Từ đó giáo viên lựa chọn biện pháp giáo dục phát triển ngôn ngữ để phùhợp với đặc của từng trẻ, tình hình thực tế của lớp phát huy được khả năng phát âm, diễn đạt ngôn ngữ của mỗi cá nhâ
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SÔNG LÔ
TRƯỜNG MẦM NON BẠCH LƯU
=====***=====
BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Tên sáng kiến kinh nghiệm: “Sáng kiến kinh nghiệm: Một số biện
pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động làm quen
Trang 2BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu:
Ngay từ những năm tháng đầu tiên của cuộc đời, ngôn ngữ pháttriển rất mạnh mẽ, tạo ra những điều kiện cơ hội để trẻ lĩnh hội những kinhnghiệm lịch sử - xã hội của nền văn hóa loài người Nó giúp trẻ tích lũy kiếnthức, phát triển tư duy, giúp trẻ giao tiếp được với mọi người xung quanh, làphương tiện giúp trẻ điều chỉnh lĩnh hội những giá trị đạo đức mang tính chuẩnmực Ngày nay trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ chúng ta càng thấy rõ vaitrò của ngôn ngữ đối với việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ Ngôn ngữ là tàisản quý báu, là công cụ để giao tiếp, học tập và vui chơi Ngôn ngữ giữ vai tròquyết định sự phát triển tâm lí trẻ Ngôn ngữ luyện phát âm, phát triển vốn từ, sửdụng câu đúng ngữ pháp, phát triển ngôn ngữ mạch lạc và phát triển ngôn ngữnghệ thuật Ngôn ngữ chính là một phương tiện thúc đẩy để trẻ trở thành mộtthành viên của xã hội Ngôn ngữ là một công cụ hữu hiệu để trẻ có thể bày tỏnguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể chăm sóc giáo dụctrẻ tham gia vào các hoạt động hàng ngày, từ đó hình thành nhân cách cho trẻ.Ngôn ngữ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻthông qua nhận thức về thế giới xung quanh một cách sâu rộng, rõ ràng, chínhxác Trong phát triển thẩm mĩ ngôn ngữ có vai trò quan trọng trong quá trình tácđộng có mục đích, có hệ thống nhằm phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ cái đẹptrong tự nhiên, đời sống xã hội, trong nghệ thuật, giáo dục cho trẻ lòng yêu cáiđẹp và năng lực tạo ra cái đẹp
Ở trường mầm non phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhiệm vụ hết sứcquan trọng giúp trẻ nói mạch lạc, tăng vốn từ, phát âm chuẩn Người giáo viênmầm non có vai trò hết sức quan trọng trong việc giúp trẻ phát âm đúng bởingay từ khi học nói trẻ đã cần phải nhớ được phải nói như thế nào do đó nhiệm
vụ của người giáo viên là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức hoạtđộng để trẻ được nghe, được nói một cách chuẩn mực nhất
Trang 3Trong quá trình dạy trẻ tôi nhận thấy được đặc điểm của bộ môn văn họcphù hợp với việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ Văn học giúp trẻ tích lũy được vốn
từ ngữ phong phú, đa dạng giúp trẻ nói rõ ràng, nói chuẩn tiếng Việt, diễn đạtngôn ngữ mạch lạc rõ ràng hơn Các tác phẩm văn học được giáo viên lựa chọntrong chương trình giáo dục trẻ đều ngắn gọn, giản dị, trong sáng, hình ảnh sosánh hết sức sinh động, dễ đọc, dễ nhớ tạo hứng thú cho trẻ Qua điều tra thựctrạng tìm những nguyên nhân, hạn chế nhằm tìm biện pháp phát huy và khắcphục khó khăn để phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động làmquen văn học Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trẻ có thể tìm thấy ở
đó những hình tượng, nhân vật điển hình, mỗi nhân vật mang một sắc thái riêng,một vẻ đẹp riêng Chính vì vậy mà tôi đi sâu vào nghiên cứu: “Một số biện phápphát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua hoạt động làm quen văn học” đểphát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách tốt nhất
Trang 46 Ngày sáng kiến được áp dụng:
Từ ngày 15 tháng 9 năm 2019 đến ngày 20 tháng 06 năm 2020.
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
Ngôn ngữ thành tựu lớn nhất của con người là hệ thống tín hiệu đặc biệt
Nó là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của các thành viên trong xã hội loàingười nhờ có ngôn ngữ con người có thể trao đổi cho nhau những hiểu biết,truyền cho nhau những kinh nghiệm, bày tỏ với nhau những nguyện vọng, ýmuốn và cùng nhau thực hiện những dự định tương lai
Khả năng về sự phát âm của trẻ được tăng dần theo từng độ tuổi, trẻ 4- 5tuổi có thể sử dụng thông thạo tiếng mẹ đẻ để giao tiếp Khả năng ngôn ngữ củatrẻ liên quan chặt chẽ với sự phát triển trí tuệ và những trải nghiệm của trẻ Trẻ
có thể sử dụng ngôn ngữ để thể hiện các mối quan hệ qua lại nhiều mặt của các
sự vật, hiện tượng trong cuộc sống mà trẻ nhận thức được Trẻ đã định vị đượccác âm có cấu tạo đơn giản, những âm vị có cấu âm phức tạp trẻ dễ mắc lỗi,xong nếu kiên trì tập luyện thì hầu hết trẻ đều có khả năng định vị được các âm
vị của tiếng việt
Đặc điểm vốn từ của trẻ 4-5 tuổi với trẻ mầm non: trẻ rất nhạy cảm vớivốn từ, âm điệu, hình tượng của bào thơ, đồng dao, ca dao, dân ca sớm đi vàotuổi thơ Những câu chuyện cổ tích thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ chính vì hoạtđộng cho trẻ tiếp xúc với văn học là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốtnhất, hiệu quả nhất
Trẻ ở lứa tuổi này rất thích sử dụng các từ mới biết hoặc với từ trẻ tự nghĩ
ra Trẻ đưa chúng vào các hoạt động ngôn ngữ sáng tạo như khi kể chuyện, đóngkịch, chơi trò chơi đóng vai
Thông qua việc dạy trẻ đóng kịch giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, óctưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái đẹp Khi trẻ kể chuyệnngôn ngữ cho trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng, mạch lạc ngôn ngữ phong phú.Trẻ biết bày tỏ ý kiến, suy nghĩ về một sự vật, sự kiện bằng chính ngôn ngữ của
Trang 5trẻ.
Thông qua việc dạy trẻ tập kể chuyện sẽ giúp trẻ ở lứa tuổi này phát triểnngôn ngữ mạch lạc hơn, nói rõ ràng và đầy đủ câu hơn để tạo tiền đề cho trẻbước vào tiểu học để trẻ học chữ cái được tốt hơn
Khảo sát đầu năm về khả năng phát âm, diễn đạt ngôn ngữ là một việclàm vô cùng cần thiết giúp giáo viên nắm được khả năng phát âm, diễn đạt ngônngữ của trẻ Mỗi một 1 đứa trẻ khác nhau có sự khác nhau về ngôn ngữ Việckhảo sát đầu vào về khả năng khả năng phát âm, diễn đạt ngôn ngữ của trẻ sẽgiúp cô giáo hiểu rõ hơn về khả năng phát âm, diễn đạt ngôn ngữ của trẻ lớpmình đến đâu, khả năng của từng em cũng như nắm được mặt bằng chung củalớp Từ đó giáo viên lựa chọn biện pháp giáo dục phát triển ngôn ngữ để phùhợp với đặc của từng trẻ, tình hình thực tế của lớp phát huy được khả năng phát
âm, diễn đạt ngôn ngữ của mỗi cá nhân cũng như tập thể nhằm giúp trẻ pháttriển ngôn ngữ một cách tốt nhất, hiệu quả nhất
Bảng kết quả kiểm tra khả năng phát âm, phát triển ngôn ngữ của trẻ tại lớp 4TA2 năm học 2019 - 2020.
Trẻ tự tin sử dụng linh hoạt từ ngữ
trong giao tiếp với mọi người xung
quanh
3 Trẻ sử dụng ngôn ngữ, giọng điệu
trong kể chuyện sáng tạo và kể
Trang 6chuyện theo trí nhớ.
5 Trẻ biết đặt các câu hỏi giải thích,
* Các biện pháp thực hiện:
Dựa vào bảng điều tra thực tế trên tôi nhận thấy khả năng phát âm, từngữ diễn đạt của trẻ trong việc sử dụng ngôn ngữ chưa được linh hoạt, phongphú trong giao tiếp với mọi người còn hạn chế, việc sử dụng ngôn ngữ trong cáctiết học làm quen với tác phẩm văn học còn nghèo nàn Chính điều này giúp tôithấy mình cần phải cố gắng hơn trong việc giúp trẻ phát âm và phát triển ngônngữ một cách tốt nhất
Biện pháp 1: Tạo môi trường hoạt động cho trẻ làm quen tác phẩm văn học
Tạo môi trường giáo dục trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện
tự nhiên, xã hội cần thiết trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dụctrẻ ở trường mầm non Tạo môi trường giáo dục phù hợp góp phần thỏa mãn nhucầu vui chơi và hoạt động của trẻ Qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành vàphát triển toàn diện Để giáo dục lấy trẻ làm trung tâm được thực hiện một cáchtốt nhất và có hiệu quả nhất thì tạo môi trường hoạt động làm quen văn họctrong các trường mầm non là việc làm rất cần thiết và không thể thiếu
Cách thực hiện:
Ngay từ đầu năm học tôi đã chú ý xây dựng “Góc văn học” ở đây trẻđược xem tranh truyện, tạp chí, họa báo, các hình ảnh của các nhân vật trongchuyện mà trẻ yêu thích Khi xây dựng “Góc văn học” tôi muốn giới thiệu thêmthật nhiều các tác phẩm văn học trong chương trình giáo dục đến trẻ, bởi trongtiết học thì việc được tiếp xúc với tác phẩm văn học cũng có nhưng chưa đápứng đủ nhu cầu ham học của trẻ ở lứa tuổi này Qua “Góc văn học” tôi tổ chứccác hoạt động đọc thơ, kể chuyện, cho trẻ tập đóng kịch để trẻ được nói những
Trang 7ngôn ngữ của các nhân vật trong truyện để từ đó trẻ làm giàu vốn từ của bảnthân Để gây được sự hứng thú của trẻ khi tham gia vào các hoạt động đó thìviệc tạo không gian mang đậm tính văn học là rất cần thiết, ngay từ đầu năm họctôi đã vận động phụ huynh đóng góp tranh thơ, truyện tranh ngoài chương trình
để trẻ kể cho nhau nghe vào các hoạt động chiều và cho trẻ chơi trong giờ hoạtđộng góc
Bản thân tôi luôn tìm tòi, sưu tầm sách truyện, các họa báo, tạp chí cũ, tìmtòi cách làm rối từ các nguyên vật liệu bỏ đi như: vỏ chai, lõi chỉ, các mảnh vải
dạ vụn làm rối để làm các nhân vật trong truyện phục vụ cho tiết học
Để tạo hứng thú cho trẻ khi tham gia hoạt động văn học thì việc tạo môitrường với các nhân vật ngộ nghĩnh cho trẻ được làm quen là cần thiết Tôi đã sửdụng những chiếc muôi nhựa trắng để làm khuôn mặt của các cô gái, dùngnhững sợi chỉ len kết thành bím tóc,…
Để thu hút trẻ tham gia vào hoạt động kể chuyện và tập đóng kịch ngay từđầu năm học tôi đã dùng khung rối, cắt những chiếc lá cây, hoa, ghép để trangtrí thành mội sân khấu mi ni chỉ với một mảnh vải làm khung sân khấu đằng saulàm một bảng dính để tôi có thể dễ dàng trang trí khung cảnh sao cho phù hợpvới từng cảnh truyện
Kết quả thực hiện:
Qua việc tạo môi trường cho trẻ làm quen với văn học như vậy tôi thấyđược trẻ rất hào hứng tham gia các hoạt động đọc thơ, kể chuyện để từ đó ngônngữ của trẻ được phát triển một cách tự nhiên mà có hiệu quả cao nhất
* Sử dụng công nghệ thông tin trong giờ làm quen văn học.
Để giúp trẻ kể lại và nhớ lại nội dung truyện một cách tốt nhất ngoài việcđọc kể cho trẻ nghe tôi còn ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy
để mang lại kết quả tốt nhất
Ví dụ: Câu chuyện: “ Chú thỏ Burine” tôi đã xây dựng đoạn phim hoạt
hình về nội dung câu chuyện sau đó ghi âm lồng tiếng kể của tôi chèn vào đoạn
Trang 8phim đó kết hợp với nhạc đệm trẻ rất hứng thú Ngoài ra tôi còn tạo các câu hỏitrên máy cho trẻ trả lời.
Mục đích của việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy là trẻđược trực tiếp xem các hành động, cử chỉ của các nhân vật và qua đó trẻ đượctiếp xúc với giọng kể hay với ngôn từ phong phú và đúng với tính cách của cácnhân vật Qua cách làm quen như vậy trẻ biết nhận xét, đánh giá về đặc điểmtính cách của các nhân vật thông qua ngôn ngữ nói của mình Bên cạnh việc kểchuyện cho trẻ nghe và cho trẻ xem băng truyện tôi còn chú ý đến việc giúp trẻghi nhớ cốt truyện với nội dung và các tình tiết chính, các nhân vật chính củacâu chuyện thông qua hệ thống câu hỏi, nhắc trẻ logic của câu chuyện mối quan
hệ và tác động của các nhân vật
Ngoài việc sử dụng các hình ảnh sống động trên máy vi tính, lời ghi âmcủa cô tôi còn ghi âm giọng kể của trẻ khi trẻ kể chuyện Sau đó tôi dùng dây kếtnối giữa điện thoại với loa để bật lại cho trẻ nghe Ngoài ghi âm giọng kể của trẻbằng điện thoại tôi còn tận dụng chức năng quay phim để quay lại những vởkịch mà các nhân vật đã đóng Qua việc sử dụng điện thoại để quay phim và ghi
âm giọng kể của trẻ tôi thấy được hiệu quả rõ ràng trẻ hào hứng tham gia tập kể
và đóng kịch hơn, trẻ biết chau chuốt lời nói của nhân vật và nhập vai tốt hơn.Sau đó tôi mở cho trẻ xem lại vở kịch mà trẻ đóng trẻ được nhận xét các giọngđiệu của các nhân vật từ đó trẻ có thể chỉnh sửa lại giọng điệu của mình hayhơn, phù hợp hơn
* Phát triển ngôn ngữ qua hình thức kể chuyện theo rối tay, rối ngón tay
Việc sử dụng rối tay, rối ngón tay trong tiết học gây được sự hứng thú, tò
mò của trẻ việc này tạo điều kiện cho trẻ tiếp cận với nghệ thuật múa rối Ngoài
ra việc sử dụng rối tay, rối ngón tay khi cho trẻ kể lại truyện không chỉ pháttriển ngôn ngữ cho trẻ qua việc kể chuyện mà còn giúp trẻ biết các cử chỉ, điệu
bộ trong giao tiếp để tăng tính linh hoạt, sáng tạo, hiệu quả trong giao tiếp
Ví dụ: Với câu chuyện “Cáo Thỏ và Gà trống” tôi sử dụng khung rối kể
chuyện Nhân vật trong truyện được cách điệu Khi dạy trẻ kể chuyện bằng rối
Trang 9trước tiên tôi cũng cung cấp nội dung câu chuyện cho trẻ nghe vào các hoạtđộng chiều, hoạt động góc Bên cạnh việc cung cấp nội dung chuyện cho trẻ tôicòn hướng dẫn trẻ sử dụng rối tay, rối ngón tay điều khiển tay sao cho phù hợpvới lời thoại nhân vật trong truyện.
Hình ảnh: Rối tay để dạy trẻ
Thời gian đầu khi mới làm quen với rối tay trẻ rất lóng ngóng, khó thựchiện các động tác theo ý muốn Tôi đã bày trí nhiều rối tay và rối ngón tay ở gócvăn học cho trẻ thấy dễ dàng Khi hoạt động ở góc văn học trẻ thoải mái sử dụngrối tay Ban đầu, trẻ sử dụng rối tay theo ý thích của mình có khi dùng rối tay đểnói chuyện với bạn, từ đó việc sử dụng rối tay với trẻ trở nên dễ dàng hơn, dầndần tôi nâng mức độ khó lên yêu cầu trẻ sử dụng rối tay vào từng câu chuyện
Nhờ việc sử dụng rối tay mà số trẻ có khả năng cảm thụ văn học đạt cao,
đa số trẻ nhớ nội dung truyện, lời thoại của các nhân vật và qua đó trẻ biết dùng ngôn ngữ mạch lạc
* Phát triển ngôn ngữ qua hình thức kể chuyện sáng tạo
Trang 10Đây là một hình thức kể chuyện mới với hình thức kể chuyện sáng tạogiúp trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ, diễn đạt,…Bên cạnh đó trẻ còn phát triểnkhả năng tư duy, sáng tạo và khả năng giao tiếp nhận thức tốt hơn.
Ví dụ: Tôi vẽ 4 bức tranh minh họa cho một câu chuyện
+ Tranh 1: Thỏ mẹ và thỏ con
+ Tranh 2: Thỏ mẹ cho thỏ con kẹo
+ Tranh 3: Thỏ ngồi ăn kẹo
+ Tranh 4: Thỏ cho sóc kẹo
Sau đó tôi cho trẻ về nhóm thảo luận Mỗi nhóm sẽ cử ra 1 bạn nhómtrưởng, trong nhóm sẽ sắp xếp các bức tranh theo câu chuyện của nhóm mình vànghĩ ra nội dung lời thoại cho 4 bức tranh đó
Lúc này trẻ được hoạt động nhóm khả năng trình bày, khả năng tưởngtượng, xử lý tình huống của trẻ cũng sẽ tốt hơn
* Phát triển ngôn ngữ qua trò chơi đóng kịch cho trẻ
Là hoạt động giúp trẻ phát triển trí nhớ và giáo dục trẻ tinh thần tập thể.Qua hoạt động đóng kịch, trẻ truyền đạt lại nội dung câu chuyện làm sống độnglại tâm trạng, hành động, ngôn ngữ hội thoại của các nhân vật trong truyện Khiđóng kịch trẻ dễ dàng nắm được nội dung, ý nghĩa tác phẩm, nắm được nộidung, ý nghĩa tác phẩm, nắm được tính liên tục của câu chuyện, điều này gópphần đẩy mạnh phát triển tư duy, cảm thụ các tác phẩm văn học một cách sâusắc ở trẻ Để đạt được điều đó thì trước khi cho trẻ đóng kịch tôi cho trẻ ônluyện lại nội dung câu chuyện, đàm thoại về các nhân vật trong truyện để từ đótrẻ biết thể hiện những sắc thái khác nhau về ngữ điệu, tính cách, tâm trạng củacác nhân vật trong truyện Muốn trẻ nhớ được ngôn ngữ, lời thoại của các nhânvật sau đó cho trẻ đóng vai theo tổ hoặc nhóm
Ví dụ: Truyện “ Chú dê đen” Tôi cho tổ 1 làm dê trắng, tổ 2 làm dê đen,
tổ 3 làm chó sói để trẻ tự thể hiện hành động, điệu bộ của các nhân vật cho quen,thành thạo sau đó cho trẻ nhắc lại lời thoại của các nhân vật trong truyện mà trẻ
Trang 11sẽ đóng Nhiệm vụ của cô giáo lúc này là người dẫn chuyện và trẻ diễn theo nộidung câu chuyện Khi diễn xong tôi cho trẻ tự nhận xét vai chơi của mình từ đótrẻ xác định được thái độ của nhân vật trong truyện là yêu hay ghét.
Trò chơi đóng kịch thực sự giúp trẻ cảm nhận tác phẩm văn học một cáchsâu sắc và để đạt được điều đó thì việc trang trí sân khấu và hoá trang cho trẻ rấtquan trong, với câu truyện “3 chú Lợn” tôi trang trí cảnh phù hợp với câutruyện
Bên cạnh việc làm mô hình sân khấu thì việc hoá trang cho trẻ đóng kịchcũng rất cần thiết Với nhân vật “3 chú Lợn” tôi cho trẻ đội mũ hình con lợn,màu sắc khác nhau phù hợp với tính cách của từng nhân vật
Hình ảnh : Hóa trang ba chú lợn
Việc hoá trang và bố trí sân khấu phù hợp, trang phục đẹp sẽ giúp trẻ tự tin
khi nhập vai tạo cho trẻ hứng thú hơn với từng vở diễn
* Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua các bài đồng dao, ca dao.
Đồng dao, ca dao như một bức tranh với nhiều màu sắc thể hiện sự phongphú, đa dạng của cuộc sống từ đời sống sinh hoạt vật chất và tinh thần, tình cảm
