Nhóm 2: + Nghị luận về một ý kiến, quan điểm trong tác phẩm văn học.. + Nghị luận về một ý kiến, quan điểm trong tác phẩm văn học.. Nhóm 4: + Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn tr
Trang 1Ngày soạn:
Ngày dạy:
BUỔI : ÔN TẬP CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
1 Kiến thức: Củng cố kiến thức về cách làm bài nghị luận văn học.
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng làm phần đọc hiểu, phần làm văn trong bài thi tuyển
sinh vào lớp 10
3 Thái độ: Bồi dưỡng tình yêu văn học, có hứng thú khi làm bài.
4 Định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
a Các phẩm chất:
- Yêu quê hương đất nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực, trách nhiệm
- Tự lập, tự tin, tự chủ
b Các năng lực chung:
- Năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn
đề và sáng tạo, năng lực sử dụng CNTT
c Các năng lực chuyên môn:
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực cảm thụ văn học
II CHUẨN BỊ
1 Thầy: Soạn nội dung ôn tập, máy chiếu, phiếu học tập.
2 Trò: Ôn lại bài
III TIẾN TRÌNH
* Ổn định tổ chức
* Tổ chức dạy và học ôn tập
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
- Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý vào bài học mới.
- Phương pháp: Giải quyết vấn đề,
- Kĩ thuật: Động não
Trang 2- Tiến trình:
Bước 1: Giao nhiệm vụ
Gv chiếu cho học sinh quan sát đề thi tuyển sinh vào 10 và đặt câu hỏi : Đề thi
gồm có mấy phần ? Đó là những phần nào ?
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
- -ĐỀ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP MƯỜI
NĂM HỌC: 2019 - 2020 MÔN: NGỮ VĂN LỚP 9
( Thời gian làm bài: 120 phút)
I PHẦN ĐỌC HIỂU ( 3,0 điểm )
Đọc kĩ phần văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:
“ Chàng bèn theo lời, lập một đàn tràng ba ngày đêm ở bến Hoàng
Giang Rồi quả thấy Vũ Nương ngồi trên một chiếc kiệu hoa đứng ở giữa dòng,
theo sau có đến năm mươi chiếc xe cờ tán, võng lọng rực rỡ đầy sông, lúc ẩn,
lúc hiện
Chàng vội gọi, nàng vẫn ở giữa dòng mà nói vọng vào:
- Thiếp cảm ơn đức của Linh Phi, đã thề sống chết không bỏ Đa tạ tình
chàng, thiếp chẳng thể trở về nhân gian được nữa
Rồi trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt mà biến đi mất.”
( Theo sách Ngữ văn 9, tập 1, NXB Giáo dục,
2018)
tác?
chuyển lời dẫn trực tiếp đó thành lời dẫn gián tiếp
nàng là con người như thế nào?
Câu 4 ( 1,5 điểm) Có ý kiến cho rằng nếu nhà văn để Vũ Nương trở về
trần gian sống hạnh phúc với chồng con thì kết truyện sẽ trọn vẹn hơn Nêu suy
nghĩ của em về vấn đề này (Nêu ngắn gọn không phân tích)
II PHẦN LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2 điểm) Trong cuộc sống, ai cũng cần có tình bạn Nếu không có tình
bạn cuộc sống thật buồn chán biết bao Hãy viết đoạn văn (khoảng 15 câu) phát
biểu suy nghĩ của em về một tình bạn đẹp
Câu 2 (5 điểm) Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:
Người đồng mình thương lắm con ơi!
Trang 3Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc
Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con
(Nói với con, Y Phương, Ngữ văn 9 tập Hai)
-Đề gồm 01
trang -Bước 2: HS trả lời
Bước 3: HS nhận xét về phần trả lời
Dự kiến câu trả lời : Đề gồm 2 phần: Phần Đọc- hiểu và phần Làm văn
Bước 4: GV nhận xét, dẫn vào bài : Cấu trúc đề thi tuyển sinh vào lớp mười
cũng giống như cấu trúc đề thi học kì các em đã làm quen Như vậy cấu trúc đề thi tuyển sinh vào mười có hai phần, phần thứ nhất là phần Đọc- hiểu, phần thứ hai là phần Làm văn Phần Đọc- hiểu gồm 2 phần( Ngữ liệu+ câu hỏi), phần làm văn cũng có hai phần ( Nghị luận xã hội + Nghị luận văn học)( Gv chiếu) Như vậy, dạng đề nghị luận văn học các em chắc chắn sẽ được gặp trong đề thi tuyển
Trang 4sinh, nó chiếm tới 5 đ trong bài thi Trong nội dung ôn tập buổi hôm nay, cô sẽ giúp các em củng cố kiến thức về Cách làm bài văn nghị luận văn học
HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
Tiết 1
Nội dung ôn tập: Kiến thức cơ bản cần nắm
- Mục tiêu: Hs nhớ lại thế nào là văn nghị luận, các bước làm bài văn nghị
luận, bài văn nghị luận gồm mấy phần? Hs nắm được có 6 dạng nghị luận văn học cơ bản
- Phương pháp: Giải quyết vấn đề, thuyết trình, thảo luận, dự án,
- Kĩ thuật: Động não
- Cách thức: Hoạt động cá nhân, nhóm
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
? Em hãy nhắc lại có mấy dạng đề cơ
bản về nghị luận văn học?
? Em hãy nêu khái niệm, đặc điểm,
dàn ý từng dạng đề?
Gv tổ chức cho hs thảo luận nhóm:
Nhóm 1:
+ Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
+ Nghị luận về tác phẩm truyện, đoạn
trích
Nhóm 2:
+ Nghị luận về một ý kiến, quan điểm
trong tác phẩm văn học
+ Nghị luận về một tình huống truyện
I Kiến thức cơ bản cần nắm
Gồm có 6 dạng cơ bản:
+ Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ + Nghị luận về tác phẩm truyện, đoạn trích
+ Nghị luận về một ý kiến, quan điểm trong tác phẩm văn học
+ Nghị luận về một tình huống truyện + Nghị luận về một nhân vật trong tác phẩm
+ Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích
Trang 5Nhóm 3:
+ Nghị luận về một nhân vật trong tác
phẩm
Nhóm 4:
+ Nghị luận về giá trị của tác phẩm,
đoạn trích
Trong thời gian 10p, các nhóm hoàn
thành vào phiếu học tập sau:
Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày sản phẩm của nhóm mình Các nhóm
nhận x ét, Gv nhận xét
Dự kiến sản phẩm:
Nhóm 1+ 2
Nghị
luận về
một
đoạn
thơ, bài
thơ
Nghi luận về một đoạn thơ, bài thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy
- Với dạng nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ thường có các cách ra đề với những đặc điểm như sau:
+ Dạng bài phân tích toàn bộ bài thơ: Người ra đề ra
thường lựa chọn những khía cạnh nổi bật của bài thơ.
VD: Phân tích hình ảnh người lính trong bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu + Dạng bài phân tích một đoạn thơ: Người ra đề sẽ lựa
1 Mở bài:
- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính
về tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận và trích dẫn( nguyên văn khổ thơ, đoạn thơ, nếu đoạn thơ dài thì chỉ cần chép hai câu đầu rồi dùng dấu chấm lửng và chép đến hai câu thơ cuối)
Trang 6chọn một đoạn thơ đặc sắc
nhất trong một bài thơ.
VD: Em hãy viết đoạn văn
nêu cảm nhận của mình về
khổ thơ đầu tiên trong bài
thơ “ Sang thu”( Hữu Thỉnh)
để thấy được một tâm hồn
đặc biệt tinh tế khi trước thời
khắc giao mùa từ hạ sang
thu
+ Dạng bài phân tích một
hình ảnh trong đoạn thơ, bài
thơ: Hình ảnh được lựa chọn
phải giàu ý nghĩa biểu
tượng.
VD: Ba câu kết trong bài thơ
“ Đồng chí” của nhà thơ
Chính Hữu với hình ảnh “
Đầu súng trăng treo” là một
bức tranh đẹp về tình đồng
chí, là biểu tượng đẹp về
cuộc đời người chiến sĩ Em
hãy viết một đoạn văn ngắn
khoảng 12 câu phân tích hình
ảnh đặc sắc đó
+ Đối với dạng đề so sánh
giữa hai đoạn thơ, bài thơ
Hai ngữ liệu được lựa chọn
phải có nét tương đồng
VD: Trong bài thơ Mùa xuân
nho nhỏ Thạn Hải có viết:
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
2 Thân bài:
- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác, vị trí đoạn thơ, bài thơ
- Phân tích cụ thể bài thơ, đoạn thơ: + Phân tích theo bố cục của bài hoặc theo từng câu thơ( bổ ngang) + Phân tích theo hình tượng hoặc nội dung xuyên suốt bài thơ( bổ dọc)
- Nêu đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ: hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, cấu tứ, nhịp điệu,
3 Kết bài:
Đánh giá khái quát
và khẳng định giá trị riêng, đặc sắc của bài
Trang 7Một nốt trầm xao xuyến.
Có những điểm gặp gỡ trong
tư tưởng với nhà thơ Tố Hữu trong bài Một khúc ca xuân:
Nếu là con chim , chiếc lá Thì con chim phải hót, chiếc
lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình?
Em hãy so sánh hai khổ thơ trên để thấy được điểm gặp
gỡ của hai nhà thơ
Nghị
luận về
một ý
kiến,
quan
điểm
trong tác
phẩm văn
học
Nghị luận về một ý kiến, quan
điểm trong tác
phẩm văn học là
việc thể hiện
quan điểm, chính
kiến của mình
bằng việc sử
dụng linh hoạt
các thao tác nghị
luận: giải thích,
phân tích, chứng
minh, so sánh,
bình luận, bác
bỏ
- Đó là những ý kiến, quan điểm, nhận xét của một nhà văn, một nhà nghiên cứu hay bạn đọc về một tác phẩm văn học
Ví dụ: Trong truyện ngắn
“Làng”, nhà văn Kim Lân đã thể hiện một cách sinh động và tinh tế diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc Dựa vào đoạn trích trong SGK Ngữ văn 9, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên
- Những ý kiến này có thể xoay quanh những vấn đề: một chi tiết, bút pháp nghệ thuật đặc sắc; một nhân vật; một nhận định; nhận định chung về
a) Mở bài
- Dẫn dắt vấn đề, giới thiệu tác giả, tác phẩm
- Trích dẫn nguyên văn ý kiến, quan điểm
b) Thân bài
- Giải thích, làm rõ
ý kiến, quan điểm
- Bàn luận các khía cạnh của vấn đề + Đưa ra ý kiến của bản thân: đồng thuận hay bác bỏ + Phân tích, lấy dẫn chứng để bảo vệ
Trang 8tác phẩm, đoạn trích,…
Ví dụ: Có ý kiến cho rằng:
Truyện ngắn “ Chiếc lược ngà”
của NQS vừa giàu tính kịch vừa đậm chất thơ Em hãy phân tích tác phẩm để làm rõ nhận định trên
quan điểm của mình
c) Kết bài: Khẳng
định thái độ của người viết về ý kiến, quan điểm trong đề
Nhóm 2:
Nghị
luận về
tác
phẩm
truyện
hoặc
đoạn
trích
Nghị luận về
truyện hoặc
đoạn trích là
những nhận
xét, đánh giá
của mình về
nhân vật, sự
kiện, chủ đề
hay nghệ thuật
của một tác
phẩm truyện/
đoạn trích cụ
thể
- Nghị luận về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm hoặc đoạn trích
- Nghị luận về một phương diện, khía cạnh của nội dung và nghệ thuật trong một tác phẩm hoặc đoạn trích
* Ví dụ: Truyện ngắn “
Chiếc lược ngà” của NQS
là một câu chuyện cảm động về tình cha con trong hoàn cảnh éo le Em hãy phân tích tác phẩm để làm sáng tỏ nhận định trên
a) Mở bài
- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả
và văn bản
- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận
- Nêu ý kiến đánh giá sơ
bộ của mình
b) Thân bài
- Khái quát về tác phẩm
và vị trí đoạn trích
- Phân tích nội dung và nghệ thuật theo yêu cầu của đề
- Bình luận, đánh giá về tác phẩm hoặc đoạn trích
c) Kết bài: Nhận xét,
đánh giá khái quát tác phẩm, đoạn trích
Nghị
luận về Nghị luận về
- Tình huống truyện chính là hạt nhân của một
a) Mở bài
Trang 9một tình
huống
truyện
huống truyện
là làm rõ
những cơ sở
tạo nên câu
chuyện( mối
quan hệ, hoàn
cảnh, môi
trường sống
của nhân vật)|
để truyền tải
nội dung tư
tưởng sâu sắc
của truyện
truyện ngắn Trong chương trình Ngữ văn 9, các em sẽ được biết đến 3 tình huống truyện cơ bản: Tình huống tâm trạng ( Làng- Kim Lân); tình huống hành động( Lặng lẽ Sapa-Nguyễn Thành Long); tình huống nhận thức( Bến quê-Nguyễn Minh Châu)
Ví dụ: Tình yêu làng và lòng yêu nước chân thành, sâu sắc của nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng đã được Kim Lân khám phá, thể hiện qua những tình huống truyện đặc sắc Em hãy chỉ ra và phân tích tình huống đắc sắc đó
- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả, văn bản
- Dẫn dắt vấn đề nghị luận
b) Thân bài
- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác
- Phân tích và chỉ ra ý nghĩa của các tình huống truyện
- Đánh giá về tình huống truyện
c) Kết bài: Khẳng định ý
nghĩa của tình huống truyện, từ đó, nêu giá trị của tác phẩm
Nhóm 3:
Nghị
luận về
một
nhân vật
Nghị luận về một nhân vật là làm rõ
những đặc điểm
bên ngoài( hoàn
cảnh, ngoại hình,
cử chỉ- hành động,
mối quan hệ…) và
đặc điểm bên
trong( phẩm chất,
tính cách, nội tâm,
…) nhằm thấy
được dụng ý nghệ
thuật, tư tưởng tình
- Phân tích một khía cạnh của nhân vật
Ví dụ: Phân tích vai trò của nhân vật ông họa sĩ trong truyện ngắn Lặng lẽ Sapa của NTL
- Phân tích nhân vật
để chứng minh cho một nhận định
Ví dụ: Phân tích nhân
a) Mở bài
- Giới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác giả, văn bản
- Giới thiệu về nhân vật
và vấn đề cần nghị luận
b) Thân bài
- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác
- Vị trí của nhân vật
Trang 10cảm của tác giả vật ông Hai trong
truyện ngắn Làng của nhà văn Kim Lân để làm rõ cho nhận định: “ Ông người nông dân này, tình yêu làng tha thết thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến”
trong tác phẩm
- Phân tích đặc điểm của nhân vật: ngoại hình, tính cách nội tâm,…
- Đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật
c) Kết bài: Khẳng định
vai trò, giá trị của nhân vật trong tác phẩm
Nhóm 4:
Nghị
luận về
giá trị
của tác
phẩm,
đoạn
trích
Nghị luận về giá trị của tác phẩm, đoạn trích là làm sáng tỏ giá trị
tư tưởng mà tác giả gửi gắm
- Đề bài thường yêu cầu nghị luận
về giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo hoặc đặc sắc nội dung, nghệ thuật của tác phẩm
Ví dụ: Phân tích giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo trong tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương của tác giả Nguyễn Dữ
a) Mở bài
- Gới thiệu ngắn gọn những nét chính về tác gỉa, văn bản
- Giới thiệu về giá trị hiện thực/ giá trị nhân đạo của tác phẩm
b) Thân bài
- Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác
- Nêu khái quát nội dung cốt truyện
- Giải thích khái niệm giá trị hiện thực/ nhân đạo
- Phân tích các bieur hiện của gái trị hiện thực/ nhân đạo trong tác phẩm
- Đánh giá về giá trị hiện thực/ nhân đạo của tác phẩm
c) Kết bài: Đánh giá ý nghĩa
vấn đề trong sự thành công
Trang 11của tác phẩm.
II, Luyện tập Dạng 1: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Đề bài: Nêu cảm nhận của em về ước nguyện cống hiến của tác giả được thể hiện trong đoạn thơ sau:
Ta làm con chim hót
Ta làm một nhành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.
( Mùa xuân nho nhỏ- Thanh Hải)
Đề bài thuộc dạng nào?
- Dạng bài phân tich một đoạn thơ
Hs đọc yêu cầu đề
Mở bài cần có những yêu cầu gì?
Yc học sinh lên viết phần mở bài HS
đọc và nhận xét, gv nhận xét và chiếu
kết bài cho hs tham khảo
1, Mở bài:
Cần nêu được:
- Giới thiệu tác giả
- Phong cách sáng tác
- Giới thiệu văn bản
- Nêu giới hạn và nội dung đoạn thơ( căn cứ vào các từ cuả đề bài )
Tham khảo mở bài:
- Thanh Hải là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng những ngày đầu
Trang 12- Thơ Thanh Hải bình dị, trong sáng, sâu lắng và rất chân thành.
- Bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” ra đơì vào thánh 11- 1980 trong hoàn cảnh dặc biệt, lúc đó Thanh Hải đang nằm trên giường bệnh, sống những ngày tháng cuối cùng của cuộc đời
- Đoạn thơ trên được trích trong văn bản “ Mùa xuân nho nhỏ” đã rất thành công trong việc thể hiện ước nguyện cống hiến của nhà thơ Thanh Hải
? Phần thân bài cần phân tích những
luận điểm gì?
Yêu cầu hs chỉ ra những biện pháp
nghệ thuật và nêu tác dụng?
2 Thân bài: Cần phân tích nghệ thuật
và nội dung để làm nổi bật ước nguyện cống hiến của tác giả
Dự kiến phần thân bài:
Từ xúc cảm về mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, Thanh Hải tha thiết muốn hóa thân thành con chim, hoa để dâng hiến cuộc đời mình, làm đẹp cho quê hương, đất nước
- Điệp cấu trúc: “Ta làm…, ta nhập vào” được đặt ở vị trí đầu của ba câu thơ đã khiến cho nhịp điệu thơ trở nên nhẹ nhàng, khiến cho câu thơ như một lời thủ thỉ tâm tình về khát vọng được hòa nhập vào cuộc sống của đất nước, được cống hiến phần tốt đẹp – dù nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung cho đất nước
- Những hình ảnh “ con chim hót”, “ cành hoa”, “ nốt trầm xao xuyến” là những hình ảnh giản dị nhưng cũng thật hàm xúc:
+ Con chim cất cao tiếng hát để làm vui cho đời; cành hoa điểm sắc để thắm cho mùa xuân, một nốt trầm trong muôn nốt nhạc của bản hòa ca môn điệu Đó là những hình ảnh hết sức giản dị, nhỏ bé song đã cho thấy ước nguyện khiêm nhường mà cao quí của thi nhân
+ Những hình ảnh này có sự đối ứng chặt chẽ với những hình ảnh mở đầu của bài thơ để khẳng định một lẽ tự nhiên: con chim sinh ra là để dâng hiến cho đời, bông hoa sinh ra là để tỏa hương sắc, bản hòa ca tưng bừng rộn rã song không thể thiếu nốt trầm
- Thay đổi cách xưng hô, tôi – ta, cảm xúc cá nhân trước mùa xuân thiên nhiên, đất nước đã chuyển hóa thành cái ta, vừa là cá nhân vừa đại diện cho số đông, ước nguyện của tác giả cũng là ước nguyện chung của mọi người
- Tác giả còn tha thiết được hòa mình vào cuộc sống muôn người, làm “ nốt trầm
