Cíu 1b ăođi hoêi HS cíìn nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc ăaô hoơc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, biïịt liïn kïịt caâc kiïịn thûâc xung quanh phíìn tñnh chíịt cuêa este vađ víơn duơng kiï
Trang 1ÚÊ Viïơt Nam, trong nhûông nùm gíìn ăíy, ngađnh Giaâo
duơc ăaô chuâ troơng ăïịn víịn ăïì ređn luýơn vađ phaât triïín nùng
lûơc cuêa ngûúđi hoơc, ăùơc biïơt lađ nùng lûơc giaêi quýịt víịn ăïì
(NLGQVĂ) [1]. Ăaô coâ möơt söị nghiïn cûâu vïì viïơc phaât
triïín NLGQVĂ cho hoơc sinh (HS) [2], [3]. Caâc nghiïn
cûâu nađy cho thíịy, ăïí phaât triïín NLGQVĂ, giaâo viïn
(GV) ặa HS vađo caâc tònh huöịng coâ víịn ăïì, buöơc caâc
em phaêi giaêi quýịt. Bađi viïịt ặa ra möơt söị daơng bađi tíơp
phín hoâa ặúơc sûê duơng trong quaâ trònh daơy hoơc Hoâa hoơc
hûôu cú phíìn “Este - Lipit” (Hoâa hoơc 12) ăïí phaât triïín
NLGQVĂ cho HS
2. Nöơi dung nghiïn cûâu
2.1. Möơt söị khaâi niïơm
2.1.1. Bađi tíơp hoâa hoơc úê trûúđng phöí thöng
Theo Tûđ ăiïín tiïịng Viïơt: Bađi tíơp lađ bađi ra cho HS lađm ăïí
víơn duơng ăiïìu ăaô hoơc [4]. Trong daơy hoơc hoâa hoơc úê trûúđng
phöí thöng, bađi tíơp hoâa hoơc giûô vai trođ ríịt quan troơng trong
viïơc thûơc hiïơn muơc tiïu ăađo taơo, búêi noâ: “vûđa lađ muơc ăñch,
vûđa lađ nöơi dung, laơi vûđa lađ phûúng phaâp daơy hoơc hiïơu nghiïơm;
khöng nhûông cung cíịp cho HS caê kiïịn thûâc, con ặúđng
giađnh líịy kiïịn thûâc, mađ cođn mang laơi niïìm vui sûúâng cuêa sûơ
phaât hiïơn, cuêa viïơc tòm ra ăaâp söị” [5; tr 113]
2.1.2. Bađi tíơp ăïí phaât triïín NLGQVĂ. “Caâc bađi tíơp giaêi
quýịt víịn ăïì lađ nhûông bađi tíơp ăođi hoêi sûơ phín tñch, töíng húơp,
ăaânh giaâ, víơn duơng kiïịn thûâc vađo caâc tònh huöịng thay ăöíi,
giaêi quýịt víịn ăïì. Daơng bađi tíơp nađy ăođi hoêi sûơ saâng taơo cuêa
ngûúđi hoơc” [6; tr 117]. Nhû víơy, bađi tíơp goâp phíìn phaât triïín
NLGQVĂ lađ caâc bađi tíơp chûâa ặơng “nuât thùưt” kiïịn thûâc mađ
ngûúđi hoơc seô khöng “gúô” ặúơc nïịu chó hoơc thuöơc, chó dûơa
trïn caâch suy luíơn, víơn duơng thöng thûúđng. Ăoâ lađ caâc bađi tíơp
ăođi hoêi HS phaêi coâ vöịn kiïịn thûâc síu, röơng vađ coâ khaê nùng tû
duy logic, linh hoaơt, khöng lïơ thuöơc vađo vöịn kiïịn thûâc ăaô
ặúơc trang bõ
2.1.3. Bađi tíơp phín hoâa lađ loaơi bađi tíơp mang tñnh khaê thi, phuđ húơp vúâi mûâc ăöơ nhíơn thûâc cuêa tûđng ăöịi tûúơng HS, ăöìng thúđi phaât huy ặúơc hïịt khaê nùng hiïơn coâ cuêa HS khi giaêi loaơi bađi tíơp nađy [7]. Nhû víơy, bađi tíơp phín hoâa coâ thïí sûê duơng ặúơc vúâi nhûông ăöịi tûúơng HS khaâc nhau nhùìm phaât huy khaê nùng cuêa möîi em trong hoơc tíơp
2.2. Minh hoơa möơt söị daơng bađi tíơp phín hoâa trong daơy hoơc chûúng “Este - Lipit” (Hoâa hoơc 12) ăïí phaât triïín NLGQVĂ cho HS
2.2.1. Bađi tíơp biïơn luíơn
Cíu 1: a) Viïịt cöng thûâc cíịu taơo vađ goơi tïn caâc este coâ cöng thûâc phín tûê C4H8O2; b) Viïịt phûúng trònh hoâa hoơc cuêa phaên ûâng thuêy phín (vúâi xuâc taâc axit) cuêa caâc este ăaô viïịt úê cíu
a. Goơi tïn caâc saên phíím thu ặúơc; c) Thuêy phín este Z coâ cöng thûâc phín tûê C4H8O2 (vúâi xuâc taâc axit) thu ặúơc hai saên phíím X, Y. Tûđ X coâ thïí ăiïìu chïị trûơc tiïịp ra Y bùìng möơt phaên ûâng. Xaâc ắnh cöng thûâc cíịu taơo ăuâng cuêa Z
Phín tñch:
Cíu 1a) giuâp HS nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc ăaô hoơc liïn quan ăïịn nöơi dung ăöìng phín vađ danh phaâp cuêa este, kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt cuêa caâc em. Cíu hoêi nađy chuê ýịu dađnh cho HS coâ hoơc lûơc úê mûâc ýịu, keâm
Cíu 1b) ăođi hoêi HS cíìn nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc ăaô hoơc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, biïịt liïn kïịt caâc kiïịn thûâc xung quanh phíìn tñnh chíịt cuêa este vađ víơn duơng kiïịn thûâc ăoâ ăïí giaêi. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ thöng hiïíu vađ víơn duơng cuêa HS, chuê ýịu dađnh cho HS coâ hoơc lûơc trung bònh
Cíu 1c) ýu cíìu HS ngoađi viïơc sûê duơng caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, cíìn biïịt liïn kïịt giûôa tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa ancol vađ axit. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS vađ chuê ýịu dađnh cho HS khaâ, gioêi
TRONG DAƠ Y HOƠC CHÛÚNG “ESTE - LIPIT ” (HOÂA HOƠC 12) ĂÏÍ PHAÂT TRIÏÍN NÙNG LÛƠC GIAÊI QUÝỊT VÍỊN ĂÏÌ CHO HOƠC SINH
NGUÝÎN ẶÂC DUÔNG* - HOAĐNG ẰNH XUÍN - LÏ KIM HÚƠ**
* Trûúđng Ăaơi hoơc Sû phaơm Hađ Nöơi
** Trûúđng Trung hoơc phöí thöng Nguýîn Traôi - Thûúđng Tñn, Hađ Nöơi
Ngađy nhíơn bađi: 22/05/2017; ngađy sûêa chûôa: 06/06/2017; ngađy duýơt ăùng: 20/06/2017
Abstract: Developing problem-solving competence is one of important goals of the education in current period. For teaching chemistry at schools,
this competence can be trained through exercises, particularly differentiated ones. In this article, authors propose application of some forms of
differentiated exercises in teaching chapter “Este - lipit” (chemistry 12) to develop problem-solving competence for students
Keywords: Competence, problem-solving competence, competency development, differentiated exercises
Trang 2Cíu 2: a) Viïịt cöng thûâc chung cuêa este no, ăún chûâc,
maơch húê. Giaêi thñch caâch viïịt; b) Este no, ăún chûâc, maơch
húê X coâ phín tûê khöịi bùìng 102. Xaâc ắnh cöng thûâc phín tûê
cuêa X; c) Cho chíịt X úê cíu b) taâc duơng vúâi dung dõch
NaOH, thu ặúơc saên phíím coâ húơp chíịt A - cöng thûâc phín
tûê lađ C2H3O2Na. Xaâc ắnh cöng thûâc cíịu taơo cuêa X
Phín tñch:
Cíu 2a) hûúâng ăïịn HS ýịu, keâm vò chó kiïím tra viïơc
nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì cöng thûâc chung cuêa este cuêa caâc
em. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt cuêa HS
Viïơc giaêi thñch taơi sao coâ cöng thûâc chung ăođi hoêi HS
cíìn nùưm ặúơc: este no, ăún chûâc, maơch húê ặúơc taơo nïn tûđ
axit vađ ancol no, ăún chûâc, maơch húê. Cíu hoêi nađy nhùìm
kiïím tra mûâc ăöơ hiïíu cuêa HS
Cíu 2b) tíơp trung hûúâng ăïịn HS coâ hoơc lûơc trung bònh,
vò ngoađi kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì cöng thûâc
chung cuêa este, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc
vïì tñnh toaân phín tûê khöịi cuêa caâc chíịt. Cíu hoêi nađy nhùìm
kiïím tra mûâc ăöơ hiïíu vađ víơn duơng cuêa HS
Cíu 2c) hûúâng ăïịn ăöịi tûúơng HS khaâ, gioêi, vò ngoađi
kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì cöng thûâc chung cuêa
este, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc liïn quan
ăïịn tñnh chíịt hoâa hoơc, kô nùng viïịt cöng thûâc cíịu taơo cuêa
este. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
2.2.2. Bađi tíơp giaêi quýịt víịn ăïì thûơc tiïîn
Cíu 3: Isoamyl axetat (coâ trong thađnh phíìn cuêa díìu
chuöịi) ặúơc sûê duơng khaâ phöí biïịn trong cöng nghiïơp thûơc
phíím, ăöì uöịng, baânh keơo, Este nađy ặúơc ăiïìu chïị bùìng
caâch ăun noâng höîn húơp göìm axit axetic vađ ancol isoamylic
(CH3)2CHCH2CH2OH coâ xuâc taâc H2SO4
a) Viïịt phûúng trònh hoâa hoơc cuêa phaên ûâng xaêy ra
b) Tñnh khöịi lûúơng axit vađ ancol töịi thiïíu cíìn duđng ăïí
saên xuíịt ra 500 gam isoamyl axetat vúâi hiïơu suíịt lađ 60%
c) Nïu vađ giaêi thñch caâc biïơn phaâp níng cao hiïơu suíịt
cuêa phaên ûâng
Phín tñch:
Cíu 3a) hûúâng ăïịn HS ýịu, keâm vò chó kiïím tra viïơc
nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este. Cíu hoêi
nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt vađ hiïíu cuêa HS
Cíu 3b) hûúâng ăïịn HS trung bònh, vò ngoađi kiïím tra
viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, cođn
ýu cíìu caâc em liïn kïịt kiïịn thûâc vïì tñnh toaân lûúơng chíịt
cíìn duđng khi biïịt hiïơu suíịt cuêa phaên ûâng. Cíu hoêi nađy
nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
Cíu 3c) hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi, vò ngoađi kiïím tra viïơc
nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, cođn ýu
cíìu caâc em liïn kïịt kiïịn thûâc vïì nguýn lñ chuýín dõch cín
bùìng ăïí níng cao hiïơu suíịt cuêa phaên ûâng. Cíu hoêi nađy
nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
Cíu 4: a) Nïu caâc tñnh chíịt víơt lñ cuêa chíịt beâo; b) Taơi
sao chíịt beâo khöng tan trong nûúâc nhûng laơi tan trong caâc
dung möi hûôu cú (nhû: xùng, díìu hoêa, benzen, )?; c) Möơt loaơi quíìn aâo bõ bíín búêi thûâc ùn coâ chûâa nhiïìu múô ăöơng víơt Nïu caâch lađm hiïơu quaê ăïí tííy saơch loaơi quíìn aâo ăoâ vađ giaêi thñch caâch lađm
Phín tñch:
Cíu 4a) hûúâng ăïịn HS ýịu, keâm, vò chó kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt víơt lñ cuêa chíịt beâo cuêa caâc
em. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt cuêa HS Cíu 4b) hûúâng ăïịn HS trung bònh, vò ngoađi kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt víơt lñ cuêa chíịt beâo, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc vïì cíịu taơo phín tûê vađ tñnh tan cuêa caâc phín tûê chíịt trong caâc loaơi dung möi khaâc nhau. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ thöng hiïíu cuêa HS
Cíu 4c) hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi, vò ngoađi kiïím tra viïơc nhúâ laơi tñnh chíịt víơt lñ cuêa chíịt beâo, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc thûơc tïị vïì chíịt beâo. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS. Vúâi nhûông HS coâ hoơc lûơc khaâ, coâ thïí caâc em chó xeât ăïịn viïơc duđng xùng hoùơc díìu hoêa ăïí lađm saơch vïịt bíín, nhûng xùng, díìu hoêa khöng coâ sùĩn, khöng an toađn; dû lûúơng xùng, díìu trïn quíìn aâo khöng giùơt saơch bùìng xađ phođng ặúơc, gíy ö nhiïîm möi trûúđng. Vúâi nhûông HS gioêi coâ thïí nghô ăïịn viïơc duđng cöìn ăïí lađm saơch vïịt bíín, sau ăoâ múâi giùơt laơi bùìng xađ phođng vađ nûúâc. Cöìn dïî kiïịm hún, dïî tan trong nûúâc vađ khöng gíy ö nhiïîm möi trûúđng
Cíu 5: Trong cöng nghiïơp, ăïí chuýín hoâa chíịt beâo
loêng (díìu), vñ duơ nhû triolein (C17H33COO)3C3H5) thađnh chíịt beâo rùưn (múô), ngûúđi ta cho chíịt beâo loêng phaên ûâng cöơng vúâi hiăro trong ăiïìu kiïơn coâ Ni lađm chíịt xuâc taâc. Chíịt beâo rùưn thu ặúơc ríịt thuíơn tiïơn cho viïơc víơn chuýín vađ saên xuíịt bú, xađ phođng
a) Viïịt phûúng trònh hoâa hoơc cuêa phaên ûâng chuýín hoâa triolein thađnh tristearin
b) Tñnh khöịi lûúơng tristearin thu ặúơc nïịu ban ăíìu sûê duơng 8,84 kg triolein vađ hiïơu suíịt chuýín hoâa tñnh theo triolein ăaơt 80%
c) Loaơi chíịt beâo nađo (rùưn hay loêng) baêo quaên ặúơc líu hún? Giaêi thñch taơi sao
Phín tñch:
Cíu 5a) hûúâng ăïịn HS ýịu, keâm vò chó kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt cuêa HS
Cíu 5b) hûúâng ăïịn HS trung bònh vò ngoađi kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt kiïịn thûâc vïì tñnh toaân lûúơng chíịt cíìn duđng khi biïịt hiïơu suíịt cuêa phaên ûâng. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
Cíu 5c) tíơp trung hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi vò ngoađi kiïím tra viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo, cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc thûơc tiïîn liïn
Trang 3duơng cuêa HS
Cíu 6: Möơt nhađ maây saên xuíịt xađ phođng tûđ múô lúơn (coâ tó
lïơ söị mol tristearin: tripanmitin: triolein = 2 : 3: 5) bùìng
phûúng phaâp khöng gia nhiïơt. Quy trònh saên xuíịt nhû sau:
Sau khi tñnh toaân lûúơng múô cíìn thiïịt, hođa tröơn nhiïn liïơu vúâi
phuơ gia, chíịt ăöơn vađ dung dõch xuât úê 32-35oC ăïí thu ặúơc
möơt höîn húơp ăöìng nhíịt. Roât höîn húơp vađo khuön sùưt ăïí phaên
ûâng xađ phođng hoâa xaêy ra. Giûô khuön úê 30oC trong suöịt quaâ
trònh phaên ûâng. Phaên ûâng seô kïịt thuâc sau vađi giúđ, nhûng
cíìn giûô xađ phođng úê trong khuön vađi ngađy cho saên phíím ăaơt
ặúơc ăöơ cûâng cíìn thiïịt. Cuöịi cuđng, cùưt xađ phođng thađnh tûđng
baânh coâ khöịi lûúơng 90 gam/1 baânh, ăoâng nhaôn vađ bao goâi
a) Viïịt caâc phûúng trònh hoâa hoơc cuêa phaên ûâng xaêy ra
trong quaâ trònh taơo ra xađ phođng cuêa nhađ maây trïn
b) Nïu ûu, nhûúơc ăiïím cuêa phûúng phaâp níịu xađ phođng
khöng gia nhiïơt?
c) Dûúâi ăíy lađ baêng giaâ nguýn liïơu vađ caâc chi phñ:
Haôy tñnh giaâ tiïìn cuêa 1 baânh xađ phođng mađ nhađ maây trïn
saên xuíịt. Giaê sûê hiïơu suíịt phaên ûâng ăaơt 90% (ăöịi vúâi caê 3
loaơi trieste) vađ khöịi lûúơng muöịi cuêa axit beâo trong xađ phođng
thađnh phíím chiïịm 70% vïì khöịi lûúơng, cođn laơi lađ chíịt phuơ
gia vađ chíịt ăöơn
Phín tñch:
Cíu 6a) hûúâng ăïịn HS ýịu, keâm vò chó kiïím tra viïơc
nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo. Cíu
hoêi nađy nhùìm kiïím tra mûâc ăöơ nhíơn biïịt cuêa HS
Cíu 6b) hûúâng ăïịn HS trung bònh, vò ngoađi kiïím tra
viïơc nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo,
cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt kiïịn thûâc thûơc tïị liïn quan ăïịn
phaên ûâng xađ phođng hoâa chíịt beâo. Cíu hoêi nađy nhùìm kiïím
tra mûâc ăöơ thöng hiïíu cuêa HS
Cíu 6c) hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi vò ngoađi kiïím tra viïơc
nhúâ laơi caâc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa chíịt beâo, cođn
ýu cíìu caâc em liïn kïịt kiïịn thûâc thûơc tiïîn liïn quan ăïịn
chíịt beâo vađ ređn luýơn kô nùng tñnh toaân. Cíu hoêi nađy nhùìm
kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
2.2.3. Bađi tíơp chûâa tònh huöịng coâ víịn ăïì
Cíu 7: Cho vinyl axetat taâc duơng vúâi dung dõch NaOH
thu ặúơc muöịi vađ anăehit
a) Haôy giaêi thñch vađ viïịt phûúng trònh hoâa hoơc minh hoơa
b) Ăun noâng 4,3 gam vinyl axetat vúâi 60 ml dung dõch
NaOH 1M, sau phaên ûâng hoađn toađn thu ặúơc dung dõch
chûâa m gam muöịi. Tòm giaâ trõ cuêa m
c) Nïịu ăem cö caơn dung dõch thu ặúơc úê cíu b thò seô c oâ
bao nhiïu gam chíịt rùưn khan?
Phín tñch:
Cíu 7a) hûúâng ăïịn HS trung bònh vò chó kiïím tra viïơc nhúâ laơi tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este vađ phaên ûâng cöơng nûúâc cuêa axetilen. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ thöng hiïíu cuêa HS
Cíu 7b) hûúâng ăïịn HS trung bònh, khaâ vò ngoađi viïơc cíìn biïịt sûê duơng kiïịn thûâc úê cíu 6a), cođn ýu cíìu caâc em liïn kïịt caâc kiïịn thûâc vïì tñnh toaân lûúơng chíịt trong bađi toaân coâ chíịt hïịt, chíịt dû. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ hiïíu vađ víơn duơng cuêa HS
Cíu 7c) hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi vò caâc em phaêi nùưm ặúơc chíịt nađo bay húi, chíịt nađo úê daơng rùưn khi cö caơn. Tònh huöịng coâ víịn ăïì cuêa bađi toaân ăùơt ra lađ tñnh khöịi lûúơng cuêa chíịt rùưn thu ặúơc sau phaên ûâng. HS dïî mùưc sai líìm lađ mùơc ắnh chíịt rùưn chó göìm muöịi CH3COONa mađ khöng chuâ yâ ăïịn NaOH cođn dû sau khi cö caơn cuông töìn taơi úê traơng thaâi rùưn; hoùơc HS cho rùìng chíịt rùưn bao göìm tíịt caê caâc chíịt trong höîn húơp sau phaên ûâng. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
Bađi 8: Khi cho etyl axetat taâc duơng vúâi dung dõch NaOH
thu ặúơc saên phíím lađ muöịi vađ ancol, nhûng khi cho phenyl axetat taâc duơng vúâi dung dõch NaOH laơi thu ặúơc 2 muöịi vađ nûúâc
a) Haôy giaêi thñch sûơ taơo thađnh 2 muöịi trïn vađ viïịt phûúng trònh hoâa hoơc minh hoơa
b) Cho 13,6 gam phenyl axetat taâc duơng vúâi 300 ml dung dõch NaOH 1M, sau phaên ûâng hoađn toađn thu ặúơc dung dõch X. Cö caơn X thu ặúơc m gam chíịt rùưn khan. Tòm giaâ trõ cuêa m
Phín tñch:
Cíu 8a) hûúâng ăïịn HS trung bònh, khaâ, vò ngoađi viïơc víơn duơng kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa este, caâc em phaêi nùưm ặúơc kiïịn thûâc vïì tñnh chíịt hoâa hoơc cuêa phenol ăïí xaâc ắnh saên phíím thu ặúơc, sau ăoâ viïịt phûúng trònh hoâa hoơc. Tònh huöịng coâ víịn ăïì cuêa bađi toaân lađ saên phíím sinh ra cuêa phaên ûâng thuêy phín lađ C6H5OH laơi coâ khaê nùng phaên ûâng tiïịp vúâi NaOH taơo thađnh muöịi vađ nûúâc. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ thöng hiïíu vađ víơn duơng cuêa HS
Cíu 8b) hûúâng ăïịn HS khaâ, gioêi. Vò HS phaêi chuâ yâ ăïịn
tó lïơ söị mol caâc chíịt phaên ûâng vađ chíịt hïịt, chíịt dû nïn caâc
em coâ thïí mùưc sai líìm do khöng xeât ăïịn lûúơng NaOH dû cuông coâ trong chíịt rùưn thu ặúơc. Cíu hoêi nađy kiïím tra mûâc ăöơ víơn duơng cuêa HS
3. Kïịt luíơn
Thûơc tiïîn daơy hoơc cho thíịy, viïơc sûê duơng möơt söị daơng bađi tíơp phín hoâa phíìn Hoâa hoơc hûôu cú trong daơy hoơc úê trûúđng trung hoơc phöí thöng ăaô phaât huy ặúơc tñnh tñch cûơc, chuê ăöơng vađ saâng taơo cuêa ngûúđi hoơc; taơo cú súê cho ngûúđi hoơc tûơ cíơp nhíơt vađ ăöíi múâi tri thûâc, kô nùng, phaât triïín nùng
(Xem tiïịp trang 53)
STT Nöơi dung Ăún giaâ
1 Múô lúơn 30.000/1 Kg
2 Dung dõch NaOH 40% 19.000/1 Kg
3 Phuơ gia + Chíịt ăöơn 100.000/1 Kg
4 Nhín cöng, maây moâc, chi phñ khaâc 3.000/100 gam thađnh phíím
Trang 4thò söị chaâu ặúơc nhíơn baânh lađ: 4 : 15 = 4x5 = 20 (chaâu). Tuy
nhiïn, úê ăíy möîi chaâu ặúơc nhíơn 25 chiïịc baânh, nghôa lađ
möîi chaâu seô ặúơc nhíơn gíịp 2 söị baânh theo giaê thuýịt nïn
söị chaâu ặúơc nhíơn baânh seô giaêm ăi 2 líìn. Víơy, Bađ coâ söị
chaâu lađ: 20 : 2 = 10 (chaâu)
Tûđ ăoâ, ta coâ: 4 : 25 = 10
HS coâ thïí giaêi bađi toaân 2 bùìng caâch sau:
4 :
5
2 = ? Ta có: 4 :
5
2 = 4: ( 5
1 x 2) = 4 :
5
1 : 2 = (4 :
5
1 ): 2 =
(4 x 5): 2 = 4 5
2
x
= 4 x
2
5 Vậy: 4 :
5
2
= 4 x 2
5 Tûđ hai bađi toaân trïn, coâ thïí khaâi quaât laơi thađnh bađi toaân
sau: a : m n= ? Ta coâ: a : m n= a : ( 1nx m) = a : 1n: m =
(a : 1n): m =(a x n) : m = a x nm = a x m n
Víơy: a : m n = a x m n
2.3.2. Pheâp chia phín söị cho phín söị. Tûđ caâc bađi toaân
úê trïn, ta thíịy söị bõ chia luön khöng ăöíi vïì võ trñ. Hún nûôa,
HS ăaô biïịt bíịt kò söị tûơ nhiïn nađo cuông biïíu diïîn ặúơc dûúâi
daơng phín söị coâ míîu söị bùìng 1. Do ăoâ: a : m n= 1a: m n=
1
a
x m n. Töíng quaât: b a :
n
m
=
b
a
x
m
n
2.3.2. Pheâp chia phín söị cho söị tûơ nhiïn. Tûúng tûơ,
bíịt kò söị tûơ nhiïn nađo cuông biïíu diïîn ặúơc dûúâi daơng phín
söị coâ míîu söị bùìng 1:
b
a
: m =
b
a
:
1
m
=
b
a
x
m
1
Nhû víơy, trong caê ba trûúđng húơp ăïìu sûê duơng tñnh chíịt
cú baên cuêa pheâp chia, ăoâ lađ: nïịu tùng, giaêm söị chia bao
nhiïu líìn (söị bõ chia khöng thay ăöíi) thò thûúng giaêm bíịy
nhiïu líìn vađ ngûúơc laơi. Sûê duơng tñnh chíịt cú baên cuêa pheâp
chia lađm cú súê toaân hoơc trong daơy hoơc pheâp chia phín söị seô
giaêi thñch ặúơc lñ do vò sao khi thûơc hiïơn pheâp chia, ta “líịy
phín söị thûâ nhíịt nhín vúâi phín söị thûâ hai ăaêo ngûúơc”.
* * *
Thöng qua viïơc phín tñch caâc bađi toaân thûơc tiïîn dûơa
trïn cú súê toaân hoơc ăïí lađm roô yâ nghôa cuêa pheâp chia phín söị,
nùưm vûông cú súê toaân hoơc cuêa pheâp chia phín söị giuâp giaâo
viïn truýìn thuơ kiïịn thûâc cho HS möơt caâch chñnh xaâc. Tûđ
ăoâ, HS tûđng bûúâc hiïíu ặúơc baên chíịt cuêa pheâp chia phín
söị, biïịt víơn duơng kiïịn thûâc, kô nùng ăaô hoơc vađo giaêi quýịt caâc víịn ăïì múâi hoùơc ặa ra nhûông phaên höìi húơp lñ trong hoơc tíơp vađ cuöơc söịng möơt caâch linh hoaơt.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Ăöî Ăònh Hoan (chuê biïn, 2007). Toaân 3. NXB
Giaâo duơc
[2] Ăöî Ăònh Hoan (chuê biïn, 2007). Toaân 4. NXB
Giaâo duơc
[3] Tríìn Diïn Hiïín - Nguýîn Tiïịn Tađi - Nguýîn Vùn
Ngoơc (2001). Giaâo trònh lñ thuýịt söị. NXB Giaâo duơc
[4] Ăöî Trung Hiïơu - Ăöî Ăònh Hoan - Vuô Dûúng Thuơy
- Vuô Quöịc Chung (2005). Giaâo trònh Phûúng phaâp
daơy hoơc mön Toaân úê tiïíu hoơc. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm.
[5] Vuô Quöịc Chung (chuê biïn, 2007). Phûúng phaâp
daơy hoơc Toaân úê tiïíu hoơc. NXB Giaâo duơc
lûơc; goâp phíìn vađo viïơc thûơc hiïơn muơc tiïu giaâo duơc, ăađo taơo nguöìn nhín lûơc cho ăíịt nûúâc. Nhû víơy, nïịu xíy dûơng, lûơa choơn vađ sûê duơng bađi tíơp hoâa hoơc phuđ húơp trong quaâ trònh daơy hoơc seô hònh thađnh vađ phaât triïín ặúơc nùng lûơc cho HS, trong ăoâ coâ NLGQVĂ.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Böơ GD-ĂT (2017). Dûơ thaêo Chûúng trònh giaâo
duơc phöí thöng Chûúng trònh töíng thïí.
[2] Tríìn Thõ Thu Húơ (2012). Phaât triïín möơt söị nùng lûơc cuêa hoơc sinh trung hoơc phöí thöng thöng qua phûúng phaâp vađ sûê duơng thiïịt bõ trong daơy hoơc hoâa hoơc phíìn hoâa hoơc vö cú. Luíơn aân tiïịn sô Khoa hoơc Giaâo duơc, Viïơn Khoa hoơc Giaâo duơc Viïơt Nam
[3] Cao Thõ Thùơng - Nguýîn Cûúng - Tríìn Thõ Thu
Húơ (2012). Phaât triïín nùng lûơc phaât hiïơn vađ giaêi
quýịt víịn ăïì thöng qua daơy hoơc mön Hoâa hoơc cho hoơc sinh trung hoơc phöí thöng. Taơp chñ Giaâo duơc, söị
279, tr 29-31
[4] Hoađng Phï (chuê biïn, 2010). Tûđ ăiïín Tiïịng Viïơt NXB Tûđ ăiïín baâch khoa
[5] Nguýîn Ngoơc Quang (1994). Lñ luíơn daơy hoơc hoâa
hoơc (tíơp 1). NXB Giaâo duơc.
[6] Nguýîn Vùn Cûúđng - Bernd Meier (2014). Lñ luíơn
daơy hoơc hiïơn ăaơi. Cú súê ăöíi múâi muơc tiïu, nöơi dung vađ phûúng phaâp daơy hoơc. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[7] Trang Quang Vinh - Nguýîn Thõ Sûêu (2016). Xíy dûơng vađ sûê duơng bađi tíơp phín hoâa chûúng Hiărocacbon khöng no Hoâa hoơc 11 nhùìm phaât triïín nùng lûơc giaêi quýịt víịn ăïì cho hoơc sinh. Taơp chñ Khoa hoơc, Trûúđng Ăaơi hoơc Sû phaơm Hađ Nöơi, 61 (6A), tr 25-35
[8] Nguýîn Hûôu Ăônh - Lï Xuín Troơng (2001)
Bađi tíơp ắnh tñnh vađ cíu hoêi thûơc tïị hoâa hoơc 12.
NXB Giaâo duơc
[9] Nguýîn Xuín Trûúđng (chuê biïn, 2011). Hoâa hoơc
12. NXB Giaâo duơc Viïơt Nam.
Sûê duơng möơt söị daơng bađi tíơp
(Tiïịp theo trang 58)