Thấy được tầm quan trọng của môn Toán nên tôi đã đi sâu tìm hiểu, học hỏi và nghiên cứu ra những biện pháp mới để giảng dạy môn Toán thật tốt giúp học sinh chủ động tiếp thu môn Toán một
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN LỚP MỘT"
Lệ Thuỷ, tháng 4 năm 2020
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN LỚP MỘT"
Họ và tên: Trần Thị Sương
Chức vụ: Tổ phó chuyên môn
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phú Thuỷ
Trang 3Lệ Thuỷ, tháng 4 năm 2020
I PHẦN MỞ ĐẦU:
1.Lý do chọn sáng kiến
Trong các môn học ở tiểu học thì môn toán có vị trí rất quan trọng vì Toán
với tư cách là một môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới thực, hệ thống kiến thức và phương pháp nhận thức cơ bản Bậc tiểu học được coi là bậc học nền tảng của cả hệ thống giáo dục, trong đó lớp Một chính là phần móng của cái nền tảng ấy Nền móng chắc thì mới đảm bảo cho phần kiến trúc bên trên được bền vững Bởi vì môn toán ở lớp 1 mở đường cho trẻ đi vào thế giới diệu kì của Toán học, rồi mai đây các em lớn lên sẽ trở thành một bác sĩ giỏi, một nhà giáo, nhà khoa học, trở thành những người lao động sáng tạo trên mọi lĩnh vực đời sống, sản xuất Là một giáo viên dạy lớp 1, tự bản thân tôi nhận thấy môn Toán là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt, nhất là học sinh lớp 1 lại càng quan trọng hơn Môn Toán cung cấp những kiến thức cơ bản về số, những phép tính trong đại lượng và khái niệm cơ bản về hình học, bên cạnh đó nó còn góp phần vào phát triển tư duy, khả năng suy luận, phát triển ngôn ngữ, trau dồi trí nhớ, kích thích cho các em trí tưởng tượng, óc khám phá, hình thành nhân cách cho các em Thấy được tầm quan trọng của môn Toán nên tôi đã đi sâu tìm hiểu, học hỏi và nghiên cứu ra những biện pháp mới để giảng dạy môn Toán thật tốt giúp học sinh chủ động tiếp thu môn Toán một cách nhẹ nhàng thông qua hoạt động học tập Để
“học mà chơi - chơi mà học”, đó cũng là nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở Tiểu học nói chung và dạy học môn Toán nói riêng Mong các em trở thành những con người có ích giúp cho “non sông Việt Nam trở nên tươi sáng hơn, dân tộc Việt Nam có thể sánh vai với các cường quộc năm châu” như trích thư của Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta đã gửi lại Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy và học ở bậc tiểu học nói chung và ở lớp Một nói riêng luôn là vấn đề thời sự,
nó được các cấp giáo dục từ Trung ương đến cơ sở hết sức quan tâm và đặt lên nhiệm vụ hàng đầu Tuy nhiên, để nâng cao được chất lượng dạy và học thì ngoài việc áp dụng những quan điểm lý luận, những hướng dẫn mang tính định hướng về nội dung và phương pháp dạy - học của các nhà khoa học giáo dục, còn đòi hỏi người giáo viên trực tiếp đứng lớp luôn phải tự tìm tòi, nghiên cứu và sáng tạo để
Trang 4không ngừng cải tiến phương pháp dạy – học sao cho vừa phải phù hợp với đối tượng học sinh ơ từng vùng miền, từng lớp, từng thời điểm…, vừa phải đạt được những yêu cầu chung được đặt ra về mặt kiến thức Việc cải tiến phương pháp dạy học càng đặc biệt cần thiết trong giai đoạn hiện nay Là một người giáo viên, bản thân tôi cũng luôn mong muốn góp những kinh nghiệm nhỏ bé của mình về kiến thức về phương pháp dạy – học của nền giáo dục nước nhà Trong phạm vi nhỏ hẹp của đề tài này, tôi muốn đưa ra để trao đổi với các đồng nghiệp một số kinh nghiệm
về “Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn
lớp một” nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán trong nhà trường.
2 Điểm mới của sáng kiến
Qua đề tài này, tôi muốn đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn lớp 1, góp phần nhỏ vào việc tìm ra phương pháp giúp giáo viên dạy môn Toán cho học sinh lớp 1 được tốt hơn
Học sinh dễ dàng nhận biết về cấu tạo của một bài toán có lời văn lớp 1 Cách thực hiện các bước giải bài toán có lời văn: Đọc hiểu - phân tích - tóm tắt bài toán Cách giải toán đơn về thêm (bớt) bằng một phép tính cộng (trừ) Trình bày bài giải gồm câu lời giải, phép tính, đáp số Tìm lời giải phù hợp cho bài toán bằng nhiều cách khác nhau
Trang 5
II PHẦN NỘI DUNG
1 Thực trạng việc dạy học giải toán có lời văn lớp một:
Trong chất lượng môn Toán ở lớp do tôi phụ trách nói riêng và trong toàn khối Một nói chung còn nhiều hạn chế Các em thường xuyên sai ở một số điểm sau: Giải toán có lời văn còn nhầm lẫn hoặc chưa viết được câu lời giải Theo tôi
có thực trạng trên đây là do những nguyên nhân sau:
Giáo viên chưa thực sự nắm bắt được phương pháp giảng dạy để phát huy tính tích cực của học sinh Trình độ học sinh không đồng đều: có em đã được học qua lớp Mẫu giáo, có em chưa bao giờ biết đến mặt chữ, sách vở trước khi vào lớp Một; có em chỉ dạy qua một lần, thậm chí chỉ nói sơ qua đã biết, nhưng cũng không
ít học sinh giáo viên dạy đi dạy lại nhiều lần vẫn chưa hiểu hoặc hiểu rồi lại quên ngay Xuất phát từ những vấn đề trên và trên cơ sở thực tiễn học sinh tiểu học, việc giải Toán của các em gặp nhiều khó khăn, nhiều em đọc bài toán không hiểu ý của bài toán yêu cầu gì, do đó các em hay bị giải sai Là một giáo viên, tôi luôn luôn suy nghĩ mình phải làm gì để giúp học sinh giải toán có lời văn tốt đặc biệt là bài toán hợp, vậy để giúp học sinh làm tốt thao tác phân tích, tổng hợp bài toán, từ đó các em giải được bài toán đơn Trên cơ sở giải được toán đơn các em sẽ giải được bài toán hợp bằng nhiều cách phân tích bài toán hợp thành bài toán đơn để giải, trong việc tìm kế hoạch giải toán có nhiều phương pháp nhưng quan trọng nhất, hay vận dụng nhất là phương pháp tổng hợp do vậy tôi quyết định chọn và nghiên cứu “Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn lớp một”
2 Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn lớp một
Trước hết, chúng ta cùng xác định một cách tổng quát về mục tiêu dạy – học giải bài toán có lời văn môn Toán ở lớp Một Để học sinh có thể đạt được những yêu cầu đã đặt ra ở trên không phải là khó nhưng cũng hề dễ nếu giáo viên không
có những cải tiến thích hợp về phương pháp hướng dẫn giải toán có lời văn cho học sinh lớp Một Đó cũng chính là điều làm tôi luôn băn khoăn, trăn trở tìm cách để nâng cao chất lượng dạy – học, nâng dần trình độ tiếp thu của học sinh Với thực tế kinh nghiệm giảng dạy lớp một nhiều năm liên tục, tôi đã có một số biện pháp để khi học xong lớp Một các em biết thực hiện giải bài toán có lời văn đạt kết quả cao, tôi đưa ra một số giải pháp sau:
Trang 6Biện pháp 1: Sử dụng đồ dùng trực quan dạy học giải toán có lời văn của học sinh lớp 1.
Trong quá trình nghiên cứu, tôi có dự giờ của các giáo viên trong khối và tham khảo ý kiến của ban giám hiệu cho thấy: Trong giờ dạy Toán : Bài toán có lời văn, giáo viên thường ngại cho học sinh lấy đồ dùng học môn Toán không tập trung ngay vào việc sử dụng vì trong bộ thực hành học Toán có rất nhiều hình ảnh minh hoạ như cam, táo, chim, cá, màu sắc đẹp nên học sinh rất thích dẫn đến hay nghịch đồ dùng Phải mất nhiều thời gian ổn định tổ chức lớp giáo viên mới có thể tiếp tục bài giảng của mình hoặc có sử dụng nhưng sơ sài trong việc hướng dẫn học sinh đọc đề bài, tìm hiểu đề bài, quan sát hình minh hoạ, hướng dẫn tóm tắt bài toán Giáo viên chỉ chú trọng đi sâu vào phần hướng dẫn học sinh trình bày và giải bài toán Bên cạnh đó học sinh luyện giải toán trong bảng con chưa nhiều ,chưa nhận xét kĩ những lỗi sai của học sinh Giáo viên chưa giúp đỡ kịp thời những học sinh học chậm tiến bộ
Tôi đã đưa ra một số các câu hỏi sau:
- Trong tiết dạy giải Toán có lời văn thường chú trọng những bước nào? Vì sao?
- Thường sử dụng phương pháp nào trong tiết dạy Toán đó?
- Trong quá trình dạy giải Toán có lời văn thường gặp những khó khăn gì?
- Học sinh thường mắc những lỗi gì trong bài khi học giải Toán có lời văn?
- Cần có cách nào để đổi mới phương pháp dạy học Toán?
Biện pháp 2 Khảo sát kĩ năng học giải Toán có lời văn của học sinh lớp 1.
Tôi đã tìm hiểu và quyết định yêu cầu học sinh làm 1 số yêu cầu sau:
Trả lời các câu hỏi sau:
- Em có thích học giải Toán có lời văn không?
- Sau khi thầy cô hướng dẫn giải toán có lời văn em thấy mình có thể làm được bài không?
- Khi giải bài toán có lời văn em thường mắc những lỗi gì?
Kết quả:
Thời gian
Hs viết đúng câu lời giải
HS viết đúng phép tính
HS viết đúng đáp số
HS viết đúng
cả 3 bước Trên Trước khi thực
Trang 7Biện pháp 3: Các giai đoạn chuẩn bị học giải toán có lời văn:
Giai đoạn 1: Quan sát tranh, nêu phép tính thích hợp.
Ở giai đoạn đầu tiên này học sinh được thường xuyên làm quen với dạng toán quan sát tranh nêu phép tính thích hợp Tôi hiểu đó chính là yêu cầu: tập biểu thị tình huống trong tranh bằng 1 phép tính thích hợp
Bài đầu tiên rất quan trọng nên tôi cho học sinh quan sát kĩ tranh trên màn hình hoặc vật thật để học sinh biết được” Có mấy quả bóng? Thêm mấy quả bóng? Hỏi có tất cả mấy quả bóng?” Sau đó tôi giúp học sinh nêu thành bài toán đơn với
1 phép tính cộng: “ Hà có 1 quả bóng Bình có 2 quả bóng Hỏi cả hai bạn có mấy quả bóng?” Cho nhiều học sinh nêu lại bài toán theo ý hiểu của mình, không bắt buộc phải giống y nguyên bài toán mẫu của cô
Tôi nhấn mạnh vào từ: “có, thêm, có tất cả” để học sinh dần hiểu được: “ thêm” có nghĩa là: “cộng” và cụm từ: “ có tất cả” để chắc chắn rằng chúng ta sẽ thực hiện viết phép tính cộng vào ô trống đó Tôi cũng không áp đặt học sinh cứ phải nêu phép tính theo ý giáo viên mà có thể nêu:
1 + 2 = 3 hoặc 2 + 1 = 3
Tôi đã hướng dẫn học sinh làm theo đúng mục tiêu của dạng bài tập này là: Giúp học sinh hình thành kĩ năng biểu thị một tình huống của bài toán bằng một phép tính tương ứng với mỗi tranh vẽ
VD: Bài 5( b) Viết phép tính thích hợp
Cho học sinh xem tranh, nêu bài toán: Có 1 con thỏ, 1 con thỏ nữa đi đến Hỏi tất cả có mấy con thỏ?
Học sinh có thể nêu:
Có 1 con thỏ, 1 con nữa đi đến Hỏi có tất cả mấy con thỏ?
Học sinh viết: 1 + 1 = 2
VD: Bài 4 (b) trang 63 Viết phép tính thích hợp
Có 5 con chim, bay đi 2 con Hỏi còn lại mấy con chim?
Học sinh viết phép tính: 5 - 2 = 3
Có tất cả 5 con chim, có 3 con chim đậu trên cành Hỏi có mấy con chim đã bay đi?
VD: Học sinh viết phép tính: 5 - 3 =2
Trang 8Có rất nhiều cách để nêu, giải bài, có nhiều kết quả đúng, tôi thường xuyên khuyến khích học sinh làm như vậy nhưng với bức tranh của bài 4b trang 63 Tôi
sẽ hướng dẫn để học sinh có thể viết:
5 – 2 = 3 hoặc 5 - 3 = 2
để phép tính phù hợp với tình huống của bài toán nêu ra
Như vậy qua giai đoạn 1 học sinh của tôi đã hình thành tốt kĩ năng khi làm dạng bài tập như trên Đó là: Xem tranh vẽ
Nêu bài toán bằng lời
Nêu câu trả lời
Điền phép tính thích hợp với tình huống trong tranh
Giai đoạn 2: Tuần 16: (Từ tiết 62 trang 87 đến hết tiết 83 trang 113) Từ giai
đoạn này, học sinh không quan sát tranh để nêu phép tính thích hợp nữa mà chuyển sang: “ Viết phép tính thích hợp” dựa vào tóm tắt bài toán
Ví dụ: Bài 3( b) trang 90: Có : 7 lá cờ
Bớt đi: 2 lá cờ
Còn : lá cờ?
Tương tự như ở giai đoạn 1.Tôi tiếp tục cho học sinh đọc nhiều lần tóm tắt bài toán rồi căn cứ vào thuật ngữ: “Có, Bớt đi, còn” để tiếp tục hướng dẫn học sinh
“bớt đi” và từ “còn” là chúng ta phải thực hiện phép tính trừ vào ô trống
7 - 2 = 5
Như vậy ở giai đoạn này học sinh đã quen dần với cách nêu bài toán, câu trả lời bằng miệng Rèn luyện thành thạo kĩ năng này sẽ rất thuận lợi khi học sinh bước vào giai đoạn học: “ giải toán có lời văn”
Giai đoạn 3: Từ (tiết 84: bài toán có lời văn) trang 115 đến cuối năm học sinh
chính thức học, rèn luyện giải bài toán có lời văn
Nhận biết cấu tạo bài toán có lời văn.
Tiết 84: Bài toán có lời văn Học sinh được học với đề toán chưa hoàn thiện Tiếp tục sử dụng kĩ năng quan sát tranh, học sinh đã rất thành thạo ở giai đoạn 1 vậy nên hoàn thiện nốt đề bài toán là điều không khó đối với học sinh lớp tôi Tiếp tục tôi giảng để học sinh nắm chắc một bài toán có lời văn ở lớp 1 gồm 2 phần:
+ Phần cho biết ( Phần cho biết gồm 2 ý: Có bạn, có thêm ….bạn đang đi tới Phần hỏi: Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn?)
Trang 9Bài toán có lời văn còn thiếu số và câu hỏi: ( cái đã cho, cái cần tìm)
Gồm 4 bài toán có yêu cầu khác nhau.
VD: Bài 1 ( trang 115).Viết số thích hợp vào chỗ chấm để có bài toán
Bài toán : Có …bạn, có thêm… bạn đang đi tới Hỏi có tất cả bao nhiêu
bạn ?
Bài 2:
Bài toán : Có … con thỏ , có thêm … con thỏ đang chạy tới Hỏi có tất cả bao nhiêu con thỏ ?
* Bài toán còn thiếu câu hỏi ( cái cần tìm)
Bài 3 Viết tiếp câu hỏi để có bài toán
Bài toán : Có 1 gà mẹ và có 7 gà con
Hỏi ……….?
* Bài toán còn thiếu cả số cả câu hỏi ( cái đã cho và cái cần tìm)
Bài 4
Bài toán : Có … con chim đậu trên cành, có thêm….con chim bay đến
Hỏi ……….?
- Dạy dạng toán này tôi phải xác định làm thế nào giúp các em điền đủ được các
dữ kiện (cái đã cho và cái cần tìm) còn thiếu của bài toán và bước đầu các em hiểu được bài toán có lời văn là phải đủ các dữ kiện; đâu là cái đã cho và đâu là cái cần tìm
Bước 1: GV đặt câu hỏi - HS trả lời và điền số còn thiếu vào chỗ chấm để có bài
toán Giáo viên kết hợp dùng phấn màu ghi số còn thiếu vào bài toán mẫu trên bảng lớp
Bước 2: Hướng dẫn các em xác định cái đã cho và cái cần tìm (dữ kiện và yêu cầu
bài toán) Dùng phấn màu gạch chân dữ kiện và từ quan trọng (tất cả) của bài toán
Sau khi hoàn thành 4 bài toán giáo viên nên cho các em đọc lại và xác định bài 1 và bài 2 thiếu cái đã cho; bài 3 thiếu cái cần tìm; bài 4 thiếu cả cái đã cho và cái cần tìm Qua đó giúp các em hiều được đây là dạng toán có lời văn phải có đủ
dữ kiện
Trang 10
b.Quy trình giải toán có lời văn.
Gồm các bước:
- Tìm hiểu bài toán
- Tóm tắt bài toán
- Giải bài toán.( gồm 3 phần: câu lời giải, phép tính, đáp số)
Ví dụ: Dạy bài: Giải bài toán có lời văn
Bài 1 trang 151: Lan gấp được 14 cái thuyền, Lan cho bạn 4 cái thuyền Hỏi lan
còn bao nhiêu cái thuyền?
Bước 1: Tìm hiểu bài: Tôi yêu cầu học sinh
- Đọc bài toán
- Đặt câu hỏi tìm hiểu bài
+ Bài toán cho biết gì? (Lan gấp được 14 cái thuyền )
+ Bài toán còn cho biết gì nữa? (Lan cho bạn 4 cái thuyền)
+ Bài toán yêu cầu tìm gì? ( Lan còn lại bao nhiêu cái thuyền)
Tôi gạch chân dữ kiện, yêu cầu của bài toán
Bước 2: Tóm tắt bài toán.
Tôi hướng dẫn để học sinh hoàn thiện tóm tắt của bài toán Lúc này học sinh chỉ cần dựa vào bài toán cho biết gì và bài toán hỏi gì là đã hoàn thiện tóm tắt
Có : 14 cái thuyền
Cho bạn: 4 cái thuyền
Còn lại : … cái thuyền?
-Yêu cầu học sinh đọc lại tóm tắt
Bước 3: Giải bài toán.
Có thể lồng câu lời giải vào trong tóm tắt để dựa vào đó học sinh dễ viết câu lời giải hơn Chẳng hạn dựa vào dòng cuối tóm tắt học sinh có thể viết ngay câu lời giải với nhiều cách khác nhau chứ không bắt buộc học sinh phải viết theo một kiểu Tôi có thể hướng dẫn các em viết câu lời giải theo 1 số cách sau:
Cách 1: Dựa vào câu hỏi của bài toán rồi bỏ bớt từ đầu (Hỏi) và cuối (bao nhiêu
cái thuyền?) để có câu lời giải: “ Lan còn :” hoặc thêm từ là để có câu lời giải Lan
còn số cái thuyền là:”
Cách 2: Đưa từ “ cái thuyền” ở cuối câu hỏi lên đầu thay thế cho từ “Hỏi” và thêm
từ Số (ở đầu câu), là ở cuối câu để có “ Số cái thuyền Lan còn lại là:”
