(LUẬN văn THẠC sĩ) quản lí ngân sách nhà nước tại huyện bình xuyên, tỉnh vĩnh phúc

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Văn Viện

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng: số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được ghi rõ nguồn gốc

Vĩnh Phúc, ngày 22 tháng 5 năm 2017

Tác giả luận văn

Trương Thị Hiền

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ và động viên từ các thầy cô giáo, các ban ngành cùng toàn thể cán bộ nơi tôi chọn làm địa bàn nghiên cứu, gia đình và bạn bè

Trước tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, toàn thể các thầy cô giáo khoa Kế toán và Quản trị kinh doanh đã truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản và tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS Đỗ Văn Viện

đã dành nhiều thời gian trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi hoàn thành quá trình nghiên cứu đề tài này

Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể cán bộ các phòng, ban thuộc phòng Tài chính, Chi cục Thuế huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc trong thời gian tôi thực tế nghiên cứu đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi tiếp cận và thu thập những thông tin cần thiết cho đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, những người đã động viên và giúp đỡ tôi về tinh thần, vật chất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vĩnh Phúc, ngày 22 tháng 5 năm 2017

Tác giả luận văn

Trương Thị Hiền

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt v

Danh mục bảng vi

Trích yếu luận văn viii

Thesis abstract………x

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước 4

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.1.1 Ngân sách Nhà nước và hệ thống ngân sách Nhà nước 4

2.1.2 Ngân sách Nhà nước cấp huyện (quận) trong hệ thống ngân sách nhà nước 10

2.1.3 Quản lý ngân sách Nhà nước huyện 13

2.1.4 Nội dung quản lý ngân sách cấp huyện (quận) 18

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện (quận) 27

2.2 Cơ sở thực tiễn 32

2.2.1 Kinh nghiệm quản lý ngân sách Nhà nước ở một số nước trên thế giới 32

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước tại một số địa phương ở Việt Nam 33

2.2.3 Bài học kinh nghiệm rút ra cho quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc 36

2.2.4 Các công trình nghiên cứu liên quan 36

Phần 3 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu 38

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 38

3.1.1 Vị trí địa lý huyện Bình Xuyên 38

3.1.2 Địa hình, tình hình khí hậu 39

3.1.3 Cơ sở hạ tầng 40

3.1.4 Tổ chức hành chính, dân số và lao động 41

3.1.5 Tình hình phát triển kinh tế, văn hóa- xã hội 42

3.2 Phương pháp nghiên cứu 45

3.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 45

3.2.2 Phương pháp xử lý số liệu, phân tích 46

3.2.3 Hệ thống tiêu chí sử dụng trong nghiên cứu 47

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 48

4.1 Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc 48

4.1.1 Thực trạng thu- chi ngân sách nhà nước cấp huyện tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc 48

4.1.2 Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014- 2016 53

4.1.3 Thực trạng công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành ngân sách huyện Bình Xuyên 71

4.2 Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Bình Xuyên 75

4.2.1 Đánh giá thực trạng công tác thu- chi ngân sách Nhà nước 75

4.2.2 Đánh giá chung tình hình quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2014- 2016 78

4.3 Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Bình Xuyên giai đoạn 2016-2020 81

4.3.1 Định hướng phát triển kinh tế- xã hội và hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước huyện Bình Xuyên giai đoạn 2016-2020 81

4.3.2 Mục tiêu 83

4.3.3 Giải pháp quản lý ngân sách nhà nước huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2016-2020 83

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 98

5.1 Kết luận 98

5.2 Kiến nghị 99

5.2.1 Đối với Nhà nước 99

5.2.2 Đối với UBND tỉnh Vĩnh Phúc 99

5.2.3 Đối với UBND huyện Bình Xuyên 100

Tài liệu tham khảo 101

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Cơ cấu kinh tế huyện Bình Xuyên 2014-2016 42

Bảng 3.2 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội huyện Bình Xuyên qua các năm 2014-2016 43

Bảng 4.1 Tổng hợp thu ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 49

Bảng 4.2 Tổng hợp điều tra về tình hình thu trên địa bàn huyện Bình Xuyên năm 2014- 2016 51

Bảng 4.3 Tổng hợp chi ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014- 2016 52

Bảng 4.4 Dự toán thu ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 55

Bảng 4.5 Dự toán ngân sách huyện Bình Xuyên năm 2014- 2016 57

Bảng 4.6 Dự toán chi ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 58

Bảng 4.7 Tình hình chấp hành thu ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 61

Bảng 4.8 Cơ cấu thu ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 63

Bảng 4.9 Tình hình chấp hành chi ngân sách huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014 - 2016 65

Bảng 4.10 Số lượng và tỷ trọng các khoản chi trong tổng chi ngân sách Nhà nước huyện Bình Xuyên giai đoạn 2014-2016 67

Bảng 4.11 Quyết toán ngân sách Nhà nước huyện Bình Xuyên 2014- 2016 69

Bảng 4.12 Công tác thanh tra huyện Bình Xuyên 2014-2016 74

Bảng 4.13 Công tác lập dự toán và phân bổ dự toán tại huyện Bình Xuyên 75

Bảng 4.14 Ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên 76

DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH

Sơ đồ 2.1 Hệ thống tổ chức quản lý NSNN 8

Sơ đồ 2.2 Bộ máy quản lý ngân sách Nhà nước huyện Bình Xuyên 18 Hình 3.1 Bản đồ hành chính huyện Bình Xuyên 38

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Trương Thị Hiền

Tên luận văn: Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

1 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc trong những năm gần đây và tìm ra yếu tố ảnh hưởng đến quản lý NSNN tại huyện Định hướng và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc thời gian tới

2 Phương pháp nghiên cứu

Đối với số liệu thứ cấp:

Số liệu thứ cấp về kinh tế, xã hội, điều kiện tự nhiên, môi trường và các chính sách có liên quan đến phát triển kinh tế- xã hội của huyện thu thập từ phòng Tài chính-

Kế hoạch huyện, chi cục thuế và thông qua các báo cáo, chuyên đề, báo cáo khoa học, các loại sách báo, tạp chí, Luật ngân sách Nhà nước 2002; các Nghị định hướng dẫn thực hiện Luật ngân sách Nhà nước 2002; báo cáo khảo sát, nghiên cứu kinh nghiệm quản lý tài chính ngân sách

Đối với số liệu sơ cấp:

Đây là nguồn số liệu được điều tra trực tiếp qua hai mẫu phiếu điều tra đối với thu ngân sách và chi ngân sách, được thu thập từ việc điều tra 66 phiếu qua các cán bộ huyện, xã, thị trấn và các đơn vị cấp huyện có liên quan đến công tác quản lý ngân sách theo địa bàn (hành chính) để đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách huyện

Đây là số liệu được điều tra trực tiếp từ đơn vị thụ hưởng NSNN theo mẫu câu hỏi chuẩn bị trước để quá trình điều tra được nhanh chóng và hiệu quả nhằm phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng hiệu quả quản lý NSNN huyện Bình Xuyên

Phương pháp xử lý số liệu: Nhập dữ liệu đã được hiệu chỉnh và mã hóa vào máy tính (thông qua phần mềm Excel)

Phương pháp phân tích: Phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh, đánh giá bình quân và phương pháp chuyên gia

3 Kết quả

Nêu lên thực trạng công tác thu- chi ngân sách huyện Bình Xuyên từ khâu lập

dự toán, chấp hành dự toán, công tác quyết toán, công tác kiểm tra và giám sát việc chấp hành ngân sách huyện

Tìm ra nguyên nhân, hạn chế của quản lý ngân sách huyện trong thời gian qua

và từ đây đưa ra các định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách Nhà nước huyện trong thời gian tới Để làm được điều đó cần thông qua hình thức tuyên truyền, hoàn thiện công tác lập dự toán sát thực tế của địa phương, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao công tác thanh kiểm tra,…

4 Kết luận

Công tác quản lý ngân sách nhà nước của huyện Bình Xuyên hiện nay là một là yêu cầu cấp thiết có tính khách quan Điều này không chỉ bắt nguồn từ sự hạn chế trong quá trình thực hiện mà còn bởi đây là một hoạt động quản lý có liên quan đến mọi cấp, mọi ngành, lĩnh vực, do vậy cần phải được quan tâm đúng mức Vì nó có ý nghĩa trên nhiều mặt, tác động, chi phối, quyết định trong phát triển KT-XH trên địa bàn huyện và luôn gắn với trách nhiệm quản lý, lãnh đạo của Đảng bộ và UBND huyện cho đến các xã, phường và các cơ quan chức năng Nên qua quá trình phân tích, luận giải, luận văn đã làm rõ và khắc hoạ một số nét nổi bật

- Khái quát một cách tương đối đầy đủ về cơ sở lý luận để làm nền tảng cho việc thực hiện quản lý thu, chi ngân sách của huyện Bình Xuyên

- Công tác lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và thanh tra, kiểm tra đã được tiến hành theo quy định không còn mang nặng tính hình thức như hiện nay Thanh tra, kiểm tra cần được làm thường xuyên hơn và xử lý nghiêm khi có sai phạm để dăn

đe nhằm tránh để xảy ra sai phạm

- Đề ra phương án để công tác quản lý thu thuế ngày càng được nâng cao, cũng như công tác quản lý chi ngân sách không bị lãng phí huyện cần làm tốt công tác tuyên truyền phổ biến các chính sách một cách cụ thể và thường xuyên, kịp thời

- Để thực hiện các biện pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách có hiệu quả đòi hỏi phải thực hiện tổng hơp các giải pháp ở tầm vĩ mô và vi mô Sự lãnh đạo chỉ đạo của UBND huyện, các cấp, các ngành chức năng, các tổ chức CT-XH từ huyện cho đến

xã (thị trấn) cần phải quan tâm đúng mức, coi công tác này là trách nhiệm, là nhiệm vụ trọng tâm của mình chứ không riêng gì các cơ quan tài chính

THESIS ABSTRACT

Master candidate: Truong Thi Hien

Thesis title: “The State Budget Management in Binh Xuyen District, Vinh Phuc Province”

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

1 Research Objectives

Assessing of the situation of state budget management in Binh Xuyen District, Vinh Phuc Province in recent years and find out factors affecting state budget management in the district Orientation and proposal for improvement of budget management in Binh Xuyen district, Vinh Phuc province in the coming time

2 Research Methods

For secondary data:

Secondary data on the economy, society, natural conditions, environment and policies related to socio-economic development of the district are collected from district finance and planning department, tax department and Through reports, special topics, scientific reports, books, magazines, etc State Budget Law 2002; Decrees guiding the implementation of the 2002 State Budget Law; Survey report, research experience, financial management budget

For primary data:

This is the source of the data directly surveyed through the two survey questionnaires for budget revenues and expenditures, collected from a 66-question survey conducted by district, commune and township officials The district is involved

in the management of budget by location (administrative) to assess the situation of district budget management

This is the data surveyed directly from the state budget beneficiaries in the form

of pre-prepared questionnaires for quick and effective investigation in order to analyze and evaluate the factors influencing the efficiency of district state budget management

in Binh Xuyen district

Data processing method: Import data has been calibrated and coded into computer (Excel software)

Analytical methods: descriptive statistical methods, comparative statistics, mean assess and expert evaluation methods

3 Results

The propose of the situation of budget revenue and expenditure in Binh Xuyen district from budget estimation, budget estimation, settlement, inspection and supervision of district budget execution.Find out the causes and limitations of district budget management in the past time and the orientation and solutions to improve the management of district budget in the coming time So it is necessary to propagandize, improve the actual estimation of the local situation, reform administrative procedures, improve inspection work, etc

4 Conclusions

In the present, the state budget management of Binh Xuyen district is an urgent requirement of objectivity This is not just a limitation in the implementation process, but also because it is a management activity that is relevant to all levels and sectors, and therefore needs to be properly addressed Because it has many meanings, influences, influences, decisions in the socio-economic development in the district and always associated with management responsibility, leadership of the Party and District People's Committee to communes and functional agencies So through the analysis, thesis, thesis has clarified and some highlights

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (Luật ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002)

Trong bất kỳ nền kinh tế nào, việc giải quyết cân đối giữa thu- chi cũng được xem là nhiệm vụ hàng đầu để quản lý nền kinh tế của Nhà nước Song việc tăng trưởng kinh tế luôn luôn không đáp ứng kịp với yêu cầu chi tiêu của Chính phủ cho đời sống xã hội, nên thường xảy ra tình trạng bội chi ngân sách ở nhiều nước trên thế giới Việt Nam cũng không phải ngoại lệ

Việc lập dự toán ngân sách, chấp hành dự toán ngân sách và quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm đã được thực hiện theo quy định của Luật NSNN Tuy vậy, trên thực tế các khâu này vẫn mang tính hình thức, áp đặt, chưa phản ánh đúng thực trạng khách quan của từng địa phương, do đó ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý NSNN Thêm vào đó là đội ngũ cán bộ (công chức, viên chức) làm công tác tài chính nói chung và quản lý ngân sách nói riêng còn nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực quản lý, không đáp ứng được yêu cầu quản lý trong giai đoạn hiện nay

Bình Xuyên là huyện trọng điểm phát triển khu công nghiệp của tỉnh Vĩnh Phúc, cách không xa các khu công nghiệp tập trung như: Bắc Thăng Long - Nội Bài; khu công nghiệp Sài Đồng, cảng hàng không Nội Bài (Hà Nội); nằm giữa hai trung tâm kinh tế- chính trị lớn của tỉnh là Vĩnh Yên và Phúc Yên; có đường sắt Hà Nội- Lào Cai, Quốc lộ 2 và đường cao tốc Nội Bài- Lào Cai chạy qua là những điều kiện rất thuận lợi để huyện phát triển một nền kinh tế đa dạng (công nghiệp- dịch vụ và nông lâm nghiệp) và hình thành các khu công nghiệp, các trung tâm dịch vụ; đồng thời có cơ hội tiếp cận nhanh những tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa của huyện Bên cạnh việc thu hút để phát triển các khu công nghiệp Bình Xuyên còn có rất nhiều lợi thế để phát triển đô thị gắn với các khu công nghiệp do còn có khả năng phát

triển về quỹ đất Tuy nhiên, với cơ cấu kinh tế như những năm vừa qua cho thấy nền kinh tế Bình Xuyên chưa phát triển hài hòa do còn có biểu hiện mất cân đối giữa khu vực sản xuất (công nghiệp- xây dựng; nông- lâm - nghiệp) và khu vực dịch vụ vì tốc độ tăng trưởng của khu vực sản xuất tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng của khu vực dịch vụ Các khu công nghiệp mở ra đã thu hút

và tạo việc làm, thu nhập cho người lao động trên địa bàn huyện cũng như các vùng lân cận Đi đôi với đó là tình hình an ninh, trật tự an toàn xã hội ở huyện có những diễn biến phức tạp; có bất cập yếu kém trong công tác quản lý nhân lực, quản lý đất đai, tài chính ngân sách, đầu tư xây dựng cơ bản

Thực hiện dự toán ở huyện chưa trọng tâm, trọng điểm, nhiều nhiệm vụ không đảm bảo kịp thời trong khi đó chính sách, chế độ thay đổi và bổ sung nhiều Trước tình hình đó việc tìm giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước ở huyện đang cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, ổn định kinh tế, thực hành tiết kiệm chống lãng phí, chủ động dành nguồn để chi cho công tác an sinh xã hội, chi cho giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh và chính sách xã hội, nhiệm vụ khác tại địa phương Từ những lý do trên tôi đã chọn đề tài “Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc”

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý NSNN của huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc những năm gần đây và phát hiện những yếu tố ảnh hưởng đến ngân sách, đề xuất giải pháp hoàn thiện Quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện những năm tới

- Đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc thời gian tới

1.3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung liên quan đến quản lý ngân sách Nhà nước tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi không gian

Đề tài được thực hiện tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc

* Phạm vi thời gian số liệu sử dụng trong nghiên cứu đề tài

Số liệu được thu thập từ năm 2014 đến năm 2016; số liệu điều tra 2017 Thời gian thực hiện nghiên cứu từ 3/2016 đến 4/2017

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN

SÁCH NHÀ NƯỚC

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Ngân sách Nhà nước và hệ thống ngân sách Nhà nước

2.1.1.1 Khái niệm ngân sách Nhà nước

Thuật ngữ “NSNN” có từ lâu và ngày nay đựợc dùng phổ biến trong đời sống kinh tế- xã hội và đựơc diễn đạt dưới nhiều góc độ khác nhau Song quan niệm NSNN được bao quát nhất cả về lý luận và thực tiễn của nước ta hiện nay là: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước

NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước trong dự toán đã được

cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước (Luật Ngân sách Nhà nước, 2002)

NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Luật Ngân sách Nhà nước, 2015)

Trên thế giới có nhiều định nghĩa khác nhau Ngân sách là bảng liệt kê các khoản thu chi bằng tiền trong giai đoạn nhất định của nhà nước; mọi kế hoạch thu chi bằng tiền bất kỳ một cơ quan, cá nhân nào trong một giai đoạn nhất định (Cuốn từ điển bách khoa toàn thư của Liên Xô “cũ”) Chứng từ dự kiến cho phép các khoản thu chi hàng năm của Nhà nước; toàn bộ tài liệu kế toán mô tả, trình bày các khoản chi phí của Nhà nước trong một năm; toàn bộ các khoản trình bày tiền mà một Bộ được cấp trong một năm (Cuốn tư liệu xanh của Pháp được ấn hành nhằm hướng dẫn một số luật định tài chính và thuế)

Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa- tiền tệ trong các phương thức sản xuất của cộng đồng

và nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác, sự ra đời của nhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa- tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát

triển của ngân sách nhà nước.`NSNN phản ánh các mối quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của NN khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định

Thu NSNN là việc Nhà nước sử dụng quyền lực của mình để huy động, tập trung một phần nguồn lực tài chính quốc gia để hình thành quỹ tiền tệ cần thiết nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước

Chi ngân sách là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định Việc chi NSNN hợp lý chính là việc NSNN đang thực hiện được vai trò điều tiết vĩ

mô của mình

2.1.1.2 Bản chất của Ngân sách Nhà nước

Có nhiều định nghĩa và quan điểm khác nhau về NSNN nhưng nó đều cho thấy biểu hiện ra bên ngoài của NSNN và mối quan hệ mật thiết giữa nhà nước

2.1.1.3 Chức năng của Ngân sách Nhà nước

Chức năng đầu tiên của NSNN là chức năng phân phối Bất kỳ Nhà nước nào, muốn tồn tại và duy trì được các chức năng của mình, trước hết phải có nguồn lực tài chính Đó là các khoản chi cho bộ máy quản lý Nhà nước, cho lực lượng quân đội, cảnh sát, cho nhu cầu văn hóa, giáo dục, y tế, Nhưng muốn tạo lập được NSNN, trước hết phải tập hợp các khoản thu theo luật định, cân đối chi tiêu theo tiêu chuẩn định mức đúng với chính sách hiện hành Đó chính là sự huy

động các nguồn lực tài chính và đảm bảo nhu cầu chi tiêu theo kế hoạch của Nhà nước, thực hiện việc cân đối thu chi bằng tiền của Nhà nước

Chức năng thứ hai là chức năng điều chỉnh và kiểm soát: Quá trình huy động và sử dụng NSNN phải được thể hiện bằng văn bản pháp luật, vì vậy phải được theo dõi, quản lý, giám sát, kiểm tra chặt chẽ các khoản thu, chi NSNN theo những tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước quy định Thông qua chức năng này, NSNN kiểm tra, giám sát quá trình động viên

2.1.1.4 Vai trò của Ngân sách Nhà nước

NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động KT-XH, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước Tuy nhiên, vai trò của NSNN bao giờ cũng gắn liền với vai trò của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định Trong thời

kỳ kinh tế thị trường thì tất cả những khiếm khuyết của cơ chế thị trường đòi hỏi

có sự can thiệp của nhà nước là tất yếu, là nhu cầu khách quan nhằm khôi phục lại những cân đối và mở đường cho sức sản xuất phát triển

Nguồn thu của NSNN được thu từ mọi lĩnh vực hoạt động, mọi chủ thể KT-XH; chi của NSNN mang tính chất xã hội rộng lớn mà nhà nước phải đảm bảo Vì vậy NSNN có vai trò chi phối, phân bổ thu nhập, hướng dẫn, điều chỉnh các hoạt động tài chính của các chủ thể KT-XH khác

Huy động các nguồn lực tài chính của NSNN để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước: Mức động viên các nguồn tài chính từ các chủ thể trong nguồn kinh tế đòi hỏi phải hợp lý, nếu mức động viên quá cao hoặc quá thấp sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế, vì vậy cần xác định mức huy động vào ngân sách Nhà nước một cách phù hợp với khả năng tài chính của các chủ thể

Trong cơ chế điều chỉnh của nhà nước, bên trong kết cấu của nó ngoài việc tổ chức một cách khoa học thì những công cụ tài chính, tiền tệ, kế hoạch, luật pháp được coi là những công cụ điều chỉnh cơ bản và quan trọng NSNN là một trong những công cụ hữu hiệu để Nhà nước điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, xã hội NSNN ngoài việc duy trì sự tồn tại của bộ máy Nhà nước còn xây dựng cơ

sở hạ tầng kinh tế, xã hội để tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động

Nó được sử dụng như là công cụ tác động vào cơ cấu kinh tế nhằm đảm bảo cân đối hợp lý cơ cấu kinh tế và sự ổn định của chu kỳ kinh doanh trước xu thế phát triển mất cân đối của các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế Thông qua

quỹ ngân sách chính phủ có thể áp dụng các hình thức ưu đãi, đầu tư vào các lính vực mà tư nhân không muốn đầu tư vì hiệu quả đầu tư thấp; hoặc qua các chính sách thuế bằng việc đánh thuế vào những hàng hóa, dịch vụ của tư nhân có khả năng thao túng trên thị trường; đồng thời áp dụng mức thuế suất ưu đãi đối với những hàng hóa mà chính phủ khuyến dụng, nhờ đó mà có thể đảm bảo sự cân đối, cân bằng trong nền kinh tế

Quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Là công cụ định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền Chính phủ sẽ hướng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế đi vào quỹ đạo

mà Chính phủ đã hoạch định để hình thành cơ cấu nền kinh tế tối ưu, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững

Về mặt thị trường: Giá cả trên thị trường biến động dựa vào quy luật cung cầu của hàng hóa, dịch vụ và NSNN được sử dụng như là công cụ đảm bảo sự ổn định giá cả thị trường và kiềm chế lạm phát Nhà nước chỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng những mặt hàng mang tính chất chiến lược Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, thông qua thuế, dự trữ quốc gia NSNN đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh Cũng với ngân hàng Trung ương với chính sách tiền tệ thích hợp NSNN góp phần điều tiết thông qua chính sách thuế và chi tiêu của Chính phủ để kiềm chế lạm phát

Giải quyết các vấn đề xã hội: những vấn đề công bằng xã hội, chống lại

sự bất công là cần thiết cho một xã hội văn minh và ổn định thì chính phủ thường xử dụng các biện pháp tác động tới thu nhập để thiết lập sự công bằng

xã hội Điều chỉnh thu nhập của các nhóm dân cư khác nhau bằng cách trợ cấp thu nhập cho những người có thu nhập thấp hoặc không có thu nhập; hoặc thông qua chính sách thuế thu nhập, sử dụng mức thuế suất cao đối với người

có thu nhập cao và ngược lại

Về mặt kinh tế: Kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng phát triển kinh tế xã hội thông qua các công cụ thuế và thuế suất của nhà nước sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển thu hút sự đầu tư của các doanh nghiệp Ngoài

ra Nhà nước còn dùng NSNN đầu tư vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động

Vai trò của NSNN là rất lớn, vấn đề đặt ra là việc tổ chức quy mô, cơ cấu

và quản lý NSNN như thế nào để phát huy được vai trò của nó

2.1.1.5 Hệ thống tổ chức ngân sách Nhà nước

- Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp ngân sách có mối quan hệ với nhau trong việc tập trung và phân phối, sử dụng nguồn thu để thực hiện các nhiệm vụ chi Cấp ngân sách được hiểu là một bộ phận của hệ thống, có quyền chủ động khai thác các khoản thu, sử dụng các khoản thu đáp ứng nhu cầu chi và đảm bảo cân đối được ngân sách Hệ thống ngân sách và cơ cấu của hệ thống ngân sách chịu tác động bởi nhiều yếu tố mà trước hết đó là chế độ xã hội của một Nhà nước và việc phân chia lãnh thổ hành chính

- Tổ chức hệ thống NSNN là việc xác lập các cấp NS, xác định nhiệm vụ quyền hạn của các cấp chính quyền từ Trung ương (TƯ) đến Địa phương (ĐP) trong điều hành ngân sách, tổ chức phân định thu, chi và xác định quan hệ giữa các cấp ngân sách trong quá trình: lập- chấp hành- quyết toán ngân sách

Sơ đồ 2.1 Hệ thống tổ chức quản lý NSNN 2.1.1.6 Phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước

Phân cấp quản lý NS là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán NS trong việc quản lý NS nhà nước

Ngân sách quận, huyện

Ngân sách cấp

phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh của Nhà nước

và năng lực quản lý của mỗi cấp trên địa bàn Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương được phân định nguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định, thời gian thực hiện phân cấp này phải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ở địa phương; cấp xã được tăng cường nguồn thu, phương tiện và cán bộ quản lý tài chính- ngân sách để quản lý tốt, có hiệu quả các nguồn lực tài chính trên địa bàn được phân cấp Kết thúc mỗi kỳ ổn định ngân sách, căn cứ vào khả năng nguồn thu và nhiệm vụ chi của từng cấp, theo thẩm quyền quy định tại các Điều 15, 16 và 25 của Luật Ngân sách Nhà nước, Quốc hội, Hội đồng nhân dân điều chỉnh mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới; Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa ngân sách các cấp

Phân cấp quản lý NSNN không những tạo ra nguồn lực tài chính mang tính độc lập tương đối để mỗi cấp chính quyền chủ động thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình, mà còn là động lực khuyến khích mỗi cấp chính quyền và dân cư địa phương tích cực khai thác các tiềm năng của mình để phát triển địa phương

Nội dung chủ yếu của phân cấp quản lý tài chính Nhà nước nằm ở việc phân định chức năng, nhiệm vụ giữa trung ương với địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới về quản lý tài chính nhà nước- với nội hàm chủ yếu là NSNN Về thực chất, đó là việc giải quyết vấn đề về nguồn lực tài chính để thực hiện các nhu cầu và nhiệm vụ chi tài chính của các cấp chính quyền, giải quyết mối quan hệ tài chính giữa trung ương và địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới, hoạc giữa các cấp chính quyền tại mỗi địa phương Nội dung phân cấp QLNN về tài chính, ngân sách được thể hiện trên các bình diện chủ yếu sau: Xác định thẩm quyền quyết định tài chính, ngân sách; xác định một số quyền quan trọng, chủ yếu, cụ thể về tài chính, ngân sách; xác định thẩm quyền ban hành các chế độ tài chính; phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi; xác định cơ chế tài trợ giữa trung ương và địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới (Nâng cao năng lực quản lý tài chính công ở địa phương, Ban quản lý dự án, 2007)

2.1.2 Ngân sách Nhà nước cấp huyện (quận) trong hệ thống ngân sách nhà nước

2.1.2.1 Khái niệm ngân sách Nhà nước cấp huyện (quận)

Quản lý NSNN là quá trình tác động của chủ thể quản lý NSNN thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của NSNN nhằm đạt được mục tiêu đã định

Ngân sách Nhà nước gồm NS trung ương và ngân sách địa phương, ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân (ngân sách cấp tỉnh, ngân sách cấp huyện và ngân sách cấp xã) Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách huyện và ngân sách xã, phường, thị trấn Theo Bộ Tài Chính thì Ngân sách huyện (quận) là quỹ tiền tệ tập trung của huyện (quận) được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện (quận) Ngân sách huyện là một cấp ngân sách của chính quyền huyện do UBND huyện xây dựng, quản lý và sử dụng Do HĐND cùng cấp quyết định và giám sát quá trình tổ chức thực hiện

2.1.2.2 Đặc điểm ngân sách Nhà nước cấp huyện (quận)

Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền là nội dung cốt lõi trong phân cấp quản lý của nhà nước và đang trở thành chủ đè được quan tâm hiện nay trong cải cách hoạt động của khu vực công ở đa số các nước trên thế giới Luật ngân sách của các nước đều có quy định cách thức phân chia nhiệm vụ, quyền hạn về ngân sách giữa các cấp chính quyền trong bộ máy nhà nước

Nghiên cứu về vai trò của phân cấp tơi sự phát triển của địa phương Stigler (1957) nhận xét: “Một Chính phủ hoạt động tốt nhất khi nó ở gần dân” Khi phân cấp ngân sách không những tạo ra nguồn lực tài chính mang tính độc lập tương đối

- Để chính quyền cấp huyện chủ động thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình, mà còn là động lực khuyến khích mỗi cấp chính quyền và dân cư ở địa phương tích cực khai thác các tiềm năng của mình để phát triển địa phương

- Ngân sách huyện mang bản chất của NSNN, đó là mối quan hệ giữa ngân sách huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình phân

bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện

- Các hoạt động thu- chi của ngân sách huyện luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền huyện theo luật định, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan chính quyền lực nhà nước ở cấp huyện Chính vì vậy, các chỉ tiêu thu- chi của ngân sách huyện luôn mang tính pháp lý

- Ngân sách huyện vừa là một cấp trong hệ thống NSNN vừa là một đơn

vị dự toán Bởi vì ngân sách huyện thực hiện thu- chi của một cấp ngân sách và

là đơn vị nhận bổ sung từ ngân sách cấp trên, đồng thời cấp bổ sung cho ngân sách cấp xã

Có thể nói việc phân cấp quản lý ngân sách và ngân sách huyện trở thành một cấp ngân sách là cơ sở để từng bước tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền các cấp trong thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến ngân sách Nó đã làm cho bộ mặt NSNN mang một diện mạo mới, nền tài chính quốc gia trở nên lành mạnh và hiệu quả hơn

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm đã phát huy được vẫn còn những hạn chế cần khắc phục kịp thời, đòi hỏi sự quan tâm của các ban, ngành, sự tâm huyết của các cá nhân phối hợp cùng giải quyết

2.1.2.3 Vai trò ngân sách Nhà nước huyện đối với sự phát triển kinh tế- xã hội địa phương

Ngân sách huyện có vai trò cung cấp phương tiện vật chất cho sự tồn tại

và hoạt động của chính quyền huyện và cấp chính quyền cơ sở đồng thời là một công cụ để chính quyền cấp huyện thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế xã hội trên địa bàn huyện Tuy nhiên do Ngân sách huyện là một cấp Ngân sách trung gian ở giữa Ngân sách cấp tỉnh và Ngân sách cấp xã nên đôi khi Ngân sách huyện chưa thể hiện được vai trò của mình đối với kinh tế địa phương

Do vậy để chính quyền huyện thực thi được hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế xã hội mà nhà nước giao cho thực hiện chiến lược phát triển kinh tế nhà nước, kinh

tế địa phương trên các lĩnh vực đặc biệt là nông nghiệp nông thôn tại địa bàn thì cần có một Ngân sách huyện đủ mạnh và phù hợp là một đòi hỏi thiết thực, là một mục tiêu phấn đấu đối với cấp huyện.Vì thế cần làm tốt công tác phân cấp quản lý Ngân sách huyện một cách hiệu quả để Ngân sách huyện thực sự là một cấp Ngân sách mạnh tạo điều kiện chủ động cho chính quyền địa phương thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình

- Ngân sách nhà nước bảo đảm thực hiện vai trò nhà nước, bảo vệ an ninh trật tự của huyện: Là một cấp chính quyền, huyện cũng tổ chức ra cho mình một hệ thống các cơ quan, đoàn thể hành chính nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước Để các cơ quan đó hoạt động được cần có một quỹ tài chính tập trung cho nó, đó là ngân sách huyện Với bộ máy công chức, viên đang làm việc hiện nay hàng năm ngân sách nhà nước phải tốn một khoản không nhỏ Để tránh lãng phí và sai phạm thì đòi hỏi mỗi cấp ngân sách, từ ngân sách cấp huyện với tư cách là ngân sách của các đơn vị cơ sở cần quản lý chặt chẽ, cấp phát đúng chính sách, chế độ, hạn mức làm cho bộ máy nhà nước hoạt động tốt nhất mà vẫn tiết kiệm và hiệu quả Trong các chức năng của nhà nước có chức năng đảm bảo an ninh quốc phòng- trật tự có một vai trò đặc biệt quan trọng Đây là công cụ quyền lực của nhà nước, nó bảo vệ ý chí của cơ quan nhà nước, tạo điều kiện an toàn để huyện phát triển mọi mặt

Để đảm bảo cho chức năng này hoạt động thì ngân sách huyện cần phải có kế hoạch cụ thể và chi tiết, có các khoản dự phòng hợp lý

- Nó là công cụ thức đẩy, phát triển và ổn định kinh tế: Để thực hiện tốt chiến lược kinh tế- tài chính thì ngân sách cấp huyện cần sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết, định hướng Ngân sách là công cụ đắc lực Sẽ không có một cơ cấu kinh tế ổn định, phát triển nếu bỏ qua công cụ này Từ thực

tế địa phương mà huyện căn cứ thế mạnh của mình để định hướng, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích phát triển Đồng thời huyện phải cung cấp kinh phí, vốn đầu tư, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động Vì nguồn thu ngân sách chủ yếu từ các doanh nghiệp Thuế là phương tiện đắc lực trong điều tiết vĩ mô nền kinh tế, huyện có thể sử dụng công cụ này

để điều chỉnh cơ cấu kinh tế

- Ngân sách huyện là phương tiện bù đắp khiếm khuyết thị trường, bảo đảm công bằng xã hội, gìn giữ môi trường:

+ Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế chạy theo lợi nhuận do đó sẽ có một lượt các vấn đề xảy ra: tình trạng thất nghiệp, sự phân chênh lệch giàu nghèo tăng, ô nhiễm môi trường, chăm sóc người già và trẻ nhỏ, là mặt trái của nền kinh tế thị trường Để làm tốt công tác an sinh xã hội thì ngay từ cấp huyện đã phải theo dõi và nắm bắt từ cấp cơ sở (cấp xã) để có biện pháp kịp thời, giải quyết

+ Song song với việc quan tâm đến đến đời sống vật chất thì luôn phải quan tâm đến đời sống tinh thần, văn hóa của người dân thông qua các sân chơi văn nghệ, giải trí lành mạnh và tiến bộ; các dịch vụ y tế, giáo dục được nâng cao nhưng đồng thời giảm được chi phí cho người dân đểmọi người dân đều được học hành và chăm sóc sức khỏe

2.1.2.4 Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách huyện (quận)

- Ngân sách huyện (quận) sau đây goi là NSNN cấp huyện hoặc quận, thu ngân sách huyện là quá trình tạo lập, hình thành ngân sách huyện, đóng vai trò quan trọng, quyết định đến việc chi ngân sách huyện Thu ngân sách huyện gồm các loại chính: Các khoản thu phân chia giữa các cấp ngân sách; các khoản thu ngân sách huyện hưởng 100% (các khoản thuế theo quy định, phí, lệ phí, thu thanh lý, ); thu bổ sung; thu kết dư ngân sách và thu chuyển nguồn ngân sách huyện

- Chi của ngân sách huyện (quận) là việc Nhà nước cấp huyện phân phối

và sử dụng quỹ ngân sách nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước, đáp ứng nhu cầu đời sống KT-XH theo các nguyên tắc nhất định Chi ngân sách huyện gồm các khoản chủ yếu sau: Chi đầu tư phát triển theo phân cấp; chi thường xuyên đảm bảo hoạt động của bộ máy quản lý cấp huyện; chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới; chi chuyển nguồn của huyện

2.1.3 Quản lý ngân sách Nhà nước huyện

2.1.3.1 Quản lý ngân sách Nhà nước huyện

Quản lý NSNN huyện là quản lý toàn bộ các khoản thu, chi NSNN cấp huyện hàng năm qua các khâu: Lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, thanh tra NSNN huyện

Quản lý ngân sách huyện là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp huyện nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng quản lý Nhà nước

Chủ thể quản lý NS huyện chính là HĐND huyện, cụ thể là những người

có trách nhiệm trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến hoạt động quản lý ngân sách Trách nhiệm quản lý ngân sách trước hết thuộc về Chủ tịch UBND huyện

Vì quản lý tài chính là một nội dung quản lý chuyên ngành nên phòng Tài chính – Kế hoạch huyện và cá nhân Trưởng phòng Tài chính- Kế hoạch cũng thuộc nhóm chủ thể trực tiếp quản lý hoạt động của ngân sách huyện Bên cạnh đó mỗi

cá nhân và trưởng các bộ phận, phòng ban cũng góp phần đóng góp quan trọng tạo nên công tác quản lý ngân sách huyện có hiệu quả

Đối tượng quản lý ngân sách huyện đó là hoạt động của ngân sách huyện

Đó là các mối quan hệ kinh tế trong phân phối gắn liền với quá trình hình thành

và sử dụng các quỹ tiền tệ Cụ thể là việc quản lý các nguồn thu cũng như các khoản chi đầu tư hoặc các khoản chi thường xuyên của huyện

2.1.3.2 Sự cần thiết của quản lý ngân sách cấp huyện

Việc quản lý ngân sách huyện ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của quốc gia do vậy công tác QLNS huyện là rất quan trọng, chứa đựng cả mục tiêu chung của quản lý NSNN nói chung và mục tiêu của huyện nói riêng Quản

lý ngân sách huyện hướng tới việc đảm bảo thực hiện các chỉ tiêu của ngân sách Trung ương, đảm bảo cân đối thu-chi ngân sách trên địa bàn huyện, nâng cao năng lực điều hành của chính quyền huyện trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội

2.1.3.3 Nguyên tắc quản lý ngân sách cấp huyện

- Chấp hành luật ngân sách nhà nước: Tất cả các khoản thu-chi đều phải

có chứng từ xuất- nhập tiền Nó phản ánh tính chính xác, công minh, rõ ràng Các khoản thu-chi đều phải có trong kế hoạch phân bổ dự toán ngân sách đã được HĐND, UBND các cấp thông qua Các khâu trong chu trình NSNN khi triển khai thực hiện phải đặt dưới sự kiểm tra, giám sát của HĐND các cấp

- Cân đối thu- chi ngân sách huyện: Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉ được phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp HĐND, UBND luôn

cố gắng để đảm bảo cân đối nguồn NSNN bằng cách đưa ra các quyết định liên quan tới các khoản chi để thảo luận và cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết, đồng thời nỗ lực khai thác mọi nguồn thu hợp lý mà nền kinh tế có khả năng đáp ứng

- Nguyên tắc công khai, minh bạch trong quản lý NSNN: Các khoản thu- chi đều được xác định bằng số liệu chứng từ ghi sổ, quyết định, văn bản chỉ đạo của các cấp có thẩm quyền Thực hiện công khai minh bạch trong quản lý sẽ tạo điều kiện cho cộng đồng có thể giám sát, kiểm soát các quyết định về thu- chi tài chính, hạn chế những thất thoát và đảm bảo tính hiệu quả

- Nguyên tắc rõ ràng, trung thực, chính xác: Nguyên tắc này đòi hỏi NSNN phải được xây dựng rành mạch, có hệ thống, các khoản thu- chi đều phải

có trong kế hoạch tránh việc thu - chi sai gây thất thoát NSNN

- Nguyên tắc chịu trách nhiệm: Nhà nước là cơ quan công quyền, sử dụng các nguồn lực của nhân dân để thực hiện các mục tiêu đã đề ra Đây là nguyên nhân, yêu cầu về trách nhiệm của các đơn vị cá nhân trong quá trình quản lý ngân sách, bao gồm: Trách nhiệm giải trình về các hoạt động ngân sách; chịu trách nhiệm

về các quyết định về ngân sách của mình Trách nhiệm đối với cơ quan quản lý cấp trên về trách nhiệm đối với công chúng, đối với xã hội Quy trách nhiệm yêu cầu phải phận định rõ ràng quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị, chính quyền các cấp trong thực hiện NSNN theo kết quả công việc đạt được

2.1.3.4 Bộ máy quản lý ngân sách cấp huyện

Gồm có HĐND huyện, UBND huyện, Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện, Chi cục thuế huyện, kho bạc nhà nước huyện

- Hội đồng nhân dân huyện là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên Hội đồng nhân dân quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng

để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước Thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Thường trực Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp; giám sát việc thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân; giám sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương Quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm; dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương; quyết định các chủ trương, biện pháp triển khai thực hiện ngân sách; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách đã được Hội đồng nhân dân quyết định

- Uỷ ban nhân dân huyện do Hội đồng nhân dân huyện bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân cùng cấp và cơ quan nhà nước cấp trên Uỷ ban nhân dân chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp

nhằm bảo đảm thực hiện chủ trương, biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, củng

cố quốc phòng, an ninh và thực hiện các chính sách khác trên địa bàn Thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa phương, góp phần bảo đảm sự chỉ đạo, quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ sở Nhiệm vụ trong lĩnh vực kinh tế: Xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua để trình Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt; tổ chức và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch đó; Lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương, phương án phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; quyết toán ngân sách địa phương; lập dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân,

cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp; Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương; hướng dẫn, kiểm tra Uỷ ban nhân dân xã, thị trấn xây dựng và thực hiện ngân sách và kiểm tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân xã, thị trấn về thực hiện ngân sách địa phương theo quy định của pháp luật; Phê chuẩn kế hoạch kinh tế

- xã hội của xã, thị trấn

- Phòng Tài chính- Kế hoạch huyện là đơn vị chuyên môn trực thuộc UBND huyện, có chức năng tham mưu, giúp UBND huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về: Tài chính, tài sản, kế hoạch và đầu tư; đăng ký kinh doanh, tổng hợp, thống nhất quản lý về kinh tế hợp tác xã, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân Phòng Tài chính - Kế hoạch có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của Uỷ ban nhân dân huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của Sở Tài chính và Sở Kế hoạch đầu tư tỉnh

+ Trình UBND cấp huyện ban hành các quyết định, chỉ thị, kế hoạch dài hạn, 5 năm và hàng năm về các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Phòng; đề án, chương trình phát triển kinh tế- xã hội trên địa bàn cấp huyện

+ Hướng dẫn các cơ quan, đơn vị dự toán thuộc cấp huyện, UBND cấp xã xây dựng dự toán ngân sách hàng năm; xây dựng trình UBND cấp huyện dự toán ngân sách cấp mình theo hướng dẫn của Sở Tài chính Lập dự toán thu ngân sách nhà nước đối với những khoản thu được phân cấp quản lý, dự toán chi ngân sách cấp huyện và tổng hợp dự toán ngân sách cấp xã, phương án phân bổ ngân sách huyện trình UBND cấp huyện; lập dự toán ngân sách điều chỉnh trong trường

hợp cần thiết để trình UBND cấp huyện; tổ chức thực hiện dự toán ngân sách đã được quyết định

+ Phối hợp với cơ quan có liên quan trong việc quản lý công tác thu ngân sách nhà nước trên địa bàn theo quy định của pháp luật

+ Thẩm tra quyết toán các dự án đầu tư do huyện quản lý; thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã; lập quyết toán thu, chi ngân sách huyện; tổng hợp, lập báo cáo quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện và quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện (bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện và quyết toán thu, chi ngân sách cấp xã) báo cáo UBND cấp huyện để trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê chuẩn Tổ chức thẩm tra, trình Chủ tịch UBND cấp huyện phê duyệt quyết toán đối với dự án thuộc thẩm quyền phê duyệt của Chủ tịch UBND cấp huyện

+ Quản lý tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp thuộc cấp huyện quản lý theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính

+ Quản lý nguồn kinh phí được uỷ quyền của cấp trên; quản lý các dịch vụ tài chính theo quy định của pháp luật Chủ trì, phối hợp với các cơ quan, tổ chức

có liên quan kiểm tra việc thi hành pháp luật tài chính; giúp UBND cấp huyện giải quyết các tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về tài chính theo quy định của pháp luật Trình Chủ tịch UBND cấp huyện các chương trình, danh mục, dự án đầu tư trên địa bàn; thẩm định và chịu trách nhiệm về dự án, kế hoạch đầu tư trên địa bàn thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND cấp huyện; thẩm định và chịu trách nhiệm về kế hoạch đấu thầu thuộc thẩm quyền quyết định của Chủ tịch UBND cấp huyện Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan giám sát và đánh giá đầu tư; kiểm tra việc thi hành pháp luật về kế hoạch và đầu tư trên địa bàn cấp huyện; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm theo thẩm quyền

Về kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân: Cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh cho các tổ chức kinh tế tập thể và hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn theo quy định của pháp luật; Định kỳ lập báo cáo theo hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư gửi Sở Kế hoạch và Đầu tư, các Sở, ngành có liên quan để tổng hợp báo cáo UBND tỉnh và Bộ Kế hoạch và Đầu tư

- Chi cục Thuế ở các quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là Chi cục Thuế) là tổ

chức trực thuộc Cục Thuế, có chức năng tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế, phí, lệ phí, các khoản thu khác của ngân sách nhà nước (sau đây gọi chung là thuế) thuộc phạm vi nhiệm vụ của ngành thuế trên địa bàn theo quy định của pháp luật Chi cục Thuế thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm theo quy định của Luật Quản lý thuế, các luật thuế, các quy định của pháp luật khác có liên quan

- Kho bạc Nhà nước huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (KBNN huyện) là tổ chức trực thuộc KBNN tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (KBNN tỉnh) có chức năng thực hiện nhiệm vụ KBNN trên địa bàn theo quy định của pháp luật KBNN huyện có tư cách pháp nhân, có trụ sở, con dấu riêng và được mở tài khoản tại ngân hàng thương mại trên địa bàn để thực hiện giao dịch, thanh toán theo quy định của pháp luật

Chi cục Thuế huyện

Phòng Tài chính- Kế hoạch huyện

Quy trình ngân sách càng được quy định cụ thể rõ ràng thì phạm vi, trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan chức năng trong quản lý và điều hành ngân sách càng đầy đủ, cụ thể Điều đó giúp cho việc nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan trong quản lý ngân sách (Nâng cao năng lực quản lý TCC ở địa phương, 2007)

Quản lý ngân sách huyện là quá trình quản lý hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp huyện; quản lý các khoản thu- chi của huyện

đã dự toán bởi UBND huyện và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của cấp trên giao và huyện đề ra QLNS huyện bao gồm các khâu sau: Lập dự toán ngân sách; công tác chấp hành dự toán NSNN; công tác quyết toán NSNN; kiểm tra, giám sát ngân sách huyện (Bộ Tài chính, 2003)

Luật NSNN năm 2002 quy định, hàng năm trên cơ sở hướng dẫn của UBND tỉnh, UBND huyện tiến hành thành lập dự toán ngân sách năm sau của cấp mình, trình HĐND huyện và UBND huyện ra quyết định dự toán ngân sách

Lập dự toán là khâu đầu tiên của chu trình quản lý NSNN, quyết định nhiệm vụ và quy mô thu- chi ngân sách trong một năm của ngân sách huyện cũng như của một đơn vị dự toán huyện Lập dự toán quyết định chất lượng quản lý vì quản lý ngân sách trước hết là quản lý theo dự toán được duyệt Dự toán ngân sách là bản dự trù các khoản thu, chi ngân sách theo các chỉ tiêu xác định, được HĐND huyện phê chuẩn, UBND huyện quyết định là căn cứ để thực hiện thu- chi NSNN huyện (Bộ Tài chính, 2003)

Dự toán ngân sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc triển khai thực hiện thu- chi NSNN hàng năm Để đảm bảo cho các mục tiêu phát triển KT-

XH và các chính sách, chế độ của Nhà nước được thực hiện và đạt hiệu quả cao, đòi hỏi dự toán ngân sách huyện được xây dựng hàng năm phải khoa học, chính xác, sát với thực tế và đúng chính sách chế độ của Nhà nước Thông qua việc lập

dự toán ngân sách để tính khả năng và nhu cầu về kinh tế, tài chính của huyện trong từng năm, từng giai đoạn từ đó phát huy được những thế mạnh và hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở ngại

Lập dự toán phải đảm bảo: Dự toán ngân sách phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thi- chi và theo cơ cấu chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển Đúng yêu cầu, nội dung, biểu mẫu và thời hạn theo quy định của Bộ Tài chính hướng dẫn

về yêu cầu nội dung và thời hạn lập dự toán NSNN hàng năm của Bộ Tài chính

và phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, căn cứ tính toán

Dự toán ngân sách huyện phải đảm bảo cân đối theo nguyên tắc: thu bằng chi, nếu thu thấp hơn chi thì ngân sách tỉnh sẽ bổ sung cân đối

2.1.4.2 Chấp hành dự toán

Chấp hành ngân sách là một trong các khâu của chu trình ngân sách Chấp hành ngân sách là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp Kinh tế- Tài chính nhằm biến các chỉ tiêu thu- chi trong dự toán ngân sách hàng năm của huyện thành hiện thực (Bộ tài chính, 2003)

Mục tiêu của chấp hành dự toán là trên cở sở không ngừng bồi dưỡng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp động viên khai thác, đảm bảo đạt và vượt kế hoạch do tỉnh, Nghị quyết HĐND huyện giao, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của chính quyền cấp huyện đã được hoạch định trong dự toán và đảm bảo chi đầy đủ, kịp thời phục vụ cho hoạt động của bộ máy Nhà nước và thực hiện các chương trình KT-XH đã được hoạch định trong năm kế hoạch sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả

Sau khi ngân sách được phê chuẩn và năm ngân sách bắt đầu thì việc thực hiện ngân sách được triển khai Nội dung quá trình này là tổ chức thu NSNN và

bố trí cấp phát kinh phí của NSNN cho các nhu cầu đã được phê chuẩn Nhiệm

vụ chấp hành ngân sách thuộc về tất cả các pháp nhân và thể nhân, mà người điều hành là UBND huyện, phòng TC-KH là cơ sở tham mưu có vị trí quan trọng giúp UBND huyện cụ thể hóa các nội dung trên

Đối với công tác chấp hành dự toán thu: Các tổ chức, cá nhân, kể cả các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nghĩa vụ nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản phải nộp khác vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật Trường hợp tổ chức, cá nhân chậm nộp mà không được phép, căn cứ vào yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền quy định tại Khoản 4 Điều 56 Nghị định 60/2003/NĐ-CP, Ngân hàng và Kho bạc nơi tổ chức, cá nhân mở tài khoản phải trích từ tài khoản tiền gửi của tổ chức, cá nhân đó nộp vào ngân sách nhà nước hoặc áp dụng các biện pháp khác để thu cho ngân sách Đồng thời, tổ chức, cá nhân chậm nộp còn phải chịu phạt và bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật Các cơ quan dưới đây

có thẩm quyền yêu cầu Ngân hàng, Kho bạc Nhà nước trích tài khoản của tổ

chức, cá nhân vi phạm quy định tại Khoản 3 Điều 56 Nghị định 60/2003/NĐ-CP

để nộp ngân sách nhà nước: Cơ quan Thuế, cơ quan Hải quan đối với việc chậm nộp các khoản thuế và các khoản thu khác được giao quản lý; Cơ quan Tài chính đối với việc chậm nộp các khoản thu khác Trường hợp các tổ chức, cá nhân cố tình không nộp thì ngoài việc bị trích tài khoản để nộp ngân sách còn bị xử lý theo quy định của pháp luật (Điều 46, Nghị định 60/2003/NĐ-CP)

- Các khoản thu của ngân sách nhà nước phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Đối với một số khoản thu phí, lệ phí, thu thuế đối với hộ kinh doanh không cố định, thu ngân sách ở địa bàn xã vì lý do khách quan mà việc nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước có khó khăn thì cơ quan thu có thể thu trực tiếp, song phải nộp Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính (Điều 47 Nghị định 60/2003/NĐ-CP)

- Trong năm các cơ quan thu (Thuế, phòng TC-KH, UBND các xã, thị trấn, các đơn vị sự nghiệp ) không ngừng phát triển nguồn thu, tìm mọi biện pháp khai thác, nuôi dưỡng nguồn thu sao cho đạt và vượt tỷ lệ theo dự toán được HĐND huyện phê chuẩn Các cơ quan thu xây dựng dự toán theo quý, năm; đồng thời lập bộ thu, tính mục thu và ra thông báo thu Quản lý, đôn đốc các đối tượng nộp tiền theo đúng chế độ quy định và nộp đầy đủ, kịp thời các khoản thu vào NS hoặc tài khoản tiền gửi qua xác nhận của KBNN (Bộ tài chính, 2003)

- Tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách: kê khai đầy đủ các khoản nộp theo đúng chế độ và chấp hành nghiêm thông báo nộp ngân sách của cơ quan thu; có quyền khiếu nại về việc cơ quan thuế ra thông báo thu và xử lý thu không đúng chế độ quy định

Đối với công tác chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước: Tổ chức chấp hành dự toán chi NSNN là khâu thứ hai trong chu trình quản lý chi NSNN Bao gồm phân bổ và giao dự toán chi ngân sách; tổ chức điều hành, kế toán, kiểm soát chi ngân sách

- Sau khi được Thủ tướng Chính phủ, Uỷ ban nhân dân giao dự toán ngân sách, các cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương, các đơn vị dự toán cấp I tiến hành phân bổ và giao dự toán chi ngân sách cho các đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc Dự toán chi thường xuyên giao cho đơn vị sử dụng ngân sách được phân bổ theo từng loại của Mục lục NSNN, theo các nhóm mục Đối với các nhiệm vụ chi về chương trình mục tiêu quốc gia; chi mua sắm, sửa chữa lớn;

chi sự nghiệp kinh tế, dự toán năm giao cho đơn vị sử dụng còn được phân theo tiến độ thực hiện từng quý

- Trên cơ sở dự toán chi cả năm được giao và yêu cầu nhiệm vụ phải chi, các đơn vị sử dụng ngân sách lập nhu cầu chi ngân sách quý, chi tiết theo các nhóm mục chi (Chi thanh toán cá nhân, chi chuyên môn nghiệp vụ, chi mua sắm sửa chữa lớn TSCĐ và chi khác) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch và cơ quan quản lý cấp trên, cơ quan tài chính Các khoản chi thanh toán cá nhân và các khoản chi có tính chất thường xuyên phải bố trí đều từng tháng trong năm để chi theo chế độ quy định Những khoản chi có tính chất thời vụ hoặc chỉ phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm, sửa chữa lớn và các khoản có tính chất không thường xuyên khác phải thực hiện theo tiến độ thực hiện từng quý đã ghi trong dự toán được giao Trường hợp phát sinh các khoản chi cần thiết cấp bách, không thể trì hoãn, trong phạm vi dự toán ngân sách năm được giao, nhưng vượt quá nhu cầu chi quý mà đơn vị sử dụng đã gửi Kho bạc Nhà nước thì Kho bạc Nhà nước vẫn chi song phải tổng hợp báo cáo kịp thời qua

hệ thống kho bạc cho cơ quan tài chính để chủ động cân đối nguồn

- Căn cứ vào dự toán chi NSNN năm được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị theo đúng chế độ tiêu chuẩn, định mức, cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước thực hiện chi trả, thanh toán các khoản chi NSNN theo nguyên tắc thanh toán trực tiếp từ Kho bạc Nhà nước cho người hưởng lương, người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người nhận thầu

- Cấp phát ngân sách: Nội dung chính của quá trình chấp hành NSNN là việc bố trí kinh phí kịp thời đáp ứng cho nhu cầu chi của các đơn vị sử dụng ngân sách theo dự toán đã được duyệt Các cơ quan được pháp luật quy định có trách nhiệm kiểm soát các khoản chi NSNN theo đúng dự toán và đúng chế độ Thực chất của việc chấp hành NSNN là tổ chức cấp phát NSNN sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả cao

- Việc cấp phát NSNN được thực hiện thông qua một số phương thức sau: Một là, cấp phát theo dự toán: là phương thức cấp phát ngân sách trong đó đơn vị sử dụng ngân sách được hoàn toàn chủ động thực hiện chi tiêu trong phạm

vi dự toán đã thông báo đầu năm Hình thức cấp phát này thường sử dụng đối với các đơn vị thường xuyên có quan hệ với cấp ngân sách, thường là các đơn vị dự toán chưa thực hiện khoán chi ngân sách

Hai là, cấp phát theo hình thức khoán chi, giao quyền tự chủ tài chính: hình thức này được áp dụng cho những cơ quan hành chính thực hiện khoán chi theo quyết định 130 của Thủ tướng Chính phủ, các đơn vị sự nghiệp thực hiện cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP Nhà nước giao cho nguồn kinh phí ổn định trong một thời kỳ ( thường là 3 năm) để sử dụng một cách tiết kiệm, hiệu quả trên cơ sở hoàn thành các chức năng nhiệm vụ được giao Phần kinh phí tiết kiệm có thể sử dụng vào mục đích theo quy định mang tính chất định hướng và hướng dẫn về phương thức phân chia theo quy chế tại đơn vị đảm bảo công khai dân chủ

Ba là, cấp phát bằng lệnh chi tiền: lệnh chi tiền là chứng từ mệnh lệnh do

cơ quan tài chính lập yêu cầu cơ quan Kho bạc nhà nước xuất quỹ để chi trực tiếp cho đối tượng thụ hưởng Hình thức cấp phát này thường áp dụng đối với cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam và những đơn vị không có quan hệ thường xuyên đối với cấp ngân sách

Bốn là, cấp phát theo hình thức ghi thu - ghi chi: đây là việc cơ quan tài chính thực hiện ra lệnh thu một khoản thu phát sinh tại một đơn vị hoặc dự án công trình vào ngân sách, đồng thời ra lệnh chi một số tiền đúng bằng số vừa thu cho đơn vị hoặc dự án công trình đó

Năm là, cấp phát hạn vốn đầu tư: Hàng quý cơ quan Tài chính thực hiện thông báo hạn mức vốn đầu tư chi tiết tới từng dự án, công trình cho chủ đầu tư

để chủ đầu tư thực hiện thanh toán vốn Việc tạm ứng, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện theo thông tư số: 27/2007/TT-BTC ngày 03/4/2007 hướng dẫn quản lý, thanh toán vốn đầu tư từ NSNN; Thông tư số: 130/2007/TT-BTC ngày 02 tháng 11 năm 2007 sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tư 27/2007/TT-BTC và thông tư số: 88/2009/TT-BTC

- Để thực hiện kế toán chi NSNN Nhà nước ban hành chế độ kế toán chi NSNN bao gồm: chứng từ kế toán, mục lục NSNN, hệ thống tài khoản, nội dung

và phương pháp hạch toán, hệ thống sổ sách, mẫu biểu báo cáo và mã số đơn vị

sử dụng NSNN Việc kế toán các khoản chi NSNN được thực hiện theo từng niện

nhiệm thực hiện kiểm soát chi NSNN là KBNN KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ chi, thực hiện chi trả, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN đủ điều kiệm thanh toán

- Kế toán là một công việc quan trọng đảm bảo số liệu kế toán về các khoản thu chi NSNN được cập nhật một cách thường xuyên theo niên độ kế toán

Kế toán chi NSNN được tổ chức ở các chủ thể tham gia vào việc chấp hành NSNN; đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính, cơ quan kho bạc

- Kế toán chi NSNN là công việc ghi chép, phản ánh kịp thời chính xác các khoản chi của NSNN (chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, các khoản chi khác…) theo chế độ quy định

- Để thực hiện kế toán chi NSNN Nhà nước ban hành chế độ kế toán chi NSNN bao gồm: chứng tử kế toán, mục lục NSNN, hệ thông tài khoản, nội dung

và phương pháp hạch toán, hệ thống sổ sách, mẫu biểu báo cáo và má số đơn vị

sử dụng NSNN Việc kế toán các khoản chi NSNN được thực hiện theo từng niện

độ, từng cấp ngân sách và theo mục lục NSNN

2.1.4.3 Quyết toán ngân sách

Quyết toán ngân sách là tổng kết quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút ra

ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc quản lý ngân sách huyện cho những năm tiếp sau đó (Bộ Tài Chính, 2003)

Quyết toán NSNN huyện nhằm đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của UBND huyện và các cơ quan tham mưu điều hành ngân sách trong năm so với

dự toán được tỉnh và HĐND huyện giao

Sau khi kết thúc công tác khóa sổ kế toán cuối ngày 31 tháng 12, số liệu trên sổ sách kế toán của đơn vị phải đảm bảo cân đối và khớp đúng với chứng từ thu- chi ngân sách của đơn vị và số liệu của cơ quan Tài chính, KBNN về tổng số

và chi tiết; trên cơ sở đó đơn vị dự toán tiến hành lập báo cáo quyết toán năm

Phòng Tài chính- Kế hoạch huyện có trách nhiệm chỉ đạo công tác kế toán ngân sách thuộc phạm vi quản lý tổng hợp và lập báo cáo quyết toán thu NSNN trên địa bàn, chi ngân sách địa phương do huyện quản lý

Số liệu trong báo cáo quyết toán ngân sách phải chính xác, trung thực, đầy

đủ Nội dung của báo cáo quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung trong dự toán được giao và theo Mục lục ngân sách nhà nước; Thủ trưởng đơn vị

sử dụng ngân sách phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của báo cáo quyết toán của đơn vị, chịu trách nhiệm về những khoản thu, chi hạch toán, quyết toán sai chế độ (Khoản 2 Điều 68 Nghị Định 60/2003/NĐ-CP)

Phòng Tài chính huyện thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã; lập quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện; tổng hợp, lập báo cáo quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện và quyết toán thu, chi ngân sách huyện (bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện và quyết toán thu, chi ngân sách cấp xã) trình Uỷ ban nhân dân cấp huyện xem xét gửi Sở Tài chính - Vật giá; đồng thời Uỷ ban nhân dân cấp huyện trình Hội đồng nhân dân cấp huyện phê chuẩn Sau khi được Hội đồng nhân dân cấp huyện phê chuẩn, Uỷ ban nhân dân báo cáo bổ sung, quyết toán ngân sách gửi Sở Tài chính - Vật giá

Chậm nhất 05 ngày sau khi được Hội đồng nhân dân phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương, Uỷ ban nhân dân gửi quyết toán ngân sách địa phương đến cơ quan Tài chính cấp trên

Hiệu quả quản lý ngân sách huyện chính là kết quả sự tác động của các cơ quan trong bộ máy của chính quyền đối với công tác quản lý thu, chi ngân sách của huyện Sự tác động đó phải đảm bảo nhaanh nhạy, kịp thời, đúng chế độ, chính sách và đúng định hướng phát triển KT-XH

Trong bộ máy chính quyền thì cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc nào muốn thực hiện có kết quả tốt cũng đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và những người quản lý tổ chức thực hiện pahir có năng lực, tâm huyết và đạo đức nghề nghiệp Trong công tác quản lý tài chính càng đòi hỏi phải

có đội ngũ cán bộ tinh thông nghiệp vụ, am hiểu tình hình KT-XH của địa phương, chủ trì phối hợp nhịp nhàng, tham mưu đề xuất kịp thời để quản lý NSNN có hiệu quả

2.1.4.4 Kiểm tra, giám sát, thanh tra việc chấp hành ngân sách

Mục đích thực hiện thanh kiểm tra, kiểm soát là nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật,phát hiện tham nhũng, lãng phí, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách pháp luật để kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ lợi ích hợp pháp của tổ chức kinh tế và cá nhân, phát huy nhân tố tích cực góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động chi tiêu ngân sách

Phát hiện và kết luận được những sai phạm trong việc phân phối quản lý,

sử dụng các nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp, nguồn thu phí lệ phí, viện trợ, hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, tài sản công và các loại quỹ khác Phân tích tìm rõ nguyên nhân, quy trách nhiệm và có những kiến nghị xử

lý cụ thể đối với từng sai phạm

- Kiểm tra, giám sát ngân sách huyện: Việc tiến hành kiểm tra, giám sát

NS huyện là vô cùng quan trọng; đồng thời UBND cấp trên, các cơ quan chức năng, các cơ quan bảo vệ pháp luật sẵn sàng vào cuộc khi có dấu hiệu để tìm ra, ngăn chặn, xử lý những sai phạm, từ đó làm cho NS huyện hoạt động theo đúng quỹ đạo, hiệu quả, nền tài chính lành mạnh

Hình thức kiểm tra, giám sát bao gồm:

+ Kiểm tra, giám sát định kỳ: Đó là việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan, đơn vị chức năng theo kế hoạch nhất định

+ Kiểm tra, giám sát đột xuất: Đó là việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan, đơn vị chức năng một cách đột xuất, thường khi có các sự việc xảy ra hoặc

có đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác QLNS huyện

+ Kiểm tra, giám sát thường xuyên: Đây là công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên trong quá trình hoạt động của NS huyện Công tác kiểm tra, giám sát thường gắn với các cơ quan chủ quản của NS huyện như ngành Tài Chính, KBNN, Thuế,

- Công tác thanh tra thu, chi ngân sách: Tại Điều 3, Nghị định số 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra và tại Điều 7, Điều 9 Luật Thanh tra số 56/2010/QH12 ngày 15/11/2010 nêu rõ:

+ Hoạt động thanh tra, kiểm tra tài chính phải tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra, kiểm tra

+ Khi tiến hành thanh tra, kiểm tra người ra quyết định thanh tra, kiểm tra, Trưởng đoàn thanh tra, kiểm tra, thanh tra viên, thành viên đoàn thanh tra, kiểm tra phải thực hiện đúng các qui định của pháp luật về thanh tra, kiểm tra và phải chịu trách nhiệm cá nhân về hành vi, quyết định của mình

+ Sau khi kết thúc thanh tra, phải có kết luận thanh tra; các Đoàn thanh tra tài chính phải bàn giao đủ hồ sơ, tài liệu, chứng lý cho cơ quan quyết định thanh tra theo đúng qui định của Luật Thanh tra và các văn bản hướng dẫn thực hiện

Thanh tra tài chính có nhiệm vụ thanh tra việc chấp hành thu, chi và quản

lý ngân sách và chịu trách nhiệm về kết luận thanh tra của mình

- Đối với thủ trưởng các đơn vị dự toán cấp trên có trách nhiệm:

+ Kiểm tra, duyệt quyết toán chi ngân sách của các đơn vị trực thuộc, chịu trách nhiệm về quyết toán đã duyệt Lập quyết toán chi ngân sách thuộc phạm vi quản lý gửi cơ quan tài chính cùng cấp

+ Kiểm tra việc mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản của nhà nước của các đơn vị trực thuộc

+ Đối với những dự án, nhiệm vụ quy mô lớn, được đề nghị cơ quan kiểm toán nhà nước hoặc sử dụng dịch vụ kiểm toán để có thêm căn cứ xét duyệt theo đúng quy định của chính phủ

- Phân tích và đánh giá việc chấp hành ngân sách huyện

+ Là hoạt động cần thiết cho sự phát triển của ngân sách huyện, việc phân tích và đánh giá thường xuyên thông qua các báo cáo sơ kết, tổng kết về tài chính ngân sách; thông qua các hội nghị giao ban, hội thảo chuyên đề, thông qua các kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán ngân sách

+ Phân tích các hoạt động kinh tế của ngân sách nhằm đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu- chi ngân sách trong một thời kỳ; đối chiếu với việc chấp hành thực tế so với các chế độ, định mức, tiêu chuẩn quy định hiện hành Từ đó phát hiện ra những sai sót, hạn chế trong công tác ngân sách huyện Trên cơ sở

đó có các định hướng, biện pháp cho sự phát triển của ngân sách huyện trong giai đoạn tiếp theo

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện (quận) 2.1.5.1 Các yếu tố bên ngoài

Thứ nhất là nhân tố về thể chế: Thể chế quy định phạm vi, đối tượng thu, chi của các cấp chính quyền; quy định, chế định việc phân công, phân cấp nhiệm

vụ chi, quản lý chi của các cấp chính quyền; quy định quy trình,nội dung lập, chấp hành và quyết toán ngân sách.Quy định chức năng, nhiệm vụ,thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý thu,chi ngân sách, sử dụng quỹ

ngân sách,những nguyên tắc, chế độ, định mức chi tiêu Văn bản của Nhà nước

có tính quy phạm pháp luật chi phối mọi quá trình hoạt động của các cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý thu, chi ngân sách do vậy đòi hỏi phải ban hành những văn bản đúng đắn phù hợp, kịp thời và phải có sự đồng bộ mới tạo điều kiện cho công tác quản lý ngân sách đạt được hiệu quả cao

Thứ hai là công tác tuyên truyền, ứng dụng công nghệ: Ứng dụng tin học, công nghệ vào trong cuộc sống ngày nay đã và đang thực sự chứng tỏ vai trò không thể thiếu được của nó Theo yêu cầu của hội nhập và phát triển, các phương thức thu nhập thông tin thủ công thực sự không còn phù hợp cả về chất lượng và thời gian Trong xu thế phát triển khoa học công nghệ và thực tế đã chứng minh với việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong công tác quản lý NSNN ở địa phương sẽ giúp tiết kiệm được thời gian xử lý công việc, đảm bảo được tính chính xác, nhanh chóng và thống nhất về mặt dữ liệu, tạo tiền đề cho những quy trình cải cách về mặt nghiệp vụ một cách hiệu quả Các chính sách được triển khai nhanh chóng và thuận lợi hơn.Chính vì lẽ đó mà công nghệ thông tin là một trong những nhân tố ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả quản lý NSNN hiện đại trên địa bàn

Thứ ba là nhân tố về bộ máy và cán bộ: Cơ cấu tổ chức một bộ máy quản

lý thu, chi ngân sách gồm quy mô nhân sự của và cơ cấu tổ chức bộ máy và cán

bộ quản lý thu,chi ngân sách và các mối quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, giữa các bộ phận trong quá trình thực hiện chức năng này Hay nói cách khác, điều quan trọng hơn cả là phải thiết lập cụ thể rõ ràng, thông suốt các “mối quan hệ ngang” và các “mối quan hệ dọc” Sự thiết lập ấy được biểu hiện thông qua qui định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp, các bộ phận trong tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu chi ngân sách Quy định chức năng nhiệm vụ của bộ máy và cán bộ quản lý thu, chi theo chức năng trách nhiệm quyền hạn giữa bộ phận này với bộ phận khác, giữa cấp trên với cấp dưới trong quá trình phân công phân cấp quản lý đó Nếu việc quy định chức năng,nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp thành phố không rõ ràng, cụ thể thì dễ xảy ra tình trạng hoặc thiếu trách nhiệm, hoặc lạm quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý thu,chi ngân sách Nếu bộ máy và cán bộ năng lực trình độ thấp thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách Do đó tổ chức bộ máy và cán bộ là nhân tố rất quan trọng trong quá trình tổ chức quản lý thu,chi ngân sách

Thứ tư là nhân tố về trình độ, phát triển kinh tế và mức thu nhập: Việc