(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các yếu tố hình học ở lớp 3

Điều này đã đựợc thể chế hóa trong Luật giáo dục: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với sự nghiệp đổi mới của đất nước, vai trò và vị trí của giáo dụcTiểu học trong toàn bộ nền giáo dục quốc dân đã và đang được nhìn nhận vàđánh giá một cách đầy đủ và đúng đắn hơn Luật Giáo dục đã chỉ rõ: “Giáo dụcTiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triểnđúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản

để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”

Để thực hiện được mục tiêu đó, nghành Giáo dục đã tiếp tục đổi mới nộidung chương trình và sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy và học, tăngcường cơ sở vật chất và trang thiết bị…Trong đó việc đổi mới phương pháp dạyhọc nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh đóng vaitrò hết sức quan trọng Điều này đã đựợc thể chế hóa trong Luật giáo dục:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học,bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến học tập cho học sinh”

Với tinh thần đó, trong những năm qua, nhiều trường phổ thông và độingũ các thầy giáo, cô giáo đã đẩy mạnh phong trào “Đổi mới phương pháp dạyhọc” theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh và đã thu đượcnhiều kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, cho đến nay, sự chuyển biến về phươngpháp dạy học ở trường tiểu học vẫn chưa đều khắp, tình trạng “Thầy đọc - tròchép” vẫn còn khá phổ biến đã làm hạn chế đáng kể chất lượng giáo dục tiểuhọc

Nội dung chương trình sách giáo khoa Toán ở Tiểu học bao gồm cáctuyến kiến thức như: Số học, Đại lượng và đo đại lượng, giải toán… Trong đó,các yếu tố hình học tuy chưa phải là cốt lõi song nó là một bộ phận không thểthiếu trong nội dung chương trình

Dạy học các yếu tố hình học giúp học sinh có những biểu tượng chính xác

về một số hình hình học đơn giản và một số đại lượng hình học thông dụng.Việc giúp học sinh hình thành những biểu tượng hình học và đại lượng hình họcrất quan trọng Nó giúp cho học sinh có được định hướng trong không gian, gắnliền việc học tập với cuộc sống xung quanh Dạy học các yếu tố hình học còngiúp cho học sinh rèn luyện một số kĩ năng thực hành, phát triển một số nănglực trí tuệ

Ngoài ra dạy học các yếu tố hình học giúp cho học sinh tích lũy nhữnghiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của mình

Nội dung chương trình sách giáo khoa có sự thay đổi nên nội dung củayếu tố hình học cũng có sự thay đổi Nội dung chương trình mới nói chung; cácyếu tố hình học nói riêng đã tăng tính chủ động phát huy tính tích cực học tậpcủa học sinh Tuy nhiên trong quá trình dạy học, một phần là do đặc điểm tâm lícũng như nhận thức của học sinh còn hạn chế Mặt khác do tính trừu tượng của

khăn nhất định nên kết quả học tập chưa cao…Vì vậy việc cung cấp cho giáoviên các biện pháp dạy học là điều rất cần thiết.

Là giáo viên ngành Sư phạm Giáo dục Tiểu học, bản thân tôi mong muốntìm hiểu sâu hơn về nội dung hình học ở tiểu học lớp 3 Mặt khác tôi muốnnghiên cứu đề tài này để tìm hiểu một số biện pháp nhằm phát huy tính tích cựchọc tập của học sinh

Với những lí do trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Một số biện pháp nhằm

phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các yếu tố hình học ở lớp 3.”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học các yếu tố hìnhhọc ở lớp 3 cũng như tính tích cực nhận thức của học sinh để đề xuất một sốbiện pháp cụ thể nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông quadạy học các yếu tố hình học lớp 3

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học các yếu tố hìnhhọc trong môn Toán lớp 3

- Nghiên cứu đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 3, trong đó nhấn mạnhtính tích cực nhận thức của học sinh

- Tìm hiểu thực trạng dạy học các yếu tố hình học lớp 3 để đưa ra một sốbiện pháp nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

- Thực hiện tại trường để thấy được hiệu quả của các biện pháp

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ ÁP DỤNG

4.1 Phạm vi nghiên cứu

- Mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học các yếu tố hình học lớp 3

- Các biện pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức củahọc sinh

4.2 Phạm vi áp dụng

- Dạy học các yếu tố hình học ở lớp 3

5 CẤU TRÚC ĐỀ TÀI

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Một số biện pháp phát huy tính tích cực cho học sinh tiểu học

thông qua các yếu tố hình học lớp 3

Chương 3: Kết quả thực hiện một số biện pháp phát huy tính tích cực cho

học sinh tiểu học thông qua các yếu tố hình học lớp 3 tại trường

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.1 ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ, SINH LÍ CỦA HỌC SINH LỚP 3

1.1.1 Đặc điểm sinh lí

Lứa tuổi của học sinh tiểu học vẫn chưa hoàn thiện các chức năng sinh lí

Hệ thần kinh, hệ xương chưa phát triển toàn diện Khả năng kìm hãm của hệthần kinh còn yếu, trong khi bộ óc và hệ thần kinh phát triển mạnh dần để điđến hoàn thiện nên các em dễ bị kích thích Vì vậy chúng ta cần chú ý đến đặcđiểm này để giúp trẻ hình thành tính chủ động, tự chủ, kiên trì, sự kìm hãm củabản thân trước những kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết giữ trật tự nơicông cộng và trong lớp học

1.1.2 Đặc điểm tâm lí

1.1.2.1 Đặc điểm của quá trình nhận thức

* Tri giác: Tri giác của học sinh tiểu học nói chung, lớp 3 nói riêng mang tính

đại thể, ít đi sâu vào chi tiết và mang tính không chủ động do đó các em cònphân biệt những đối tượng chưa chính xác, dễ mắc sai, có khi con lẫn lộn Ở lớp

3, tri giác của các em thường gắn với hành động, với hoạt động thực tiễn

* Chú ý: Ở lứa tuổi lớp 3, chú ý có chủ định còn yếu, khả năng điều chỉnh chú ý

một cách có chú ý rất mạnh Sự chú ý của các em đòi hỏi có động cơ gần thúcđẩy như: được điểm cao, được cô giáo khen… Đồng thời việc sử dụng đồ dùngdạy học như tranh ảnh, mô hình vật thật… là điều kiện quan trọng để tổ chức,hình thành sự chú ý của học sinh Do chú ý còn thiếu bền vững nên các em dễquên kiến thức dẫn đến chán nản trong giờ học Giáo viên cần hiểu những điềunày để có những hình thức tổ chức và phương pháp dạy học phù hợp

* Trí nhớ: Ở lứa tuổi này, các em nhớ và giữ gìn chính xác những sự vật hiện

tượng cụ thể nhanh hơn và tốt hơn những định nghĩa, những lời giải thích dàidòng Nhưng phần lớn các em ghi nhớ máy móc, dễ nhớ nhưng mau quên Vìvậy giáo viên cần tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫn các em cáchghi nhớ bài học, tránh việc học vẹt, học tủ

* Tư duy: Học sinh lớp 3, tư duy trực quan cụ thể là chủ yếu, tư duy trừu tượng

chưa phát triển Do đó các em sẽ gặp khó khăn khi lĩnh hội các khái niệm, địnhnghĩa và khả năng khái quát hóa của học sinh chưa cao

Có thể thấy rằng trẻ lớp 3 thiếu hiểu biết về mọi mặt, nhất là về thực tếcuộc sống Nhưng chúng ta cần nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ Vìkhông ít người tưởng trẻ em hiểu biết như người lớn nên không giảng giải cặn

kẽ hoặc diễn đạt một sự vật, một hiện tượng nào đó quá phức tạp Cần phải hiểurằng học sinh tiểu học có ý thức, có tư duy, có một chút kinh nghiệm sống đểkhai thác hợp lí trong quá trình dạy học

1.1.2.2 Đặc điểm nhân cách của học sinh tiểu học

* Tính cách: Phần lớn học sinh tiểu học trong đó có học sinh lớp 3 có nhiều nét

tính cách tốt như lòng vị tha, tính ham hiểu biết, tính hồn nhiên, tính trung thực,

bạn bè Đặc biệt là tính hay “bắt chước”, vì vậy giáo viên cần chú ý giúp họcsinh bắt chước những điều tốt đẹp.

* Nhu cầu nhận thức: Trong những năm đầu của bậc Tiểu học, nhu cầu nhận

thức của học sinh phát triển chưa rõ rệt, đặc biệt là nhu cầu tìm hiểu thế giớixung quanh, khát vọng hiểu biết Với lớp 3 nhu cầu đã gắn liền với sự phát hiệnnhững nguyên nhân, quy luật… Do đó ở lớp 3 đã có những nhu cầu giải quyếtcác câu hỏi “Tại sao?”, “Thế nào” Trong quá trình dạy học giáo viên cần chú ýđặc điểm này để đưa ra những câu hỏi phù hợp

Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học nói chung, học sinh lớp 3 nóiriêng đã tạo điều kiên thuận lợi cho việc dạy học nói chung, dạy học nội dungyếu tố hình học nói riêng

1.2 TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH VÀ VIỆC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH

1.2.1 Tính tích cực

Tính tích cực là phẩm chất vốn có của con người Để tạo ra của cái, vậtchất nuôi sống bản thân, phát triển xã hội, con người phải tích cực tham gia cáchoạt động lao động, hoạt động xã hội Vì thế để phát huy được tính tích cực củamỗi học sinh thì chúng ta phải đưa các em vào hoạt động và bằng hoạt độnggiúp các em tiếp thu được những tri thức cần học

Có rất nhiều quan điểm nói về tính tích cực, mỗi người, mỗi ngành lại cónhững quan điểm riêng Nhưng điểm chung lớn nhất về khái nệm tính tích cực

đó là: Sự thay đổi bên trong của mỗi con người dưới sự tác động, ảnh hưởngcủa bên ngoài (điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội)

Tính tích cực học tập thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trưng ởkhát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ, sự khám phá và nghị lực cao trong quá trìnhchiếm lĩnh tri thức

Như vậy, tính tích cực trong học tập của học sinh có nghĩa là các kiếnthức, tri thức được hình thành một cách chủ động, có ý thức, có sự nỗ lực cao,

có sáng tạo…Với các hoạt động có sự tham gia của trí óc, tay chân nhằm củng

cố các kiến thức cũ, khám phá, phát hiện các kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cho bảnthân và vận dụng chúng vào thực tiễn

1.2.2 Biểu hiện của tính tích cực nhận thức

Tính tích cực nhận thức của học sinh biểu hiện sự nỗ lực của chủ thể khitương tác với đối tượng trong quá trình học tập, nghiên cứu, thể hiện sự nỗ lựccủa hoạt động trí tuê., sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí (hứngthú, chú ý, ý chí…) nhằm đạt được mục đích đã đề ra

Trong học tập tích cực không chỉ tồn tại ở trạng thái, điều kiện mà nó còn

là mục đích, phương tiện và thể hiện ở kết quả đạt được của nhận thức Muốn

có được những kiến thức, kĩ năng bền vững…thì học sinh cần phải học tập tíchcực Trong môn Toán ở Tiểu học, tính tích cực thường biểu hiện ở những dạngsau:

1.2.2.1 Thái độ học tập

Trước khi đến lớp học sinh cần phải có sự chuẩn bị tâm lí sẵn sàng về nội

dung, mục đích của bài học Các em luôn luôn có sự chủ động, nắm các kiếnthức mà giáo viên sẽ hướng dẫn, truyền thụ

Tính tích cực nhận thức được thể hiện ở động cơ, định hướng, sự hammuốn tìm kiếm tri thức và thái độ tích cực (mong muốn) được giải quyết cácvấn đề (bài toán, kiến thức mới…)mà giáo viên đưa ra nhằm mang lại vốn kiếnthức, kĩ năng mới…cho bản thân học sinh

Trong các tiết dạy sự thể hiện tính tích cực nhận thức của học sinh đó là

sự hứng thú, say mê, sự tập trung chú ý của học sinh thông qua các thao tác,hành động, lời nói của giáo viên Từ đây học sinh sẽ tự đưa ra các câu trả lời vàcách giải quyết vấn đề

- Hành động trí tuệ cao thể hiện ở sự ghi nhớ, vận dụng kiến thức: đó là

sự nắm chắc và tái hiện nhanh chóng các khái niệm, quy tắc trong các trườnghợp cụ thể Biết hệ thống hóa, khái quát hóa các kiến thức đã học

- Ngoài ra nó còn thể hiện ở sự tự kiểm tra, đánh giá kết quả của mình đãlàm được, tự mình biết sai và sửa chữa lỗi sai đó trong quá trình hình thành, vậndụng các khái niệm, quy tắc

1.2.2.3 Kết quả học tập

- Đây là mục đích cuối cùng của quá trình dạy học, nó phản ánh trình độnhận thức của từng học sinh trong lớp học Để xác định mức độ học tập của họcsinh, giáo viên dựa vào kết quả kiểm tra, đánh giá

Tóm lại, biểu hiện của tính tích cực nhận thức của học sinh là ý thứctham gia bài học: trả lời câu hỏi, phát biểu ý kiến hay thắc mắc những vấn đềchưa rõ Chủ động trong việc vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào các tìnhhuống khác nhau, tính tự giác, kiên trì, không nản trước những tình huống khókhăn

* Để đánh giá tính tích cực học tập của học sinh cần dựa vào rất nhiềuyếu tố Song ba yếu tố: thái độ học tập, hành động trí tuệ và kết quả học tập làchủ yếu Ba mặt này tồn tại thống nhất và có quan hệ biện chứng, hỗ trợ nhau

1.2.3 Đặc điểm của tính tích cực nhận thức

- Tính tích cực của học sinh có mặt tự phát và tự giác:

+ Tự phát: là những yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ở tính tò mò, hiếuđộng, linh hoạt và sôi nổi trong hành vi mà trẻ đều có những mức độ khác nhau.Đặc điểm này cần được coi trọng, phát triển và nuôi dưỡng trong quá trình dạyhọc

+ Tự giác: là trạng thái tâm lí có mục đích, đối tượng rõ rệt Do đó cầntạo ra hoạt động để chiếm lĩnh đối tượng đó Tính tích cực thể hiện ở: óc quansát, tư duy trìu tượng, trí tò mò khoa học.

- Tính tích cực nhận thức phát sinh không chỉ từ nhu cầu nhận thức màcòn từ nhu cấu sinh học, đạo đức, thẩm mĩ, giao lưu… Hạt nhân cơ bản của tínhtích cực nhận thức là hoạt động tư duy của cá nhân được tạo nên do sự thúc đẩycủa hệ thống nhu cầu đa dạng

- Tính tích cực nhận thức và tính tích cực học tập có mối liên quan chặtchẽ với nhau Nhưng trong một số trường hợp tính tích cực học tập biểu hiện ởhành động bên ngoài mà không phải tính tích cực trong tư duy

1.2.4 Khả năng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh

Học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng, khả năng pháthuy tính tích cực học tập còn rất hạn chế Chỉ có một số ít em có ý thức học tập,còn lại phần đa học sinh còn rất ham chơi, không biết tầm quan trọng của việchọc tập Các em học tập với sự theo dõi, hướng dẫn của cha mẹ và thầy cô ởtrường Tuy nhiên, ở các em có những đặc điểm rất thuận lợi cho việc phát huytính tích cực học tập Đó là những đặc điểm tâm sinh lí của học sinh: tính hamhiểu biết, tính bắt chước… Như vậy để phát huy được tính tích cực của họcsinh, trước hết giáo viên cần hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lí, tư duy của học sinh

để đưa ra những biện pháp dạy học phù hợp với sự phát triển của các em

Khả năng phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh phụ thuộc rấtnhiều vào người giáo viên Vì vậy mỗi giáo viên cần phải thấy rõ vai trò quantrọng của mình

1.2.5 Những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực hóa của học sinh

- Bản thân học sinh

+ Đặc điểm hoạt động trí tuệ (Tái tạo, sáng tạo…): Đây là một nhân tốảnh hưởng đến việc phát huy tính tích cực của học sinh Trong một tiết học, nếunội dung bài học, phương pháp dạy học… phù hợp với đặc điểm hoạt động trítuệ của học sinh Tức là học sinh tham gia vào các hoạt động một cách hàohứng, sôi nổi thì lúc này giáo viên đã giúp học sinh phát huy được tính tích cựchọc tập

+ Năng lực của học sinh (Hệ thống tri thức, kĩ năng, kinh nghiệm họctập…): Mỗi học sinh cần phải được trang bị một hệ thống tri thức, kĩ năng, kinhnghiệm học tập… Đây là cơ sở, nền tảng để phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh

+ Tình trạng sức khỏe: Đây là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến quá trìnhhọc tập của học sinh nói chung và việc phát huy tính tích cực của học sinh nóiriêng Để học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập thì học sinh cầnphải có sức khỏe tốt

+ Trạng thái tâm lí (Hứng thú, xúc cảm, chú ý, nhu cầu, sở thích…): Đểgiúp học sinh tiếp thu bài học tốt thì mỗi giáo viên cần phải hiểu rõ về học sinh,

về hứng thú, cảm xúc, sở thích… Trong mỗi tiết học cần tạo cho học sinhkhông khí thoải mái trong lớp học

+ Điều kiện vật chất, tinh thần cũng ảnh hưởng tới việc phát huy tính tíchcực học tập của học sinh Những em có đủ điều kiện vật chất tinh thần thì việchọc tập cũng như việc phát huy tính tích cực gặp nhiều thuận lợi hơn so vớinhững em có hoàn cảnh khó khăn.

- Nhà trường:

+ Chất lượng của quá trình dạy học, giáo dục (Nội dung, phương pháp,phương tiện dạy học…) Đây là nhân tố ảnh hưởng lớn đến việc phát huy tínhtích cực của học sinh Để phát huy tốt thì cần phải có nội dung dạy học phù hợpvới đặc điểm phát triển, tư duy nhận thức của học sinh Nếu khó quá hay dễ quáđều không phát huy được tính tích cực của học sinh Phương pháp dạy học phảiphù hợp với nội dung và đối tượng của quá trình dạy học Hình thức tổ chức,phương tiện dạy học… cũng phải được chuẩn bị chu đáo, hợp lí…Nội dung,phương pháp, hình thức, phương tiện dạy học… phù hợp với học sinh là nhân

tố để phát huy tốt tính tích cực học tập

+ Quan hệ thầy – trò: Đây là hai chủ thể trong quá trình dạy học, vì vậyquan hệ giữa hai chủ thể này rất quan trọng đối với việc phát huy tính tích cực.Trong quá trình dạy học cần đưa học sinh vào hoạt động, bằng hoạt động các

em tự tìm ra và tiếp thu kiến thức cần học Giáo viên không đưa ra kiến thức màchỉ là người hướng dẫn cho học sinh Quan hệ thầy – trò là quan hệ tương hỗgiữa giáo viên và học sinh Nếu giáo viên tạo ra mối quan hệ tốt với học sinh thìviệc phát huy tính tích cực học tập sẽ gặp nhiều thuận lợi hơn

+ Môi trường giáo dục trong nhà trường: Những ngôi trường có cơ sở vậtchất tốt, thầy cô giáo có trình độ tay nghề, yêu trẻ, nề nếp đảm bảo, không gianhọc tập, khuôn viên rộng rãi, thoáng mát… sẽ tạo điều kiện rất tốt để phát huytính tích cực học tập của học sinh

- Gia đình:

+ Quan hệ giữa cha mẹ và con cái, anh em trong gia đình… có ảnhhưởng rất lớn đến mỗi học sinh Thực tế cho thấy những gia đình giữ được mốiquan hệ đó tốt đẹp thì các em sẽ có kết quả học tập tốt hơn và ngược lại Vì vậymỗi gia đình cần tạo cho các em một không khí luôn đầm ấm…để các em cóđiều kiện học tập tốt nhất

+ Cách giáo dục con cái của gia đình Mỗi gia đình thường có nhữngcách giáo dục con cái riêng Nhưng để con cái có kết quả học tập tốt thì cha mẹcần phải biết hài hòa, thống nhất giữa cách giáo dục của gia đình và nhà trường

- Xã hội: Đây cũng là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới khả năng pháthuy tính tích cực của học sinh Nếu học sinh được sống trong xã hội văn minh,hòa bình, ổn định thì các em có điều kiện phát huy tính tích cực học tập củamình hơn và ngược lại

1.3 CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC TRONG MÔN TOÁN LỚP 3

1.3.1 Nội dung

Các yếu tố hình học trong môn Toán lớp 3 bao gồm:

- Bảng đơn vị độ dài Các đơn vị: dam, hm, cm2, dm2, m2

- Góc vuông, góc không vuông (góc nhọn, góc tù), giới thiệu về ê-ke, vẽgóc bằng thước thẳng và ê-ke.

- Giới thiệu đỉnh, góc, cạnh của các hình: hình tam giác, hình vuông, hìnhchữ nhật

- Tính chu vi hình chữ nhật, hình vuông

- Giới thiệu điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng

- Giới thiệu tâm, bán kính, đường kính của hình tròn Vẽ đường tròn bằngcompa

+ Các hình cơ bản: Điểm, đường thẳng

+ Các hình dẫn xuất: Đoạn thẳng, góc, hình tam giác, hình vuông, hìnhchữ nhật, hình tròn

+ Các đơn vị cơ bản: đơn vị độ dài

+ Các đơn vị dẫn xuất: Chu vi, diện tích

- Rèn cho học sinh một số kĩ năng thực hành, phát triển một số năng lựctrí tuệ

+ Các kĩ năng hình học ở Tiểu học: Kĩ năng đọc, vẽ hình, đo lường, ướclượng, cắt ghép

+ Phát triển một số năng lực trí tuệ:

Các thao tác tư duy: Phân tích – tổng hợp, đặc biệt hóa, tương tự, cụ thểhóa

Các phẩm chất trí tuệ: Tính độc lập, sáng tạo, linh hoạt…

- Giúp học sinh có được những hiểu biết cần thiết cho học tập và cuộcsống

1.3.3 Yêu cầu về kiến thức và kĩ năng

a Kiến thức.

- Đơn vị độ dài: km, hm, dam, m, dm, cm, mm

Đơn vị diện tích: cm2

- Điểm:

+ Nhận biết về điểm ở giữa Nhận dạng và thực hành vẽ bằng thước thẳng:

+ Trung điểm của đoạn thẳng: nhận dạng, vẽ và biết được đặc điểm của nó O

A B

AO = OB

- Đặc điểm của góc và cạnh của hình chữ nhật, hình vuông.

+ Hình chữ nhật: Có 4 góc vuông, hai cạnh dài bằng nhau, hai cạnh ngắnbằng nhau

- Biết tính chu vi, diện tích của hình vuông, hình chữ nhật

+ Nắm được công thức tính chu vi, diện tích của hình vuông:

Chu vi hình vuông bằng độ dài của một cạnh nhân với 4

Diện tích hình vuông bằng độ dài của một cạnh nhân với chính nó

+ Nắm được công thức tính chu vi và diện tích hình chữ nhật

Chu vi hình chữ nhật bằng chiều dài cộng với chiều rộng rồi nhânvới 2

Diện tích hình chữ nhật bằng chiều dài nhân với chiều rộng

- Nhận biết tâm, bán kính, đường kính của hình tròn Vẽ trang trí hìnhtròn

+ Nắm được thế nào là tâm, bán kính và đường kính của hình tròn Nhậndiện, vẽ đường tròn có tâm và bán kính cho trước bằng compa Vẽ trang trí hìnhtròn.

b Kĩ năng

- Đơn vị đo độ dài:

+ Thuộc bảng đơn vị đo độ dài, nắm vững các mối quan ệ liên tiếp giữahai đơn vị trong bảng

+ Biết chuyển đổi đơn vị đối với số đo độ dài trong các trường hợp đơngiản

- Đơn vị đo diện tích:

+ Làm quen với đơn vị diện tích: cm2

- Hình chữ nhật

+ Nhận dạng và vẽ được hình chữ nhật

+ Biết vận dụng quy tắc tính chu vi và diện tích của hình chữ nhật và cácquy tắc tính ngược để giải các bài toán có liên quan đến việc tính chu vi và diệntích hình chữ nhật

- Hình vuông

+ Nhận dạng và vẽ được hình vuông

+ Biết vận dụng quy tắc tính chu vi và diện tích hình vuông và các quytắc tính ngược để giải các bài toán có liên quan đến việ tính chu vi và diện tíchhình vuông

- Hình tròn

+ Có kĩ năng vẽ và trang trí hình tròn

- Giải các bài toán có nội dung hình học: Biết giải các bài toán thực tếđơn giản có liên quan đến việc tính giá trị của các đại lượng hình học (chu vi,diện tích) và kích thước của các hình

* Nhận xét:

So với chương trình cũ thì nội dung kiến thức của chương trình mớiđã có

sự thay đổi rõ rệt Nội dung dạy học các yếu tố hình học cũng vậy, kiến thức đó

có có tính khát quát cao hơn (Ví dụ: Khi tính chu vi, diện tích của hình chữnhật, hình vuông thì học sinh vận dụng “quy tắc khái quát” để tính…) Khi nhậndạng các hình, học sinh không chỉ xét tổng thể các hình mà đã đi vào một sốđặc điểm về các yếu tố: cạnh, góc… của hình để nhận dạng các hình (hình chữnhật: có 2 cạnh ngắn bằng nhau, 2 cạnh dài bằng nhau…)

- Về kĩ năng: Tăng cường các kĩ năng thực hành luyện tập về hình họcnhư:

+ Kĩ năng vẽ hình (vẽ góc vuông bằng ê-ke, vẽ hình tròn bằng compa,dùng thược thẳng xác định trung điểm của một đoạn thẳng, vẽ trang trí hìnhtròn…)

+ Kĩ năng gấp, ghép, xếp hình (gấp hình để tạo ra góc vuông, xác địnhtrung điểm của các cạnh hình vuông)

+ Kĩ năng tính chu vi và diện tích của các hình: hình chữ nhật, hìnhvuông

- Cấu trúc, sự sắp xếp nội dung bài học các yếu tố hình học ở Toán 3

có tính đan xen với các mạch kiến thức khác nhằm làm nổi bật hạt nhân là các

kiến thức: Số học, đại lượng và đo đại lượng…

1.4 THỰC TRẠNG DẠY HỌC CÁC YẾU TỐ HÌNH HỌC TRONG MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

Để nắm được thực trạng dạy học các yếu tố hình học trên địa bàn tronggiai đoạn này, chúng tôi đã tiến hành trao đổi với giáo viên đang giảng dạy khốilớp 3 ở các trường lân cận và đã tiến hành kiểm tra đột xuất học sinh khối 3 của

2 lớp 3A, 3B của trường chúng tôi với 45 học sinh với nội dung kiểm tra về:nhận dạng hình, nhận dạng góc, quy tắc tính diện tích các hình đã học Kết quảthu được như sau:

lệ chưa đạt của 2 lớp là tương đương nhau Kết quả cụ thể như sau:

Bài Số lỗi sai

Tỉ lệ

Nguyênnhân

Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)

3 3 2 10 4 20 Chưa tínhcẩn thận

4 2 5 25 6 30 Chưa nhớquy tắc

Như vậy chúng ta có thể thấy rằng: Mặc dù học sinh lớp 3 đã có sự pháttriển hơn các lớp 1, 2 nhưng ở các em tư duy vẫn còn mang tính trực quan, cụthể, khả năng khái quát chưa cao… Mặt khác khả năng tập trung của học sinhcòn thấp, tính sáng tạo chưa có Nên các em thường làm sai các bài cần có sự tưduy, cần tìm tòi cách giải

Bên cạnh đó, học sinh giữa các lớp có sự chênh lệch về kết quả kiểm tra.Kết quả cụ thể như sau:

* Về phía giáo viên

- Nội dung chương trình: Thời lượng dạy học các yếu tố hình học ở lớp 3

ít nên thời gian để học sinh luyện tập, thực hành rất hạn chế Ví dụ như: Khidạy cho học sinh kiến thức về chu vi, đây là một kiến thức khó nhưng trongchương trình chỉ phân phối cho phần này là 3 tiết (Chu vi hình chữ nhật, chu vihình vuông và luyện tập) Đây là một khó khăn rất lớn mà giáo viên tiểu họcgặp phải, họ không có thời gian để giúp học sinh hiểu sâu kiến thức do bị hạnchế về thời gian

- Việc lựa chọn và sử dụng đồ dùng dạy học cho giáo viên và cho họcsinh Bởi vì đồ dùng dạy học để giáo viên dán lên bảng luôn có số có kích thướclớn hơn nhiều so với kích thước thật Nếu không cẩn thận thì học sinh sẽ hiểusai kích thước thật của vật Ví dụ như trong bài: “Hình chữ nhật”, giáo viênphải chuẩn bị mô hình hình chữ nhật có kích thước được phóng đại lên, và cầnchuẩn bị cho học sinh mô hình chữ nhật có kích thước thật để học sinh thựchành đo độ dài của cạnh ngắn và cạnh dài của hình chữ nhật

- Lựa chọn cách tổ chức dạy học, phương pháp dạy học để thu hút họcsinh tham gia một cách tích cực vào hoạt động học tập

- Gọi tên một cách chính xác các kí hiệu toán học.

b Nguyên nhân

- Do đặc điểm tâm sinh lí, tư duy của học sinh lớp 3 phát triển chưa hoànthiện nên việc tiếp thu kiến thức còn hạn chế Nhất là các kiến thức về hình học,các kiến thức đó rất trừu tượng đối với các em

- Khả năng tập trung chú ý của học sinh trong các giờ học trên lớp chưacao

- Thời lượng của nội dung dạy học các yếu tố hình học quá ít nên giáoviên không thể có đủ thời gian để giúp học sinh tìm hiểu kĩ các vấn đề của bàihọc Vì vậy mà học sinh rất khó để nắm chắc được các kiến thức mà giáo viêntruyền đạt

- Việc thực hành, luyện tập trong các tiết dạy về hình học còn quá ít nênhọc sinh không có thời gian để khắc sâu các kiến thức đã học

- Trong các tiết dạy về các yếu tố hình học, việc sử dụng đồ dùng dạyhọc, phương tiện trực quan còn hạn chế

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC

- Mục tiêu dạy học các yếu tố hình học ở lớp 3

- Nguyên tắc dạy học các yếu tố hình học ở tiểu học

- Nội dung dạy học các yếu tố hình học lớp 3

- Đặc điểm tư duy của học sinh lớp 3

- Những sai lầm mà học sinh thường gặp trong quá trình học các yếu tốhình học

Để khắc phục những khó khăn trong dạy học, đồng thời hướng dạy họctheo quan điểm : “Lấy học sinh làm trung tâm” nhằm phát huy tính tích cực họctập của học sinh cũng như nâng cao chất lượng dạy học các yếu tố hình học, tôixin đưa ra một số biện pháp cụ thể như sau:

2.2 CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ

2.2.1 Sử dụng hợp lí các yếu tố trực quan nhằm giúp cho học sinh có biểu tượng chính xác về các yếu tố hình học

2.2.1.1 Ý nghĩa của việc sử dụng hợp lí các yếu tố trực quan

Yếu tố trực quan giúp cho học sinh có biểu tượng chính xác về các yêu tốhình học mà học sinh cần học

Học sinh tiểu học nói chung, học sinh lớp 3 nói riêng đang ở trong giaiđoạn phát triển hoàn thiện về thể chất, trí tuệ…Vì vậy ở các em có những đặcđiểm tâm sinh lí riêng đòi hỏi tư duy trực quan nên yếu tố trực quan rất cần thiết

và quan trọng đối với học sinh

Các yếu tố hình học mang bản chất trìu tượng, làm cho việc tiếp nhận củahọc sinh gặp khó khăn Yếu tố trực quan là phương tiện giúp các em tiếp thukiến thức một cách nhanh nhất, tốt nhất

2.2.1.2 Quy trình sử dụng các yếu tố trực quan

- Giới thiệu yếu tố trực quan và hướng dẫn học sinh (bằng hệ thống câuhỏi, gợi ý) giúp học sinh đưa ra những nhận xét để chỉ ra dấu hiệu bản chấttrong các yếu tố hình học đó

- Khi học sinh đã nắm được dấu hiệu bản chất, giáo viên hướng dẫn chocác em khái quát hóa hay trìu tượng hóa đẻ có khái niệm hay quy tắc cần phảihọc.

- Giáo viên kiểm tra học sinh bằng cách đưa ra những yêu cầu: chỉ ra cácthể hiện của khái niệm hay các quy tắc vừa được học trong thực tế

2.2.1.3 Ví dụ minh họa

a Ví dụ 1: Dạy học bài “Chu vi hình vuông”

- Giáo viên có thể sử dụng đồ dùng trực quan để giúp cho học sinh cóbiểu tượng chính xác về chu vi của hình vuông (Đồ dùng trực quan: có thể làvật thật sợi dây thép được uốn thành hình vuông)

- Giới thiệu biểu tượng về chu vi hình vuông Giáo viên hướng dẫn: Chu

vi hình vuông bằng tổng độ dài của 4 cạnh (Giáo viên kết hợp vừa giới thiệuvừa chỉ trên mô hình trực quan)

- Nếu mỗi cạnh hình vuông có độ dài 3cm, lúc này chu vi hình vuôngđược tính như thế nào? (học sinh đưa ra: 3 + 3 + 3 + 3 = 12 (cm))

- Chúng ta có thể viết lại theo một cách khác Yêu cầu học sinh đưa racách viết: 3 x 4 = 12 (cm)

- Giáo viên gợi ý cho học sinh đưa ra quy tắc tính chu vi hình vuông.Giáo viên dán quy tắc lên bảng

- Hướng dẫn học sinh thực hành làm các bài tập cụ thể sử dụng quy tắctính chu vi vừa học

VD: Các bài tập trong SGK Toán 3 – Trang 88

b Ví dụ 2: Dạy bài: “Diện tích hình chữ nhật”

- Gv yêu cầu học sinh dùng thước có cm để đo kích thước thật của chiềudài và chiều rộng của hình chữ nhật GV ghi bảng kích thước của chiều dài vàchiều rộng

- Giáo viên yêu cầu học sinh tìm cách tính diện tích của hình chữ nhật mà

cô giáo đã phát cho mỗi học sinh

- Từ việc học sinh đã nắm được quy tắc tính diện tích của một hình đểhướng học sinh hình thành quy tắc tính diện tích hình chữ nhật theo các bướcsau:

Bước 1: Giới thiệu yếu tố trực quan là mô hình hình hình chữ nhậtABCD (như hình vẽ)

Bước 2: Từ dấu hiệu bản chất đó, giáo viên hướng dẫn học sinh đặc biệthóa để có quy tắc mới

- Diện tích của một hình bằng diện tích của các ô vuông như nhau cộnglại Hình chữ nhật ABCD được chia làm 12 ô vuông Vì thế mà diện tích hìnhchữ nhật ABCD là 12 ô vuông

- Mà mỗi ô vuông có diện tích là 1cm2 thì diện tích hình chữ nhật ABCD

là 12cm2

- Giáo viên hướng dẫn học sinh chỉ ra: Diện tích hình chữ nhật ABCD là:

4 x 3 = 12 (cm2)

+ 4: Độ dài của chiều dài hình chữ nhật

+ 3: Độ dài của chiều rộng hình chữ nhật

- Gọi học sinh nói lên quy tắc tính diện tích hình chữ nhật: “Diện tích hình chữnhật bằng chiều dài nhân với chiều rộng cùng”

Từ đó giáo viên đưa ra quy tắc tính diện tích hình chữ nhật: “Muốn tínhdiện tích hình chữ nhật ta lấy chiều dài nhân với chiều rộng (cùng đơn vị đo)

Bước 3: Chỉ ra sự thể hiện của quy tắc đó bằng cách đưa ra các ví dụ cụthể, các bài toán thực tế để hướng dẫn học sinh thực hiện quy tắc đó

VD: Tính diện tích hình chữ nhật biết:

a Chiều dài 5cm, chiều rộng 3cm

b Chiều dài 2dm, chiều rộng 9cm

* Nhận xét:

Trong dạy học môn Toán nói chung, dạy học các yếu tố hình học nóiriêng thì phương pháp trực quan đóng vai trò quan trọng Nó mang lại hiệu quảdạy học cao, học sinh nắm được các kiến thức cần học Tuy nhiên để đạt đượckết quả đó, phát huy được hiệu quả của các yếu tố trực quan trong dạy học đòihỏi giáo viên cần chú ý đến một số lưu ý sau:

- Trực quan không phải là mục đích mà là phương pháp, phương tiệngiúp đạt được mục đích cuố cùng là giúp học sinh nắm được các kiến thức toánhọc trìu tượng, phát triển năng lực tư duy Nếu bỏ qua khâu “trực quan sinhđộng” hay tiến hành một cách đại khái sẽ không giúp cho học sinh nhận thứcđược đố tượng Tuy nhiên nếu lạm dụng quá trực quan thì không những tốn thờigian mà còn kìm hãm khả năng hình thành các biểu tượngkhông gian, hạn chếnăng lực khái quát hóa, kìm hãm sự phát triển tư duy trìu tượng của học sinh

- Khi sử dụng các phương tiện trực quan thì cần kết hợp chặt chẽ nó vớicác phương pháp dạy học khác như: phương pháp hỏi – đáp, phương pháp

giảng giải, phương pháp thực hành luyện tập, phương pháp thuyết trình, giảnggiải…

2.2.2 Tăng cường tổ chức các hoạt động thực hành, luyện tập trong các tiết dạy về các yếu tố hình học

2.2.2.1 Ý nghĩa của việc thực hành, luyện tập

Với học sinh tiểu học, thực hành luyện tập là hoạt động thường xuyên,xuyên suốt của quá trình dạy học Thực hành luyện tập giúp cho học sinh củng

cố, khắc sâu kiến thức, hình thành và rèn luyện cho các em kĩ năng thực hànhtính toán, trình bày hiểu biết của mình, bồi dưỡng ở học sinh các thao tác tưduy: phân tích, tổng hợp, so sánh… và một số phẩm chất trí tuệ khác

Nhờ thực hành luyện tập, học sinh có thể chủ động tiếp thu, lĩnh hội trithức thông qua việc giải các bài tập, thực hiện các yêu cầu, nhiêm vụ của giáoviên đưa ra Từ đây sẽ rèn luyện cho học sinh phát huy tốt nhất tính độc lập củamình

Nếu giáo viên biết cách tổ chức các hoạt động thực hành luyện tập phongphú, đa dạng và phù hợp với nội dung bài học, tư duy của học sinh…thì họcsinh sẽ nắm vững các kiến thức, thành thạo các thao tác Khi đó hiệu quả củabài học luôn được đảm bảo

Tóm lại, việc tổ chức các hoạt động thực hành luyện tập là rất quan trọng

và cần được các giáo viên quan tâm đúng mức

2.2.2.2 Quy trình tổ chức thực hành luyện tập

Bước 1: Giới thiệu, tìm hiểu yêu cầu, nội dung của bài tập

Bước 2: Giáo viên gợi ý, hướng dẫn học sinh tìm ra cách giải dựa vàonhững gợi ý của bài tập

Bước 3: Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hành làm bài tập

Bước 4: Tổ chức cho học sinh trình bày kết quả bài làm của mình

Bước 5: Nhận xét, đánh giá kết quả bài làm của học sinh

2.2.2.3 Ví dụ minh họa

a Ví dụ 1: Một mảnh đất hình chữ nhật có chiều dài 35m, chiều rộng 20m.

Tính chu vi mảnh đất đó

- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài toán:

+ Bài toán cho biết gì? (Mảnh đất hình chữ nhật có chiều dài: 35m, chiềurộng: 20m)

+ Bài toán yêu cầu gì? (Tính chu vi mảnh đất đó?)

- Giáo viên yêu cầu một học sinh nhắc lại quy tắc tính chu vi hình chữnhật

- Để tính chu vi mảnh đất đó ta làm như thế nào? (lấy chiều dài của mảnhđất cộng với chiều rộng mảnh đất rồi nhân với 2)

- Cho học sinh thực hành làm bài vào vở bài tập

- Mời một học sinh lên bảng làm bài

Bài giải

(35 + 20)x 2 = 150 (m)

Đáp số: 150m

- Giáo viên cho học sinh nhận xét bài làm của bạn

- Giáo viên nhận xét và đánh giá

* Ví dụ 2: Thực hành: Gấp tờ giấy hình chữ nhật ABCD, rồi đánh dấu trung

điểm I của đoạn thẳng AB, trung điểm K của đoạn thẳng AD

Sau khi giới thiệu cho học sinh các dấu hiệu bản chất của “Điểm ở giữa.Trung điểm của một đoạn thẳng”, giáo viên hướng dẫn, tổ chức cho học sinhthực hành gấp, cắt…

Giáo viên hướng dẫn học sinh theo các bước sau:

+ Bước 1: Khai triển hình chữ nhật lên giấy trắng hoặc tấm bìa

+ Bước 3: Mở hình chữ nhật ra, lúc này Hình chữ nhật ban đầu có một

đường gấp ở giữa và tạo nên 2 điểm là: Điểm I và điểm K

* Ví dụ 3: Cho 8 hình tam giác, Hãy xếp thành hình dưới đây:

mỗi hình như hình sau: