Với mong muốn góp phần vào việc luận giải những vấn đề nói trên, bản thân mạnh dạn chọn đề tài: Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều ở trường bán trú thông q
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU
1 1 Lý do chọn đề tài:
Mục tiêu của giáo dục tiểu học là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Yêu cầu về nội dung giáo dục tiểu học phải đảm bảo cho học sinh có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng cơ bản về nghe, đọc, nói, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về nghệ thuật Tuy nhiên, nội dung giáo dục trong các nhà trường tiểu học trong thời gian qua còn xem trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúng mức dạy cho học sinh có những kĩ năng cơ
bản trong cuộc sống thường ngày, nhất là việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Thế
nên việc giáo dục kĩ năng chỉ được mang tính chất lồng ghép vào các môn học và chỉ thực hiện đối với cấp học trung học cơ sở
Những năm gần đây, ngoài vấn đề dạy các môn văn hóa cơ bản thì giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học cũng đang được các bậc phụ huynh và các nhà giáo dục chú trọng trong quá trình giáo dục học sinh Rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng là một mặt giáo dục cần đặc biệt coi trọng đòi hỏi thường xuyên của công tác giáo dục và cũng là đòi hỏi cấp thiết của việc hình thành nhân cách của học sinh Qua việc rèn kĩ năng sống sẽ trang bị tri thức, hành vi cho các em Đồng thời nó định hướng cho học sinh tiểu học rèn luyện hành vi và thói quen ứng xử tốt Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của các em bị hạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc, lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau: đó là lời nói không đi đôi với việc làm dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách
Kĩ năng sống là một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều trong thời đại ngày nay Có nhiều quan niệm về kĩ năng sống Theo bản thân tôi, kĩ năng sống đơn giản
là tất cả những điều cần thiết chúng ta phải biết để có thể thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống Kĩ năng sống được hình thành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm, những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có Có nhiều nhóm kĩ năng sống như: nhóm kĩ năng nhận thức, nhóm kĩ năng xã hội và nhóm kĩ năng quản lí bản thân Dù là kĩ năng nào cũng đều rất quan trọng và cần thiết với mỗi con người Cho nên, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có tầm quan trọng rất lớn trong việc giáo dục và hình thành nhân cách cho các em
Trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào trường học bằng cách tích hợp vào các môn học và hoạt động ngoài giờ
Trang 2lên lớp Đây là một trong những tiêu chí đánh giá “Trường học thân thiện - học sinh tích cực” Trên tinh thần đó, bản thân tôi nhận thấy rằng: Chính ở dưới mái trường các
em học được nhiều điều hay, lẽ phải và nhà trường trở nên là ngôi nhà thân thiện, học sinh tích cực học tập để thành người tài xây dựng đất nước, có khả năng hội nhập cao, từng bước trở thành công dân toàn cầu Đây cũng là một nhiệm vụ quan trọng đối với các thầy cô giáo Với học sinh tiểu học, đây là giai đoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kĩ năng sống tốt cho tương lai sau này
Với cương vị là người giáo viên chủ nhiệm đang công tác tại vùng khó, nơi mà gần
như 100% học sinh đều là con em dân tộc Bru-Vân Kiều, (cái ăn cái mặc còn chưa đủ, điều kiện địa lí xa xôi, cách trở; môi trường giao tiếp và tiếp xúc với phương tiện truyên thông còn nhiều hạn chế) bản thân tôi hết sức băn khoăn và trăn trở, luôn vang trong đầu
câu hỏi: Làm thế nào để nâng cao kĩ năng sống cho học sinh ? Làm thế nào để học sinh biết cách vận dụng kĩ năng sống vào trong cuộc sống hằng ngày ? Với mong muốn góp
phần vào việc luận giải những vấn đề nói trên, bản thân mạnh dạn chọn đề tài: Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều ở trường bán trú thông qua các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp
1.2 Điểm mới của đề tài
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể nói là một vấn đề không có gì mới mẻ, đặc biệt nó đã được rất nhiều người công tác trong lĩnh vực giáo dục nghiên cứu và quan tâm Tuy nhiên, điểm mới và khác biệt đề tài này là đối tượng học sinh được nói đến là học sinh dân tộc, con em Bru-Vân Kiều Vốn sống của các em hầu như chỉ được tiếp thu
ở trường học và một phần do các em tự lĩnh hội lấy bởi vì bố mẹ luôn đi rừng rẫy trong một thời gian dài, không ai định hướng, chỉ bảo cho các em phải làm thế nào trong từng tình huống cụ thể của cuộc sống Bên cạnh đó vì điều kiện xa xôi, vùng biên giới nên các
em ít được tiếp xúc nhiều với các phương tiện truyền thông như truyền hình, đài báo, môi trường giao tiếp đồng bằng… nên có thể nói kĩ năng sống cơ bản của học sinh chưa
có nến tảng hình thành
Nội dung của đề tài đánh giá được một số mặt trong hoàn cảnh sống tác động tới vốn sống và giáo dục kĩ năng sống của học sinh lớp 5 Bru-Vân Kiều; đề xuất được cách tiếp cận mới trong giáo dục kĩ năng sống theo hướng khai thác nội dung môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp để giáo dục kĩ năng sống riêng mang tính đặc thù của học sinh dân tộc thiểu số và sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích cực, khai thác nội dụng giáo dục của bài học… để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh giúp các em vận dụng tốt trong học tập và cuộc sống
Đề tài nêu rõ từng giải pháp cụ thể, trong đó có những giải pháp đặc thù chỉ có thể
áp dụng ở trường bán trú nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ, kỹ năng phù hợp; hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực, giúp các em có khả năng ứng phó phù hợp và
Trang 3linh hoạt trong các tình huống của cuộc sống hàng ngày căn cứ trên thực trạng khi học sinh học tập và sinh hoạt tại nhà trường Tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức góp phần tạo một nền tảng vững chắc, một nền tảng tốt cho các em trong cuộc sống về sau này
1.3 Phạm vi áp dụng của đề tài:
Đề tài này được áp dụng trong tất cả các môn học và hoạt động ngoài giờ ở lớp 5 Nghiên cứu các vấn đề có liên quan và các giải pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 ở trường bán trú có đối tượng là học sinh Bru-Vân Kiều
2 Phần nội dung
2.1 Thực trạng về giáo dục kĩ năng sống của học sinh lớp 5 tại trường
2.1.1 Thực trạng hoàn cảnh kinh tế -xã hội
Nhà trường được xây dựng trên địa bàn khu vực miền núi biên giới, nơi có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, có nền văn hóa mang đậm bản sắc của đồng bào người Bru-Vân Kiều Nhiều nét văn hóa đặc sắc mang đậm tính dân tộc cần được gìn giữ, bảo tồn và phát huy nhưng vẫn còn không ít những
tập tục thói quen cần loại bỏ (cúng bái khi ốm đau, bố mẹ đi rừng dài ngày để con tự chăm sóc lẫn nhau, ít có thói quen mắc màn khi ngủ, gấp chăn màn sau khi ngủ dậy…).
Xuất phát từ những điều kiện trên mà lối sống cũng có những nét riêng biệt Đây chính là những yếu tố ảnh hưởng tới quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng ở nhà trường hiện nay
2.1.2 Thực trạng kĩ năng sống của học sinh lớp 5 tại trường
Quan sát một số học sinh trong quá trình học tập và hoạt động giáo dục, tôi nhận thấy tính tự chủ của học sinh chưa cao, phần lớn học sinh thiếu tự tin, nhút nhát, rụt rè trước những vấn đề mới hay phải đợi giáo viên gợi ý, chỉ định các em mới dám thực hiện Nguyên nhân do bản tính học sinh dân tộc là nhút nhát, môi trường sống chỉ bó hẹp trong phạm vi gia đình và làng bản dẫn đến thiếu kỹ năng sống, đồng thời trong các giờ học giáo viên lại thiếu quan tâm đến việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Qua điều tra cho thấy các kĩ năng như tương trợ nhau, giao tiếp, diễn đạt trước đám đông được các thầy cô giáo tích cực hình thành và củng cố nhưng chưa thể hiện được nhiều Học sinh ngày càng thực dụng, ích kỉ và lười hoạt động hơn, tình trạng học sinh trốn học, nghỉ học không có lý do, nói tục, chửi bậy vẫn xảy ra
Các em hay “nói trước quên sau” và chưa có khả năng vận dụng những điều đã học
áp dụng vào thực tế, với học sinh lớp 5 – lớp cuối cấp, các em rất hiếu động, có nhu cầu hỏi đáp, không muốn bị áp đặt Mặt khác, các em một mực rất tin vào lời nói của thầy cô giáo, thầy cô bảo đọc, bảo chép thì cứ đọc cứ chép và quá trình ấy cứ lặp đi lặp lại dần dần dẫn đến thói quen, ít có khả năng chủ động phân tích, lĩnh hội tiếp thu, ứng xử trong từng tình huống cụ thể của bài học hay từng hoạt động ngoài giờ lên lớp
Trang 4Những vấn đề này được thể hiện qua bảng thống kê dưới đây:
BẢNG ĐÁNH GIÁ KĨ NĂNG SỐNG CỦA HỌC SINH LỚP 5
TẠI TRƯỜNG VÀO ĐẦU HỌC KÌ I (Khảo sát trên 42 học sinh khối 5 của trường)
Tổng số
học sinh
Kĩ năng tốt Có hình thành kĩ năng Kĩ năng chưa tốt
Tổng số học sinh
Thực hành thảo luận nhóm Biết cách lắng nghe, hợp tác Chưa biết cách lắng nghe, hay
tách ra khỏi nhóm
Tổng số học sinh
Ứng xử tình huống trong chơi trò chơi tập thể Biết cách ứng xử hài hòa, khá phù
hợp.
Hay thờ ơ, cãi nhau, xô đẩy bạn
khi chơi.
2.1.3 Thực trạng nhận thức của giáo viên về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 tại trường
Qua qua trình công tác tôi nhận thấy thời gian qua việc thực hiện giáo dục kỹ năng sống đã được nhà trường rất quan tâm thông qua việc thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp, giúp hình thành những thói quen tốt cho học sinh… Đại
đa số giáo viên đều đã nhận thức được ý nghĩa của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Tuy nhiên vẫn còn tình trạng giáo viên làm cho có hoặc qua loa chiếu lệ để gọi là
thực hiện theo nội dung thi đua của phong trào Trường học thân thiện - học sinh tích cực.
Việc rèn kĩ năng sống của các em của nhiều giáo viên còn nhiều hạn chế, chưa có nét chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng giáo viên chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang giảng dạy mà chỉ luôn chú trọng đến việc đọc tốt, làm tính tốt… Công tác chủ nhiệm lớp ở trong nhà trường đôi lúc chưa được quan tâm đúng mức Giáo viên mỗi người hiểu, tiếp cận và thực hiện một cách khác nhau Nhiều giáo viên vẫn coi nhẹ công tác chủ nhiệm lớp từ đó cũng coi nhẹ việc rèn kĩ năng sống cho học sinh
Trang 52.2 Các giải pháp
Giáo dục kỹ năng sống cho đối tượng học sinh dân tộc bị tác động của những yếu
tố vùng miền và con người trong môi trường giáo dục đang đòi hỏi cần có sự cố gắng, sự quan tâm hơn nữa để đạt được hiệu quả cao nhất Ngoài những giải pháp có tính cụ thể,
sự đầu tư, thay đổi nhận thức còn là những biện pháp giáo dục ngay chính trong các môn học chính khóa và ngoại khóa Giáo dục kĩ năng sống cần bắt đầu từ nhỏ, từ từng hành vi cá nhân đơn giản nhất, theo đó hình thành tính cách và nhân cách Trên cơ sở thực trạng đã trình bày ở trên, bản thân tôi mạnh dạn thực hiện một số biện pháp trong các hoạt động giáo dục nhằm giáo dục kỹ năng sống cho đối tượng học sinh lớp 5 dân tộc Bru-Vân Kiều như sau:
2.2.1 Giáo viên phải luôn gần gũi và tạo mối thân thiện với học sinh
Vào đầu năm học, sau khi nhận lớp, để tạo sự gần gũi và gắn kết giữa học sinh và giáo viên chủ nhiệm, bản thân tôi đã sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu
về mình, động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơ tương lai cũng như mong muốn của mình với các em Đây là hoạt động giúp thầy và trò
hiểu nhau, đồng thời tạo một môi trường học tập thân thiện “Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là những người thân trong gia đình" Đây cũng là một điều kiện rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học
sinh Bởi học sinh không thể mạnh dạn, tự tin trong một môi trường mà giáo viên luôn
gò bó và áp đặt
Tiếp theo trong tuần đầu, tôi đã cho học sinh tự do lựa chọn vị trí ngồi của mình để qua đó phần nào nắm được đặc điểm tính cách của các em: Mạnh dạn hay nhút nhát, thụ động hay tích cực, thích thể hiện hay không thích Tiếp tục qua những tuần học sau, bản thân chú ý quan sát những biểu hiện về thái độ học tập, những cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em chọn để bắt đầu có điều chỉnh phù hợp Áp dụng biện pháp này tôi thấy các em ngày càng mạnh dạn hơn, tự tin hơn khi giao tiếp với bạn bè, với thầy cô
Ngoài ra, đặc thù của trường bán trú là học sinh khu vực lẽ hầu như phải ở lại học tập và sinh hoạt suốt tuần ở khu nội trú của trường, nên giáo viên cần phải thường xuyên
quan tâm, chăm lo, chỉ bảo cho các em nếp học tập, sinh hoạt (ăn, ngủ, gấp chăn màn, đi
vệ sinh đúng chỗ…) tìm hiểu tâm tư, tình cảm của các em… phải xem các em như là con
em mình đồng thời làm sao để các em coi mình như là người cha, người mẹ, là anh, là chị… để các em chia sẻ buồn vui, giúp các em tháo gỡ vướng mắc nhằm giáo dục các em một cách toàn diện
2.2.2 Rèn kĩ năng sống hiệu quả qua việc tích hợp vào các môn học
Qua thực tế cho ta thấy một bộ phận không nhỏ học sinh càng lớn lên đạo đức càng
đi xuống Biểu hiện ở chỗ thiếu tôn trọng thầy cô, coi thường kỉ luật của nhà trường, sống không lành mạnh, xa rời chuẩn mực đạo đức của dân tộc Việt Nam, gian lận trong học tập và thi cử Đó là những biểu hiện đáng lo ngại Có nhiều nguyên nhân dẫn đến
Trang 6tình trạng trên nhưng một nguyên nhân được coi là nguồn gốc sâu xa là do các em thiếu
kĩ năng sống Vì vậy giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học là một nội dung thiết yếu mà bất cứ nhà trường nào cũng phải quan tâm đến Thông qua nội dung bài học, cách tổ chức các hoạt động dạy học giáo viên hình thành và xây dựng cho các em các kĩ năng sống như: quan sát, nhận xét, giao tiếp, phân tích, Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được thực hiện thông qua dạy học các môn học nhưng không phải là lồng ghép, tích hợp thêm kinh nghiệm sống vào nội dung các môn học và hoạt động giáo dục một cách quá tải, mà theo một cách tiếp cận mới: đó là sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh thực hành, trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập Từ đó lồng ghép một cách nhẹ nhàng những kinh nghiệm sống vào bài học đến từng đối tượng học sinh Trong quá trình dạy lồng ghép kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học cần phải khơi gợi và phát huy sự tham gia của các em bên cạnh sự hướng dẫn của giáo viên Tuyệt đối không nên áp dụng ý kiến hay suy nghĩ chủ quan của giáo viên Tuyệt đối không được phê bình hay đánh giá khi các em làm gì đó chưa tốt Bởi nếu vậy sẽ làm mất sự chủ động, tự tin
và hoà nhập cùng bạn bè vì ở lứa tuổi này các em rất muốn thể hiện mình Chuyên gia
tâm lí học người Nga Dorothy Holte đã nói: “Nếu trẻ sống với sự phê bình, thì trẻ sẽ học cách chỉ trích” Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ
lúc nào, giờ học nào Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả bản thân đã vận dụng vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học; Kĩ
thuật để những giờ học sao cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trong
cuộc sống thực
Trong chương trình lớp 5, ở môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội như: Viết thư; điền vào giấy tờ
in sẵn; giới thiệu địa phương; Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia, được lồng ghép cụ thể qua các tình huống giao tiếp Bản thân tôi khi dạy chỉ gợi mở sau đó cho các
em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó áp đặt Bên cạnh đó, nhiều bài Luyện
từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thức lời nói, nhiều bài Tập đọc giới thiệu những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một số kĩ năng giao tiếp cộng đồng như mẫu đơn, thư, tóm tắt tin tức,… hoặc cung cấp những câu chuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra những nội dung rèn kĩ năng sống Để hình thành những kiến thức và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh qua môn tiếng Việt, người giáo viên cần phải vận dụng nhiều phương pháp dạy phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: Thực hành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi đáp,… Thông qua các hoạt động học tập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai,… học sinh có được cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cần thiết
Trang 7Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Giáo viên phải sử dụng phương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phong phú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểu phẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng vai tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ, vẽ tranh, … Sử dụng nhiều phương pháp và
kĩ thuật dạy học tích cực như: học theo nhóm, đóng vai, trò chơi,…Và chính thông qua việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đã được tạo cơ hội
để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó là lối sống lành mạnh, các hành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội như: gọn gàng, ngăn nắp, nói lời đẹp, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…
Ví dụ: Khi dạy Tập làm văn các bài: “Luyện tập thuyết trình, tranh luận (SGK tiếng Việt 5 tập 1 trang 91)”, hay môn Đạo đức bài: “Hợp tác với những người xung quanh – trang 25” bản thân tôi đã tổ chức cho các em đóng vai, chơi trò chơi Sau vài
lời khuyến khích đầu tiên, tổ chức cho các em đứng thành vòng tròn đóng vai, giới thiệu, thuyết trình, tranh luận, … Lúc đầu các em rất ái ngại không tự tin khi đóng vai, thuyết trình, ít tranh luận trước lớp nhưng tôi đã kịp thời nhắc nhở các em những điều cần chú ý trong khi giao tiếp, cộng thêm một môi trường hòa đồng thân thiện, các em thực hiện rất tốt, không còn những cái nhìn ái ngại Thay vào đó là những cánh tay tự tin cùng những câu nói rõ ràng, chắc gọn, mạnh dạn hơn
Các kĩ năng được phát triển từ dễ đến khó, sau bài học giới thiệu là những bài học như khám phá, tư duy hiệu quả và đặc biệt kĩ năng làm việc đồng đội Bản thân tôi luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc học nhóm
Ví dụ: Khi dạy bài: “Đại từ xưng hô” phân môn Luyện từ và câu (tiếng Việt 5 tập 1
trang 105): tôi đã cho học sinh chuẩn bị những hộp thư: Yêu cầu học sinh viết từ em vẫn
xưng hô với thầy, cô; bố, mẹ; anh, chị, em; bạn bè…và tổng kết lại vào cuối tiết Em nào nêu được nhiều đại từ xưng hô nhất sẽ được tuyên dương Không những vậy bản thân tổ chức cho các em trao đổi: “Theo em, nên xưng hô như thế nào là lịch sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa người nói và người nghe?” “Em đã lịch sự, tôn trọng khi xưng hô với người khác chưa?” qua đó các em sẽ bộc lộ những suy nghĩ của mình
Rèn kĩ năng sống có hiệu quả cho học sinh còn được bản thân tôi vận dụng khá nhiều trong trong các môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em
Ví dụ: Trong môn Kĩ thuật Ở bài: "Chuẩn bị nấu ăn – trang 15” bản thân cho
học sinh thảo luận nhóm, chơi trò chơi “Đi chợ” và lên thực đơn cho một bữa ăn dưới sự
trợ giúp của giáo viên Sau khi chọn món, học sinh sẽ thực hành đi chợ, mua hàng, cách xưng hô với người bán… học sinh nhận xét thực đơn của nhau, học sinh sẽ khắc sâu
Trang 8kiến thức về một bữa ăn đầy đủ cần đảm bảo các chất cũng như sẽ biết nấu những món
ăn đơn giản khi bố mẹ đi vắng
Các em làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói được tiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin mạnh dạn Việc rèn luyện các kĩ năng này đã tạo
ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi em, các em tham gia một cách chủ động tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em chia sẻ những kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó
Hiệu quả đào tạo kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con số chính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: Các em có ý thức, thái độ khác với mọi người trong gia đình; luôn hoà đồng với bạn bè; tự tin khi nói năng đó chính là hiệu quả từ đào tạo kĩ năng sống Việc sinh hoạt theo nhóm tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên Các em trở nên thân thiện, từ đó giúp bầu không khí học tập, lao động trở nên sôi động hơn Tham gia sinh hoạt theo nhóm sẽ giúp các em học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử hợp lý trong mọi tình huống Khi sinh hoạt nhóm phải luôn đưa ra nhiều tình huống tạo sự phát triển tư duy cho các em Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các em với nhau
Ngoài ra, bản thân tôi còn chú ý rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ, kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông và các thương tích khác cho học sinh qua các môn học: Ai cũng biết rằng sức khỏe là tài sản vô cùng quí báu của mỗi con người Học tập tốt, đạo đức tốt là những điều học sinh phải đạt được thì rèn luyện sức khỏe tốt cho học sinh là điều phải được đặc biệt quan tâm Tuy nhiên có được một sức khỏe tốt và bảo vệ được nó thì thật không dễ Dù vậy không có nghĩa là không làm được, nhiều khi sức khỏe của các em phụ thuộc vào những điều rất giản dị Đó chính là giáo dục một lối sống khoa học Bản thân rèn luyện sức khoẻ cho các em qua các tiết sau:
Ở môn Khoa học: Chương “Con người và sức khỏe”, các bài: “Cần làm gì để cả
mẹ và em bé đều khỏe ?; Phòng bệnh sốt xuất huyết; Phòng bệnh sốt rét; Phòng bệnh viêm não; giáo dục các em hiểu rằng ăn uống đủ chất và hợp lí giúp cho mẹ và em bé đều
khỏe mạnh, chăm sóc sức khỏe của người mẹ khi có thai là trách nhiệm của mọi người trong gia đình; Biết phòng tránh một số bệnh sốt rét, sốt xuất huyết; có ý thức tự giác làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khoẻ
Ngoài ra để các em có kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông, phòng tránh bị điện giật và các thương tích khác; bản thân đã giáo dục các em thông qua các tiết: An toàn giao thông, Khoa học, dặn dò HS đi lại trong mùa mưa bão, hướng dẫn các em phòng chống tai nạn giao thông, điện giật và các thương tích khác bằng cách đưa ra những tình huống cho các em xử lí
Trang 9Chẳng hạn: “Trẻ em dưới 7 tuổi phải đi cùng với ai khi đi trên đường và khi qua đường ? “Khi đi lại trên đường em phải đi về phía nào ? Nếu trời mưa to và nước suối lên cao em phải làm gì ?”; “Khi ngồi trên xe máy để bố mẹ chở đến trường em phải như thế nào ? “Các em đã nhìn thấy tai nạn trên đường chưa ? Theo các em vì sao tai nạn xảy ra ?”;
Giáo dục cho các em tránh các tai nạn trên đường: không được chạy lao ra đường khi tan học, không được lội qua suối khi trời mưa to, không đi một mình qua khe suối vào mùa mưa bão, Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí được những vấn đề đơn giản khi gặp phải
Ở bài: “Sử dụng năng lượng chất đốt” môn Khoa học – trang 86: các em được
đóng vai xử lí tình huống khi có tai nạn ở nhà như: Khi bố, mẹ đi làm rẫy, em vừa trông
em bé vừa nấu cơm, em bé bò lại gần bếp lửa, em sẽ làm gì ? Hoặc khi có người thân, bà con trong bản chặt phá cây bừa bãi làm chất đốt, em sẽ làm gì ? Các nhóm sẽ thảo
luận sau đó lên thể hiện Các em còn lại quan sát và có nhận xét đối với những tình huống mà các bạn mình vừa xử lí để rút ra kĩ năng cấp cứu khi có những trường hợp xấu xảy ra hoặc giáo dục các em bảo vệ rừng đầu nguồn nơi mình sinh sống…
2.2.3 Rèn kĩ năng sống qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục, vui chơi
Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một hoạt động quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính từ những hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đã góp phần rất lớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh Giúp em biết tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Có thể nói việc tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp là xây dựng cho các
em các mối quan hệ phong phú, đa dạng một cách có mục đích, có kế hoạch, có nội dung
và phương pháp nhất định, gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tình huống Biến các nhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bản thân học sinh
Nhân cách trẻ được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động có ý thức Chính trong quá trình sống, học tập, lao động, giao lưu, vui chơi giải trí con người đã
tự hình thành và phát triển nhân cách của mình
Việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường tiểu học là điều kiện tốt nhất giúp học sinh tích luỹ và rèn kĩ năng sống có hiệu quả Thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp các em được hợp tác, trải nghiệm các kĩ năng sống Vì vậy giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động ngoài giờ lên lớp sao cho học sinh
có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác
Để rèn kĩ năng sống có hiệu quả bản thân tôi còn vận dụng thông qua các hoạt động ngoài giờ học Thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp các em được hợp tác, trải nghiệm các kĩ năng sống nên giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động
Trang 10ngoài giờ lên lớp sao cho HS có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác Đó là qua các buổi ngoại khóa của trường, lớp, các tiết sinh hoạt lớp…
Ví dụ: Nhân ngày lễ Chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20-11 Liên đội đã phát
động phong trào thi làm báo tường giữa các chi đội và sao trong toàn trường Bản thân tôi cùng các em sưu tầm bài và viết bài, vẽ và trang trí báo tường, Qua hoạt động này rèn cho các em nhiều kĩ năng như: trình bày, trang trí, lựa chọn nội dung có ý nghĩa phù hợp… các em rất nhiệt tình, đoàn kết và hợp tác với nhau rất tốt
Ngoài ra, những buổi ngoại khóa, tiết sinh hoạt lớp, bản thân luôn khuyến khích các
em xung phong trả lời những câu hỏi mà thầy và các bạn hay hỏi Luôn lắng nghe các nội dung, hoạt động cần làm trong tuần Nhờ vậy các em mạnh dạn dần và thực hiện tốt các phong trào của nhà trường và Liên đội
Thường xuyên tạo các tình huống chơi trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của các em
vì đối với học sinh bậc học tiểu học trò chơi có một vai trò rất quan trọng trong việc rèn
kĩ năng sống cho các em Các em lớn lên, học hành và khám phá thông qua trò chơi Các hành động chơi đòi hỏi các em phải suy nghĩ, giải quyết các vấn đề, thực hành các ý tưởng
Không những thế, bản thân còn khuyến khích các em cùng chia sẻ những cảm nhận, những suy nghĩ, những quan sát của mình với thầy, với bạn một cách thoải mái, tự nhiên không gò bó, áp đặt Trong những giờ sinh hoạt lớp, giờ ra chơi bản thân cùng các
em tham gia những trò chơi dân gian, trò chơi giúp các em phát triển trí tuệ (Cờ ca rô, Ô
ăn quan, cùng tham gia giải bài tập Trạng nguyên nhỏ tuổi…)
Ngoài ra, tôi luôn tranh thủ đọc sách cho các em nghe trong mọi tình huống như lúc sinh hoạt đầu giờ, trong giờ sinh hoạt lớp Tăng cường kể cho các em nghe các câu chuyện cổ tích, câu chuyện trong bài Tập đọc, bài thơ,… để qua đó rèn luyện đạo đức cho các em, giúp các em hoàn thiện mình, dạy các em yêu thương bạn bè, yêu thương con người Tạo hứng thú cho các em qua các truyện bằng tranh tùy theo lứa tuổi, gợi mở tính tò mò, ham học hỏi, phát triển khả năng thấu hiểu ở các em
Bên cạnh đó, để rèn kĩ năng tự phục vụ, biết lao động vừa sức, biết trang trí lớp học xanh - sạch - đẹp, giúp các em yêu trường, yêu lớp hơn; bản thân tôi đã hướng dẫn các
em trồng cây xanh và chăm sóc bồn hoa theo phân công hàng ngày, cùng trang trí lớp học theo chủ điểm, cùng chăm sóc góc thiên nhiên của lớp lưu giữ những hình ảnh hoạt động của các em ở góc truyền thống của lớp
Một điều nữa theo bản thân tôi cũng khá quan trọng là kĩ năng ứng xử có văn hoá là lối sống lành mạnh mà các em cần phải được đào tạo, vì thế ngay những ngày đầu tiên
khi các em vào lớp học, bản thân đã phát động các phong trào: “Nói lời hay làm việc tốt”
qua cách ứng xử lễ phép như biết đi thưa về trình, chào hỏi những người lớn tuổi, biết xin lỗi khi có khuyết điểm, cảm ơn khi được tặng quà, vui vẻ hoà nhã với bạn bè, lễ phép
