(LUẬN văn THẠC sĩ) quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận long biên, thành phố hà nội

Hiện nay, công tác quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên được chú trọng, tuy nhiên hoạt động quản lý nhà nước vẫn còn nhiều khó khăn như: hệ thống văn bả

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN KHÁNH LINH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Ngành: Kinh tế nông nghiệp

Mã ngành: 60 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học : TS Nguyễn Viết Đăng

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà nội, ngày… tháng… năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Khánh Linh

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Viết Đăng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế và phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện

đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức phòng kinh tế quận Long Biên đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà nội, ngày… tháng… năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Khánh Linh

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Danh mục biểu đồ, hình, sơ đồ ix

Trích yếu luận văn x

Thesis abstract xii

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 3

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 4

2.1 Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 4

2.1.1 Một số khái niệm về quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 4

2.1.2 Đặc điểm của quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 7

2.1.3 Nội dung của quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 8

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 12

2.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuât nông nghiệp 14

2.2.1 Kinh nghiệm các nước về quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong

sản xuất nông nghiệp 14

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm của một số địa phương tại Việt Nam 18

2.2.3 Bài học rút ra cho tăng cường quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên 21

Phần 3 Phương pháp nghiên cứu 23

3.1 Đặc điểm địa bàn 23

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 23

3.1.2 Điều kiện Kinh tế - xã hội quận Long Biên 25

3.2 Phương pháp nghiên cứu 29

3.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 29

3.2.2 Phương pháp thu thập thông tin 30

3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 32

3.2.4 Phương pháp phân tích 32

3.3 Hệ thống chỉ tiêu 33

3.3.1 Chỉ tiêu kỹ thuật về đánh giá chất lượng an toàn thực phẩm 33

3.3.2 Phản ánh tình hình thực hiện an toàn thực phẩm của người dân 33

3.3.3 Phản ánh tình hình quản lý 33

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 35

4.1 Tình hình an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên 35

4.2 Thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên 40

4.2.1 Tình hình xây dựng hệ thống văn bản và thực hiện của người dân 40

4.2.2 Tình hình tập huấn, đào tạo, tuyên tryền về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 63

4.2.3 Thực trạng công tác cấp thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 68

4.2.4 Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm 72

4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 81

4.3.1 Chính sách Nhà nước về quản lý 81

4.3.2 Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác quản lý 83

4.3.3 Năng lực của cán bộ quản lý 84

4.3.4 Kinh phí, nguồn lực tài chính 85

4.3.5 Nhận thức của các hộ sản xuất nông nghiệp 86

4.4 Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 88

4.4.1 Định hướng quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp quận Long Biên thời gian tới 88

4.4.2 Giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp 89

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 94

5.1 Kết luận 94

5.2 Kiến nghị 95

5.2.1 Đối với Nhà nước 95

5.2.2 Đối với thành phố Hà Nội 95

5.2.3 Đối với quận Long Biên 95

Tài liệu tham khảo 96

Phụ lục 99

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

(Phân tích mối nguy và kiểm soát giới hạn)

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp quận Long Biên 26

Bảng 3.2 Phân bổ mẫu điều tra, phỏng vấn quận Long Biên 31

Bảng 3.3 Khung thu thập số liệu thứ cấp đề tài 31

Bảng 4.1 Tổng diện tích trồng rau an toàn và số lượng vật nuôi quận Long Biên giai đoạn 2014-2016 36

Bảng 4.2 Mục tiêu bảo đảm ATTP trong SXNN trong năm 2017 40

Bảng 4.3 Văn bản chỉ đạo ATTP nông nghiệp quận Long Biên 42

Bảng 4.4 Đánh giá ưu nhược điểm của các văn bản chỉ đạo 44

Bảng 4.5 Giá trị giới hạn tối đa một số kim loại nặng trong đất 46

Bảng 4.6 Đánh giá về địa điểm sản xuất, đất canh tác 50

Bảng 4.7 Phân loại nguồn nước trong tưới tiêu 51

Bảng 4.8 Bảng đánh giá về nguồn nước tưới tiêu 52

Bảng 4.9 Tình hình sử dụng thuốc BVTV 53

Bảng 4.10 Tình hình chọn giống cây trồng 55

Bảng 4.11 Tình hình thu hoạch, bảo quản 56

Bảng 4.12 Đặc điểm chuồng nuôi của hộ chăn nuôi 58

Bảng 4.13 Sử dụng thuốc thú y trong chăn nuôi 61

Bảng 4.14 Tình hình sử dụng thức ăn trong chăn nuôi 62

Bảng 4.15 Các hình thức tuyên truyền ATTP trong SXNN quận Long Biên 64

Bảng 4.16 Nội dung hội thảo ATTP trong nông nghiệp quận Long Biên 65

Bảng 4.17 Nội dung hoạt động phát thanh, tuyên truyền 66

Bảng 4.18 Đánh giá về công tác tuyên truyền, tập huấn 68

Bảng 4.19 Thực trạng công tác cấp TTHC trong SXNN quận Long Biên 70

Bảng 4.20 Đánh giá của cán bộ về công tác cấp thủ tục hành chính 71

Bảng 4.21 Kết quả kiểm tra ATTP trong SXNN quận Long Biên 75

Bảng 4.22 Nội dung vi phạm ATTP trong SXNN quận Long Biên 76

Bảng 4.23 Hình thức xử phạt chủ yếu của cán bộ 79

Bảng 4.24 Tình hình thực hiện kết luận thanh tra kiểm tra 80

Bảng 4.25 Đánh giá về hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm 81

Bảng 4.26 Đánh giá chính sách ATTP trong sản xuất nông nghiệp 82

Bảng 4.27 Đánh giá của cán bộ về trang thiết bị quản lý 83

Bảng 4.28 Trình độ của cán bộ quản lý 84

Bảng 4.29 Đánh giá nguồn kinh phí tại địa phương 86

Bảng 4.30 Đánh giá lớp tập huấn về an toàn thực phẩm 86

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH, SƠ ĐỒ

Hình 3.1 Bản đồ quận Long Biên 23

Sơ đồ 4.1 Bộ máy quản lý nhà nước về ATTP ở quận Long Biên 37

Biểu đồ 4.1 Tình hình sử dụng phân bón 54

Biểu đồ 4.2 Tình hình lựa chọn giống vật nuôi an toàn 59

Biểu đồ 4.3 Tình hình thực hiện của người dân về thủ tục hành chính 72

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

1 Tên tác giả: Nguyễn Khánh Linh

2 Tên Luận Văn: Quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

ở quận Long Biên, TP Hà Nội

4 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam

5 Kết quả nghiên cứu chính

Đề tài có 4 mục tiêu chính: Mục tiêu thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp, mục tiêu thứ hai là phân tích thực trạng công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên từ đó đề xuất giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên giai đoạn từ năm 2014 đến năm

2016, với số liệu điều tra thu thập trong năm 2017 Đề tài chọn 3 phường để nghiên cứu với 90 hộ dân: phường Giang Biên, phường Cự Khối, phường Thạch Bàn, là 3 phường đặc trưng trong sản xuất nông nghiệp quận Long Biên bằng phương pháp thu thập thông tin sơ cấp: điều tra, phỏng vấn, khảo sát; để thấy được tình hình thực hiện an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp quận Long Biên, trong trồng trọt và chăn nuôi Ngoài

ra đề tài cũng thu thập thông tin về tình hình quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp từ các cán bộ quản lý, cán bộ phụ trách an toàn thực phẩm cấp quận, phường, từ nguồn số liệu thứ cấp như các báo cáo tháng, báo cáo quý, báo cáo năm về an toàn thực phẩm tại tất cả các phường của quận; kế hoạch hành động về an toàn thực phẩm của quận Đề tài sử dụng còn sử dụng phương pháp điều tra có sự tham gia của người dân, đánh giá của người dân về các chính sách an toàn thực phẩm hiện hành, cũng như hoạt động quản lý nhà nước tại địa bàn Đề tài sử dụng phương pháp thống kê so sánh, dùng để so sánh các năm, các nhóm đối tượng khác nhau từ đó phân tích xu hướng ảnh hưởng của các yếu tố đến vấn đề an toàn thực phẩm, việc thực hiện của người dân sản xuất Số liệu đề tài được xử lý bằng phần mềm EXCEL

Từ đề tài cho thấy, an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp là vô cùng cấp bách, liên quan đến việc sử dụng đầu vào của người dân, quá trình sản xuất, thu hoạch, bảo quản, quá trình lựa chọn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, sử dụng các loại thuốc thú

y trong chăn nuôi đều ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng Thời gian

gần đây, tình trạng ngộ độc thực phẩm ở quận Long Biên vẫn tiếp diễn, còn nhiều trường hợp sử dụng thuốc BVTV, các loại thuốc thú y không đúng quy định Tồn dư chất BVTV trong rau, củ, quả vẫn ở mức cao Hiện nay, công tác quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên được chú trọng, tuy nhiên hoạt động quản lý nhà nước vẫn còn nhiều khó khăn như: hệ thống văn bản chính sách còn chồng chéo, thiếu văn bản hướng dẫn; cơ sở vật chất, trang thiết bị quản lý chưa được đầu tư hợp lý; nguồn kinh phí phục vụ cho công tác quản lý còn hạn hẹp; công tác tuyên tryền được đẩy mạnh nhưng hiệu quả không cao do ý thức của một bộ phận người sản xuất còn kém, các hình thức tuyên truyền còn mang tính phong trào; công tác thanh tra kiểm tra chưa phát hiện kịp thời và xử lý triệt để các vi phạm, mức phạt còn thấp chưa

đủ sức răng đe đến người dân dẫn đến tình trạng các vi phạm an toàn thực phẩm vẫn còn tiếp diễn tại địa phương

Bởi vậy để tăng cường công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp, quận Long Biên cần thực hiện các giải pháp sau: Hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng hệ thống kiểm nghiệm hiện đại, nâng cao hiệu quả nguồn kinh phí cho quản lý Tăng cường tập huấn cho người sản xuất về quy định, tiêu chuẩn, hướng dẫn người dân về quy trình sản xuất an toàn Tuyên truyền tác hại của tồn dư thuốc BVTV, thuốc thú y, kháng sinh trong chăn nuôi đến sức khỏe người tiêu dùng Tiến hành khen thưởng đối với các cá nhân phát hiện ra các trường hợp vi phạm an toàn thực phẩm, các cán bộ hoàn thành tốt nhiệm vụ quản lý Thực hiện rà soát thống kê các cơ sở chưa bảo đảm, tiến hành hoạt động thanh tra kiểm tra thường xuyên và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm

THESIS ABSTRACT Name of author: Nguyen Khanh Linh

Thesis title: State management of food safety in agricultural production in Long Bien district, Hanoi

Name of training institution: Vietnam National University of Agriculture

Main research results

The topic has four main objectives: First, systematize theoretical and practical basis of state management of food safety in agricultural production The second objective is to analyze the state management of food safety in agricultural production, analyze factors affecting the state management of food safety in agricultural production

in Long Bien district, then propose solutions to strengthen the management

The research will focus on the state management of food safety in agricultural production in Long Bien district from 2014 to 2016, with survey data collected in 2017 The project selected three wards to study with 90 households: Giang Bien ward, Cu Khoi ward, Thach Ban ward, 3 typical wards in agricultural production in Long Bien district by the method of collecting primary information: interview, survey; to see the implementation of food safety in agricultural production of Long Bien district, in cultivation and livestock The project also collected information on the state management of food safety in agricultural production from managers and officers in charge of food safety at district and ward levels, from data sources such as monthly reports, quarterly reports, annual reports on food safety in all wards in the district; county food safety action plan The use of participatory participatory survey methodology, people's assessment of current food safety policies, as well as state management in the area The subjects used the comparative statistical method, which was used to compare different age groups and groups, from which to analyze the tendency of factors affecting food safety, the implementation of the population produce Subject data are processed by EXCEL software

From the topic, food safety in agricultural production is extremely urgent, with regard to the use of inputs by people, the production, harvesting, preservation and selection process of animal feeds, use of veterinary drugs in livestock all directly affect the health of consumers Recently, the status of food poisoning in Long Bien district continues, many cases of use of pesticides, veterinary drugs in contravention of regulations Surplus of plant protection substances in vegetables, roots and fruits is still

high At present, the state management of food safety in agricultural production in Long Bien district is focused, but the state management activities are still difficult, such as: system of policy documents is overlapping, lacking guiding documents; facilities, equipment and management have not been invested properly; funding for the management is limited; propaganda is promoted but the effect is not high due to poor awareness of a part of producers, the inspection and examination work has not detected in time and thoroughly handling the violations, the penalty is still low enough to threaten people, leading to the situation of food safety violations are still ongoing in the locality

Therefore, in order to enhance the state management of food safety in agricultural production, Long Bien district should implement the following solutions: to perfect the mechanism and policies, build up a modern testing system and raise the efficiency of funding sources for management Strengthening the training of producers on regulations, standards and guiding farmers on safe production processes Propaganda of the harmful effects of pesticide residues, veterinary drugs, antibiotics in animal husbandry to the health of consumers Commend the reward for individuals who find out cases of food safety violations, the officers have fulfilled the management task Carry out statistical reviews of establishments which have not yet secured, conduct regular inspections and strictly handle cases of violation

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT

Thực phẩm là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể, bảo đảm sức khỏe con người nhưng song cũng là nguồn có thể gây bệnh nếu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm Không có thực phẩm nào được coi là quý báu dinh dưỡng nếu nó không an toàn cho cơ thể Bởi vậy, bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm giữ vị trí quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ sức khỏe nhân dân, góp phần giảm tỷ lệ mắc bệnh, duy trì và phát triển nòi giống, tăng cường sức lao động, học tập, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, văn hóa xã hội

và thể hiện nếp sống văn minh

Mặc dù cho đến nay đã có khá nhiều tiến bộ về khoa học kỹ thuật trong công tác bảo vệ và an toàn vệ sinh thực phẩm, cũng như biện pháp về quản lý giáo dục như ban hành luật, điều lệ và thanh tra giám sát vệ sinh an toàn thực phẩm, nhưng các bệnh do kém chất lượng về vệ sinh thực phẩm và thức ăn ở Việt Nam vẫn chiếm tỷ lệ khá cao Theo Báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật về quản lý chất lượng VSATTP của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH), hiện nay mỗi năm nước ta sản xuất 11,5 triệu tấn rau các loại, nhưng diện tích đủ điều kiện để trồng rau an toàn mới chỉ đạt 8,5% diện tích rau

cả nước, diện tích trồng cây ăn quả an toàn đạt khoảng 20% Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm Việt Nam có khoảng 8 triệu người ngộ độc thực phẩm Tuy nhiên chỉ có 8.000 người được thống kê, phát hiện, bằng 1% số người ngộ độc thực phẩm trên thực tế Còn Bộ Y tế cho biết, các “điểm nóng” vệ sinh thực phẩm là ngộ độc tập thể tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, ngộ độc nấm, cá nóc, tồn dư hoá chất bảo quản, thuốc tăng trọng cá, thịt, rau, quả

An toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp liên quan trực tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng, từ đó có ảnh hưởng đến sự phát triển của nền sản xuất nông nghiệp Ở Long Biên, hiện công tác quản lý Nhà nước về ATTP nói chung

và ATTP trong sản xuất nông nghiệp nói riêng đang dần đi vào nền nếp Đặc biệt, khi vấn đề ATTP đang được dư luận xã hội quan tâm, các cán bộ quận cũng

đã tập trung tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra liên ngành, chuyên ngành, thực hiện tốt công tác giám sát mối nguy cơ gây ô nhiễm thực phẩm Tuy nhiên vấn đề an toàn thực phẩm trong lĩnh vực nông nghiệp tại quận Long Biên còn

nhiều tồn tại, đó là việc giám sát, thanh tra, kiểm tra vẫn chưa bài bản, chưa gắn kết giám sát cảnh báo với kiểm tra, thanh tra xử lý vi phạm Tình hình triển khai tại các địa phương còn dàn trải, mang tính hình thức; chưa giám sát, đánh giá, xác định kịp thời sản phẩm, công đoạn, địa bàn nguy cơ cao để tập trung xử lý hiệu quả; việc buôn bán, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi chưa được ngăn chặn; tồn dư thuốc BVTV trong rau, quả; dư lượng kháng sinh, chất bảo quản trong thịt gia súc, gia cầm, thủy sản nuôi còn ở mức cao, gây bất an cho người tiêu dùng;

uy tín của doanh nghiệp, của hàng nông sản, thủy sản bị ảnh hưởng

Có nhiều đề tài về ATTP như đề tài “Quản lý Nhà nước về ATTP trên địa bàn huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình” (Ngô Thị Xuân, 2014); Đề tài “Tăng cường công quản lý Nhà nước về VSATTP tại các siêu thị trên địa bàn Hà Nội” (Trần Thị Thúy, 2009) Các đề tài trên thường nói chung về ATTP ở các lĩnh vực

y tế, nông nghiệp, công thương, các hoạt động quản lý Nhà nước, quy định thanh tra kiểm tra, tình hình vi phạm từ đó đưa ra giải pháp tăng cương công tác quản

lý Tuy nhiên chưa có đề tài nào cụ thể về các thực trạng, cũng như điều kiện bảo đảm ATTP trong sản xuất nông nghiệp Xuất phát từ thực trạng trên và hiểu được tầm quan trọng của vấn đề quản lý Nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp nhằm bảo đảm sức khỏe người tiêu dùng, thúc đẩy kinh tế phát triển trong sự nghiệp CNH - HĐH đất nước Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài

“Quản lý Nhà nước về An toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên, TP Hà Nội”

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng từ đó đề xuất giải pháp tăng cường công tác quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn quận Long Biên

1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

 Tại sao phải nghiên cứu quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp?

 Công tác quản lý về ATTP trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên diễn ra như thế nào?

 Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến công tác quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên?

 Những giải pháp nào nhằm tăng cường quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp?

1.4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu

 Các vấn đề lý luận và thực tiễn của quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên

 Giải pháp tăng cường công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên

 Đối tượng khảo sát: các hộ sản xuất, cán bộ quản lý

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu

 Phạm vi thời gian: Nghiên cứu tình hình quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp tại quận Long Biên giai đoạn 2014-2016

 Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại địa bàn quận Long Biên, TP Hà Nội

 Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG

SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

2.1.1 Một số khái niệm về quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

 Khái niệm an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

Thực phẩm: là những thức ăn, đồ uống của con người dưới dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến và các chất đã được sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm Thực phẩm không bao gồm thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm (Trần Đáng, 2007)

Vệ sinh thực phẩm: là mọi điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm sự

an toàn và phù hợp của thực phẩm ở mọi khâu thuộc chu trình thực phẩm (Trần Đáng, 2007)

An toàn thực phẩm: là sự bảo đảm thực phẩm không gây hại cho người tiêu dùng khi nó được chuẩn bị và/hoặc ăn theo mục đích sử dụng (Trần Đáng, 2007)

An toàn thực phẩm là tất cả điều kiện, biện pháp cần thiết từ khâu sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận chuyển cũng như sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phẩm sạch sẽ, an toàn, không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng Vì vậy, an toàn thực phẩm là công việc đòi hỏi sự tham gia của nhiều ngành, nhiều khâu có liên quan đến thực phẩm như nông nghiệp, thú y, cơ sở chế biến thực phẩm, y tế, người tiêu dùng

Từ những định nghĩa trên có thể hiểu An toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp là tất cả các điều kiện, biện pháp cần thiết trong khâu sản xuất nông nghiệp nhằm phòng ngừa, phòng chống bệnh tật do thực phẩm gây ra, bảo đảm sức khỏe cho con người

 Tầm quan trọng của an toàn thực phẩm

- Tầm quan trọng của an toàn thực phẩm đối với sức khỏe, bệnh tật

Trước mắt, thực phẩm là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể, bảo đảm sức khỏe con người nhưng đồng thời cũng là nguồn có thể gây bệnh nếu không bảo đảm vệ sinh Không có thực phẩm nào được coi là có giá trị dinh dưỡng nếu nó không bảo đảm vệ sinh

Về lâu dài thực phẩm không những có tác động thường xuyên đối với sức khỏe mỗi con người mà còn ảnh hưởng lâu dài đến nòi giống của dân tộc Sử dụng các thực phẩm không bảo đảm vệ sinh trước mắt có thể bị ngộ độc cấp tính với các triệu chứng ồ ạt, dễ nhận thấy, nhưng vấn đề nguy hiểm hơn nữa

là sự tích lũy dần các chất độc hại ở một số cơ quan trong cơ thể sau một thời gian mới phát bệnh hoặc có thể gây các dị tật, dị dạng cho thế hệ mai sau (Võ Đức Minh, 2017)

- An toàn thực phẩm tác động đến kinh tế và xã hội

Đối với nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển, lương thực thực phẩm

là một loại sản phẩm chiến lược, ngoài ý nghĩa kinh tế còn có ý nghĩa chính trị,

xã hội rất quan trọng

An toàn thực phẩm nhằm tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế Để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, thực phẩm không những cần được sản xuất, chế biến, bảo quản phòng tránh ô nhiễm các loại vi sinh vật mà còn không được chứa các chất hóa học tổng hợp hay tự nhiên vượt quá mức quy định cho phép của tiêu chuẩn quốc tế hoặc quốc gia, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng (Võ Đức Minh, 2017)

Do vậy, vấn đề bảo đảm an toàn thực phẩm để phòng các bệnh gây ra từ thực phẩm có ý nghĩa thực tế rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và xã hội, bảo vệ môi trường sống của các nước đã và đang phát triển, cũng như nước ta Mục tiêu đầu tiên của an toàn thực phẩm là bảo đảm cho người ăn tránh bị ngộ độc do ăn phải thức ăn bị ô nhiễm hoặc có chất độc, thực phẩm phải bảo đảm lành và sạch

 Khái niệm quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

- Quản lý Nhà nước

Để nghiên cứu khái niệm quản lý Nhà nước, trước hết cần làm rõ khái niệm

“quản lý” Thuật ngữ “quản lý” thường được hiểu theo những cách khác nhau tuỳ theo góc độ khoa học khác nhau cũng như cách tiếp cận của người nghiên cứu

Theo quan niệm của C Mác: “Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào đó mà được tiến hành tuân theo một quy mô tương đối lớn đều cần có

sự quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất,

sự vận động này khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của cơ thể đó Một nhạc công tự điều khiển mình, nhưng một dàn nhạc phải có nhạc trưởng”

Tức theo Mác quản lý là nhằm phối hợp các lao động đơn lẻ để đạt được cái thống nhất của toàn bộ quá trình sản xuất Ở đây Mác đã tiếp cận khái niệm quản

lý từ góc độ mục đích của quản lý

Theo quan niệm của các nhà khoa học nghiên cứu về quản lý hiện nay: Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã

đề ra và đúng với ý trí của người quản lý

Theo Giáo trình quản lý hành chính Nhà nước: “Quản lý Nhà nước là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để duy trì và phát triển các mối quan hệ

xã hội và trật tự pháp luật nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong công cuộc xây dựng CNXH và bảo vệ tổ quốc XHCN” (Nguyễn Hữu Tri và Nguyễn Lan Phương, 2006)

- Quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp Chưa có khái niệm cụ thể hoặc định nghĩa chính xác về quản lý Nhà nước

về vệ sinh an toàn thực phẩm song từ việc làm rõ các khái niệm ở phần trên cùng với một số văn bản có đề cập đến quản lý Nhà nước về ATTP ta có thể đưa ra những đặc trưng cơ bản về quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp như sau:

Quản lý Nhà nước về ATTP là quá trình Nhà nước sử dụng trong phạm vi quyền lực của mình tác động có tổ chức và điều chỉnh vào các quan hệ nảy sinh trong hoạt động sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản, thực phẩm… nhằm bảo đảm cho các hoạt động này diễn ra theo đúng quy định của pháp luật, và thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ của luật An toàn thực phẩm

Quản lý Nhà nước về ATTP là một quá trình từ việc xây dựng, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH; Tuyên truyền, phổ biến, chế độ, chính sách pháp luật về vệ sinh ATTP; Tổ chức thực hiện chiến lược, chế độ, chính

sách về ATTP đến việc tổ chức bộ máy thực hiện cũng như thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về ATTP

Quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp:

Từ những khái niệm trên, có thể hiểu Quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp là quá trình Nhà nước sử dụng các biện pháp, công cụ tác động vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp, nhằm bảo đảm hoạt động này diễn ra theo đúng quy định của luật An toàn thực phẩm

2.1.2 Đặc điểm của quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

Quản lý Nhà nước mang tính tổ chức và điều chỉnh Tổ chức ở đây được hiểu như một khoa học về việc thiết lập những mối quan hệ giữa con người với con người nhằm thực hiện quá trình quản lý xã hội Tính điều chỉnh được hiểu là Nhà nước dựa vào các công cụ pháp luật để buộc đối tượng bị quản lý phải thực hiện theo quy luật xã hội khách quan nhằm đạt được sự cân bằng trong xã hội Quản lý Nhà nước về ATTP trong SXNN là hoạt động Nhà nước sử dụng các công cụ pháp luật để quản lý nhằm điều chỉnh hành vi của người dân, hướng người thực hiện theo một quy định chung, ở đây là hành vi của người sản xuất, kinh doanh nông nghiệp (Nguyễn Danh Long, 2013)

Pháp luật là cơ sở và là công cụ quản lý hàng đầu, công cụ không thể thay thế do xuất phát từ nhu cầu khách quan trong nền kinh tế thị trường để Nhà nước

tổ chức và quản lý các hoạt động an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp nói riêng và hoạt động kinh tế - xã hội nói chung Sự quản lý của Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp đòi hỏi có một bộ máy quản lý mạnh, có hiệu lực và hiệu quả và một hệ thống pháp luật về ATTP đồng bộ hoàn chỉnh

Trong nền kinh tế thị trường các quan hệ kinh tế nói chung, tình hình an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp nói riêng diễn ra phức tạp và đa dạng đòi hỏi sự quản lý của Nhà nước Để quản lý được Nhà nước phải sửa dụng đến

hệ thống các công cụ như: Luật, các văn bản luật, các công cụ cưỡng chế (Nguyễn Danh Long, 2013) Luật và các văn bản luật Nhà nước ban hành mang tính chuẩn mực Những quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung được Nhà nước sử dụng như một công cụ hữu hiệu nhất và không thể thiếu trong việc quản lý các hoạt động kinh tế - xã hội

Ở hoạt động quản lý Nhà nước về An toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp, Nhà nước ta ban hành nhiều quy định, văn bản, công cụ cưỡng chế để

người dân thực hiện như luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 do Quốc hội ban hành là văn bản xuyên suốt, đưa ra quy định về bảo đảm ATTP, trách nhiệm quản lý, quy định xử phạt nói chung, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất kinh doanh Đối với nông nghiệp, cụ thể ở thông tư 45/2014/TT-BNN&PTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, quy định

về việc kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh nông nghiệp Bên cạnh đó Nhà nước cũng ban hành nghị định về xử phạt hành chính, nghị định số: 178/2013/NĐ-CP của chính phủ ban hành, quy định hành vi vi phạm, hình thức

xử phạt, biện pháp khắc phục và thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về An toàn thực phẩm, Quyết định số 16/2016/QĐ-UBND của UBND Thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy định phân công trách nhiệm quản lý về An toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội, ở quận huyện ban hành các kế hoạch hành động, Quyết định về ban hành các thủ tục hành chính về An toàn thực phẩm 2.1.3 Nội dung của quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

2.1.3.1 Xây dựng, ban hành các văn bản chính sách

 Tình hình xây dựng, ban hành các văn bản chính sách

- Ban hành các văn bản chỉ đạo

Xây dựng và ban hành chiến lược, chính sách, quy hoạch, kế hoạch về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp;

Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp, các quy định và tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp;

Ban hành các quy định về thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính về

an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

- Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong SXNN

+ Đối tượng áp dụng: cơ sở sản xuất hộ, trang trại, hợp tác xã nông nghiệp, doanh nghiệp nông nghiệp

+ Điều kiện bảo đảm ATTP trong SXNN bao gồm hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, NTTS

 Tình hình thực hiện của người dân

- Tình hình thực hiện của người dân về trồng trọt

Đánh giá thực hiện của người dân về quy trình sản xuất: chọn địa điểm sản xuất, chuẩn bị đầu vào, sử dụng đầu vào, quy trình bảo quản, thu hoạch bảo đảm

vệ sinh an toàn thực phẩm

- Tình hình thực hiện của người dân về chăn nuôi

Đánh giá hoạt động chăn nuôi của người dân về lựa chọn địa điểm sản xuất, chọn chuồng nuôi, quy trình chăn nuôi: chọn giống vật nuôi, nguồn gốc giống vật nuôi, sử dụng thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y trong chăn nuôi

2.1.3.2 Tập huấn, đào tạo, tuyên tryền về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

 Đào tạo, nâng cao trình độ của cán bộ quản lý

Cán bộ làm công tác Quản lý Nhà nước về an toàn vệ sinh thực phẩm là toàn bộ những người được phân công làm việc trong các cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn vệ sinh thực phẩm và trực tiếp theo dõi, chịu trách nhiệm đối với các hoạt động liên quan đến an toàn vệ sinh thực phẩm

Đào tạo nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng quản lý, truyền thông cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản

lý, thanh tra, kiểm nghiệm về ATTP trong sản xuất nông nghiệp

Công tác ATTP có tầm quan trọng đặc biệt, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của nhân dân cũng như phát triển kinh tế, thương mại, quan hệ quốc tế và an sinh

xã hội Mặc dù hiện nay đã có nhiều tiến bộ KHKT trong công tác bảo đảm VSATTP, nhiều biện pháp quản lý như ban hành luật, tăng cường công tác thanh tra, giám sát VSATTP nhưng vấn đề VSATTP vẫn diễn ra hết sức phức tạp

 Tổ chức tập huấn tuyên truyền về ATTP trong SXNN cho người dân Tập huấn, tuyên truyền cho hộ sản xuất các hoạt động ATTP trong sản xuất nông nghiệp đi vào nề nếp theo đúng quy định, lớp tập huấn đã tập trung vào một

số nội dung như: các điều luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp; Điều kiện bảo đảm ATTP trong sản xuất, kinh doanh; Các quy định trong quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; Thanh tra, kiểm tra ATTP, các vấn đề liên quan đến ngộ độc thực phẩm…

Tập huấn cho các hộ sản xuất, kinh doanh những kiến thức pháp luật cơ bản và các quy định của Nhà nước về những kiến thức cơ bản về Luật An toàn thực phẩm và các văn bản hướng dẫn thực hành về ATTP Từ đó, góp phần tạo

chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của các cơ sở sản xuất, kinh doanh nông nghiệp trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm bảo vệ lợi ích người tiêu dùng, giữ vững uy tín về chất lượng sản phẩm của địa phương trên thị trường, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế

2.1.3.3 Công tác cấp thủ tục hành chính

Để cấp các thủ tục hành chính phải hành phân loại cơ sở sản xuất kinh doanh, cơ sở trồng trọt chăn nuôi nhỏ lẻ, phân cấp trách nhiệm trong quản lý từ cấp (tỉnh) thành phố, cấp quận (huyện) đến cấp phường (xã)

 Các loại thủ tục hành chính:

+ Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm

+ Giấy xác nhận kiến thức về ATTP

+ Giấy cam kết bảo đảm ATTP

 Quy trình thực hiện:

+ Phân loại cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc lĩnh vực nông nghiệp, công thương, cơ sở có đăng ký kinh doanh và không có đăng ký kinh doanh để phân công trách nhiệm quản lý

+ Xác định các loại thủ tục hành chính đối với từng cơ sở

+ Tổ chức tập huấn hướng dẫn người dân hoàn thiện các thủ tục hành chính theo quy định

+ Tiến hành cấp các loại thủ tục hành chính theo quy định

Đối với hộ trồng trọt chăn nuôi nhỏ lẻ, sử dụng ít lao động, thu nhập thấp không có giấy phép đăng ký kinh doanh sẽ do UBND cấp xã phường quản lý, và phải ký giấy cam kết bảo đảm ATTP đối với hộ kinh doanh nông sản trong chợ

Hộ trồng trọt, chăn nuôi lớn sử dụng trên 10 lao động thường xuyên phải thành lập doanh nghiệp phải đăng ký kinh doanh, hộ này do quận quản lý, phải làm giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm

Cơ quan được phân công quản lý sẽ tiến hành phổ biến, hướng dẫn về thực hành sản xuất thực phẩm an toàn và tổ chức cho các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ

lẻ thuộc địa bàn quản lý ký bản cam kết sản xuất thực phẩm an toàn

Xây dựng kế hoạch kiểm tra việc thực hiện nội dung đã cam kết của các cơ

sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ trình Ủy ban nhân dân các cấp phê duyệt và cấp kinh

phí thực hiện Kiểm tra việc thực hiện nội dung đã cam kết của các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ theo kế hoạch được phê duyệt

Thông báo công khai trên phương tiện thông tin đại chúng địa phương danh sách các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ không chấp hành nội dung cam kết sản xuất thực phẩm an toàn

2.1.3.4 Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm

 Công tác thanh tra, kiểm tra

Tăng cường công tác quản lý Nhà nước về ATTP trong sản xuất nông nghiệp, thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử

lý các trường hợp vi phạm về ATTP

Đánh giá thực trạng việc bảo đảm ATTP của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, bảo quản, vận chuyển các loại hóa chất, chất BVTV, thuốc thú y… sử dụng trong sản xuất nông nghiệp, kịp thời ngăn chặn, phát hiện, chấn chỉnh, xử lý các trường hợp vi phạm, từng bước đưa các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, bảo quản, vận chuyển thực phẩm thực hiện theo đúng quy định của pháp luật

Đánh giá thực trạng về ATTP một số nhóm thuốc BVTV, chất cấm… trong trồng trọt, chăn nuôi lưu thông trên thị trường nhằm phát hiện và cảnh báo các mối nguy mất vệ sinh ATTP

Thông qua việc thanh tra, kiểm tra tại các cơ sở thực phẩm, đánh giá công tác quản lý của các cơ quan Nhà nước được giao chức năng quản lý về ATTP, đặc biệt là việc cấp các loại giấy phép về ATTP (Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP; Giấy tiếp nhận bản công bố hợp quy/Giấy xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP; Giấy cam kết đủ điều kiện ATTP)

Nội dung của công tác thanh tra kiểm tra:

- Xây dựng các đoàn thanh tra, kiểm tra

- Thanh tra kiểm tra tại các cơ sở sản xuất phân bón, thuốc BVTV, thuốc kháng sinh trong chăn nuôi, chất cấm sử dụng trong chăn nuôi, các loại thuốc bảo quản nông sản

- Kiểm tra tình hình thực hiện các cơ sở sản xuất nông nghiệp, thông qua lấy mẫu xét nghiệm

- Kết quả hoạt động thanh tra kiểm tra thông qua việc cấp giấy chứng nhận

các cơ sở đạt tiêu chuẩn, cấp giấy xác nhận nội dung quảng cáo, tuyên truyền giáo dục về an toàn thực phẩm…

- Xử lý vi phạm thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm pháp luật về ATTP trong sản xuất nông nghiệp

 Xử lý vi phạm, thực hiện kết luận thanh tra

Khi đề cập đến xử lý vi phạm thì một trong những vấn đề cần được quan tâm hàng đầu là cơ sở của việc xử phạt Có 2 hình thức xử phạt chính: phạt cảnh cáo, phạt tiền bên cạnh đó còn một số hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP, tạm đóng cửa, đình chỉ sản xuất, tịch thu, tiêu hủy sản phẩm, công cụ gây hại Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà các cán bộ quản lý áp dụng mức phạt khác nhau Thẩm quyền xử lý vi phạm, mức phạt khác nhau giữa các loại hành vi vi phạm, được quy định theo nghị định 178/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013

Cơ sở của việc xử phạt vi phạm hành chính là có hành vi vi phạm hành chính được pháp luật quy định Xác định được đúng hành vi vi phạm hành chính, tức là xác định đúng cơ sở xử phạt, thì việc thực hiện xử phạt hành chính mới bảo đảm chính xác, bảo đảm được quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của

tổ chức và cá nhân, phát huy được hiệu quả và mục đích của việc xử phạt hành chính là nhằm lập lại trật tự quản lý Nhà nước bị xâm hại, góp phần giáo dục, người vi phạm và răn đe, phòng ngừa vi phạm trong tương lai, tránh được sự tuỳ tiện trong xử phạt hành chính

Sau quá trình thanh tra kiểm tra, xử lý vi phạm, các cán bộ quản lý sẽ giám sát việc thực hiện các kết luận của cơ sở Cơ quan quản lý sẽ tiến hành tái kiểm tra việc thực hiện, khắc phục hậu quả của cơ sở, cũng như việc bổ sung hoàn thiện các thủ tục hành chính của cơ sở theo quy định

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

Trong những năm gần đây vấn đề VSATTP đang diễn ra ngày càng trầm trọng, nhiều vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra liên tiếp, gây thiệt hại nhiều đến tính mạng con người và tiền của Trước những diễn biến đó thì vai trò của Nhà nước đặc biệt quan trọng Trước hết Nhà nước thông qua việc hoạch định và ban hành các văn bản pháp luật có liên quan đến VSATTP để hướng dẫn các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm có định hướng để sản xuất thực phẩm

sạch, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm Ngoài ra, thông qua các văn bản chính sách, Nhà nước cũng quy định rõ nhiệm vụ quản lý của từng Bộ, ngành và các cấp chính quyền quản lý chặt chẽ vấn đề VSATTP nói chung và vệ sinh ATTP trong sản xuất nông nghiệp nói riêng Các yếu tố ảnh hưởng đến Quản lý Nhà nước về vệ sinh ATTP trong sản xuất nông nghiệp

 Hệ thống chính sách Nhà nước về vệ sinh ATTP

Quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm là trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, và Ủy Ban nhân dân các cấp Căn cứ Luật an toàn thực phẩm, số 55/2010/QH12 ngày 17 tháng 6 năm 2010 và Nghị định số 38/2012/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2012 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm, quy định rõ trách nhiệm của từng Bộ trong quản lý Nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm

Luật ATTP (2010) đã chuyển hoạt động quản lý về an toàn thực phẩm (ATTP) sang cơ chế quản lý theo nhóm sản phẩm Đây được xem là một chính sách quan trọng của Luật ATTP, theo đó, việc phân công trách nhiệm quản lý Nhà nước về ATTP được xác định theo hướng quản lý theo nhóm sản phẩm thay

vì quản lý theo phân khúc sản xuất, kinh doanh thực phẩm với hi vọng khắc phục

sự chồng chéo trong quản lý Nhà nước về ATTP của các Bộ, ngành đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm mỗi Bộ, ngành trong lĩnh vực quản lý Nhà nước về ATTP Một phần của nội dung chính sách này là tư tưởng giảm số Bộ tham gia quản lý Nhà nước về ATTP từ 8 Bộ (theo Pháp lệnh Vệ sinh an toàn thực phẩm năm 2003) xuống chỉ còn 3 Bộ là Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Bộ Công thương

 Cơ sở trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát

Xây dựng chiến lược, quy hoạch tổng thể về bảo đảm vệ sinh ATTP, quy hoạch vùng sản xuất thực phẩm an toàn theo chuỗi cung cấp thực phẩm được xác định là nhiệm vụ trọng tâm

Việc sử dụng nguồn lực Nhà nước và các nguồn lực đầu tư nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ phục vụ việc phân tích nguy cơ đối với an toàn thực phẩm là rất cần thiết Việc xây dựng mới, nâng cấp các phòng thí nghiệm phân tich, trình độ cán bộ phân tích cần có sự hỗ trợ đầu tư kịp thời vị nó ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý, xác định mối nguy hại bảo đảm sức khỏe cho người dân, cho xã hội

 Nguồn lực tài chính phục vụ cho công tác quản lý Nhà nước về VSATTP Đây là yếu tố quan trọng cho công tác quản lý Nguồn lực tài chính, bảo đảm cho công tác quản lý thực hiện có hiệu quả, từ việc tổ chức, giám sát, thi hành… giúp duy trì hoạt động quản lý, hoạt động đầu tư trang thiết bị, phương tiện, kinh phí hỗ trợ sản xuất, công tác tuyên truyền ý thức cho người dân

 Năng lực của cán bộ quản lý

Đội ngũ quản lý có vai trò thực thi pháp luật để quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm hiệu lực của đường lối thể chế Cán bộ quản lý có nhiệm vụ tổ chức thực hiện pháp luật trong cuộc sống, quản lý Nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội phù hợp với mục tiêu dân chủ xã hội chủ nghĩa Do

đó, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn của cán bộ là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao vai trò trách nhiệm, hiệu quả của các cán bộ các cơ quan, đơn vị trong việc thực thi công vụ

 Ý thức của các hộ sản xuất nông nghiệp

Ý thức của các hộ sản xuất kinh doanh là yếu tố quyết định đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm trong nông nghiệp Do con người tham gia trực tiếp vào quá trình bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, từ khâu sản xuất, chế biến, tiêu thụ… Bởi vậy công tác đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân đóng vai trò quan trọng trong quản lý Nhà nước về ATTP nói chung và ATTP trong sản xuất nông nghiệp nói riêng

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRONG SẢN XUÂT NÔNG NGHIỆP

2.2.1 Kinh nghiệm các nước về quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp

2.2.1.1 Kinh nghiệm của EU

Hệ thống quy định và tiêu chuẩn đối với sản phẩm của EU rất phức tạp và nghiêm ngặt, đặc biệt đối với thực phẩm như thịt, cá, hoa quả Có thể nói hiện nay hệ thống tiêu chuẩn và quy định của EU so với nhiều nước trên thế giới là hoàn chỉnh hơn cả, điều này thể hiện trong thực tế là nhu cầu của người tiêu dùng

ở EU về những sản phẩm sạch và an toàn rất cao Một số tiêu chuẩn bảo đảm VSATTP của EU bao gồm:

Hệ thống quy định HACCP (viết tắt của chữ Hazard Analysis and Critical Control Point System), nghĩa là “Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm

tới hạn” hay “Hệ thống phân tích, xác định và tổ chức kiểm soát các mối nguy trọng yếu trong quá trình sản xuất và chế biến thực phẩm” HACCP là sự tiếp cận

có tính khoa học, hợp lý và hệ thống để nhận biết, xác định và kiểm soát mối nguy trong chế tạo, gia công, sản xuất, chuẩn bị và sử dụng thực phẩm nhằm bảo đảm thực phẩm là an toàn khi tiêu dùng Ví dụ, việc áp dụng hệ thống HACCP trong dây chuyền thực phẩm sẽ bắt đầu từ nông trường và kết thúc bằng việc chuẩn bị thực phẩm riêng biệt hoặc ở khách sạn hoặc ở nhà (Đỗ Mai Thành, 2010)

Quy định HACCP được đặc biệt coi trọng đối với các nhà xuất khẩu ở các nước đang phát triển khi xuất khẩu vào thị trường EU, bởi nếu không thực hiện quy định HACCP sẽ không thể xuất được hàng của mình sang thị trường

Phụ gia thực phẩm: Tại các nước EU, các phụ gia thực phẩm được chấp nhận đều mang số hiệu nhận biết, trước số hiệu là chữ E Các phụ gia thực phẩm phải được ghi nhận trong danh sách các thành tố trên bao bì bằng cách cho biết tên chất hay số hiệu E của nó Hiện nay các nước thành viên EU đã và đang hợp nhất các chỉ thị với luật về thực phẩm của nước họ Bên cạnh đó, EU cũng đưa ra nhiều luật khác để điều chỉnh về mức độ tối đa của thuốc trừ sâu không phân hủy, kim loại nặng, nhiễm độc vi sinh và chất phóng xạ trong thực phẩm

Hệ thống đóng gói, ghi nhãn thực phẩm: Ủy ban châu Âu đang dự định sửa đổi các quy định về vật liệu đóng gói thực phẩm với mục đích giới thiệu các vật liệu bao gói thông minh có tính kích hoạt và khả năng tăng thời hạn sử dụng, dễ theo dõi chất lượng thực phẩm Phần bổ sung của những quy định là các yêu cầu

về khả năng truy nguyên, theo đó các vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải được nêu ra ở tất cả các khâu của quá trình sản xuất và phân phối Vật liệu bao gói có tính kích hoạt có thể tương tác với thực phẩm để giảm lượng ôxy và tăng hương vị, cũng như khả năng bảo quản Một số loại bao gói có thể hấp thụ khí gas hay độ ẩm sinh ra trong quá trình thực phẩm chín tự nhiên, do đó, làm giảm nguy cơ thực phẩm bị nhiễm độc và giữ cho hương vị của sản phẩm tồn tại lâu hơn Các vật liệu bao gói thông minh còn có khả năng biến đổi màu sắc giúp người tiêu dùng nhận biết được sản phẩm còn tươi hay đã hỏng Ngoài ra, các chỉ dẫn về độ tươi của sản phẩm cũng được gắn trong bao gói nhằm cung cấp trực tiếp thông tin về chất lượng vi sinh của thực phẩm Quy định của EU không cho phép sử dụng các vật liệu bao gói có phản ứng với thực phẩm cho dù những thay đổi này là có lợi EU cũng ban hành danh sách những vật liệu plastic có thể dùng làm bao bì

Quy trình thực hành canh tác nông nghiệp tốt GAP (viết tắt của chữ Good Agricultural Practices) Đây là những nguyên tắc được thiết lập nhằm bảo đảm một môi trường sản xuất an toàn, sạch sẽ, thực phẩm phải bảo đảm không chứa các tác nhân gây bệnh như chất độc sinh học (vi khuẩn, nấm, virus, ký sinh trùng) và hóa chất (dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, hàm lượng nitrat), đồng thời sản phẩm phải bảo đảm an toàn từ ngoài đồng đến khi sử dụng GAP bao gồm việc sản xuất theo hướng lựa chọn địa điểm, sử dụng đất đai, phân bón, phòng trừ sâu bệnh hại, thu hái, đóng gói, tồn trữ, vệ sinh đồng ruộng, vận chuyển sản phẩm… nhằm phát triển nông nghiệp bền vững với mục đích bảo đảm an toàn thực phẩm, an toàn cho người sản xuất, bảo vệ môi trường, truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm Trong tương lai gần, các nhà sản xuất và xuất khẩu hoa quả và rau tươi nếu muốn cung cấp cho các dây chuyền siêu thị ở châu

Âu sẽ phải chứng minh rằng sản phẩm của họ được sản xuất theo quy trình GAP

và nhiều quốc gia, khu vực sẽ xây dựng GAP của mình theo chuẩn mực quốc gia khi sản xuất rau quả tươi (Đỗ Mai Thành, 2010)

Quy định truy nguyên nguồn gốc Trong những năm gần đây, do một số dịch bệnh bắt nguồn từ gia súc và gia cầm đã lây lan nhanh chóng trên quy mô toàn cầu, nên Mỹ và châu Âu đã ban hành các luật về VSATTP, trong đó có các quy định về việc các doanh nghiệp cung ứng hàng vào Mỹ và châu Âu phải thực hiện ghi và cung cấp dữ liệu sao cho có thể truy nguyên được nguồn gốc của sản phẩm khi có vấn đề về VSATTP

2.2.1.2 Kinh nghiệm của Pháp

Cơ quan quốc gia về quản lý chất lượng và an toàn (ANSES) của Pháp hoạt động hợp tác chặt chẽ với các đối tác của liên minh châu Âu và trên toàn thế giới với các hoạt động cụ thể như sau:

- Đánh giá rủi ro và cung cấp thông tin cho các nhà hoạch định chính sách

về rủi ro tiềm ẩn và các hỗ trợ về khoa học kỹ thuật trong việc dự thảo các qui định, điều khoản và các chiến lược giảm thiểu rủi ro

- Thực hiện giám sát, theo dõi và cảnh báo các nguy cơ; thực hiện các chương trình nghiên cứu và phát triển

- Đề xuất biện pháp, chính sách liên quan tới bảo vệ sức khỏe cộng đồng

- Thực hiện các nhiệm vụ do các cơ quan quốc tế, EU và Chính phủ giao

về đánh giá và phân tích rủi ro (Vũ Trọng Bình, 2013)

Tổng cục Quản lý thực phẩm (Direction general de l’alimentation – DGAL)

là một đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp, Thực phẩm và Rừng của Pháp, chuyên trách về quản lý an toàn thực phẩm trên cơ sở các đánh giá rủi ro của ANSES DGAL có nhiệm vụ chủ yếu: (i) Quản lý thực phẩm; (ii) Quản lý phòng ngừa rủi

ro an toàn thực phẩm và chế biến ban đầu; (iii) Điều phối các chương trình hành động về vệ sinh an toàn thực phẩm; (iv) Quản lý các nhiệm vụ khác liên quan…

Sự tồn tại độc lập của hai tổ chức ANSES và DGAL, có ý nghĩa rất lớn, khác biệt hoàn toàn với hệ thống hiện nay của Việt Nam, là sự tách biệt và độc lập giữa đánh giá rủi ro và quản lí vệ sinh ATTP DGAL đóng vai trò là cơ quan quản lý rủi ro, quản lí vệ sinh ATTP, dựa trên các kết quả đánh giá rủi ro và cảnh báo nguy cơ từ ANSES và các viện nghiên cứu khác của Pháp, các tổ chức đánh giá của EU, các nước trên thế giới Công tác quản lý của DGAL dựa trên 2 cách tiếp cận: (i) Đặt hàng đánh giá rủi ro với các đơn vị/tổ chức phân tích đánh giá (như là ANSES); (ii) Các đơn vị đánh giá rủi ro tiến hành các đánh giá, phân tích độc lập rồi gửi đề xuất, kiến nghị lên DGAL

2.2.1.3 Kinh nghiệm của Thái Lan

Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan đã thúc đẩy việc xây dựng các tiêu chuẩn đối với hàng nông sản được áp dụng cho ba nhóm bao gồm thực vật, động vật nuôi và cá, được xây dựng trên cơ sở bộ tiêu chuẩn và hướng dẫn quốc tế của nhóm các tổ chức Chương trình tiêu chuẩn thực phẩm của FAO/WHO (FAO/WHO Food Standards Programme (Codex)), Công ước quốc tế về bảo vệ thực vật (International Plant Protection Convention (IPPC)) và Văn phòng quốc

tế về bệnh dịch động vật (Office International des Epizootic (OIE)) Ngoài ra, nội dung của Bộ tiêu chuẩn cũng tương thích với các thông số khoa học, các tiêu chuẩn và quy định của các quốc gia tiên tiến (Sở Công thương thành phố Đà Nẵng, 2016)

Tiêu chuẩn đối với hàng nông sản thuộc sự quản lý của Cục tiêu chuẩn thực phẩm và hàng nông sản (ACFS) Các tiêu chuẩn này bao trùm mọi yếu tố về an toàn và vệ sinh dịch tễ đối với sức khỏe của con người, động vật và thực vật 8 bước xây dựng quy trình, tiêu chuẩn của ACFS bao gồm: (i) Xác định thứ tự ưu tiên của đối tượng cần xây dựng tiêu chuẩn; (ii) Thành lập một ủy ban kỹ thuật

để soạn thảo; (iii) Soạn thảo dự thảo tiêu chuẩn; (iv) Thành lập ủy ban đánh giá; (v) Lấy ý kiến của tất cả các bên có liên quan; (vi) Trình ủy ban kiểm soát và Hội đồng ACFS; (vii) Thông báo với WTO và các nước thành viên (đối với những

tiêu chuẩn bắt buộc phải thông báo); (viii) Đăng công báo (Sở Công thương

thành phố Đà Nẵng, 2016) Thái Lan áp dụng quy trình Good Agriculture Practices (GAP) trong sản

xuất hàng nông sản nên được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng Đa

số nông dân được chính phủ hướng dẫn và hỗ trợ cặn kẽ quy trình sản xuất theo

tiêu chuẩn GAP từ khâu chọn cây giống cho đến bón phân, thu hoạch, chế biến

và bảo quản sau thu hoạch Trong khâu tiêu thụ có sự kết hợp giữa các nhà bán lẻ

với hệ thống siêu thị rồi từ đó chia nhỏ ra thành những đại lý ở nhiều nơi để thu

mua hàng hóa tại nơi sản xuất Một số nơi có thể cử nhân viên đến giám sát và

thẩm tra thường xuyên quá trình sản xuất, ghi chép vào sổ sách và xem xét độ an

toàn và phù với tiêu chuẩn đề ra của quy trình sản xuất (Sở Công thương thành

phố Đà Nẵng, 2016)

Bên cạnh đó, Thái Lan cũng đã xây dựng hệ thống kiểm soát nhập khẩu

nhằm quản lý chất lượng các loại thực phẩm, hóa chất cũng như kiểm soát dịch

bệnh xâm nhập Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phát động các chiến dịch về an

toàn thực phẩm

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm của một số địa

phương tại Việt Nam

2.2.2.1 Kinh nghiệm của huyện Hải Hà tỉnh Quảng Ninh

Vệ sinh an toàn thực phẩm (ATTP) là yếu tố quan trọng, cần thiết để bảo vệ

sức khoẻ người dân Chính vì vậy, thời gian qua, các ngành chức năng huyện Hải

Hà đã vào cuộc một cách quyết liệt Theo báo cáo của cơ quan thường trực Ban

Chỉ đạo liên ngành ATTP huyện Hải Hà, hiện trên địa bàn huyện có 571 cơ sở

chế biến, kinh doanh thực phẩm Trong đó có 79 cơ sở sản xuất chế biến, 325 cơ

sở kinh doanh, 167 cơ sở dịch vụ ăn uống Thực phẩm được sử dụng từ nhiều

nguồn cung cấp với đa dạng phong phú các loại thực phẩm trong và ngoài huyện

cũng như thực phẩm nhập khẩu

Từ đầu năm 2016 đến nay, các ngành chức năng huyện Hải Hà đã đẩy mạnh

tuyên truyền tới các hộ kinh doanh, chế biến thực phẩm, các quán ăn, quán giải

khát nhằm nâng cao kiến thức và trách nhiệm của người tiêu dùng, người cung

cấp thực phẩm trong bảo đảm ATTP, phòng chống ngộ độc thực phẩm, các bệnh

truyền qua thực phẩm Tại lễ phát động Tháng hành động vì ATTP được tổ chức

tháng 4-2016, nhiều chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm,

dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố đã ký cam kết bảo đảm ATTP với Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP huyện Trong 6 tháng đầu năm 2016, các ngành chức năng của huyện như y tế, công thương, nông nghiệp và phát triển nông thôn đã cấp giấy chứng nhận ATTP và giấy xác nhận kiến thức ATTP cho 118

cơ sở thuộc ngành mình quản lý, nâng tổng số cơ sở toàn huyện được cấp đạt

463 cơ sở

Chợ Trung tâm Hải Hà 2 nơi kinh doanh gia súc, gia cầm lớn nhất huyện với 36 hộ kinh doanh Hằng ngày, sản lượng thịt gia súc, gia cầm ở đây cung ứng cho người tiêu dùng trên địa bàn huyện đạt từ 8-10 tấn Để bảo đảm ATTP và quyền lợi người tiêu dùng, các ngành chức năng của huyện thường xuyên đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về kinh doanh và các quy định trong giết mổ, phòng chống dịch bệnh rộng rãi đến các hộ kinh doanh

Bà Phạm Thị Lan, tiểu thương chợ Trung tâm Hải Hà 2, cho biết: “Quá trình giết

mổ và kinh doanh ở chợ, tiểu thương chúng tôi chấp hành tốt các điều kiện về vệ sinh ATTP Các cơ quan của huyện cũng thường xuyên đi kiểm tra, kiểm soát về tình hình dịch bệnh và điều kiện kinh doanh của từng điểm kinh doanh tại chợ” Tuy nhiên, hiện nay công tác quản lý ATTP các điểm giết mổ trên địa bàn huyện Hải Hà có nhiều bất cập, bởi hầu hết là nhỏ lẻ, cá thể do vậy điều kiện trang thiết bị chưa bảo đảm Toàn huyện hiện có 41 điểm giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ tại gia đình Ngoài công tác tuyên truyền, các ngành chức năng còn tăng cường kiểm soát và xử lý các trường hợp vi phạm, không đủ điều kiện kinh doanh, buôn bán, giết mổ gia súc, gia cầm tại các chợ Trong công tác phối hợp liên ngành, các đơn vị đã chủ động dự báo tình huống, tăng cường lực lượng chốt chặn, kiểm soát địa bàn, thanh, kiểm tra và xử lý vi phạm ATTP 6 tháng đầu năm 2016, toàn huyện đã tổ chức 39 lượt đoàn thanh, kiểm tra tại 454 cơ sở Trong đó có 106 cơ sở vi phạm, đã nhắc nhở 92 cơ sở; xử lý 14 cơ sở, phạt tiền trên 12 triệu đồng, tiêu huỷ hàng chục sản phẩm hàng không bảo quản theo quy định, hàng không nguồn gốc xuất xứ, nhãn mác… Hải Hà đã vào cuộc rất quyết liệt trong công tác quản lý ATTP, trong 6 tháng đầu năm nay, không xảy ra các

vụ ngộ độc nào Từ nay đến cuối năm, huyện tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm ATTP, phòng chống ngộ độc thực phẩm Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác thanh, kiểm tra, đặc biệt là kiểm tra đột xuất Xử lý nghiêm vi phạm ATTP, phối hợp chặt chẽ với liên ngành và giữa các xã, thị trấn trong vấn đề kiểm soát ATTP

2.2.2.2 Kinh nghiệm của huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ

Nhằm nâng cao năng lực quản lý ATTP cho UBND cấp huyện, cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao, hình thành hệ thống quản lý ATTP thống nhất, đồng bộ, Chi cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản phối hợp với UBND huyện Lâm Thao triển khai thí điểm công tác quản lý ATTP và đã đạt được những kết quả bước đầu, qua đó nâng cao ý thức cho các hộ kinh doanh nói riêng và người dân nói chung

Thông qua các lớp tập huấn, nông dân xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao đã nắm được các quy định về ATTP với cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ để áp dụng vào sản xuất rau an toàn

Nội dung triển khai thí điểm tập trung vào việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và nông – lâm – thủy sản trên địa bàn huyện; mở các lớp tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ được giao nhiệm vụ quản lý ATTP cấp huyện và cấp xã Chi cục phối hợp với huyện làm tốt khâu truyền thông và đào tạo cán bộ quản lý ATTP từ cấp huyện đến xã cho đến từng hộ sản xuất, tránh tình trạng triển khai ồ ạt, hình thức Đến nay, trên địa bàn huyện đã tổ chức 5 lớp tập huấn về nghiệp vụ cho cán bộ, các cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến, kinh doanh nông – lâm – thủy sản và tập huấn quy định điều kiện bảo đảm ATTP với các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ Sản xuất ban đầu bao gồm các hoạt động: Trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và khai thác tự nhiên trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ đều là những ngành nghề sản xuất, kinh doanh có điều kiện theo quy định của Luật ATTP Đây

là một khâu quan trọng quyết định đến chất lượng ATTP Xác định rõ điều này, huyện cũng tích cực tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, đặc biệt là đối với các cơ sở sản xuất ban đầu Trong đó, trọng tâm là triển khai nghiêm túc Thông tư 45/2014/TT - BNNPTNT về kiểm tra cơ sở sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và kiểm tra, chứng nhận cơ sở sản xuất, kinh doanh nông - lâm - thủy sản đủ điều kiện ATTP đối với các cơ sở có giấy phép đăng ký kinh doanh Còn đối với các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ triển khai quản lý theo Thông tư 51/2014/TT - BNNPTNT quy định điều kiện bảo đảm ATTP và phương thức quản lý đối với các cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ Việc quản lý từ cơ sở sản xuất ban đầu hết sức quan trọng, song để triển khai tốt cũng cần có một quá trình Ông Nguyễn Quốc Hùng - Phó Trưởng Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện cho biết: “Thực hiện bảo đảm ATTP trong lĩnh vực nông nghiệp, chúng tôi vẫn

xác định trọng tâm là công tác tuyên truyền, phổ biến các chính sách, quy định của pháp luật về quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp và ATTP trong sản xuất, kinh doanh, sơ chế, chế biến, bảo quản nông – lâm – thủy sản được đẩy mạnh Hướng dẫn, vận động người sản xuất, kinh doanh tuân thủ các quy định

về thuốc bảo vệ thực vật cho cây trồng; quy định về sử dụng liều lượng thuốc thú y, thuốc kháng sinh trong chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản; chất phụ gia, thuốc bảo quản trong chế biến nông sản, thực phẩm… Qua đó, giúp các tổ chức, cá nhân ý thức được vai trò, trách nhiệm đối với sản phẩm do mình sản xuất, kinh doanh nhằm tạo ra các sản phẩm thực sự an toàn trước khi cung ứng tới tay người tiêu dùng”

Thông qua công tác triển khai thí điểm ở Lâm Thao đã nâng cao nhận thức cho người dân, bước đầu thay đổi thói quen, tập quán sản xuất, kinh doanh, bảo đảm ATTP trong nông nghiệp Đây cũng là cơ sở để nhân rộng ra toàn tỉnh, hướng tới làm thay đổi dần nhận thức, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh, quản lý tốt hơn chất lượng sản phẩm nông - lâm - thủy sản để người tiêu dùng có thể nhận diện, lựa chọn được những sản phẩm an toàn

2.2.3 Bài học rút ra cho tăng cường quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm trong sản xuất nông nghiệp ở quận Long Biên

Một là, Cần xây dựng hệ thống kiểm soát thực phẩm theo nguyên tắc: phân tích mối nguy, tiếp cận quản lý hệ thống “ngăn ngừa, phòng chống, kiểm soát và

xử lý” và kiểm soát toàn bộ chu trình thực phẩm “từ trang trại đến bàn ăn”

Nhất thiết phải xây dựng được hệ thống quy định pháp luật đồng bộ từ các biện pháp ATTP đến các biện pháp kiểm dịch động vật theo tiêu chuẩn chung quốc tế (có tính đến điều kiện cụ thể của đất nước) Hệ thống này phải đầy đủ trên các khía cạnh về luật thực phẩm, phụ gia thực phẩm, vấn đề hóa chất bảo vệ thực vật, vấn đề kiểm dịch… và việc cụ thể hóa các quy định pháp luật bằng những biện pháp cụ thể trong từng hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, lưu thông thực phẩm đóng vai trò quan trọng khi thực thi chúng

Cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn VSATTP mang tính khả thi, hiệu quả cao trong phòng ngừa và xử lý khắc phục những vi phạm an toàn thực phẩm sao cho phù hợp với điều kiện của vùng, đặc biệt là phù hợp về mức thu nhập và tập quán

ăn uống Tuy nhiên, trong công tác xây dựng tiêu chuẩn vẫn cần lấy chuẩn quốc

tế làm cơ sở để từng bước điều chỉnh quy định trong nước, nhất là các quy định liên quan đến thực phẩm xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu

Trên cơ sở nguyên tắc tiếp cận hệ thống và toàn bộ chu trình thực phẩm, xây dựng bộ máy quản lý và kiểm soát VSATTP, phân công trách nhiệm các bộ/ngành, địa phương liên quan và cơ chế phối hợp giữa chúng bởi năng lực của

bộ máy là yếu tố quyết định hiệu quả công tác quản lý thực phẩm

Hai là, tăng cường công tác thanh tra kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm Công tác thanh tra là biện pháp quan trọng nhất trong kiểm soát thực phẩm, vì vậy cần có một đội ngũ thanh tra đủ lớn và bảo đảm đủ năng lực chuyên môn mới kiểm soát và xử lý được tất cả các khâu của chu trình thực phẩm, xử lý các trường hợp vi phạm một cách kiên quyết và triệt để

Hệ thống kiểm nghiệm, phân tích thực phẩm có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính chính xác, khoa học của hoạt động thanh tra, kiểm tra chất lượng ATTP để từ đó rà soát, sửa đổi, bổ sung những quy định cho phù hợp thực

tế địa phương

Ba là, Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục về nguy cơ ngộ độc thực phẩm, sự lan truyền bệnh dịch trong nhân dân Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực ATTP như tranh thủ hỗ trợ kỹ thuật, phòng chống dịch bênh lây truyền qua biên giới Bên cạnh đó cần tập huấn kiến thức cho người dân, nâng cao trinh độ của cán bộ quản lý nhằm giảm thiểu tình trạng ngộ độc thực phẩm, bảo đảm sức khỏe cho người dân Hoàn thiện hệ thống phân phối và bán lẻ trong nước để không bỏ sót một loại hàng hóa nào liên quan đến “cái ăn, cái uống” cho người dân mà không được kiểm soát chất lượng VSATTP

PHẦN 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

 Vị trí địa lý

Quận Long Biên nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc của Thủ đô Hà Nội, phía Bắc giáp sông Hồng, phía Đông giáp huyện Gia Lâm, phía Tây giáp huyện Đông Anh, phía Nam giáp sông Hồng Vị trí địa lý đặc thù của Quận, nằm giữa hai con sông lớn là sông Hồng và sông Đuống, đặc biệt tại ven hai con sông này có các dải đất mầu mỡ do quá trình phù sa bù đắp và hệ thống cây xanh được hình thành từ các dự án trước là tiềm năng quan trọng cho phát triển hình thức du lịch hai bên sông

Hình 3.1 Bản đồ quận Long Biên Quận Long Biên là nơi tập trung nhiều đầu mối giao thông quan trọng với nhiều đường giao thông lớn như đường sắt, quốc lộ, đường thuỷ nối liền các tỉnh phía Bắc (Lạng Sơn, Bắc Ninh), các tỉnh phía Đông Bắc (Hải Phòng,

Quảng Ninh) Đây là điều kiện thuận lợi cho sự liên kết kinh tế giữa Quận với các tỉnh và thành phố lân cận, mở rộng thị trường kinh doanh và dịch vụ Nằm trong vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, nằm trên trục tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh Vị trí địa lý này tạo nên một súc hút mạnh để quận Long Biên phát triển nhanh về kinh tế - xã hội, theo kịp nhịp độ phát triển chung của Thủ đô

Với vị trí thuận lợi và có tính đặc trưng so với các quận nội thành khác

sẽ tạo điều kiện cho phát triển các ngành kinh tế - xã hội của quận nói chung và phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp đô thị sinh thái nói riêng

 Địa hình

Quận Long Biên nằm trong phạm vi hai tuyến đê sông Hồng và sông Đuống Địa hình quận tương đối bằng phẳng, thoải dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam theo hướng chung của địa hình vùng đồng bằng Bắc Bộ và theo hướng của dòng chảy sông Hồng

Nhìn chung địa hình quận Long Biên kém đa dạng thuận lợi cho việc xây dựng các công trình dân dụng, thương mại dịch vụ và các khu công nghệ cao Bên cạnh đó hệ thống bãi bồi và hệ thống sông, Long Biên có khả năng phát triển các khu du lịch hướng gần gũi với thiên nhiên Bên cạnh đó, việc phát triển cơ sở

hạ tầng, theo hướng đô thị hóa hiện nay tại quận Long Biên đang là thách thức đối với phát triển nông nghiệp

 Khí hậu

Quận nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, khí hậu thời tiết mang sắc thái đặc trưng của vùng là nhiệt đới gió mùa từ tháng 5 đến tháng 10 là mùa mưa, thời tiết nóng ẩm, lượng mưa lớn chiếm khoảng 80% lượng mưa cả năm, đặc biệt có những trận mưa rào với cường độ rất lớn kèm theo gió bão từ 3-5 ngày gây ngập úng cục bộ

Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau là mùa khô: Lượng mưa thường ít, có những thời kỳ hanh khô kéo dài ảnh hưởng đến sản xuất, nhiều diện tích đất canh tác ao hồ bị cạn nước Nhiệt độ trung bình năm từ 23-24o C, tổng nhiệt hàng năm

từ 8500-8700oC, độ ẩm trung bình hàng năm vào khoảng 82%

Lượng mưa trung bình khoảng 1600-1800mm, số ngày mưa ở mức 140 ngày/năm Mưa nhiều nhất vào tháng 8 (từ 16-18 ngày), lượng mưa trung bình từ

300-500mm Mùa đông mưa ít, thời tiết dịu mát hơn, thuận lợi cho các hoạt động văn hóa và du lịch…

 Thuỷ văn:

Quận Long Biên chịu ảnh hưởng chế độ thủy văn của sông Hồng và sông Đuống, lượng nước trung bình nhiều năm là 2710 m3/s, mực nước mưa lũ thường cao từ 9-12m (Độ cao trung bình mặt đất là 14-14,5m), mực mước lớn nhất tại Thượng Cát trên sông Đuống là 13,68m (năm 1971), tỷ lệ phần nước sông Hồng

và sông Đuống là 30%

Nhìn chung Quận Long Biên là nơi cư trú điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp đa dạng và phong phú Song cũng cần chú ý tới các hiện tượng bất lợi của thiên nhiên mang lại như: Bão lụt, sương gió, sương muối, và hạn hán Bên cạnh đó quận Long Biên đang trong xu hướng đô thị hóa, trọng tâm nhiệm vụ phát triển công nghiệp nên diện tích đất nông nghiệp giảm dần, đây là thách thức đối với nền nông nghiệp để bảo đảm an ninh lương thực của vùng 3.1.2 Điều kiện Kinh tế - xã hội quận Long Biên

3.1.2.1 Điều kiện kinh tế quận Long Biên

Kinh tế quận những năm gần đây tăng trưởng nhanh, tổng mức bán lẻ hàng hóa năm 2016 là 4.726 tỷ đồng, bằng 121% cùng kỳ Giá trị sản xuất công nghiệp và xây dựng ước đạt 6.511 tỷ đồng, bằng 115% cùng kỳ Tính đến hết tháng 6/2016, đã thành lập mới 693 doanh nghiệp, số doanh nghiệp ngừng hoạt động là 401, tổng số doanh nghiệp trên địa bàn là 5.963 doanh nghiệp Cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh mới cho 1.473 hộ kinh doanh cá thể, số hộ kinh doanh cá thể ngừng hoạt động là 237, tổng số hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn

là 7.674 hộ

- Sản xuất nông nghiệp:

Trong 200 ha đất nông nghiệp chưa sử dụng theo quy hoạch phân khu N10; xây dựng kế hoạch chuyển đổi 90 ha cây trồng; đã thực hiện 21,7 ha Hỗ trợ SXNN trên 750 triệu đồng

Công tác quản lý về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các vùng rau, quả, được tập trung; Tổ chức xét nghiệm đột xuất 02 đợt tại 11 cơ sở chăn nuôi và 17 hộ, trang trại sản xuất có quy mô lớn Qua kết quả xét nghiệm chưa phát hiện cơ sở sản xuất, chăn nuôi nào có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và chất cấm trong chăn nuôi vượt chỉ tiêu quy định

Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu kinh tế tổng hợp quận Long Biên

- Ngành nông, lâm nghiệp, thủy

Nguồn: Chi cục Thống kê quận Long Biên (2016)

- Thương mại, dịch vụ:

Công tác đầu tư, cải tạo chợ dân sinh, xây dựng chợ văn minh thương mại

có nhiều chuyển biến tích cực; Hoàn thành, đưa vào hoạt động; khởi công xây dựng 03 chợ Ban hành bộ tiêu chí chợ văn minh thương mại, hoàn thành công nhận các chợ đang hoạt động

Công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường chống buôn lậu hàng giả và bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được quan tâm; Trong năm 2016 đã kiểm tra, phát hiện 26 vụ buôn lậu, hàng giả, gian lận thương mại với số tiền phạt 139 triệu đồng

Hoàn thiện xây dựng nhãn hiệu tập thể “Rắn Lệ Mật” và đã được Cục Sở hữu trí tuệ quyết định công nhận Duy trì nhà hàng đạt chuẩn phục vụ khách

du lịch (được Sở VHTT công nhận); Tập trung xây dựng dự thảo Đề án phát triển làng nghề Lệ Mật

 Công tác quy hoạch, quản lý đô thị, trật tự xây dựng, vệ sinh môi trường

- Công tác quy hoạch được tập trung chỉ đạo: UBND quận đã chủ động phối hợp Viện quy hoạch xây dựng, Sở Quy hoạch kiến trúc hoàn thiện đồ án

và trình Thành phố phê duyệt đồ án quy hoạch phân khu R5, R6; Tổ chức