(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài tập đạo đức lớp 3

Việc giáo dục Đạođức cho học sinh Tiểu học được thực hiện thông qua các hoạt động ngoại khoá,thông qua việc giảng dạy các môn học và trọng tâm là thông qua việc giảng dạymôn Đạo đức... M

"Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài tập đạo đức lớp 3" Tác giả: Thái Ngọc Cường- TH Sơn Mai

Phần thứ nhất ĐẶT VẤN ĐỀ

I Cơ sở khoa học.

1, Cơ sở lý luận:

Đạo đức là "cái gốc" của con người Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy:

"Người có tài mà không có đức là người vô dụng, người có đức mà không có tàithì làm việc gì cũng khó" Người cũng đă từng nói: '' Hiền dữ đâu phải là tínhsẵn, phần lớn do giáo dục mà nên ''

Hay cổ nhân xưa cũng có câu: "Nhân chi sơ, tính bản thiện" nghĩa là conngười sinh ra vốn rất lương thiện, con người chỉ không thiện (Đức) khi hấp thụnhững điều ác, điều không tốt và không được giáo dục, không được rèn luyện Vìvậy ngay từ xa xưa các cụ đồ (người dạy học) đã có quan điểm dạy học "Tiênhọc lễ, hậu học văn"

Ngày nay Đảng và Nhà nước ta cũng rất coi trọng việc giáo dục Đạo đứctrong trường học đối với học sinh mà định hướng cơ bản được thể hiện qua mục

tiêu của giáo dục là: "Giáo dục và Đào tạo thế hệ trẻ trở thành những người có

tri thức vững vàng, có cơ thể khoẻ mạnh và một tâm hồn trong sáng".

Để thực hiện mục tiêu giáo dục nói chung, giáo dục cấp Tiểu học cũng đã đề

ra mục tiêu cụ thể trong việc giáo dục Đạo đức cho học sinh Việc giáo dục Đạođức cho học sinh Tiểu học được thực hiện thông qua các hoạt động ngoại khoá,thông qua việc giảng dạy các môn học và trọng tâm là thông qua việc giảng dạymôn Đạo đức

Mục tiêu của môn Đạo đức ở tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng là giúpcho học sinh có những hiểu biết ban đầu, h́nh thành chuẩn mực đạo đức phù hợpvới lứa tuổi và pháp luật, đồng thời nắm được ư nghĩa của việc thực hiện nhữngchuẩn mực hành vi đạo đức đó Nó từng bước h́nh thành cho học sinh kĩ năngnhận xét đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh, lựa chọn vàthực hiện các chuẩn mực hành vi đạo đức trong các t́nh huống cụ thể của cuộcsống Không những thế nó c ̣n h́nh thành thái độ tự trọng, tự tin, yêu thương quưtrọng con người, yêu cái tốt, không đồng t́nh với cái xấu cái ác.

Do đó việc dạy học theo tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh trở thànhvấn đề cần thiết đối với giáo viên Tiểu học nói chung và giáo viên lớp 3 nói

riêng đă được quy định tại điểm 2 Điều 24 của luật Giáo dục ''Phương pháp

giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực chủ đạo của học sinh, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn''

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, việc giáo dục và đạo đức cho học sinhkhông phải là vấn đề đơn giản Nó đ ̣i hỏi người thầy phải có những phương phápgiáo dục phù hợp, giúp học sinh phát triển nhân cách một cách toàn diện, tránhcho học sinh tiếp xúc với những hành vi tiêu cực, làm sao để cho các em có đượclối sống thích nghi với thời đại Song cũng cần phải cho học sinh thấy đượcnhững nét đẹp, những phẩm chất cao quư, những truyền thống quư báu của dântộc

Để nâng cao hiệu quả dạy tốt giờ đạo đức lớp 3 đ ̣i hỏi người thầy phải có phảibiết lựa chọn, sử dụng các phương pháp trong một tiết dạy nói chung và một tiếtđạo đức nói riêng là rất cần thiết Sự kết hợp hài hoà các phương pháp dạy học,lấy phương pháp này bổ trợ cho phương pháp kia trong giảng dạy được coi nhưmột nghệ thuật mà người thầy cần đạt tới Là một trong những giáo viên trẻ, luônquan tâm đến việc đổi mới phương pháp dạy học các môn ở tiểu học trong đó có

môn Đạo đức, tôi đă chọn nghiên cứu tài: "Một số biện pháp nhằm nâng cao

chất lượng giảng dạy các dạng bài tập đạo đức lớp 3".

Mục tiêu của giáo dục đạo đức ở Tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng là:

1 1, Về kiến thức: Có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực, hành vi đạo

đức và pháp luật phù hợp với lứa tuổi trong quan hệ của các em với bản thân, giađình, nhà trường , cộng đồng xã hội, môi trường tự nhiên và ý ngghĩa của việcthực hiện các chuẩn mực đó (Thực hiện các chuẩn mực đó thì có lợi gì? khôngthực hiện các chuẩn mực đó thì có hại gì?)

1 2, Về kỹ năng, hành vi: Biết nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và

những người xung quanh theo chuẩn mực đã học; có kỹ năng lựa chọn và thựchiện các hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các mối quan hệ và tìnhhuống đơn giản, cụ thể của cuộc sống, biết nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện

1 3, Về giáo dục thái độ: Từng bước hình thành thái độ tự trọng, tự tin vào

khả năng của bản thân, có trách nhiệm với hành động của mình, yêu thương, tôntrọng mọi người, mong muốn đem lại niềm vui, hạnh phúc cho mọi người, đồngtình và làm theo cái thiện, cai đúng, cái tốt, không đồng tình với cái ác, cái sai,cái xấu

Theo chương trình mới của môn Đạo đức, ta thấy có sự thay đổi trong mụctiêu chung bởi vì:

- Mục tiêu của dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học là dạy hành vi đạo đức, nêncần chú trọng kỹ năng hành vi

- Thực hiện mục tiêu đào tạo con người cho hoạt động thực tiễn nên học phải

đi đôi với hành, dạy học môn Đạo đức cũng như giáo dục đạo đức phải gắn vớithực tiễn vì đào tạo con người để hoạt động thực tiễn

- Đáp ứng yêu cầu thực tế đời sống đạo đức: Nền kinh tế thị trường có nhiềumặt tích cực, đồng thời cũng có tác động tiêu cực làm xói mòn một số giá trị đạo

đức truyền thống Do đó phải quan tâm giáo dục kỹ năng hành vi đúng chuẩnmực đạo đức có thái độ, bản lĩnh kiên định trước các tiêu cực, tệ nạn xã hội.

Tóm lại: Mục tiêu của môn Đạo đức ở tiểu học nói chung và ở lớp 3 nói riêng là góp phần h́nh thành cho học sinh một phong cách sống lành mạnh Vấn đề đặt ra là làm cách nào để học sinh nắm bắt được kiến thức của môn Đạo đức một cách tích cực, chủ động mà không bị áp đặt Chính v́ vậy, giáo dục đạo đức nói chung và giảng dạy môn Đạo đức nói riêng ở Tiểu học là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng góp phần đào tạo nên những công dân đủ đức,

- Học sinh yêu thích môn học này

- Đây là môn học gắn với thực tế, có thể sử dụng nhiều ví dụ ở thực tiễn đểliên hệ trong giảng daỵ, giáo viên giúp học sinh giải quyết tốt các bài tập cũng làgiúp các em nắm vững và cũng cố kiến thức đă học từ đó áp dụng nó trong cuộcsống hàng ngày

2 2, Hạn chế:

- Hiện nay đă đưa chín môn học bắt buộc vào Tiểu học nên thời gian dànhcho môn Đạo đức c ̣n hạn chế dẫn đến giáo viên và học sinh chưa chú tâm nhiềuvào môn học này

- Khi dạy môn Đạo đức lớp 3, một số giáo viên chưa sử dụng các phươngpháp dạy học có hiệu quả; chưa linh hoạt kết hợp chặt chẽ, bổ sung giữa cácphương pháp dạy học; chưa chú trọng việc cho học sinh giải quyết tốt các bài tậpdẫn đến học sinh chỉ nắm lí thuyết mà không làm theo được những điều các em

đă học

- Thiếu sót cơ bản trong việc dạy môn Đạo đức hiện nay ở lớp 3 là giáo viên

c ̣n tách rời hệ thống tri thức, khái niệm về đạo đức với việc áp dụng chúng vàothực hành giao tiếp trước hết là hoàn thành các bài tập, ứng sử trong cuộc sốngdẫn đến hiện tượng học sinh chỉ nắm bài hời hợt mà không hiểu rơ bài đạo đức

đó là giúp cho em điều ǵ trong cuộc sống

- Ngoài ra trong công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, nhiều giáo viênvẫn

giữ kiểu dạy học cũ: “thầy hỏi - tṛ trả lời”, dẫn đến t́nh trạng học sinh ỉ lại không

tự động năo hay nói cách khác là học sinh không được giao việc để làm

- Đồ dùng thiết bị dạy học c ̣n chưa đáp ứng đủ nhu cầu dạy - học môn Đạođức

- Vẫn c ̣n một số giáo viên coi nhẹ môn này, giảng c ̣n qua loa về lí thuyết,chưa hướng dẫn học sinh hoàn thành các bài tập Có chăng th́ giáo viên chỉ mớichú trọng phần lí thuyết như thông qua việc giáo viên kể, học sinh đọc truyện vàtrả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa rồi rút ra bài học” Ghi nhớ” và yêu cầuhọc sinh học thuộc nên khi hỏi về kiến thức, khái niệm th́ các em có thể trả lờimột cách rành mạch Nhưng nếu yêu cầu các em nêu lên các việc làm cụ thểtrong cuộc sống hàng ngày hay yêu cầu các em xử lí một t́nh huống có liên quanđến bài học th́ lúng túng và có lúc không nêu được, không xử lí được

- Kiến thức thực tế để xây dựng chuẩn mực đạo đức cho học sinh c ̣n hạn chếnhư các em không được tham gia làm một số việc mà các em có thể làm do

người lớn không tin tưởng hay sợ các em vất vả Chính v́ vậy kiến thức, kĩnăng, thái độ của các em chủ yếu được hính thành qua giáo dục đạo đức ở nhàtrường và đóng vai tró chủ đạo là môn Đạo đức.

Do đó vấn đề đặt ra là việc sử dụng một cách linh hoạt các phương pháp dạy

học môn Đạo đức lớp 3 hiện nay là rất cần thiết Đặc biệt là t́m ra "Một số biện

pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài tập Đạo đức lớp 3"

để giúp các em được “học đi đôi với hành”

Qua nghiên cứu nội chương trình, mục tiêu, tài liệu, của môn học như cấutrúc của Vở bài tập môn Đạo đức Tiểu học nói chung và Vở bài tập Đạo đức lớp

3 nói riêng (kể cả tiết 1 và tiết 2) Ta có thể kể ra những dạng bài tập cơ bản là:

- Dạng bài tập điền "đúng - sai"; "nên - không nên"; "tán thành - không tánthành"…

- Dạng bài tập thông qua tình huống để học sinh nhận xét, đánh giá, bày tỏquan

điểm

- Dạng bài tập quan sát tranh để nhận xét, đánh giá, đặt tên……

- Dạng bài tập sưu tập và trình bày tư liệu

- Một số dạng bài tập khác

Mỗi dạng bài tập có những yêu cầu, mục đích khác nhau có quy trình vàphương pháp dạy học khác nhau Ở từng dạng bài tập đều có những đặc điểmriêng mang đặc trưng cho mỗi dạng bài Ở mỗi dạng bài nếu ta có những quytrình, phương pháp giảng dạy, hình thức tổ chức dạy học phù hợp thì chất lượnggiảng dạy môn Đạo đức sẽ rất tốt và ngược lại

3, Mục đích nghiên cứu :

Ngoài những hạn chế nêu trên th́ qua thực tế giảng dạy nhiều năm, qua sinhhoạt chuyên môn các cấp (tổ, trường), qua dự giờ của đồng nghiệp, tôi nhận thấykhi giảng dạy môn Đạo đức th́ việc giải quyết các dạng bài tập khác nhau do giáoviên không nắm vững được những quy trình và phương pháp giảng dạy đặc thùnên chất lượng giờ dạy không cao, qua đó chất lượng giáo dục cũng không đượcnhư mong muốn.

Vậy làm thế nào để giúp học sinh giải quyết tốt các bài tập nhằm góp phầnnâng cao chất lượng giảng dạy môn Đạo đức? Trước những băn khoăn trăn trở

đó và thuận lợi cho bản thân là 3 năm gần đây được mhà trường phân công giảng

dạy lớp 3 nên tôi đã quyết định chọn đề tài: "Một số biện pháp nhằm nâng cao

chất lượng giảng dạy các dạng bài tập Đạo đức lớp 3"để nghiên cứu Sau một

thời gian nghiên cứu, vận dụng tôi nhận thấy một số biện pháp của tôi đã đemlại hiệu quả khả quan Tôi xin trình bầy để các đồng chí đồng nghiệp cùng thamkhảo

4, Đối tượng nghiên cứu:

- "Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài tậpĐạo

đức lớp 3"

5, Thời gian nghiên cứu:

Tôi đă tiến hành nghiên cứu đề tài nay từ tháng 9 năm 2012 đến tháng 3 năm2015

6, Phạm vi nghiên cứu:

Chương trình đạo đức lớp 3 hiện hành

7, Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này tôi thực hiện các phương pháp nghiên cứu chủ đạo sauđây:

- Phương pháp nghiên cứu văn bản tài liệu

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Phần thứ hai GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài

tập Đạo đức lớp 3:

Qua thực tế nghiên cứu và áp dụng giảng dạy của nhiều năm qua, tôi có thểđưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các dạng bài tậpĐạo đức lớp 3 bằng các quy trình dạy các dạng bài tập Đạo đức lớp 3 như sau:

1 Dạy dạng bài tập thông qua một câu chuyện.

Dạng bài tập được thiết kế thông qua một câu chuyện nhằm mục đích thôngqua câu chuyện để cung cấp cho học sinh những chuẩn mực đạo đức, từ đó các

em biết vận dụng thực hành hành vi đạo đức

Quy trình dạy dạng bài tập thông qua một câu chuyện như sau:

- Bước 1: Kể chuyện

- Bước 2: Khai thác nội dung câu chuyện

- Bước 3: Rút ra bài học đạo đức (Ghi nhớ)

- Bước 4: Liên hệ thực tiễn

Để thực hiện có chất lượng và hiệu quả các quy trình trên tôi đã thực hiện cácbiện pháp:

* Bước 1: Kể chuyện

Để kể câu chuyện hay, hấp dẫn gây ấn tượng mạnh mẽ với học sinh tôithường làm tốt:

- Nghiên cứu kỹ nội dung câu chuyện đặc biệt quan tâm đến tính cách của cácnhân vật trong câu chuyện, tập kể nhiều lần, luyện giọng kể truyền cảm, hấp dẫn,phù hợp với tính cách của nhân vật

- Kết hợp với tranh ảnh, băng hình, giọng điệu, cử chỉ hài hoà, phù hợp vớinội dung của câu chuyện, phù hợp với tính cách của nhân vật trong câu chuyện.Lưu ý: Khi kể, để làm tăng thêm tính hấp dẫn của câu chuyện, giáo viên cóthể thêm, bớt một số từ ngữ, lời dẫn nhưng tuyệt đối không được lạm dụng đểlàm sai lệch đi nội dung câu chuyện Nếu câu chuyện dài có thể kể 2 lần nhưngphải thay đổi hình thức đi một chút cho đỡ nhàm chán như: Kể lần một không cótranh, kể lần hai có tranh hoặc nếu trong lớp có học sinh đọc, kể tốt có thể chohọc sinh tham gia đọc, kể lại câu chuyện

* Bước 2: Tìm hiểu chuyện

Tìm hiểu chuyện là bước hết sức quan trọng Qua khai thác câu chuyện cùngvới những kinh nghiệm trong cuộc sống của học sinh sẽ giúp các em rút ra đượcnhững bài học đạo đức cần thiết

Để thực hiện tốt bước tìm hiểu chuyện tôi thường làm tốt những việc sau:

- Xây dựng hệ thống câu hỏi: Các câu hỏi để tìm hiểu, khai thác nội dung câuchuyện cần đi từ việc phân tích hành vi, việc làm cụ thể và trên cơ sở đó rút rakết luận chung cần thực hiện Chúng cần được xây dựng thành một hệ thống, phùhợp với khả năng của học sinh, hệ thống câu hỏi không nên quá dài, quá nhiều,quá khó hoặc quá rễ học sinh không cần suy nghĩ cũng trả lời đúng Hệ thốngcâu hỏi phải xoáy vào việc tìm hiểu nội dung, ý nghĩa và cách thực hiện hành viđạo đức

- Tổ chức cho học sinh nghiên cứu, tìm hiểu nội dung câu chuyện:

Để tổ chức cho học sinh nghiên cứu, tìm hiểu nội dung câu chuyện tôi thường

tổ chức giao nhiệm vụ cho các em với nhiều hình thức hoạt động như:

- Tổ chức cho học sinh trình bầy kết quả:

Khi tổ chức cho học sinh trình bầy kết quả tôi thường cho nhiều học sinh,nhiều nhóm học sinh được trình bầy, thậm chí cho các em, các nhóm giao lưu,tranh luận để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, giáo viên chỉ làngười kết luận vấn đề

* Bước 3: Rút ra bài học đạo đức

Để rút ra bài học đạo đức tôi thường dựa trên những kết quả của các nội dungđược đưa ra thảo luận trên cơ sở đó để đưa ra một số câu hỏi gợi mở để học sinh

tự tìm ra những nội dung cơ bản của bài học đạo đức Theo tôi làm như vậy bàihọc đạo đức mà các em cần ghi nhớ sẽ được các em hiểu sâu sắc, nhớ lâu và vậndụng vào thực hành đạo đức được hiệu quả hơn

* Bước 4: Liên hệ thực tiễn

Liên hệ thực tiễn tức là làm cho học sinh biết vận dụng những kiến thức đãhọc,

những chuẩn mực đạo đức trong bài học để học sinh vận dụng vào thực tế Qualiên hệ thực tế học sinh sẽ được củng cố và rèn luyện hành vi đạo đức, qua đó sẽdần hình thành được thói quen đạo đức.

Để phần liên hệ có tính hiệu quả cao, giáo viên cần hướng dẫn học sinh liên

hệ gần gũi với cuộc sống xung quanh của bản thân, của gia đình, của lớp, củatrường, của địa phương nơi các em đang sinh sống, tránh những liên hệ sáo rỗng

xa dời thực tế và không cần thiết

2 Dạy dạng bài tập điền "đúng - sai"; "nên - không nên" hoặc "tán thành

- không tán thành"…

Ở dạng bài tập này nhằm mục đích để học sinh biết vận dụng những kiến thứcđạo đức, những chuẩn mực đạo đức và những kinh nghiệm, vốn sống của họcsinh để đánh giá những hành động, việc làm của người khác đúng hay sai, tốthay xấu, nên hay không nên, từ đó tỏ thái độ đồng tình ủng hộ hay lên án phêbình những hành động, những việc làm đó Qua đó cũng hình thành cho học sinhluôn sống có trách nhiệm với bản thân, với mọi người và rộng hơn là với cuộcsống xung quanh

Quy trình dạy dạng bài này gồm:

- Bước 1: Đọc xác định yêu cầu của bài

- Bước 2: Học sinh thực hiện bài tập

- Bước 3: Học sinh trình bày kết quả

- Bước 4: Liên hệ (nếu thấy cần thiết)

Để thực hiện tốt quy trình trên tôi đã có những biện pháp giảng dạy như sau:

* Bước 1: Bước đọc và xác định yêu cầu của bài: Đây là một bước quan trọngbởi nếu bước này làm không tốt các em sẽ không hiểu rõ, hiểu hết nhiệm vụ của

bài tập, từ đó dẫn tới hậu quả là các em làm sai yêu cầu của bài Ở bước 1 tôithường thực hiện:

+ Cho học sinh đọc từ 2 đến 3 lần yêu cầu của bài

+ Gạch chân những từ, cụm từ quan trọng trong yêu cầu của bài

+ Giải thích hoặc làm rõ nghĩa những từ, cụm từ khó hiểu trong bài (nếu có)Lưu ý: Khi đọc bài phải cho học sinh đọc đầy đủ cả yêu cầu của bài và nộidung của bài (một số học sinh thường có thói quen chỉ đọc yêu cầu của bài)

* Bước 2: Học sinh thực hiện các yêu cầu của bài tập ở bước này tôi thường

có nhiều hình thức tổ chức cho học sinh thực hiện như: Hoạt động cá nhân, hoạtđộng nhóm, hoạt động lớp Tuỳ theo mức độ khó, dễ để tổ chức hình thức hoạtđộng cho phù hợp, tránh hình thức vừa mất thời gian, vừa không có tính hiệuquả Bước này cần lưu ý:

+ Tổ chức để mọi học sinh đều được tham gia làm bài

+ Có thể giao bài tập cho từng nhóm đối tượng cho phù hợp với trình độ củatừng học sinh, từng nhóm học sinh (dạy học theo yêu cầu cụ thể hoá đối tượng)+ Quan tâm giúp đỡ những học sinh yếu, những nhóm yếu thực hiện bài tập.+ Tổ chức nhiều hình thức học tập hấp dẫn như: Dưới các hình thức trò chơi,thi đua… để không khí học tập được nhẹ nhàng, thoải mái nhưng cũng rất hiệuquả, luôn gây được hứng thú học tập cho học sinh

* Bước 3: Học sinh trình bầy kết quả Khi tổ chức cho học sinh trình bầy kếtquả tôi thường lưu ý:

- Tổ chức cho nhiều học sinh, nhiều nhóm học sinh trình bầy kết quả (nhưcác dạng bài tập khác)