01. Chủ nghĩa Mác Lê - Nin

Sau khi học xong bài này, người học đạt được: - Trình bày được khái niệm, nội dung cơ bản, vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin trong nhận thức và thực tiễn đời sống xã hội; - Bước đầu vận

BÀI 1: CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

Sau khi học xong bài này, người học đạt được:

- Trình bày được khái niệm, nội dung cơ bản, vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin trong nhận thức và thực tiễn đời sống xã hội;

- Bước đầu vận dụng được thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin vào giải quyết các vấn đề của cá nhân và xã hội

MỤC TIÊU BÀI HỌC

1.3.Ba giai đoạn phát triển của chủ nghĩa Mác-

Lênin

Là hệ thống lý luận khoa học thống

nhất về : Mục tiêu

Biện pháp, Lực lượng,

Thực hiện sự nghiệp giải phóng giai

cấp công nhân, nhân dân lao động,

giải phóng con người, xây dựng thành công CNXH và CNCS.

8

Triết học Mác-Lênin

Kinh tế chính trị Mác-Lênin

CNXH khoa học

CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

Ba bộ phận lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin

+ Giữa thế kỷ XIX, CNTB xác lập

và phát triển ở nhiều nước Tây

Âu,

Điển hình là ở nước Anh, Pháp và Đức

Sự ra đời của CNTB

gắn liền với sự ra đời và phát

triển giai cấp công nhân.

11

- Về kinh tế-xã hội

+ Mâu thuẫn giữa tính chất xã hội

hoá của sản xuất đại công nghiệp với chiếm hữu tư nhân TBCN về TLSX

( LLSX >< QHSXTBCN)

Đã trở thành mâu thuẫn chủ yếu của xã hội tư bản.

Biểu hiện về mặt xã hội đó là:

Mâu Tthuẫn Giai cấp TS và Giai

cấp VS

ngày càng gay gắt.

12

Cách mạng tư sản Anh 1640

Cách mạng TƯ SẢN PHÁP

Phá ngục Bastille ngày 14/7/1789

+ Hàng loạt cuộc đấu tranh tự phát của

GCCN đã nổ ra Tiêu biểu là:

Khởi nghĩa công nhân dệt thành phố ông (Pháp) năm (1831 – 1834);

Li-15

Phong trào Hiến chương của công

Khởi nghĩa công nhân Dệt thành phố

Sự thất bại của các phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản:

Đòi hỏi có lý luận khoa học dẫn

đường

Chủ nghĩa Mác ra đời đáp ứng

những đòi hỏi ấy.

18

- Về tư tưởng lý luận Tiền đề tư tưởng lý luận ra đời chủ nghĩa Mác là những thành tựu lý luận đỉnh cao của nhân loại như:

Triết học Cổ điển Đức:

Hê ghen,

Phơ Bách

19

tiền bối của Mác

chủ nghĩa nhân bản

- Kinh tế chính trị học Cổ điển Anh,

- CNXH không tưởng phê phán Pháp

Xanh Ximông

Và Furiê Phê phán sâu sắc những bất công của CNTB Nhưng làm thế nào để xây dựng được một xã hội như thế, thì các ông chỉ đặt

hi vọng vào sự vận động, thuyết phục và làm

gương.

24

- Về khoa học

Là những phát minh về khoa học tự nhiên:

* Thuyết tiến hoá của Đác-uyn,

25

* Thuyết bảo toàn và chuyển hoá

năng lượng của Lômônôxốp,

* Học thuyết về tế bào của các nhà khoa học Đức (1882)

Các học thuyết này là cơ sở củng cố chủ nghĩa duy vật biện chứng- cơ

sở phương pháp luận của học thuyết Mác.

26

(1711 – 1765)

- Vai trò nhân tố chủ quan 27

C.Mác (5/5/1818 -14/3/ 1883) Ph.Ăngghen

(28/11/1820 – 5/8/1895)

C Mác sinh trong gia đình luật sư ở Đức; học giỏi; 23 tuổi,

Mác nhận được bằng Tiến sĩ triết học.

Mác gặp Ph Ăng-ghen vào 1842, Hai ông đã trở thành

những người bạn cùng chung lý tưởng và quan điểm

C Mác là người tổ chức và là lãnh đạo của Quốc tế cộng sản I

thành lập ngày 28 tháng 9 1864, ở Luân- đôn.

Năm 1867 bộ Tư bản (tập I)- tác phẩm chủ yếu của C Mác ra

đời Tập II và III C Mác không kịp hoàn tất, Ph Ăng-ghen đảm nhận việc chuẩn bị xuất bản hai tập này

28

Về trí tuệ: Hai ông là những thiên tài trên nhiều lĩnh vực tự nhiên,

chính trị, văn hoá - xã hội

Về thực tiễn: Hai ông là những

người am hiểu và hoạt động tích

cực trong phong trào công nhân

và quần chúng lao động, thấy rõ

sức mạnh to lớn của nhân dân

trong lịch sử

29

Tóm lại

Chủ nghĩa Mác - lênin ra đời là một tất yếu lịch sử, phản ánh nhu cầu cách mạng của giai cấp công nhân, đồng thời là sự phát triển hợp lôgic lịch sử, là thành tựu trí tuệ của loài người.

30

1.3 Ba giai đoạn phát triển của chủ nghĩa Mác- Lênin

1924)

- Chủ nghĩa Mác-Lênin

từ năm 1924

đến nay

Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định:

Cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta và sự nghiệp cách mạng

của nhân dân ta.

32

2.3 Chủ nghĩa xã hội khoa học

2.1 Triết học Mác – Lênin

Triết học Mác-Lênin là khoa học nghiên cứu những quy

luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Chủ nghĩa duy

vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật lịch sử

a) Chủ nghĩa duy vật biện chứng

*Bản chất của thế giới

Chủ nghĩa duy vật biện chứng do C.Mác và Ph.Ăngghen sáng lập quan

niệm mọi SVHT trong thế giới rất đa dạng, khác nhau nhưng bản chất là:

Sự tồn tại của thế giới vật chất.

35

Vấn đề cơ bản của triết học

Vật chât hay ý thức có trước, quyết

NHỊ

NGUYÊN

CNDT CNDV

là cái có trước, YT

là cái có sau, VC quyết định YT

Một là, Trong triết học cổ đại phương Đông:

VC tồn tại dưới dạng 4 nguyên tố:

Đất, Nước, Lửa

và không khí

- Các trường phái:

+ Talét (624-546 tr.c.n)vật chất là nước

+ Hêraclít (540- 480 tr.c.n) vật chất coi là lửa

42

+ Đêmôcrít (460-370 tr.CN) vật chất là nguyên tư

+ Anaximen(khoảng 585-525 tr.CN) Vật chất là

không khí

- Lênin nêu khái niệm: “Vật chất là một

phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

VC tồn tại thông qua các

sự vật hiên tượng, khi VC tác động vào giác quan, gây nên cảm giác.

+Ý nghĩa phương pháp luận:

Định nghĩa đã giải quyết được vấn

đề cơ bản của triết học theo lập trường DVBC,

Mở đường cho các ngành khoa học

đi sâu nghiên cứu thế giới,

Đem lại niềm tin cho con người trong việc nhận thức và cải tạo thế giới.

47

* Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Vận động là phương thức tồn tại; không gian, thời

gian là hình thức tồn tại của vật chất.

- Vận động là phương thức tồn tại của vật chất.

+ Ph Ăngghen định nghĩa : "Vận động là một thuộc tính cố hữu của vật chất, bao gồm tất cả

mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể

từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy"

+ CÓ 4 HÌNH THỨC VÂN ĐỘNG CỦA VẬT

CHẤT

VẬN ĐỘNG LÀ THUỘC TÍNH CỐ HỮU, LÀ PHƯƠNG THỨC TỒN TẠI CỦA VẬT CHẤT

CƠ HỌC

SỰ THAY ĐỔI VỊ TRÍ TRONG KHÔNG GIAN

SỰ VĐ CỦA CÁC

QL XH

SỰ THAY THẾ

NHAU CỦA CÁC HTKTXH

TRAO ĐỔI CHẤT GIỮA

CƠ THỂ SỐNG VÀ MÔI TRƯỜN G

SỰ BIẾN ĐỔI CỦA CÁC CHẤT, CÁC QT PHÂN GIẢI HOÁ HỢP

TỪCHUYỂN ĐỘNG CỦA CÁC HẠT CƠ BẢN CÁC

QT NHIỆT ĐIỆN, TỪ

VẬT LÝ

HOÁ HỌC SINH HỌC

XÃ HỘI

CƠ HỌC

LY

HÓA SINH

XA HỘI

CÁC HÌNH THỨC VÂN ĐỘNG CỦA VẬT CHẤT

lai.

* Quan điểm của CNDVBCvề ý thức

- Bộ não người và ý thức

Bộ não con người là một dạng vật chất đặc biệt tạo cơ chế PA đặc biệt

NGUỒN GỐC TỰ NHIÊN CỦA Ý THỨC

Quá trình tiến hoá thuộc tính phản ánh của ý thức

VC KHÔNG SỐNG

PHẢN ÁNH

CƠ, LY, HOÁ

VC SÔNG ĐƠN BÀO

Nguồn gốc xã hội của ý thức

(Lao động & ngôn ngữ)

- Bản chất của ý thức:

Ý thức mang bản chất

xã hội

-Kết cấu của ý thức:

Có kết cấu hết sức phức tạp

Ý chí là khả năng

sức mạnh để vượt qua những cản trở thực hiện mục đích của con người

Tất cả các yếu tố tạo thành ý thức có

mối quan hệ biện chứng với nhau, song

tri thức là yếu tố quan trọng nhất

Ý nghĩa phương pháp luận:

Cung cấp các dưỡng chất cần thiết cho bộ não hoạt động Phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức để cải biến hiện thực khách

quan.

Ý thức giúp

con người hiểu được bản chất, quy luật vận động phát triển của

SVHT

+Ý nghĩa PPL:

Phải xuất phát từ thực tế khách quan Không được lấy chủ quan để hành động Phát huy tính năng động, sáng tạo của con người trong cải

tạo thế giới.

* Phép biện chứng duy vật

- Hai nguyên lý cơ bản:

Là lý luận khoa học bao gồm hai nguyên

lý cơ bản; sáu cặp phạm trù và ba quy luật cơ bản

tiễn

NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN RÚT RA TỪ

HAI NGUYÊN LÝ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN

VÀ NGUYÊN LÝ VỀ SỰ PHÁT TRIỂN

Nghiên cứu hai nguyên lý của PBCDV,

cần rút ra nguyên tắc PPL gì trong hoạt động nhận thức và thực tiễn?

Quan điểm lịch

sử - cụ thể

Quan điểm phát triển

Quan điểm toàn

diện

Nội dung của quan điểm lịch sử - cụ thể?

chính sách…

* VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN VÀO QUÁ TR INH ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA

* VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN VÀO QUÁ TR INH ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA

Đổi mới kinh tế - coi đổi mới kinh tế là trọng tâm

* VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN VÀO QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA

Đổi mới và phát triển văn

hoá, giáo dục,…

tự nhiên

QLXH được hình thành

và tác động thông qua hoạt động của con người.

Phép biện chứng duy vật có 3 quy luật cơ bản : (gọi tắt )

- Quy luật lượng - chất;

- Quy luật mâu thuẫn,

- Quy luật phủ định của phủ định.

- Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

+ Nội dung:

SVHT nào cũng là sự thống nhất của

các mặt đối lập Các mặt đối lập vừa

thống nhất lại vừa đấu tranh với nhau

Sự đấu tranh đó đưa đến sự chuyển

hoá làm thay đổi mỗi mặt đối lập hoặc

cả hai mặt đối lập, chuyển lên trình độ cao hơn hoặc cả hai mặt đối lập cũ mất

đi, hình thành hai mặt đối lập mới.

72

nhau

Đối lập

Hình thành Phát triển Giải quyết

Mâu thuẫn

đối kháng

Mâu thuẫn không đối kháng

Mâu thuẫn

bên trong

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn

cơ bản

Mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn

chủ yếu

Mâu thuẫn thứ yếu

Có mấy loại mâu thuẫn?

MÂU THUẪN ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN

+Y nghĩa phương pháp luận:

- Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất

+ Nội dung:

Mỗi SVHT đều có hai mặt Chất và Lượng:

* Chất là chỉ các thuộc tính khách quan,

vốn có của SVHT

thành, quy mô tồn tại, tốc độ, nhịp điệu

biến đổi của chúng

Trong mỗi SVHT, chất và lương tồn tại quy

định lẫn nhau.Vì vậy, những sự thay đổi về lượng đều có khả năng dẫn tới những sự

thay đổi về chất tương ứng và ngược lại

78

0°C 100°C

Trạng thái rắn, lỏng, hơi của nước

Ví Dụ 1

BƯỚC NHẢY

H 2 O

Hình chữ nhật sẽ trở thành hình vuông khi nào?

30 cm

Hình chữ nhật Hình vuông

30 cm

+ Y nghĩa của quy luật:

Trong hoạt động nhận thức và thực tiễn

phải tích lũy lượng để thực hiện biến đổi

Bài tập củng cố

Bài 1: Sưu tầm các câu ca dao, tục ngữ biểu thị quy luật chuyển hóa từ những

sự thay đổi về lượng

thành những sự thay đổi

về chất và ngược lại?

1 Có công mài sắt có

ngày nên kim

2 Nước chảy đá mòn 3.Mèo già hóa cáo

4 Tích tiểu thành đại

….

5 Góp gió thành bão

6 Qúa mù ra mưa

7 Kiến tha lâu cũng đầy tổ

8 Một cây làm chẳng nên non

núi cao

- Quy luật phủ định của phủ định

+ Vị trí:

Quy luật này vạch ra khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật

88

+ Nội dung:

Một SVHT nào đó xuất hiện, mất đi, thay thế bằng SVHT khác Sự thay thế đó gọi là phủ định

PĐBC là phủ định có kế thừa, có chọn lọc, là

sự phủ định vô tận

Cái mới phủ định cái cũ, nhưng cái mới

không phải là mới mãi, nó sẽ cũ đi và bị cái mới khác phủ định; không có lần phủ định

nào là phủ định cuối cùng

89

THÓC

CÂY LÚA THÓC HẠT

+ Y nghĩa quy luật:

Xem xét SVHT trong quan hệ cái mới

ra đời từ cái cũ, cái tiến bộ ra đời từ cái lạc hậu Chống phủ định sạch

trơn.

Cần bênh vực, ủng hộ cái mới, tin

tưởng vào cái mới tiến bộ.

Khi có những bước thoái trào cần

phân tích nguyên nhân, tìm cách

khắc phục để từ đó có niềm tin tưởng vào thắng lợi.

92

BA QUY LUẬT CƠ BẢN CỦA PBCDV

THỂ HIỆN NHỮNG PHƯƠNG DIỆN KHÁC NHAU CỦA SỰ PHÁT TRIỂN.

=> KHÔNG ĐƯỢC TÁCH BIỆT MÀ PHẢI THẤY ĐƯỢC MỐI

QUAN HỆ BIỆN CHỨNG TÁC ĐỘNG QUA LẠI GIỮA CÁC QUY LUẬT

Kết luận

QUY LUẬT MÂU THUẪN

QUY LUẬT LƯỢNG CHẤT

* Lý luận nhận thức

- Bản chất của nhận thức

+ Nhận thức là quá trình phản ánh HTKQ một

cách chủ động, tích cực và sáng tạo:

Từ chưa biết đến biết,

Từ biết ít đến biết nhiều,

Từ nông đến sâu,

Từ hiện tượng đến bản chất.

94

+ Y nghĩa phương pháp luận :

Nhận thức có thể giúp con người thực hiện có hiệu quả mục tiêu, kế hoạch của mình.

Chúng ta không ngừng học hỏi, tích lũy kiến thức trong suốt cuộc

đời.

95

- Các giai đoạn của nhận thức

Nhận thức là quá trình biện chứng:

V.I.Lênin khẳng địn h:

“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực

khách quan”

+ Trực quan sinh động (nhận thức cảm

tính)

Là giai đoạn đầu của quá trình nhận thức,

phản ánh trực tiếp hiện thực khách quan bằng các giác quan, qua các hình thức cơ bản là:

Cảm giác, Tri giác

và Biểu tượng

NHẬN THỨC CẢM TÍNH

Biểu tượng Cảm giác

Tri giác

+ Tư duy trừu tượng (nhận thức lý tính)

Là giai đoạn cao của quá trình nhận thức,

trên cơ sở do trực quan sinh động đưa lại Chỉ qua giai đoạn này, nhận thức mới nắm được bản chất, quy luật của hiện thực; được biểu hiện dưới các hình thức cơ bản:

khái niệm, phán đoán,

suy lý

100

Đặc điểm chung

hiện thực, nhưng phản ánh trừu tượng, khái quát, vạch ra bản chất, quy luật của SVHT

Đó là nhận thức đáng tin cậy, gần với chân

lý khách quan, đáp ứng được mục đích của nhận thức

101

-Mối quan hệ giữa hai giai đoạn:

Đây là hai giai đoạn của quá trình nhận

thức có quan hệ chặt chẽ với nhau NTCT là tiền đề, điều kiện của nhận thức LT

Ngược lại, NTLT tác động trở lại nhận thức

CT làm cho nó nhận thức nhạy bén, chính

xác hơn trong quá trình phản ánh hiện thực

102

* Thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức

- Thực tiễn và các hình thức cơ bản:

+ Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật

chất cảm tính, có tính chất lịch sử - xã hội của con người nhằm cải tạo thế giới khách quan để phục vụ nhu cầu của con người

104

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị – xã hội Hoạt động thực

 Một số hình ảnh về hoạt động sản xuất vật chất

Một số hình ảnh về hoạt động sản xuất vật chất

Một số hình ảnh về hoạt động thực nghiệm khoa học

Lắng nghe hơi thở cuộc sống

XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO LÀ THU HẸP KHOẢNG CÁCH MỨC SỐNG GIỮA CÁC VÙNG

MIỀN

- Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Là tiêu chuẩn để kiểm tra chân lý

Là mục đích của nhận thức

Thực tiễn là tiêu chuẩn

chân lý

- Ý nghĩa thực tiễn

+ Phải đảm bảo sự “thống nhất lý luận và

thực tiễn’’, nhận thức phải xuất phát từ thực tiễn, dựa trên cơ sở thực tiễn, tổng kết thực tiễn

+ Nghiên cứu lý luận phải liên hệ với thực tiễn, học phải đi đôi với hành

+ Xa rời thực tiễn dẫn đến chủ quan duy ý chí, tuyệt đối hoá thực tiễn dẫn đến kinh nghiệm chủ nghĩa

động, phát triển của xã hội Đó là:

Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

Quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa CSHT và KTTT

Để tồn tại và phát triển, trước tiên con người phải ăn, uống, ở, mặc… trước khi có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, sinh sản

Muốn vậy, họ phải lao động sản xuất ra của cải vật chất

Sản xuất vật chất sản xuât vật chất là cơ sở cho sự tồn tại, phát triển và tiến bộ của xã hội

SX VẬT CHẤT

XÃ HỘI

CON NGƯỜI

(TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỂN)

+ Phương thức sản xuất?

Lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất

Là cách thức tiến hành sản xuất vật chất trong một giai đoạn nhất định của lịch sử.

Công Cụ LĐ Đối tượng LĐ

QUAN HỆ

SỞ HỮU

QUAN

HỆ TC QL,PCLĐ

QUAN

HỆ PP SP

SƠ ĐỒ PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT

120

LLSX quyết định QHSX :

LLSX là nội dung, QHSX là hình thức của PTSX LLSX như thế nào về trình

Vai trò tác động trở lại của QHSX

Tuy nhiên sự kìm hãm của QHSX đối với

LLSX không phải là chặn đứng sự phát triển của lực LLSX; mà theo quy luật thì QHSX cũ

phải xóa bỏ, thay thế bằng một QHSX mới

cho phù hợp với sự phát triển của LLSX

+Y nghĩa phương pháp Luận:

- Muốn xã hội phát triển, tiến bộ phải phát

triển sản xuất

- Muốn phát triển sản xuất, phải sử dụng

công cụ lao động tiên tiến vào sản xuất,

không ngừng nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động

123