Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng
Cơ sở lý luận của phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng
2.1.1 Những định nghĩa, khái niệm có liên quan đến phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng
2.1.1.1 Khái niệm phát triển, loại hình dịch vụ, bán lẻ, hàng tiêu dùng
Theo Bùi Quang Tịnh (2000), "phát triển" được định nghĩa là quá trình vận động và tiến triển theo hướng gia tăng, bao gồm các lĩnh vực như phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (2003), phát triển là một khái niệm triết học phản ánh sự biến đổi trong thế giới, đồng thời là thuộc tính của vật chất Mọi sự vật và hiện tượng đều trải qua những trạng thái khác nhau từ khi xuất hiện cho đến khi diệt vong Nguồn gốc của phát triển xuất phát từ sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Phát triển kinh tế là một lĩnh vực kinh tế xã hội phức tạp, không thể được định nghĩa một cách ngắn gọn mà vẫn đầy đủ Tuy nhiên, khái niệm này cần phải thể hiện những nội dung cơ bản như sự tăng trưởng bền vững, cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao năng lực sản xuất.
Sự mở rộng quy mô sản xuất không chỉ gia tăng giá trị sản lượng của hàng hóa và dịch vụ, mà còn thúc đẩy sự chuyển biến tích cực trong cơ cấu kinh tế Điều này tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý, giúp tối ưu hóa việc khai thác nguồn lực từ cả trong nước lẫn quốc tế.
- Sự tác động của tăng trưởng kinh tế làm thay đổi cơ cấu xã hội, cải thiện đời sống dân cư
Sự phát triển là một quy luật tiến hóa, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố Trong đó, yếu tố nội lực của nền kinh tế đóng vai trò quyết định, trong khi các yếu tố bên ngoài cũng có tầm quan trọng không kém (Khuyết danh, 2018a).
Theo bộ từ điển American Heritage (2000): “Bán lẻ là báng hàng cho người tiêu dùng, thường là với khối lượng nhỏ và không bán lại”
Theo NAICS (2002), lĩnh vực thương mại bán lẻ bao gồm các cơ sở kinh doanh bán lẻ hàng hóa và cung cấp dịch vụ hỗ trợ khách hàng Quá trình bán lẻ là giai đoạn cuối trong chuỗi phân phối hàng hóa, nơi các nhà bán lẻ tổ chức bán hàng theo khối lượng nhỏ cho người tiêu dùng Lĩnh vực bán lẻ được chia thành hai loại chính: nhà bán lẻ qua cửa hàng và nhà bán lẻ không qua cửa hàng.
Trong cuốn sách "Quản trị Marketing" của Philip Kotler (1997), bán lẻ được định nghĩa là toàn bộ các hoạt động liên quan đến việc cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng, nhằm mục đích sử dụng cá nhân thay vì phục vụ cho mục đích kinh doanh.
Theo thông tư 09/2007/TT-BTM, bán lẻ được định nghĩa là hoạt động bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng Cụ thể, bán lẻ là hình thức kinh doanh thương mại, trong đó hàng hóa và dịch vụ được cung cấp trực tiếp để đáp ứng nhu cầu vật chất hoặc tinh thần của người tiêu dùng, không nhằm mục đích kinh doanh lại Do đó, bán lẻ tập trung vào việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho người tiêu dùng cá nhân, phục vụ cho nhu cầu sử dụng riêng của họ mà không mang tính thương mại.
Hàng tiêu dùng, theo định nghĩa từ Wikipedia, là những sản phẩm được tiêu thụ cuối cùng và phục vụ cho nhu cầu cá nhân hoặc giao dịch, không được sử dụng trong quá trình sản xuất hàng hóa khác.
Hàng tiêu dùng có ba loại phổ biến như sau:
Hàng hóa nhu cầu hàng ngày, hay còn gọi là hàng hóa tiện lợi, là những sản phẩm thường xuyên được mua mà không cần chuẩn bị trước, thường có giá thành tương đối thấp Những mặt hàng này được phân phối rộng rãi thông qua chiến lược tiếp cận thị trường đại chúng của các nhà buôn Các sản phẩm tiêu biểu bao gồm bánh mì, xăng dầu, sách báo, giấy, và nhiều mặt hàng tiêu thụ nhanh khác, có thể dễ dàng tìm thấy tại nhiều địa điểm khác nhau.
Hàng hóa mua sắm, hay còn gọi là hàng hóa giá trị cao, là những sản phẩm có giá trị lớn và thường được mua ít hơn so với hàng hóa tiêu dùng hàng ngày Khi quyết định mua những món đồ này, khách hàng thường tiến hành so sánh, lựa chọn và lập kế hoạch tiết kiệm để có đủ tiền Các sản phẩm này thường được tiếp thị qua các chiến dịch quảng cáo từ nhà sản xuất và đại lý, và thường được bày bán tại các cửa hàng đặc biệt Ví dụ về hàng hóa giá trị cao bao gồm nước hoa, đồ nội thất thương hiệu, quần áo, xe hơi, tủ lạnh, máy giặt, và điện thoại thông minh, cũng như các vật dụng có giá trị bền lâu và ít hao mòn.
Sản phẩm đặc biệt và đặc sản, hay còn gọi là hàng hóa đặc sản, là những mặt hàng xa xỉ hiếm hoi, thường chỉ có một số thương hiệu tương đương trên thị trường Những sản phẩm này thường có mức giá rất cao và được quảng cáo thông qua các chiến lược tiếp thị độc quyền Chúng chỉ được phân phối bởi các đại lý thương hiệu được chọn lọc, ví dụ như đồng hồ sang trọng, pha lê quý, rượu vang hảo hạng và xe hơi cao cấp (Minh Anh, 2018).
2.1.1.2 Khái niệm phát triển loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng
* Khái niệm loại hình bán lẻ
Theo Jeroen C.A Potjes và A Roy Thurik (1993), bán lẻ bao gồm các hình thức như cửa hàng bán lẻ, doanh nghiệp bán lẻ và các tổ chức trung gian giữa các doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ.
Cửa hàng bán lẻ là sự kết hợp của nhiều chiến lược kinh doanh mà nhà bán lẻ áp dụng tại cửa hàng để tiến hành hoạt động bán lẻ Nhà bán lẻ xác định thị trường mục tiêu để đưa ra quyết định về hàng hóa, thiết kế cửa hàng, vị trí, quy mô, chính sách giá cả, phương thức bán hàng và hình thức thanh toán.
Từ kết quả của các quyết định trên, loại hình bán lẻ được hình thành
Doanh nghiệp bán lẻ là hình thức kinh doanh bao gồm nhiều cửa hàng có thể cùng hoặc không cùng loại hình Các doanh nghiệp này sử dụng nguồn lực như nhân lực, tài chính và thông tin để đạt được mục tiêu kinh doanh, từ đó đưa ra quyết định về tổ chức, quản lý và vận hành các hoạt động của các cửa hàng thuộc sở hữu của mình.
Cở sở thực tiễn của phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng gồm
2.1.5.6 Trình độ và năng lực của lực lượng lao động
Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang là một thách thức lớn mà các doanh nghiệp bán lẻ thường xuyên gặp phải Báo cáo nhân sự ngành bán lẻ từ Navigos Group chỉ ra rằng, vấn đề lớn nhất mà các nhà tuyển dụng phải đối mặt là tỷ lệ người lao động nghỉ việc cao (Anh Quang, 2018).
Theo khảo sát, 28% nhà tuyển dụng cho rằng ứng viên không có cam kết làm việc lâu dài, trong khi 49% cho biết ứng viên trong ngành thường xuyên bị thu hút bởi các đối thủ cạnh tranh Điều này cũng được phản ánh bởi 60% ứng viên, cho biết thời gian làm việc trung bình tại công ty chỉ từ 2 đến 3 năm (Anh Quang, 2018).
Để phát triển các hình thức bán lẻ hàng tiêu dùng, cần xây dựng một đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp và được đào tạo bài bản, với tư duy phù hợp trong môi trường kinh doanh hiện đại.
Hiện nay, ngành bán lẻ hàng tiêu dùng ở Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng, gây khó khăn trong việc thu hút lao động Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ cần xây dựng chế độ đãi ngộ hấp dẫn nhằm thu hút và giữ chân những nhân viên có trình độ cao, đáp ứng nhu cầu phát triển đa dạng của lĩnh vực bán lẻ trong bối cảnh mới.
2.2 CỞ SỞ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH BÁN LẺ HÀNG TIÊU DÙNG GỒM
2.2.1 Kinh nghiệm phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng ở nước ngoài
* Kinh nghiệm phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng ở Thái Lan
Theo Thu Hiền Doãn (2016), trong quá trình phát triển các hình thức bán lẻ hàng tiêu dùng, Thái Lan đã đạt được những thành tựu đáng kể nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức.
Tại Thái Lan, ngành bán lẻ hàng tiêu dùng bao gồm hai loại hình chính: bán lẻ truyền thống và bán lẻ hiện đại Bán lẻ truyền thống, hay còn gọi là "các cửa hàng ở góc phố" hoặc "các cửa hàng bình dân", thường nằm trong các khu vực dân cư nhỏ, yêu cầu vốn đầu tư thấp và có phương thức quản lý đơn giản Khách hàng chủ yếu là người dân sống trong khu vực đó Ngược lại, bán lẻ hiện đại tại Thái Lan có phương thức quản lý chuyên nghiệp và chiến lược kinh doanh rõ ràng.
Trước khủng hoảng tài chính Châu Á, thương mại truyền thống giữ vai trò quan trọng trong hệ thống bán lẻ hàng tiêu dùng của Thái Lan Quốc gia này mở cửa thị trường bán lẻ nhưng không cho phép các tập đoàn nước ngoài xây dựng chuỗi siêu thị lớn hay đầu tư vào trung tâm thương mại Thái Lan đã thành công trong việc triển khai mô hình cửa hiệu tạp hóa gia đình (mom-and-pop) nhằm phục vụ nhóm đối tượng thu nhập thấp tại các vùng miền khó khăn về địa hình và cơ sở vật chất Chính phủ Thái Lan coi đây là kênh phân phối quan trọng để thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm nội địa và đã thực hiện chương trình hỗ trợ vốn nâng cấp cho các cửa hiệu tạp hóa gia đình Hàng hóa tại các cửa hiệu này có giá cả cạnh tranh, phù hợp với mức sống của người dân địa phương.
* Kinh nghiệm phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng ở Ấn Độ
Theo Thu Hiền Doãn (2016), trong quá trình phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng, Ấn Độ đã đạt được những thành tựu nhất định nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức Mặc dù các tập đoàn lớn đã nỗ lực hiện đại hóa thị trường bán lẻ, hệ thống cửa hàng nhỏ và chợ ngoài trời vẫn duy trì sức sống mạnh mẽ và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Năm ngoái, nhiều chuyên gia dự đoán rằng thị trường bán lẻ Ấn Độ sẽ phát triển mạnh mẽ với sự gia tăng của các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia Tuy nhiên, thực tế cho thấy điều này không diễn ra như mong đợi.
Luật pháp Ấn Độ chỉ cho phép các cửa hàng nước ngoài bán sản phẩm mang nhãn hiệu riêng của họ, điều này không gây khó khăn cho những thương hiệu lớn như Nike hay Body Shop, nhưng lại là một thách thức lớn đối với các tập đoàn bán lẻ tổng hợp như Wal-Mart Để vượt qua rào cản này, các công ty nước ngoài phải liên doanh với các doanh nghiệp trong nước để nhà cung cấp đồng ý gắn nhãn sản phẩm theo tên của họ, hoặc thiết lập các trung tâm bán buôn lớn chỉ cung cấp hàng hóa cho các công ty bán lẻ, khách sạn và nhà hàng.
Hệ thống siêu thị mới của các doanh nghiệp bán lẻ trong nước đang nỗ lực nâng cao thương hiệu Tập đoàn Barti đã mở một trung tâm tập huấn kỹ thuật nông nghiệp, nơi nông dân trồng gạo và lúa mì tại Punjab được đào tạo về phương pháp xen canh gối vụ Điều này giúp họ cung cấp nông sản cho siêu thị suốt cả năm.
Hệ thống cửa hàng nhỏ và chợ ngoài trời vẫn giữ vị trí quan trọng trong thị trường bán lẻ Ấn Độ, cho thấy thói quen mua sắm này đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân nơi đây (Đặng Lê, 2008).
* Kinh nghiệm phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng ở Trung Quốc
Sự xuất hiện của các tập đoàn bán lẻ lớn toàn cầu đã góp phần thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc Tuy nhiên, sự lớn mạnh của những đại gia này cũng đã gây khó khăn cho ngành bán lẻ và ngành công nghiệp nhẹ trong nước.
Sự xuất hiện của các tập đoàn bán lẻ nước ngoài đã tác động mạnh mẽ đến ngành công nghiệp bán lẻ truyền thống tại Trung Quốc, khiến nhiều công ty trong nước đối mặt với nguy cơ phá sản và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng Hiện chỉ có khoảng 10 tập đoàn bán lẻ nhà nước ở Trung Quốc đạt doanh thu trên 10 tỷ NDT mỗi năm, trong khi 11 hệ thống siêu thị có vốn đầu tư nước ngoài đạt doanh thu lên tới 20 tỷ NDT/năm Với thương hiệu mạnh và khả năng kinh doanh hiệu quả, các tập đoàn này thường xuyên áp dụng các chiến lược như ép giá, bán phá giá và kéo dài thời gian thanh toán để tối ưu hóa dòng vốn và giảm giá thành sản phẩm Thêm vào đó, chính quyền địa phương tại Trung Quốc đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi về cho thuê đất và vay vốn nhằm thu hút đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho các tập đoàn bán lẻ nước ngoài hoạt động.
Theo tính toán, một siêu thị lớn với diện tích 10.000 m2 có thể thay thế
Sự xuất hiện của hàng ngàn siêu thị lớn nước ngoài tại Trung Quốc đã dẫn đến việc hàng trăm ngàn cửa hàng bán lẻ nhỏ phải đóng cửa, gây ra tình trạng thất nghiệp cho hàng vạn người Chẳng hạn, sau khi tập đoàn Carrefour khai trương siêu thị tại Thượng Hải, ba siêu thị quốc doanh trong bán kính 5 km đã lần lượt phá sản (Thu Hiền Doãn, 2016).
Những nghiên cứu có liên quan
PGS.TS Phan Thị Thu Hoài (2008) đã thực hiện nghiên cứu về xu hướng lựa chọn loại hình cửa hàng bán lẻ của người tiêu dùng tại Hà Nội, tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sắm Đề tài xây dựng khung lý thuyết về hành vi lựa chọn điểm bán và khảo sát thực trạng hành vi tiêu dùng trong khu vực nội thành Nghiên cứu không chỉ phân tích đặc điểm hoạt động kinh doanh và marketing của doanh nghiệp thương mại bán lẻ mà còn đề xuất giải pháp marketing nhằm tối ưu hóa việc khai thác xu hướng lựa chọn của người tiêu dùng, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động bán lẻ tại Hà Nội.
Phạm Hữu Thìn (2008) trong tác phẩm “Giải pháp phát triển các loại hình tổ chức bán lẻ văn minh, hiện đại ở Việt Nam” đã hệ thống hóa và mở rộng các lý luận về tổ chức bán lẻ, nhấn mạnh sự cần thiết và điều kiện phát triển các mô hình bán lẻ hiện đại tại Việt Nam Bằng việc phân tích thực trạng, tác giả chỉ ra những đặc thù, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển của các loại hình tổ chức bán lẻ hiện đại, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy sự phát triển này.
Mai Việt Dũng (2010) trong bài viết "Giải pháp thúc đẩy sự phát triển của các loại hình tổ chức bán lẻ hiện đại tại Việt Nam" đã phân tích thực trạng phát triển và quản lý nhà nước đối với các loại hình tổ chức bán lẻ hiện đại tại Việt Nam Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp và định hướng phát triển phù hợp cho từng loại hình tổ chức bán lẻ, nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành bán lẻ tại Việt Nam.
Luận án tiến sĩ của Phạm Hồng Tú (2011) đã hệ thống hóa và phát triển lý luận về thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở nông thôn Việt Nam trong giai đoạn 2010 - 2020, dựa trên nền tảng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nghiên cứu đã phân tích và đánh giá thực trạng phát triển thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng tại nông thôn, các chính sách của Nhà nước, đồng thời chỉ ra kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của chúng Từ đó, luận án đề xuất các quan điểm, mục tiêu và phương hướng hoàn thiện khung chính sách, cũng như xây dựng cấu trúc thị trường bán lẻ hàng tiêu dùng ở nông thôn trong giai đoạn 2011 - 2020, kèm theo những giải pháp mới với giá trị thực tiễn cao cho phát triển hoạt động bán lẻ tại thị trường nông thôn.
Hoàng Thị Thắm (2014) đã thực hiện nghiên cứu về phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại tại thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Luận văn không chỉ hệ thống hóa và bổ sung cơ sở lý luận về phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại mà còn phân tích, đánh giá thực trạng phát triển của hệ thống này tại Vĩnh Yên một cách khoa học Dựa trên những phân tích đó, luận văn đã đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy sự phát triển của hệ thống bán lẻ hiện đại trong khu vực.
Thái Hồng Duy (2016), “Phát triển hệ thống bán lẻ hàng hóa tại tỉnh
Luận văn về phát triển hệ thống bán lẻ hàng hóa tại Nghệ An và Khánh Hòa đã hệ thống hóa cơ sở lý luận liên quan, đồng thời phân tích thực trạng phát triển trong giai đoạn 2015-2020 Từ đó, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hệ thống bán lẻ hàng hóa tại tỉnh Nghệ An, với tầm nhìn đến năm 2025.
Các công trình nghiên cứu hiện có đều liên quan đến đề tài của luận văn, cho phép tác giả kế thừa kết quả để giải quyết các nội dung như khái niệm bán lẻ, các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng, và lý luận về phát triển bán lẻ Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào giải quyết một cách toàn diện và hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng hiện đại và truyền thống Nghiên cứu này sẽ tập trung làm rõ con đường và giải pháp phát triển các loại hình bán lẻ hàng tiêu dùng, dựa trên điều kiện cụ thể của thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc.
