sẽ khiến Sóc rất cảm động đấy. Cùng với bức tranh đó vào gần giữa năm học chúng tôi lại gợi ý cho trẻ tự nghĩ ra những câu chuyện có nội dung khác theo một đề tài các cháu tự chọn. Nhưng đối với những trẻ yếu thì chúng tôi có thể gợi ý trẻ chọn đề tài và cùng kể với trẻ. Khi những trẻ đó thành thạo hơn và mạnh dạn hơn thì lúc đó chúng  tôi mới khuyến khích trẻ tự nghĩ ra một câu chuyện theo một đề tài chúng tôi gợi ý hoặc trẻ tự chọn. Để lưu lại những câu chuyện của trẻ đã tự kể sáng tạo ra chúng tôi đã làm 1 cuốn album, đặt cho chúng cái tên thú vị “Những câu chuyện hay của các tác giả nhí” Và chúng tôi còn yêu cầu trẻ  tự tưởng tượng ra các nhân vật và vẽ tranh minh họa cho các câu chuyện đó. Với hình thức này sẽ là một chiếc đòn bẩy thúc đẩy sự phát triển sáng tạo ở trẻ nhằm mục đích để phát triển ngôn ngữ và làm giàu vốn từ cho trẻ và có tác động tích cực tới việc chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào trường phổ thông

        Ngoài ra tôi còn in những hình ảnh của những câu truyện để trẻ xem và kể truyện theo tranh có sẵn và chúng tôi chuẩn bị những đồ dùng cho trẻ sáng tạo trong góc học chữ cái để trẻ nhớ lâu hơn và hứng thú hơn với các chữ cái

Trẻ đọc chuyện theo tranh

* Chơi trò chơi đóng kịch

        Tổ chức cho trẻ chơi đóng kịch là một phương pháp tốt để phát triển ngôn ngữ đối thọai cho trẻ. Nội dung kịch được chuyển thể từ các tác phẩm văn học mà trẻ

đã được làm quen. Trẻ làm quen với các mẫu câu văn đã được gọt giũa chọn lọc Khi đóng kịch trẻ được thể hiện đúng ngữ điệu, tính cách của từng nhân vật mà trẻ đóng, giúp cho ngôn ngữ của trẻ khi diễn đạt mang sắc thái biểu cảm rõ rệt

       VD: Chủ đề gia đình, chúng tôi đã lựa chọn câu chuyện “ Ba cô gái” để cho các cháu tập đóng kịch và chúng tôi cũng lựa chọn các nhân vật sao cho phù hợp với tính cách của trẻ: Cháu Hồng Ngọc nhỏ nhẹ, yếu ớt đóng vai bà mẹ (giọng dịu dàng nhưng yếu ớt). Cháu Tiến An nhanh nhẹn, hoạt bát hơn chúng tôi gợi ý cho cháu đóng vai Sóc con giọng hối hả khi báo tin cho chị cả và giận giữ khi nói câu

“Thương mẹ, thương mẹ mà giặt xong chậu quần áo mới về”. Cháu  Minh Hằng đóng vai chị cả tỏ ra không thương mẹ, không quan tâm tới mẹ “ Ôi chị buồn quá nhưng chị phải giặt xong chậu quần áo này đã”…

- Trong khi cho trẻ tập đóng kịch chúng tôi còn chú ý đến một vấn đề tương đối quan trọng đó là: Đối với những trẻ khá chúng tôi cho đóng vai chính còn những trẻ yếu hơn chúng tôi cho đóng vai phụ. Khi được tham gia đóng kịch nhiều lần những trẻ yếu dần dần được nâng cao lên vai khó. Như vậy những trẻ đó sẽ được hòa nhập với các bạn trong lớp, giúp trẻ tự tin, mạnh dạn hơn trong mọi hoạt động

Tóm lại: Thông qua các hoạt động kể chuyên sáng tạo và tập đóng kịch các

cháu của lớp chúng tôi đã mạnh dạn và tự tin hơn khi giao tiếp với mọi người đồng thời ngôn ngữ của trẻ cũng được phát triển, trẻ đã phát âm chính xác và nói mạch lạc hơn

Biện pháp 2: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các bài đồng dao, ca dao

Đồng dao, ca dao như một bức tranh với nhiều màu sắc thể hiện sự phong

phú, đa dạng của cuộc sống, từ đời sống sinh hoạt vật chất và tinh thần, tình cảm của con người, nó có giá trị về mặt trí tuệ, tình cảm và ngôn ngữ, ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành, phát triển nhân cách trẻ

Các bài đồng dao có  2, 3, 4, 6 chữ  có vần, với lối ngắt nhịp 1-1 , 2-2, thường có nối kết cấu vòng tròn, trùng điệp. Ngôn ngữ trong đồng dao, ca dao là ngôn ngữ hát, kể, giàu tính nhạc, giàu hình ảnh, có sức tạo hình. Nó rất phù hợp với việc rèn cho trẻ phát âm, tích lũy vốn từ, hiểu nghĩa từ, nắm ngữ pháp, lối nói trôi trảy, uyển chuyển

Để phát huy tính tích cực của ngôn ngữ qua các bài đồng dao, ca dao đối với

sự phát triển ngôn ngữ của trẻ thì việc tổ chức các hoạt động cho trẻ đọc thuộc đồng dao, ca dao là rất quan trọng. Hiện nay, hoạt động dạy trẻ đọc đồng dao, ca dao chưa có ở các hoạt động chung, chính vì vậy mà chúng tôi lồng ghép hoạt động đọc đồng dao, ca dao cho trẻ vào các hoạt động chơi trò chơi dân gian được

tổ chức ở hoạt động ngoài trời, hoạt động đón và trả trẻ, hoạt động sau khi ngủ dậy Bên cạnh việc dạy trẻ đọc thuộc những bài đồng dao, ca dao thì chúng tôi luôn tìm tòi những bài đồng dao, ca dao có nội dung cảu các chủ điểm mà trẻ đang học VD: Chủ điểm gia đình: dạy trẻ đọc bài ca dao:

     “ Công cha như núi Thái Sơn  Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra 

      Một lòng thờ mẹ kính cha  Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”

VD: Chủ điểm Thế giới động vật dạy trẻ đọc bài đồng dao “con vỏi con voi”. 

VD: Chủ điểm thế giới thực vật: Dạy trẻ đọc bài “lúa ngô là cô đậu nành”   Qua đó chúng tôi thấy được hiệu quả rõ ràng, trẻ hào hứng tham gia trò chơi đọc đồng dao, ca dao và nhớ bài lâu hơn

* Tổ chức đọc đồng dao, ca dao cho trẻ ở hoạt động ngoài trời

         Sau mỗi giờ học ở trong trường mầm non là là hoạt động ngọài trời. Hoạt động ngoài trời thường  kéo dài từ 30- 35 phút chính vì vậy chúng tôi đã tận dụng hoạt động ngoài trời để phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc cho trẻ đọc đồng dao, ca dao. Bên cạnh việc dạy trẻ đọc đồng dao ca dao chúng tôi lồng ghép các bài đồng dao vào các trò chơi dân gian để tạo hứng thú cho trẻ khi đọc nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất. 

VD: Bài “Dung dăng dung dẻ”

Dung dăng / dung dẻ Dắt trẻ / đi chơi Đến ngõ / nhà trời Lạy cậu / lạy mợ Cho cháu / về quê Cho dê / đi học Cho cóc / ở nhà Cho gà / bới bếp

Xì xà / xì xụp       Ngồi thụp / xuống đây

- Chúng tôi dạy trẻ đọc theo nhịp 2-2 

- Cách chơi: Trẻ nắm tay nhau, vừa đi vừa đọc và tay vung theo nhịp của của bài hát. Đến câu “Ngồi thụp xuống đây” trẻ nắm tay nhau ngồi thụp xuống sau đó đứng dậy lại đi tiếp

*Tổ chức đọc đồng dao, ca dao cho trẻ trong giờ đón, trả trẻ

Khi dạy trẻ đọc thuộc đồng dao, ca dao chúng tôi thường đọc đi đọc lại nhiều lần để trẻ ghi nhớ, học thuộc sau đó chúng tôi yêu cầu trẻ đọc nhanh dần lên,

tổ chức thi đua đọc nhanh giữa các tổ với nhau. Đó là cách làm cho trẻ rèn luyện

bộ máy phát âm, trau dồi ngôn ngữ, sự nhạy bén, linh hoạt của tư duy. VD: bài

“Lúa ngô là cô đậu nành”, “Chim ri là dì sáo sậu”, “Con kiến mà leo cành đa” là những câu hát đồng dao mà trẻ rất thích đọc vì nó đem lại tiếng cười vui vẻ, tạo không khí thi đua tự nhiên, cởi mở

Ngoài những bài lựa chọn để giúp trẻ học đọc theo chủ đề, chủ điểm, chúng tôi còn khích lệ trẻ thi đua đọc ra những câu đồng dao, ca dao trẻ đã thuộc từ cha

mẹ, anh chị, bạn bè trong xóm. Hình thức thi đua là động lực lôi cuốn, thúc đẩy trẻ

cố gắng nỗ lực, tích cực học tập. việc thi đua có thể kéo dài 1 tuần, sau 1 tuần tôi kiểm tra số lượng bài trẻ thuộc, có tuyên dương, khen thưởng để khuyến khích trẻ trong học tập. 

*Tổ chức cho trẻ đọc đồng dao, ca dao sau khi trẻ ngủ dậy

Sau khi ngủ dậy, trẻ thường rất mệt mỏi, uể oải vì còn ngái ngủ nên chúng tôi thường cho trẻ đọc các bài đồng dao, ca dao quen thuộc để trẻ lấy lại tinh thần sảng khoái, đầu óc thỏai mái để bước vào giờ học buổi chiều  đồng thời, giúp trẻ phát triển thêm khả năng ngôn ngữ

VD: bài “Nu na nu nống”      

Nu na nu nống Cái trống nằm trong Cái ong nằm ngoài

Củ khoai chấm mật Bụt ngồi bụt khóc  Con cóc  nhảy ra  Con gà ú ụ

Bà mụ  thổi xôi Nhà tôi nấu chè