(SKKN mới NHẤT) SKKN một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 4 tuổi trường mầm non 1

Trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn vẹn nhân cách trong đó vai trò của nhà giáo duc - của các Cô giáo mầm non có ảnh hưởng tolớn đến sự phát triển của trẻ nói chun

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Trải qua quá trình tiến hoá lâu dài con người mới hoàn thiện và phát triểnnhư ngày hôm nay So với con vật, con người khác xa là nhờ ngôn ngữ, chínhngôn ngữ là công cụ để con người thực hiện hoạt động trí tuệ là phương tiện đểtrao đổi tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ Nhờ có ngôn ngữ mà người ta có thể traođổi, chia sẻ những hiểu biết, những kinh nghiệm, tâm sự với nhau những nỗiniềm thầm kín, dạy cho nhau cách làm mgười Theo Vưgôtki – một nhà nghiên

cứu tâm lí người Nga cho rằng: “Ngôn ngữ rất quan trọng trong quá trình tư

duy đặc biệt là tư duy bậc cao bởi ngôn ngữ là công cụ để truyền đạt kiến thức đồng thời là phương tiện để con người thực hiện hoạt động tư duy”.

Lứa tuổi Mầm non là thời kỳ phát cảm ngôn ngữ Đối với trẻ ngôn ngữđược coi là phương tiện để phát triển toàn diện, là công cụ để hình thành nhâncách cho trẻ Việc phát triển ngôn ngữ tốt sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận được vớicác môn học như: làm quen với MTXQ, tạo hình, âm nhạc, làm quen vớiTPVH…Nhờ có ngôn ngữ mà khả năng trẻ em cảm thụ sâu sắc hơn cái hay cáiđẹp trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật Nhờ có ngôn ngữ mà trí tuệ của trẻphát triển vì: Ngôn ngữ là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh,ngôn ngữ là phương tiện để trẻ biểu hiện sự nhận thức của mình Ngôn ngữ còn

có một vai trò không nhỏ trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ Ngôn ngữ gópphần trang bị cho trẻ dồi dào những hiểu biết về những nguyên tắc và nhữngchuẩn mực đạo đức, rèn luyện cho trẻ những tình cảm và hành vi đạo đức phùhợp với xã hội mà trẻ đang sống Ngôn ngữ cũng là một một phương tiện để trẻthực hiện Hoạt động vui chơi - Hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo Song ngônngữ của trẻ đặc bịêt là khả năng phát âm còn chưa đúng hay nói cách khác là trẻchưa nói đúng chính âm (nguyên tắc phát âm một cách chuẩn mực) Vốn từ củatrẻ còn nghèo nàn, trẻ chưa nói đúng ngữ pháp, diễn đạt câu còn lủng củng, chưamạch lạc Để có thể phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non con đường thực hiện

là bắt trước và luyện tập dưới sự hướng dẫn của cô giáo, của người lớn.Với mộtvai trò quan trọng như vậy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhu cầu tất yếu

Trường mầm non là nơi tạo điều kiện để trẻ phát triển toàn vẹn nhân cách trong đó vai trò của nhà giáo duc - của các Cô giáo mầm non có ảnh hưởng tolớn đến sự phát triển của trẻ nói chung và sự phát triển ngôn ngữ nói riêng Vìvậy nên người lớn, cô giáo Mầm non phải có một vốn từ phong phú, phát âmchuẩn, lời nói mạch lạc phải là khuôn mẫu để trẻ noi theo Đặc biệt trẻ em tuổimẫu giáo 4 -5 tuổi đang trong thời kì hoàn thiện dần về ngôn ngữ Làm thế nào

để dạy trẻ “ nói đúng ngôn ngữ tiếng Việt” là một yêu cầu vô cùng quan trọng

Với những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3- 4 tuổi trường mầm non” làm đề tài nghiên cứu.

2 Tên sáng kiến

“Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3- 4 tuổi trường mầm non”

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Bùi Thị Thu Nga

- Địa chỉ: Trường mầm non Thanh Vân

- Số điện thoại: 0982131657

- Gmail: buithithunga.c0thanhvan@vinhphuc.edu.vn

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng tạo

- Tác giả: Bùi Thị Thu Nga – Giáo viên trường mầm non Thanh Vân –Tam Dương –Vĩnh Phúc

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

Sáng kiến này được áp dụng vào lĩnh vực Phát triển ngôn ngữ cho trẻ.Nghiên cứu sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Mẫu giáo nhỡ 3-5 tuổi, từ đó tìm rađược một số biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo bé 3-4 tuổi

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

Từ tháng 02 năm 2018 đến tháng 2 năm 2019

7 Mô tả bản chất sáng kiến

7.1 Về nội dung của sáng kiến

7.1.1 Cơ sở lý luận liên quan đến ván đề nghiên cứu

* Cơ sở lí luận:

Tục ngữ Việt Nam có câu: “Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt

Nam” Dải đất Việt Nam hình chữ “S” trải dài từ Bắc vào Nam với rừng vàng,

biển bạc, đất phì nhiêu Dân tộc ta từ ngày xưa đã xây dựng cho mình một nềnvăn hoá đậm đà bản sắc dân tộc Trong đó, ngôn ngữ đóng vai trò rất quan trọngtrong sự phát triển của xã hội loài người Bác Hồ kính yêu đã dạy rằng “ Tiếngnói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quí báu của dân tộc Chúng ta phải

giữ gìn nó, tôn trọng nó” (Ngôn ngữ và lý luận văn học – Tài liệu dùng cho các

trường sư phạm mẫu giáo) Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đấtnước, chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với giáo dục trẻ thơ Ngônngữ đã góp phần đào tạo các cháu trở thành những con người toàn diện

* Các lý thuyết liên quan:

Ngôn ngữ là công cụ của tư duy, đóng vai trò quan trọng trong việc pháttriển trí tuệ và các quá trình tâm lý Phát triển ngôn ngữ cho trẻ được dựa trêncác lý thuyết sau:

* Lý thuyết hành vi chủ nghĩa về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em

Lý thuyết này coi ngôn ngữ cũng như bất kỳ hoạt động nào được hìnhthành do sự bắt chước, luyện tập Điểm mạnh của lý thuyết này là đã chỉ ra cơ sở

tự nhiên của hoạt động ngôn ngữ

* Lý thuyết tâm lý học Mác xít

Tâm lý học Macxit đã nhận thấy sự phát triển tâm lý trẻ chịu sự quy địnhcủa 4 yếu tố: yếu tố sinh lý; sự tích cực của cá nhân trẻ; môi trường và yếu tốgiáo dục

- Tiền đề sinh lý:

Tâm lý học Mác xít đã chỉ ra rằng trong não của con người có vùng “brock” ở bán cầu đại não, quyết định sự phát triển ngôn ngữ, vùng “Venicle” ởthuỳ thái dương quyết định khả năng lĩnh hội ngôn ngữ Trong tai con người có

hệ thống phân tích ngôn ngữ, trong miệng con người có cơ quan phát âm Tiền

đề sinh lý là yếu tố quyết định đối với việc phát triển ngôn ngữ Cô giáo cầnhướng dẫn trẻ bảo vệ các cơ quan này

- Yếu tố giáo dục góp phần đẩy sự phát triển ngôn ngữ của trẻ

- Yếu tố môi trường, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ phụ thuộc vào yếu tốtmôi trường (môi trườn tự nhiên, môi trường xã hội) Trẻ sống trong môi trườngtốt thì ngôn ngữ của trẻ phát triển theo hướng tích cực và ngược lại

- Sự tích cực của cá nhân trẻ

* Lý thuyết to lớn của Vưgôtki về vai trò của ngôn ngữ trong sự phát

triển của tư duy Vưgôtki cho rằng “Ngôn ngữ rất quan trọng trong quá trình tư

duy đặc biệt với hoạt động tư duy bậc cao của con người Bởi lẽ ngôn ngữ là công cụ để truyền đạt kiến thức đồng thời là phương tiện để con người thực hiện hoạt động tư duy.” (Nguồn: Tâm lý học trẻ em)

* Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ 3-4 tuổi

Phát triển ngôn ngữ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất củagiáo dục mần non Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi,ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lí của trẻ Bên cạnh đó ngônngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển

về đạo đức và chuẩn mực văn hóa

* Về mặt ngữ âm:

- Thời kì này trẻ đang hoàn thiện dần về mặt ngữ âm, các phụ âm đầu, âm

cuối, âm đệm, thanh điệu đang dần dần được định vị Trẻ có thể phát âm gầnđúng hết các âm của tiếng mẹ đẻ

- Tuy vậy, ở lứa tuổi này, trẻ nhỏ vẫn còn mắc một số lỗi sai về phát âm,

còn nhầm lẫn khi phát âm một vài phụ âm và nguyên âm( x-s, l-n, uô,ie) vàthanh điệu (?, ~) Mỗi trẻ thường nói sai một âm hoặc một thanh riêng

- Khi nói trẻ 3-4 tuổi vẫn còn âm ê a trẻ vẫn phát âm sai thanh ngã và âm cuỗi

* Vốn từ:

PGS.TS Nguyễn Công Khanh, chuyên gia cao cấp của Trường mầm nonHoàng Gia (Hà Nội) từng chia sẻ rằng khi trẻ lên ba tuổi, trẻ có một vốn từ vựngkhoảng trên một ngàn từ, một số chuyên gia ngôn ngữ khác cũng cho rằng vốn

từ của bé lúc này có thể dao động từ 500-900 từ, và trẻ đã biết dùng các cụm từ

và câu dài từ 7-8 từ

* Về ngữ pháp:

Khi bước vào tuổi thứ ba, bé yêu của bạn có thể biết đặt câu hỏi và bày tỏ

ý kiến khiến bạn đôi lúc phải kinh ngạc như một người mẹ từng tâm sự rằng chịchuẩn bị quần áo cho con đi học, cô bé nói “Theo con là, hôm nay con sẽ mặcmàu hồng” Và lúc này, bé đã học cách yêu cầu, một cách lịch sự như nhờ bố

mẹ, anh chị lấy cái này cái kia đã biết dùng từ “làm ơn” Chúng có thể nói về

những sự việc trong tương lai và nhắc lại những gì đã qua, chính vì vậy bạn sẽphải phá lên cười khi một buổi sáng bé tâm sự với bạn rằng mai này bé thíchlàm bác sỹ, hay giáo viên bởi đơn giản bé thấy cô giáo thật xinh hay bác sỹ thì

sẽ chữa bệnh giúp mọi người Lúc này trẻ đã có thể nói câu đầy đủ (có đủ chủ vịngữ và động từ), sau đó hoàn thiện hơn với những câu kép, có thán từ rất ngộnghĩnh như bé có thể cầm chiếc điện thoại lên rồi nói dõng dạc “Alo….mẹ Na à,

về ngay nhé…ừ ừ ừ, sao, kẹt xe rồi à….nhanh lên nhé” như thật Chúng cũngbiết “hứa hẹn” một cách rất người lớn như bạn yêu cầu bé thức dậy đến lớp, bé

sẽ nói gọn lỏn “con hứa 5 phút nữa con sẽ dậy” Hơn nữa, bé yêu của bạn lúcnày đã biết đặt yêu cầu, nếu bạn dẫn bé vào hàng tạp hóa mua bim bim, bé sẽ chỉvào món snack khoai tây bé ưa thích và nói “Mua tây tây”(Mua khoai tây) Vàkhông đơn giản, bé đã bắt đầu biết nói dối, nếu bé gây ra một lỗi gì đó bé sẽ biếtcách đổ lỗi cho anh trai, hay những người xung quanh mà bé biết…

* Mục đích của xã hội hóa

Xã hội hóa giáo dục nhằm khuyến khích, huy độngvà tạo điều kiện toàndiện xã hội tham gia phát triển giáo dục Tạo cơ hội cho mọi người, mọi lứutuổi, mọi trình độ được học thường xuyên, học suốt đời; tiến tới một xã hội họctập

7.1.2 Thực trạng việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ tại trường mầm non

Trong quá trình giảng dạy tại lớp 3 tuổi C của Trường mầm non ThanhVân và nghiên cứu đề tài này tôi gặp những điều kiện thuận lợi và khó khăn như sau:

a.Thuận lợi:

Năm 2018- 2019 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 3 tuổi c, với 27 cháutrong đó 17 cháu nữ, 10 cháu nam độ tuổi đồng đều các cháu ngoan ngoãn,mạnh dạn, hồn nhiên, đạt yêu cầu về phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ vàtình cảm xã hội, cảm thụ cái hay cái đẹp trong cuộc sống xung quanh trẻ Đó làmột thuận lợi lớn để tôi rèn luyện việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Tôi được ban giám hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi xây dựngmôi trường văn học phong phú và có nội dung đa dạng về hình thức, hài hoà vềthẩm mỹ, phù hợp với khả năng nhận thức và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ

Bản thân luôn yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn tìmtòi nghiên cứu tài liệu pục vụ tiết dạy

Trẻ chăm đi lớp, tỷ lệ chuyên cần cao

Đối với phụ huynh: Nhiều phụ huynh quan tâm tới các cháu, luôn thựchiện tốt các phong trào đóng góp của nhà trường để phục phụ cho công tác giáodục trong trường

Về đội ngũ giáo viên: Giáo viên đều có trình độ chuẩn và trên chuẩn, giáoviên nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ Có nhiều giáo viên giỏi các cấp

Về đồ dùng, đồ chơi: Phong phú, đa dạng, có đồ chơi học tập, đồ chơisân khấu, tiện cho việc dạy trẻ

b Khó khăn:

Do trình độ nhận thức không đồng đều, nhiều trẻ là con em nông thônnên còn nặng nề bởi thổ ngữ địa phương Lớp có một vài trẻ chậm nói so với độtuổi nên tôi gặp nhiều khó khăn trong việc dạy trẻ

Hơn 30% trẻ chưa phân biệt sự khác nhau giữa các từ khi phát âm mà chỉtiếp nhận một cách chung chung

Vốn sống của trẻ còn nghèo nàn, nhận thức còn hạn chế dẫn đến tìnhtrạng trẻ dùng từ không chính xác, câu lủng củng, trẻ phát âm sai do ảnh hưởngcủa ngôn ngữ xung quanh Trẻ nói câu chưa đủ thành phần chủ yếu là câu tỉnhlược

1/3 là con em công nhân, 2/3 là con em nông dân nên phụ huynh còn bậnnhiều công việc hoặc những lý do khách quan nào đó không trò chuyên với trẻhoặc trẻ nghe trẻ nói

Nhiều khi những nhu cầu mà trẻ muốn trẻ chưa cần nói hoặc xin phépphụ huynh đã đáp ứng ngay

Khi nói trẻ hay nói chậm và kéo dài giọng, đôi kho còn ậm ừ, e, a, khôngnói liên tục mạch lạc

Trẻ nói giọng, nói lắp nhiều, nhầm lẫn từ thanh điệu này sang thanh điệukhác

trẻ

Tỉ lệ(%)

Sốtrẻ

Tỉ lệ(%)

Hiểu và làm theo được 2,3 yêu cầu liên tiếp 12 44 15 56

Phát âm rõ tiếng, phát âm các tiếng có chứa

Nói và thể hiện cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, phù

hợp với yêu cầu và hoàn cảnh giao tiếp bằng

câu đơn, câu ghép

Làm quen với một số kí hiệu thông thường

trong cuộc sống ( nhà vệ sinh, lối ra, biển

báo giao thông)

Đọc thuộc lòng và diễn cảm một bài thơ 8 30 19 70

Kể chuyện sáng tạo theo tranh, theo đồ chơi 13 48 14 52

Dựa vào bảng điều tra thực tế trên tôi nhận thấy trẻ còn hạn chế như:Khả năng phát â còn chưa chuẩn; Việc sử dụng từ ngữ diễn đạt trong giao tiếpvới mọi người còn hạn chế; Vốn từ còn chưa phong phú, ngôn ngữ chưa mạchlạc Trẻ chưa tự tin khi kể chuyện, đọc thơ; chưa biết sử dụng ngữ điệu của nhânvật khi kể chuyện hoặc đóng kịch theo tác phẩm văn học; chưa có tính sang tạokhi kể chuyện theo đồ chơi, theo tranh.Tôi rất lo lắng mình phải dạy trẻ như thếnào và bằng những biện pháp gì để trẻ lớp tôi phát triển ngôn ngữ một cách tốtnhất Qua qúa trình nghiên cứu Lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ và qua thực

tế dạy học tôi đã mạnh dạn đưa ra “Một số biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3- 4 tuổi” làm đề tài nghiên cứu viết sáng kiến kinh nghiệm

7.2 Về khả năng áp dụng của sáng kiến

7.2.1 Biện pháp 1: Tạo môi trường hoạt động cho trẻ

Môi trường cho trẻ hoạt động có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển củatrẻ nói chung và phát triển ngôn ngữ nói riêng Vì vậy, để phát triển ngôn ngữcho trẻ, ngay từ đầu năm học tôi đã chú ý xây dựng môi trường cho trẻ đặc biệt

là “ Góc thư viện sách, truyện” Khu vực này có các loại sách, các bộ sưu tập(các con vật, các loại cây, lá, các loại hạt, hoa, các loại ô tô hay đồ chơi…), tạpchí, sách, truyện tranh, bộ tranh… được bày trên bàn, trên giá sách, để trẻ dễnhìn và dễ sử dụng Ở đây trẻ có thể xem tranh mô tả các đồ vật, kể về các convật trong tranh hoặc cắt, dán để làm truyện tranh… Qua đó, giáo viên gợi ý, tạođiều kiện cho trẻ kể lại, trao đổ với nhau về những điều mà trẻ nhìn thấy, hoặc

kể chuyện sáng tạo Khi xây dựng “ Góc thư viện sách, truyện” tôi muốn giớithiệu thêm các tác phẩm văn học trong chương trình và ngoàichương trình giáodục đến trẻ, bởi trong tiết học thì việc cho trẻ được tiếp xúc với các tác phẩm

văn học cũng có nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu ham học hỏi của trẻ ở lứa tuổinày.

Rối tay

Qua “Góc thư viện sách, truyện” tôi còn tổ chức các hoạt động đọc thơ, kểchuyện, cho trẻ tập đóng kịch để trẻ được nói những ngôn ngữ của các nhân vậttrong truyện để từ đó trẻ làm giàu vốn từ của bản thân Để gây được sự hứng thúcủa trẻ khi tham gia vào các hoạt động đó thì việc tạo không gian mang đậmtính văn học là rất cần thiết, ngay từ đầu năm học tôi đã vận động phụ huynhđóng góp tranh thơ, truyện tranh ngoài chương trình để kể cho trẻ nghe vào cáchoạt động chiều và cho trẻ chơi trong các giờ hoạt động góc

Bản thân tôi luôn tìm tòi, sưu tầm sách truyện, các họa báo, tạp chí cũ,tìm tòi cách làm rối từ các nguyên liệu bỏ đi như vỏ chai, lõi cuộn chỉ, cácmảnh vải vụn làm rối tay để làm các nhân vật trong truyện phục vụ cho tiết họ

Để tạo hứng thú cho trẻ khi tham học động văn học thì việc tạo môitrường với các nhân vật ngộ nghĩnh cho trẻ được làm quen là rất cần thiết Tôi

đã sử dụng vải vụn để khâu thành những chú rối tay ngộ nghĩnh

Sân khấu được tận dụng từ mảng tường trong lớp học.

Để thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động kể chuyện và tập đóng kịchngay từ đầu năm học tôi dùng một mảng tường để trang trí thành một sân khấusao cho phù hợp với từng cảnh trong truyện và sử dụng vào việc kể chuyện chotrẻ nghe

Qua việc tạo môi trường cho trẻ làm quen với văn học như vậy tôi thấy được trẻ rất hào hứng tham gia các hoạt động đọc thơ, kể chuyện để từ đó ngônngữ của trẻ được phát triển một cách tự nhiện mà có hiệu quả cao nhất

7.2.2 Biện pháp 2: Phát triển khả năng nghe và nói qua các hoạt đông trò chuyện với trẻ và tổ chức trò chơi dân gian

a Nghe.

Để trẻ nói được tốt, trẻ cần được nghe các âm thanh của ngôn ngữ như:Nghe nhiều loại âm khác nhau trong các từ, các câu Nghe ngữ điệu giọng nóithể hiện những sắc thái tình cảm khác nhau Trẻ 4-5 tuổi, cần cho trẻ nghe đểdần dần giúp trẻ phát âm đúng các âm khó như p, n, ls, x, tr, ch và các âm cuốinhư ếch- ất, úc - út, ân - anh, ênh - ang

Luyện nghe cho trẻ có thể được thực hiện qua nhiều hoạt động khác nhau.Trong đó, tôi có tổ chức cho trẻ chơi trò chơi dân gian, trẻ vừa được chơi vừađược đọc lời ca của bài đồng dao

Ví dụ: Đồng dao “Dung dăng dung dẻ”

Dung dăng / dung dẻDắt trẻ / đi chơiĐến ngõ / nhà trờiLạy cậu / lạy mợCho cháu / về quêCho dê / đi họcCho cóc / ở nhàCho gà / bới bếp

Xì xà / xì xụp Ngồi thụp / xuống đây

- Tôi dạy trẻ đọc theo nhịp 2-2

- Cách chơi: Trẻ nắm tay nhau, vừa đi vừa đọc và tay vung theo nhịp củacủa bài hát Đến câu “Ngồi thụp xuống đây” trẻ nắm tay nhau ngồi thụp xuốngsau đó đứng dậy lại đi tiếp

b Nghe hiểu:

Để giúp trẻ nghe và có thể làm theo 2, 3 hành động liên tiếp, khi tiến hànhcác hoạt động sinh hoạt hàng ngày ở lớp, tôi yêu cầu trẻ nghe và thực hiện hai,

ba yêu cầu của cô Ví dụ: “ Tô bài xong rồi, các con gấp sách lại, mang sáp màu

và sách lên đây cho cô”

- Để giúp trẻ nghe hiểu được tốt cô có thể tổ chức các trò chơi học tậpnhư: “Chọn quà tặng bạn”, “ Tìm đồ vật cho đúng”, “Tôi có điều bí mật”

Ví dụ Trò chơi: “Tôi có điều bí mật”

- Mục đích giúp trẻ nhận biết và tả các nhân vật trong gia đình

- Chuẩn bị: Tranh vẽ các vật tropng bìa cứng (động vật nuôi trong nhà,thức ăn, đồchơi, đồ dùng, phương tiện đi lị của gia đình )

- Cách chơi:

+ Không cho trẻ xem tranh trước

+ Cô mô tả vật trên tranh ( Thuộc nhóm nào? Được sử dụng như thế nào?

Có thể tìm thấy ở đâu? )

+ Cho trẻ đoán sau mỗi lần mô tả

Chẳng hạn: Đó là một loài động vật có hai chân, đẻ trứng Đấy là con gì? (Con gà) Trẻ nào đoán đúng, cô đưa bức tranh cho trẻ đó Khi tất cả các bứctranh đã đoán đúng, cô hỏi từng trẻ xem bức tranh vẽ gì Cô yêu cầu trẻ miêu tảđặc điểm của các con vật và nói câu đầy đủ

c Trò chuyện với trẻ

- Để luyện khả năng nghe và nói cho trẻ, người lớn cần dành thời gian tròchuyện với trẻ Trong quá trình trẻ hoạt động có thể cung cấp từ mới cho trẻ,làm phong phú vốn từ và giúp trẻ mở rộng sự hiểu biết về nghĩa của các từ.Đồng thời sử dụng ngôn ngữ biểu cảm trong giao tiếp với trẻ mọi lúc, mọi nơi

Ví dụ: Khi quan sát thiên nhiên, cô có thể hổi trẻ: “Các con thấy bầu trời hômnay thế nào?” Trẻ sẽ đưa ra nhận xét: “Trời xanh, trời rất đẹp ” Giáo viên

hướng trẻ sử dụng ngôn ngữ để thể hiện cảm xúc như: “ bầu trời hôm nay mớiđẹp làm sao! Thời tiết thật trong lành và ấm áp.”

- Trong quá trình dạy trẻ, tôi còn trò chuyện với trẻ qua tranh ảnh Tròchuyện qua tranh không chỉ giúp trẻ phát triển về ngôn ngữ mà còn giúp trẻ pháttriển các kĩ năng quan sát, ghi nhớ có chủ đinh, tư duy logic Khi Trò chuyện vớitrẻ cần hướng dẫn trẻ cách quan sát tranh, miêu tả những chi tiết trong tranh, chotrẻ sắp xếp thứ tự các bức tranh và kể câu chuyện theo ý của mình

Ví dụ: Trò chuyện “Công việc của mẹ trong ngày chủ nhật”

Mục đích

- Trẻ nghe, hiểu nội dung các câu nói khác nhau của cô với trẻ về côngviệc của mẹ ở nhà trong ngày chủ nhật

- Trẻ nghe, hiểu và trả lời được nhiều loại câu hỏi

- Trẻ nói được công việc của mẹ ở nhà bằng câu đơn và câu phức

Tiến hành:

- Cô cùng một số trẻ ngồi gần, thân mật Cô gợi mở để trẻ trò chuyện mộtcách tự nhiên:

- Con nào có thể kể cho cô nghe ngày chủ nhật ở nhà mẹ con làm những gì?

- Cô để trẻ tự kể, sau đó cô gợi ý để trẻ kể thêm được:

- Mẹ con đi chợ mua gì nào?

- Con giúp mẹ làm được những việc gì nào?

- Mẹ hay nấu cho con những món gì nào?

Trẻ kể xong, cô sắp xếp theo trình tự thời gian các công việc của mẹ từsáng đến tối, sau đó cô nói với các trẻ:

- Mẹ của con làm rất nhiều việc

- Các con phải thương yêu và giúp đỡ mẹ

Qua việc áp dụng biện pháp này, tôi thấy: Khả năng nghe, hiểu của trẻtăng lên; trẻ tự tin, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, vốn từ của trẻ nhiều hơn, trẻbiết sử dụng ngôn ngữ biểu cảm khi nói

7.2.3 Biện pháp 3: Luyện phát âm chuẩn cho trẻ.

Giáo dục chuẩn mực ngữ âm cho trẻ (luyện phát âm chuẩn cho trẻ) chính

là hướng dẫn trẻ phát âm đúng âm thanh ngôn ngữ của tiếng mẹ đẻ, phát âm rõràng các từ, câu theo đúng qui định và luyện cho trẻ biết điều chỉnh giọng nóicủa mình sao cho diễn cảm, phù hợp với từng hoàn cảnh giao tiếp (điều chỉnhcường độ giọng nói to, nhỏ, tốc độ nhanh hay chậm, nhịp độsao cho nhịp nhàng,ngắt nghỉ đúng chỗvà nói có ngữ điệu, thể hiện sắc thái biểu cảm của lời nói).Luyện phát âm cho trẻ còn là phát triển khả năng nghe âm thanh ngôn ngữ, điềukhiển hơi thở đúng…

- Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ trong giai đoạn này trẻ thường mắc các lỗiphát âm:

+ Lỗi về âm đầu

+ Lỗi về âm đệm

+ Lỗi về âm chính

+ Lỗi về âm cuối

+ Lỗi về thanh điệu

- Nguyên nhân mắc lỗi:

+ Do bộmáy phát âm của trẻ chưa phát triển hoàn thiện

+ Do đặc điểm phương ngữ, môi trường giao tiếp, sự nuông chiều củangười lớn

+ Do một sốâm tiết tiếng Việt khó phát âm, khó định vị (khuya khoắt,loắt choắt…)

- Để sửa lỗi cho trẻ, tôi đã:

+ Kiểm tra tình hình phát âm của trẻ và thường xuyên vận dụng cácphương pháp, biện pháp để luyện phát âm cho trẻ phù hợp

+ Xác định đúng được các lỗi phát âm của trẻ, xác định được nguyên nhânmắc lỗi và có biện pháp cụthể để sửa lỗi phát âm đó cho trẻ

+ Tự rèn luyện bản thân để phát âm chuẩn theo qui định Phát âm chuẩntrong quá trình giao tiếp với trẻ

+ Tổchức các hoạt động cho trẻ thực hành luyện phát âm…

Nắm được những đặc điểm phát âmcủa trẻ tôi đã áp dụng các biện pháp sau:

a Rèn luyện phát âm theo mẫu.

- Dạy trẻ phát âm theo cô các âm to nhỏ nhanh chậm khác nhau bằng cách

cô phát âm mẫu và yêu cầu trẻ nói theo Cô phát âm trước mặt trẻ để trẻ có thểquan sát sự chuyển động của cơ quan phát âm Cô có thể chỉ ra cho trẻ vị trí củacác cơ quan phát âm như: môi, răng, lưỡi, độ mở của miệng Sau đó cho trẻ phát

âm lại

Ví dụ 1: Con hãy nói theo cô nào: “Nu na nu nống”

b Luyện phát âm qua trò chơi.

Hoạt động với đồ vật là hoạt động chủ đạo của trẻ Nhà trẻ song để có

bước chuyển từ hoạt động này sang Hoạt động vui chơi - Hoạt động chủ đạo

của trẻ Mẫu giáo thì trẻ cần phải phát âm đúng Nắm được đặc điểm này nên tôi

đã vận dụng sáng tạo các trò chơi vào rèn luyện phát âm cho trẻ

* Trò chơi luyện thở:

- Mục đích của trò chơi này giúp trẻ hít thở đều biết cách lấy hơi khi nói.Rèn luyện cơ lưỡi, cơ môi

- Trò chơi: Thổi bóng bay, thổi nơ bay, thổi cốc nước nóng, gió thổi

Ví dụ: Chơi thổi cốc nước nóng

Có đưa ra một tình huống, cho trẻ tưởng tượng tay cô cầm cốc nước nóngrồi mới uống được cô ra hiệu cho trẻ thổ từng hơi dài, sau đó khi nước nguội thìtrẻ uống nước (trẻ hít vào rồi hà ra một cái như vừa uống xong)

* Trò chơi luyện thính giác:

- Mục đích của trò chơi: rèn sự chú ý thính giác, chú ý lắng nghe sự thayđổi trong tiếng, rèn khả năng ghi nhớ

- Trò chơi: lắng nghe, tai ai tinh, ai giỏi hơn, đoán tiếng kêu của các con vật.

* Trò chơi luyện cơ quan phát âm:

- Mục đích: Rèn luyện cơ lưỡi, cơ môi, hàm dưới.

- Trò chơi: gọi gà, bé phun mưa, cười, mèu liếm sữa Chú lưỡi vui tính

Ví dụ: Trò chơi, gọi gà

Cách chơi:

Cô nói “Khi cho gà ăn người ta thường gọi lại gần cho nó ăn cơm, ăn gạo

Gọi như thế này này! “Cô làm tiếng gọi gà cho trẻ xem “pập! pập!” Bây giờ

các con gọi gà cùng với cô nào!

Ví dụ: Trò chơi: Chú lưỡi vui tính.

Trẻ ngồi đối diện với cô Cô kể “Có một chú lưỡi sống trong một ngôi

nhà nhỏ” Ngủ dậy, lưỡi nhìn lên trần nhà, lưỡi ngó xuống đất, rồi lưỡi muốn ra

ngoài đường chơi, lưỡi ngõ bên phải, lưỡi ngó bên trái Chơi chán lưỡi đói muốn

ăn, bèn liếm sữa Ăn xong lưỡi lau mồm rồi đi ngủ “Cô làm mẫu sau đó kể lại,

kể đến đâu trẻ làm động tác đến đó”.

* Trò chơi luyện giọng:

- Mục đích: Luyện giọng cho trẻ.

- Trò chơi: Bắt chước tiếng kêu của con vật Giả làm tiếng mưa rơi

Giả làm tiếng còi tàu

Ví dụ: Trò chơi Bắt chước tiếng kêu của con vật.

Gà gáy “ò ó o…”

Mèo kêu “meo meo…”

Chó sủa” gâu gâu gâu…”

- Để đạt được hiệu quả của biện pháp này, yêu cầu:

+ Cô giáo phải nắm được mục đích, yêu cầu, nội dung chơi, cách thức chơi

và chơi mẫu cho trẻ xem

+ Trong quá trình trẻ chơi, cô phải luôn theo dõi, sửa sai cho trẻ

c Luyện phát âm qua xem tranh ảnh, vật thật đồ chơi, qua xem phim video.

Trẻ em có tư duy trực quan hình ảnh nên luyện phát âm cho trẻ qua xemvật thật, tranh ảnh, đồ chơi, qua xem phim video được trẻ rất hứng thú

Thông qua các hoạt động của trẻ như: hoạt động có chủ đích, hoạt độngvui chơi tôi sử dụng các đồ dùng trực quan, các đoạn phim Yêu cầu trẻ quan sát, gọi tên, miêu tả về sự vật qua đó luyện phát âm cho trẻ.

Ví dụ: Dạy trẻ tên các loại hoa.Tôi cho trẻ xem video vườn hoa, có nhiềuloại hoa Từ đó dạy trẻ phát âm: Hoa đào, hoa cúc, hoa mai, hoa lay ơn Các bộphận của hoa: đài hoa, cánh hoa, nhụy hoa; Bông hoa, nụ hoa, lá hoa, cànhhoa Màu hoa: đỏ, vàng, cam, tím, trắng

Để tổ chức cho trẻ xem tivi có hiệu quả và góp phần phát triển lời nói tôi đã:

- Lựa chọn những chương trình phù hợp với sở thích, khả năng của trẻ vàđáp ứng mục tiêu cần đạt ở trẻ do cô giáo đặt ra

- Khi trẻ xem tivi, cô giáo hướng dẫn cho trẻ cách xem tivi: Chú ý quansát các chi tiết trọng tâm, theo dõi, bộc lộcảm xúc trước các sự kiện diễn ra trêntivi, không nói chuyện, xô đẩy bạn…

- Sau khi trẻ xem xong, cô giáo tổchức trò chuyện, đàm thoại với trẻ vềcác nội dung trẻ đã được xem

- Giáo dục trẻ nếp sống văn hoá trong quá trình xem tivi

Với biện pháp này, trẻ rất hứng thú Trẻ không chỉ có thêm kiến thức vềcác sự vật, hiện tượng được xem mà vốn từ của trẻ còn tăng lên nhanh chóng,hành vi văn minh khi giao tiếp cũng được củng cố

d Luyện phát âm qua đọc thơ, ca dao, đồng dao, đọc câu nói có vần

Khi dạy trẻ phát âm, tôi sử dụng các bài thơ, ca dao, đồng dao, truyện kểđọc cho trẻ nghe sau đó cho trẻ đọc thuộc lòng (thơ, ca dao, đồng dao) qua đórèn phát âm cho trẻ Dạy trẻ phát âm hình thức này giúp trẻ say mê hào hứng tậpluyện vì vừa được học vừa được chơi (đối với ca dao, đồng dao trong các tròchơi dân gian) Trẻ có điều kiện được nghe đọc, nghe đi, nghe lại nhiều lần, đọc

đi đọc lại bị nhiều lần

Ví dụ: Chơi trò chơi Nu na nu nống trẻ vừa đọc đồng dao, vừa chơi.

Nu na nu nốngCái trống nằm trongCon ong nằm ngoài

Củ khoai chấm mậtBụt ngồi bụt khóc Con cóc nhảy ra Con gà ú ụ

Bà mụ thổi xôiNhà tôi nấu chè Tay xòe, chân rụtChẳng cụt mất chân

* Cách chơi: Trẻ ngồi bệt, cùng chiều với nhau, sát cạnh nhau, 2 chân duỗi

thẳng , vừa đọc bài đồng dao , vừa lấy tay đập vào từng cẳng chân, mỗi từtrong bài đồng dao được đập nhẹ vào một chân theo thứ tự từ đầu đến cuối

rồi lại ngược lại cho đến chữ “ rút” chân ai gặp từ “ rút” thì co chân lại cứnhư thế cho đến khi các chân co lại hết thì chơi lại từ đầu

* Cô đọc cho trẻ nghe các bài ca dao, đồng dao, câu nói có vần sau đó hướngdẫn trẻ đọc để rèn luyện kỹ năng phát âm đúng, rõ ràng, có nhịp điệu

Lúa nếp là lúa nếp làng

Lúa lên lớp lớp lòng nàng lâng lâng

Qua các biện pháp rèn luyện phát âm cho trẻ, tôi thấy trẻ đã phát âmchuẩn hơn các âm khó như: p, n, l, s, x, tr, ch và các âm cuối như ếch- ất, úc –

út, ân – anh, ênh – ang Nói ngọng, nói lắp ở trẻ đã giảm đáng kể Âm thanhkhi trẻ phát ra đều hơi, rõ tiếng hơn

7.2.4 Biện pháp 4 : Phát triển vốn từ cho trẻ qua tiết học và các hoạt động vui chơi.

Phát triển vốn từ cho trẻ được thông qua nhiều hoạt động khác nhau trongngày Tôi đã sử dụng các biện pháp:

a Qua tiết học “Làm quen, so sánh và phân loại sự vật hiện tượng”

Mục đích loại tiết học này là đưa vào ngôn ngữ của trẻ tên gọi của các sựvật và một số hành động nói chung, làm sâu sắc thêm kiến thức về các đặc điểm,tính chất của các sự vật, dạy trẻ biết lựa chọn từ chính xác để nhận xét, so sánh,phân loại, hướng chú ý của trẻ vào sự vật và tích cực hoạt động với chúng, trên

cơ sở đó đưa vào những từ cần dạy Nội dung dạy trên các tiết học cần phảiđược củng cố trong giờ chơi, trong sinh hoạt hàng ngày

Ví dụ: Hoạt động : Khám phá về các loại quả (quả xoài)

- Cô có cầm quả gì đây?( cô vừa hỏi vừa giơ quả xoài lên cho trẻ xem)

- Đúng rồi, quả xoài có đặc điểm gì? ( có màu gì? Hình dạng như thế nào?

Vỏ của nó ra sao: sần hay nhẵn…)

- Chúng mình cùng chú ý nhé? Bây giờ cô sẽ dùng dao bổ đôi quả xoài raxem bên trong của nó có gì nào? (cô bổ đôi quả xoài ra, cô giơ lên và hỏi trẻ:Cái gì đây?)

- Quả xoài có mấy hạt? Khi ăn chúng mình phải làm gì?

- Đúng rồi, khi ăn các con nhớ bỏ vỏ và bỏ hạt vào thùng rác

b Dạo chơi, tham quan

Dạo chơi, tham quan là loại tiết học đặc biệt nhằm phát triển vốn từ cho trẻ.Trong giờ dạo chơi tham quan, trẻ được trực tiếp quan sát các sự vật hiện tượngphong phú của cuộc sống Mục đích của dạo chơi, tham quan là mở rộng tầm hiểubiết cho trẻ, trên cơ sở đó cung cấp, củng cố một số lượng lớn vốn từ cho trẻ

Để dạo chơi, tham quan có hiệu quả, cô giáo phải chuẩn bị tốt về nội dungcần cho trẻ quan sát, những từ, câu cần dạy trẻ Những câu hỏi yêu câu trẻ trảlời, những phương pháp, biện pháp nhằm hướng chú ý của trẻ vào sự vật, hiệntượng cần quan sát và những phương pháp, biện pháp cần tích cực

c Giờ chơi và các trò chơi.

Một trong hình thức quan trọng, có tác dụng rất lớn trong việc phát triển vốn

từ, đặc biệt là tích cực hoá vốn từ cho trẻ là giờ chơi Thời gian chơi của trẻ chiếmnhiều nhất trong thời gian trẻ ở nhà trẻ cũng như trường mẫu giáo, là thời gian trẻđược thoải mái nhất, tự do nhất, trẻ nói được nhiều nhất Trẻ có điều kiện sử dụngcác loại từ khác nhau, có điều kiện học và sử dụng các từ với nội dung rất khácnhau (Phụ thuộc vào nôi dung chơi của trẻ) Những từ đó, nếu như không thôngqua chơi, trong sinh hoạt hàng ngày trẻ rất khó dùng hoặc không dùng được Vì vậy

cô giáo cần phải chuẩn bị, tổ chức tốt giờ chơi nhằm đạt hiệu quả cao

Trong giờ chơi, trẻ chơi nhiều loại trò chơi khác nhau Đối với những trò chơiphản ánh sinh hoạt cô chú ý củng cố vốn từ cho trẻ, sửa những từ trẻ dùng chưachính xác, bằng những thủ thuật khéo léo, cô đưa thêm từ mới vào dạy trẻ (giới thiệuthêm đồ chơi mới có tên gọi là từ cần dạy: trò chuyện với trẻ, nhận xét một hiệntượng, một hành động nào đó, nhấn mạnh những từ cần cho trẻ làm quen…)

Ngoài trò chơi, phản ánh sinh hoạt, trong giờ chơi, có tổ chức cho trẻ chơinhững trò chơi học tập nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

7.2.5 Biện pháp 5: Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp qua việc xây dựng mẫu câu

và dạy trẻ nói theo mẫu.

a Xây dựng mẫu câu:

Vịêc tiếp thu vốn từ ở trẻ khác với việc tiếp thu và sử dụng vốn ngữ pháp.Khi học từ trẻ khác tiếp nhận ở người lớn từng đơn vị cụ thể (trẻ tiếp nhận ởngười lớn từng từ) Khi học câu, trẻ không thể học hết được các câu cụ thể, riêng

lẻ rồi vận dụng vào trong từng trường hợp giao tiếp vì nội dung những câu nói

cụ thể là vô tận Do vậy dạy trẻ nói đúng ngữ pháp là dạy trẻ nói được các môhình câu các thành phần câu cũng như vị trí của các thành phần, mà phải bằngcách cho trẻ thường xuyên được nghe, được nói theo các mô hình câu chuẩn để

từ đó dần dần nắm được cách cấu tạo các loại câu của tiếng mẹ đẻ

Mẫu câu mà giáo viên cho trẻ tiếp nhận phải đạt được các yêu cầu:

- Câu phải có đầy đủ thành phần chính (chủ ngữ, vị ngữ)

- Từ ngữ trong câu phải chính xác, sắp xếp đúng trật tự từ của câu tiếngviệt

- Nội dung thông báo của câu phải đơn giản, rõ ràng

- Mẫu câu đưa ra phải tử những mẫu đơn giản đến những mẫu phức tạp( chú ý đến yêu cầu của từng độ tuổi )