(SKKN CHẤT 2020) một số biện pháp nâng cao việc dạy học âm nhạc lớp 1 ở trường tiểu học ở trường tiểu học

Phương pháp trò chuyện phỏng vấn : Phương pháp này tôi sử dụng để phỏng vấn một số giáo viên dạy âm nhạc lớp 1 để lấy dẫn chứng, lý luận trong việc nghiên cứu nội dung của đề tài.. CƠ SỞ

I PHẦN MỞ ĐẦU

I.1) Lý do chọn đề tài :

Bậc tiểu học là “ Bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân” Những

gì trẻ học được, hình thành được ở bậc tiểu học được tích tụ lại, trở thành phẩm chất và những phương tiện làm hành trang theo suốt cuộc đời của mỗi con người Nội dung giáo dục ở bậc tiểu học là một nội dung giáo dục toàn diện, phần lớn là những nội dung có phần ổn định bền vững (như Tiếng Việt, Toán, đạo đức, Khoa học, âm nhạc.v.v và một bộ phận thuộc nội dung giáo dục có tính thời đại) Trong đó môn học âm nhạc được coi là một môn học quan trọng, môn học mang tính nghệ thuật, làm giàu nhân cách bằng trình độ thẩm mỹ, nhận thức bằng việc cảm thụ âm nhạc Phát triển đặc trưng tâm lý và nhân cách học sinh như tai nghe, nhạy cảm với nghệ thuật, trí nhớ âm nhạc, tưởng tượng sáng tạo, tư duy độc đáo Bên cạnh đó âm nhạc còn giáo dục cho học sinh phẩm chất đạo đức, phát triển trí tuệ, và giáo dục thể chất Nhưng việc giáo dục những mục tiêu trên thông qua môn học âm nhạc như thế nào? thực trạng dạy học môn âm nhạc hiện nay ở trường tiểu học ra sao? Cần xây dựng những biện pháp nào để giáo dục học sinh hữu hiệu nhất trong môn âm nhạc là một vấn đề cần phải nhìn nhận một cách nghiêm túc Từ thực tế đó tôi đã chọn nội dung đề tài : “Một số biện pháp nâng cao việc dạy học âm nhạc lớp 1 ở trường tiểu học ở trường tiểu học ” để làm căn cứ cho quá trình nghiên cứu

I.2) Mục đích nghiên cứu :

Âm nhạc đến với học sinh lớp 1 với 2 phân môn : học hát và phát triển khả năng âm nhạc Hai phân môn này có hai nội dung khác nhau nhưng cùng mục tiêu là giáo dục cho học sinh phẩm chất đạo đức, phát triển trí tuệ, và giáo dục thể chất Chính vì vậy nội dung chủ yếu của đề tài là nghiên cứu về những mục đích sau :

- Nghiên cứu về mục tiêu dạy học môn âm nhạc trong trường tiểu học

- Đặc điểm và khả năng âm nhạc của học sinh lớp 1

- Nghiên cứu về phương pháp dạy học môn âm nhạc lớp 1.

- Khảo sát thực tế tại trường tiểu học , huyện Krông Bông, về chất lượng dạy học môn âm nhạc

- Đề xuất những ý kiến về các phương pháp dạy học môn âm nhạc trường tiểu học

I3) Đối tượng và phạm vi nghiên

cứu : a/ Đối tượng nghiên cứu.

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu các em học sinh lớp 1B trường tiểu học

- huyện – Tỉnh để làm cơ sở cho việc nghiên cứu

b/ Phạm vi nghiên cứu:

Với thời gian nghiên cứu có hạn cũng như những kiến thức của tôi còn hạn chế nên phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ nghiên cứu trong trường tiểu học

- huyện – Tỉnh

4) Phương pháp nghiên cứu a Phương pháp khảo sát.

Tôi tiến hành khảo sát thực tế việc dạy học môn âm nhạc trong trường tiểu học - huyện – Tỉnh

b Phương pháp đọc sách và tài liệu.

Đây là phương pháp tôi sử dụng để tìm thêm những phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học âm nhạc trong trường tiểu học để lý giải vấn đề nghiên cứu của đề tài

c Phương pháp trò chuyện (phỏng vấn) :

Phương pháp này tôi sử dụng để phỏng vấn một số giáo viên dạy âm nhạc lớp 1 để lấy dẫn chứng, lý luận trong việc nghiên cứu nội dung của đề tài

d Phương pháp tổng kết đánh giá :

Sau khi nghiên cứu nội dung từ thực tế, tham khảo sách và tài liệu Tôi tiến hành tổng kết đánh giá môn học này Từ đó có cơ sở để đề xuất ý kiến về chất lượng giảng dạy bộ môn âm nhạc cho học sinh lớp 1

Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm một số phương pháp khác để bổ sung cho quá trình nghiên cứu của đề tài

II PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN:

I.1) Tìm hiểu mục tiêu dạy học môn âm nhạc ở tiểu học:

Môn âm nhạc ở tiểu học có 4 mục tiêu giáo dục học sinh :

- Giáo dục phẩm chất đạo đức cho học sinh: đối với trẻ tiểu học việc nhân cách hình thành mới ở mức độ sơ đẳng nên “học hát” là phân môn hình thành nhân cách đạo đức cho các em một cách nhanh nhất thông qua nội dung của bài hát mà các em đã được học về tình yêu quê hương đất nước, lòng kính yêu ông bà, cha mẹ, Đảng, Bác Hồ.v.v

- Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh : thông qua âm nhạc, tính thẩm mỹ của học sinh được hình thành và phát triển khi các em được nghe những giai điệu của bài hát, dụng cụ chơi nhạc hay một tiết tấu nào đó làm phong phú thêm kinh nghiệm sống mang lại những cảm giác, xúc động, thẩm mỹ mạnh mẽ Trong quá trình dạy học đã diễn ra ở học sinh năng lực cảm thụ, hiểu đánh giá, yêu thích thưởng thức nghệ thuật, nhu cầu hoạt động sáng tạo, tạo ra những giá trị thẩm mỹ

- Giáo dục và phát triển trí tuệ : Khi học âm nhạc, gắn chặt với sự phát triển trí tuệ, đòi hỏi học sinh phải chú ý quan sát nhạy bén Học sinh nghe nhạc và tiến hành so sánh các âm thanh, xác định ý nghĩa biểu cảm của giai điệu, tiết tấu, ghi nhớ hình tượng

âm nhạc Thông qua tác phẩm âm nhạc phản ánh nhận thức khách quan tự nhiên, các mối quan hệ con người với con người, con người với tự nhiên

- Âm nhạc góp phần giáo dục thể chất: học âm nhạc cũng có ảnh hưởng đến quá trình phát triển cơ thể con người Trước hết là phát triển tai nghe, khi nghe nhạc học sinh cần phân biệt chi tiết âm, từ đó tai nghe cứ phát triển dần lên Hoạt động hát gắn liền với tâm lý, thể chất của học sinh thúc đẩy chức năng hoạt động các cơ quan phát thanh, hô hấp làm cho giọng hát của học sinh dần ổn định, chính xác, mở rộng

âm vực, âm lượng Ca hát tạo cho học sinh có dáng dấp uyển chuyển, phong thái thực nhiên tao nhã

I.2) Đặc điểm và khả năng âm nhạc của học sinh lớp 1

a) Đặc điểm giọng hát:

Đối với lớp 1, nội dung học mơn âm nhạc chủ yếu phân mơn học hát chiếm

vị trí khá nhiều Chính vì thế ca hát là con đường đưa các em vào thế giới của những cảm xúc tràn đầy, mở ra cho các em khả năng hiểu biết âm nhạc, cĩ thẩm

mỹ trong cuộc sống Đối với học sinh lĩp 1 là giai đoạn đầu phát triển nhân cách đặc biệt Lớp 1 trẻ cịn giữ nhiều nét thể chất tâm lý của mẫu giáo trong vận động, giao tiếp,thích ứng xã hội trong phát triển trí tuệ Đặc biệt trẻ rất giàu trí tưởng tượng, ham thích sáng tạo, rất hồn nhiên trong tiếp xúc âm nhạc Học sinh lớp 1 chưa đọc, viết tốt, tập ghép vần, nhưng lại cĩ khả năng phân biệt và ghi nhớ các ký hiệu, dấu hiệu Vì vậy để học sinh lớp 1 làm quen với bài hát bằng ngơn ngữ âm nhạc cần cĩ phương pháp riêng cho phù hợp

b) Khả năng âm nhạc và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 1 :

Học sinh lớp 1 cĩ thể chất đang bước vào phát triển nên rất hiếu động, ưa hoạt động Khi dạy giáo viên phải biết kết hợp với vận động Trình độ nhận thức

và vốn hiểu biết cịn ở giai đoạn đầu nên khi cần cung cấp thêm một số khái niệm

về âm nhạc cho trẻ Cần chú ý đến tâm sinh lý lứa tuởi lớp 1 để cĩ cách giảng dạy âm nhạc với nhiều hình thức sáng tạo trong tiết giảng sao cho việc tiếp thu

âm nhạc của các em ngày một tốt hơn, tạo những hưng phấn trong khi học nhạc

3) Các phương pháp dạy học âm nhạc lớp 1:

Phương pháp dạy học là cách thức, con đường hoạt động của hệ thần kinh nhằm làm cho học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng kỹ xảo phát triển năng lực nhận thức, hình thành thế giới quan khoa học và nhân cách phát triển tồn diện hài hồ

Phương pháp dạy học âm nhạc lớp 1 khơng phải là cố định, khơng thay đổi

và tách rời với nội dung dạy học và giáo dục mà phải linh hoạt, mềm dẻo với nội dung dạy học, giáo dục và mục đích giáo dục

Những phương pháp chủ chốt trong dạy học âm nhạc lớp 1 :

- Phương pháp trực quan : học sinh quan sát bảng biểu, sơ đồ âm thanh, giai điệu tiết tấu mà khơng làm thay đổi mẫu vật, biểu tượng đĩ Các phương tiện đồ

dùng gọi là phương tiện trực quan Khi giáo viên hát thì giọng hát là phương tiện, phương pháp hát bài hát là phương pháp hát trực quan

- Phương pháp thực hành : Khi lắng nghe giai điệu, tiết tấu; khi các em làm thay đổi đối tượng tạo ra mẫu mới

Ví dụ : Giáo viên hát, học sinh nghe Học sinh hát lại

- Nhóm phương pháp dùng lời : có sự trình bày đàm thoại dùng sách, có đặt câu hỏi – trả lời

- Nhóm phương pháp minh hoạ : khi giảng dạy sử dụng các đồ dùng,

phương tiện minh hoạ

4) Nội dung, chương trình giáo dục âm nhạc trong trường tiểu học :

Chương trình âm nhạc trong trường tiểu học được phân chia thành hai khối lớp Ở các lớp 1, 2, 3 chỉ có hai phân môn là học hát và phát triển khả năng âm nhạc Lên lớp 4 và 5 gồm có 3 phân môn đó là học hát, tập đọc nhạc và phát triển khả năng âm nhạc Ngoài các phân môn như tập đọc nhạc, phát triển khả năng âm nhạc thì phân môn học hát được quy định số bài hát như sau :

- Lớp 1 gồm có : 12 bài hát

- Lớp 2 gồm có : 12 bài hát

- Lớp 3 gồm có : 11 bài hát

- Lớp 4 gồm có : 10 bài hát

- Lớp 5 gồm có : 10 bài hát

Nội dung chương trình sách giáo khoa mới của môn âm nhạc đã có nhiều thay đổi, các kiến thức đã học tinh giản nhiều phù hợp với nhận thức của học sinh tiểu học Năng lực thực hành được tăng cường nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh

5) Khảo sát tình hình thực tế :

Dạy âm nhạc cho học sinh ở trường tiểu học – đã được nhà trường đầu tư đúng mức Đội ngũ giáo giáo viên trẻ, nhiệt tình, có lòng yêu nghề mến trẻ

có đời sống ổn định, trình độ chuyên môn vững vàng Giáo viên luôn thường

xuyên rèn luyện phụ đạo cho học sinh để giúp các em học tốt môn âm nhạc cùng với các môn học khác

Vấn đề dạy âm nhạc cho học sinh lớp 1 của những năm sau này có phần đạt kết quả cao hơn dẫn đến chất lượng học lực chuyển biến rõ rệt Nhìn chung học sinh có nhiều điểm khác nhau mỗi lớp mỗi khối có những khó khăn thuận lợi khác nhau và qua việc khảo sát chúng tôi thấy được học sinh lớp 1 mỗi ngày tiến

bộ hơn trong học tập môn học âm nhạc nói chung và học hát nói riêng, vấn đề này do đâu mà có? Do sự phát triển của xã hội sự quan tâm của các ngành, các cấp Giáo viên ngày càng có kinh nghiệm giảng dạy âm nhạc cho học sinh tiểu học ngày một tốt hơn, có giáo viên chuyên nghiệp về bộ môn âm nhạc riêng Đặc biệt có sự quan tâm của hội cha mẹ học sinh ngày càng nhiều hơn trong việc học của con em mình

Vừa qua sau khi nghiên cứu về lĩnh vực của đề tài, tham khảo một số tài liệu nghiệp vụ, tài liệu tham khảo có liên quan Tiếp đó chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực tế việc dạy học môn âm nhạc lớp 1 bằng hình thức dự giờ một tiết dạy của cô giáo Ngô Thị Lương lớp 1B để đánh giá thực tế về việc học âm nhạc hiện nay ra sao, việc vận dụng các phương pháp dạy học cũng như hình thức tổ chức tiết học âm nhạc nhằm rút ra kết luận thực tế để từ đó có cơ sở nghiên cứu lý luận

và đề xuất những biện pháp thiết yếu cho việc phát triển kỹ năng âm nhạc ở học sinh lớp 1 nói riêng và môn âm nhạc tiểu học nói chung

Chúng tôi đã tiến hành dự tiết dạy âm nhạc của cô giáo : Ngô thị Lương (lớp 1B trường tiểu học )

Sau khi dự giờ tiết dạy trên chúng tôi đã thu thập kết quả và tổng hợp những chi tiết của bài học từ đó rút ra nhận xét sau :

- Ưu điểm : Qua tiết dạy chúng tôi nhận thấy rằng đây là một tiết dạy tương đối khó, các tiết tấu trong bài có dấu nhắc lại nhiều lần, yêu cầu cao so với lứa tuổi lớp 1 Nhưng giáo viên đã có sự chuẩn bị tốt cho bài dạy, nghiên cứu kỹ nội dung nên tiến trình bài dạy rất suôn sẻ, giáo viên thực hiện các bước lên lớp nhanh nhẹn, hợp lý Về tiếp thu kiến thức của học sinh thì nhìn chung các em rất

hăng say tham gia hát, dựa vào các bước dạy tập từng câu hát nên các em thuộc lời, một số em đã biết vận dụng tốt phong cách biểu diễn hóm hỉnh, hát thuộc bài hát

Về kỹ năng phát triển có nhiều em thể hiện tốt chất giọng, đặc biệt là thay đổi giọng điệu theo từng nhịp phách trong bài (đây cũng là điểm mấu chốt của nội dung âm nhạc mà giáo viên đã biết khai thác và phát huy) Khi tiết hành tổ chức cho các em lên trước lớp thể biểu diễn toàn bài, các em đã thể hiện tốt thậm chí có một số em đã biết thể hiện với giọng hay, truyền cảm theo yêu cầu của bài hát

- Khuyết điểm : Khi học sinh Hát có một số trường hợp giáo viên chưa động viên kịp thời khi các em gặp lúng túng Giáo viên ngắt lời đột ngột khi các em hát sai nội dung

6) Nhận xét

chung : Ưu điểm :

Nhìn chung qua khảo sát thực tế tại đơn vị trường vừa trò chuyện với giáo viên dạy lớp 1, vừa tham gia dự giờ trực tiếp để đánh giá kết quả quá trình dạy

âm nhạc nhằm phát triển kỹ năng âm nhạc cho học sinh lớp 1 tại trường tiểu học – huyện chúng tôi nhận thấy rằng :

Xét về góc độ toàn diện giáo viên lớp 1 đã biết vận dụng tốt các phương pháp dạy học cũng như hình thức tổ chức dạy học đạt yêu cầu, có sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt để hiệu quả tiết dạy đạt tỷ lệ cao, phát huy tương đối những kỹ năng biểu diễn bài hát ở các em như xây dựng cho các em ý thức độc lập tự chủ, tạo niềm tin khi thể hiện bài hát trước đám đông, biết nhận xét cách trình bày của bạn một cách chân thành, chính xác, các em đã biết thể hiện chất giọng, điệu bộ, tính cách của bài hát thông qua lời hát của mình Nhìn nét mặt rạng rỡ, phấn khởi của các em khi học xong tiết âm nhạc đã cho chúng tôi thấy rằng hiệu quả của tiết dạy đã đạt một mức độ nhất định

Khuyết điểm :

Tuy nhiên với nhiều yếu tố khách quan cũng như chủ quan nên không thể tránh khỏi những thiếu sót khi dạy âm hạc của một số giáo viên làm hạn chế một

số kỹ năng của các em không đạt như mong muốn Ví dụ việc thiếu sót trong bao quát học sinh sẽ làm ảnh hưởng đến tâm lý những em không được gọi hát, các em

sẽ tự ti trước bạn bè và lần sau sẽ ngại biểu diễn hoặc hát một cách miễn cưỡng không tự giác Hay khi học sinh đang hát mà giáo viên ngắt lời đột xuất sẽ gây ra

sự mất bình tĩnh của các em, hứng thú học tập sẽ bị giãn đoạn v.v

7) Nguyên nhân :

Việc dạy âm nhạc cho học sinh lớp 1 tại trường tiểu học hiện nay chưa thật đạt một trình độ chuẩn của yêu cầu giáo dục hiện nay, còn gặp một số thiếu sót (Tuy không ảnh hưởng nhiều đến tiếp thu kiến thức của học sinh, chỉ ảnh hưởng đến việc phát triển kỹ năng âm nhạc cho các em chưa thật đạt hiệu quả cao) Điều đó có nhiều nguyên nhân:

Về khách quan : đội ngũ giáo viên dạy môn âm nhạc không phải là giáo viên chuyên ngành âm nhạc; việc tổ chức tập huấn về phương pháp dạy học mới cho đội ngũ giáo còn quá ít, giáo viên chỉ được tập huấn chủ yếu là trên băng hình

Mà nội dung ở băng hình có đối tượng học sinh là thành phố lớn nên không thể

áp dụng theo kiểu đó vào vùng sâu, vùng xa Nên việc sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học đặc biệt là sự kết hợp giữa các phương pháp truyền thống với phương pháp mới của giáo viên còn gặp nhiều khó khăn Đối tượng học sinh còn quá nhỏ, lại ở vùng sâu, vùng xa thường quen với những cách học cũ (thầy giảng trò nghe và ghi nhớ) nên khi tiếp cận với cách học mới, tự mình làm chủ kiến thức, tự mình tìm hiểu âm nhạc, biểu diễn bài hát thể hiện trước đám đông là điều hết sức bỡ ngỡ Đặc biệt là phần thể hiện bài hát còn mới mẻ so với nhận thức các em, các em thường e ngại khi phải hát trước đám đông, trên lớp theo những yêu cầu mới và khó làm ảnh hưởng đến hiệu quả của tiết dạy cũng như những phát triển về năng khiếu cho các em

Về chủ quan : Đối với phân môn âm nhạc là môn nghệ thuật thuộc lĩnh vực năng khiếu về hình thức tổ chức cũng như sử dụng các phương pháp dạy học,

muốn thực hiện thành công những phương pháp này phải có sự chuẩn bị chu đáo

về nội dung nên giáo viên thường e ngại, không mạnh dạn tìm tòi (chỉ mang tính đối phó) Bên cạnh đó khi dạy âm nhạc cho học sinh lớp 1 giáo viên thường coi nhẹ trong khâu đánh giá về thành quả mà học sinh thu được (có những hình thức khen ngợi, động viên kịp thời đúng mức) đó cũng là một thiếu sót dẫn đến việc phát triển kỹ năng cho học sinh khi dạy âm nhạc lớp 1 còn bị hạn chế

8) Một số biện pháp dạy học âm nhạc lớp 1 :

a) Hướng dẫn nghe hát – giới thiệu bài hát :

Để các em hát hay có khả năng truyền cảm, các em phải nghe, phải hiểu bài hát mà các em đã học và hát Vì vậy việc đầu tiên là phải tạo ra được trong ý thức các em hình tượng trọn vẹn, đầy đủ về bài hát mà các em sẽ hát

Hướng dẫn nghe hát với yêu cầu để các em làm quen với bài hát mà các em

sẽ hát nhằm làm cho các em chú ý đảm bảo cảm thụ đầy đủ hình tượng âm nhạc, nắm được tính chất và phương thức diễn tả, nắm được yêu cầu tập luyện của mình

- Trình diễn giới thiệu bài hát : giáo viên hát nhiệt tình, giàu tính biểu hiện, giao lưu tình cảm và thu hút sự chú ý của học sinh trình diễn giới thiệu bài hát tốt là đưa đến cho các em những cảm xúc tốt đẹp, kích thích trí tưởng tượng làm cho các

em ham muốn thực hiện

- Trao đổi sau khi đã nghe học sinh trình diễn giới thiệu bài hát : Giúp các

em hiểu đúng đắn bài hát, qua đó giáo viên tìm hiểu được những năng lực cảm thụ

âm nhạc (bài hát của học sinh) Giáo viên có thể gợi ý dẫn giải bằng âm thanh Những thuật ngữ liên quan như : giai điệu, nhịp điệu.v.v

- Nói chuyện giới thiệu bài hát : Giáo viên giới thiệu sơ lược thân thế, sự nghiệp của tác giả, xuất xứ bài hát (nếu cần thiết) Khi giới thiệu cần dùng lời nói ngắn gọn, sát thực tế, có thể dùng các phương tiện trực quan như bản đồ, tranh ảnh

- Nghe hát mẫu lại : Để khắc sâu hình tượng bài hát, giáo viên có thể sử dụng băng đĩa nhạc cho học sinh nghe để đảm bảo nghệ thuật và sự chuẩn mực