Gia đình và nhà trường là hai môi trường học sinh Tiểu học được tiếp xúcnhiều nhất, thường xuyên nhất trong cuộc sống của mình và đó cũng là những môitrường ảnh hưởng nhiều nhất đến việc
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO HỌC
SINH LỚP 5"
Lệ Thuỷ, tháng 4 năm 2020
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO HỌC
SINH LỚP 5 "
Họ và tên: Lê Thị Mĩ Lệ
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phú Thuỷ
Lệ Thuỷ, tháng 4 năm 2020
download by : skknchat@gmail.com
Trang 3A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn sáng kiến:
“ Chúng ta không thể dạy bảo cho ai bất cứ điều gì, chúng ta chỉ có thể giúp
họ phát hiện ra những gì còn tiềm ẩn trong họ.” (Galileo) Đó cũng chính là điểm
khác của giáo dục hiện nay so với giáo dục truyền thống Đặc biệt, trong chươngtrình giáo dục phổ thông mới, việc chú trọng phát triển năng lực cho học sinh đượcđặt lên hàng đầu Bước sang thế kỉ 21, do tốc độ phát triển của xã hội hết sứcnhanh chóng với những biến đổi liên tục và sự tăng khối lượng tri thức một cáchnhanh chóng, đặc biệt trong các lĩnh vực thông tin truyền thông, công nghệ vậtliệu, điện tử tự động hóa, phương pháp tiếp cận nội dung dần trở nên lạc hậu Đểchuẩn bị cho thế hệ trẻ đối mặt và đứng vững trước những thách thức của đời sống,vai trò của giáo dục ngày càng trở nên quan trọng Ngoài việc trang bị kến thức,giáo viên cần phải đào tạo một thể hế hệ trẻ có đủ năng lực và phẩm chất cơ bản.Trong đó, việc hình thành và nâng cao năng lực cho học sinh là điều hết sức cầnthiết Chúng ta đều thừa nhận rằng, mỗi học sinh là một cá thể độc lập với sự khácbiệt về năng lực, trình độ, sở thích, nhu cầu và nền tảng xuất thân Dạy học phát triểnnăng lực thừa nhận thực tế này và tìm ra được những cách tiếp cận phù hợp với mỗihọc sinh Điều này cũng giúp học sinh thích ứng với những thay đổi của cuộc sốngtrong tương lai Giáo dục năng lực cho học sinh cho phép đẩy nhanh tốc độ hoànthành chương trình học, tiết kiệm thời gian và công sức của việc học tập Đặc điểmquan trọng nhất của việc hình thành năng lực là đo được “năng lực” của học sinh.Năng lực của người học có thể chia thành hai loại chính: Đó là những năng lựcchung và năng lực cụ thể, chuyên biệt Tuy nhiên, điều tôi muốn nhấn mạnh ở đâychính là giáo dục học sinh nhằm phát trển các năng lực chung-năng lực cốt lõi, baogồm: tự phục vụ, tự quản; hợp tác; tự học và giải quyết vấn đề ( theo Thông tư22/2016/TT-BGDĐT)
Gia đình và nhà trường là hai môi trường học sinh Tiểu học được tiếp xúcnhiều nhất, thường xuyên nhất trong cuộc sống của mình và đó cũng là những môitrường ảnh hưởng nhiều nhất đến việc hình thành năng lực cho các em Trong đó,giáo dục trong nhà trường có vai trò quan trọng Để đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam cóthể “ vươn mình” ra thế giới đòi hỏi những người đang “gieo mầm tri thức” nhưchúng ta cần phải tìm hiểu, sáng tạo, linh hoạt trong phương pháp cũng như cáchthức tổ chức để giúp các em tự mình lĩnh hội tri thức Là một giáo viên đang trựctiếp giảng dạy học sinh lớp 5, qua thực tế tình hình học sinh lớp tôi chủ nhiệm, bố
mẹ đa số đầu tắt mặt tối với đồng áng, ít có thời gian theo sát con cái của mình Vìvậy, tôi muốn đi sâu tìm hiểu và thực hiện những biện pháp giáo dục năng lực chohọc sinh, giúp các em phát triển toàn diện trở thành những công dân có ích cho đấtnước Đồng thời, bản thân tôi cũng có được những kinh nghiệm cho năng lựcchuyên môn nghiệp vụ của mình để ngày càng nâng cao chất lượng giáo dục Qua
Trang 4hơn một học kì thử nghiệm có hiệu quả, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến “ Một số
biện pháp nâng cao năng lực cho học sinh lớp 5.”
II Điểm mới của sáng kiến:
Điểm mới của đề tài chính là không hình thành cả năng lực lẫn phẩm chấthoặc không hình thành năng lực chuyên biệt theo từng môn học như một số tài liệutôi đã tham khảo mà chỉ hình thành năng lực cốt lõi, theo Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT đó là: tự phục vụ, tự quản; hợp tác; tự học và giải quyết vấn đề
III Phạm vi áp dụng sáng kiến:
Sáng kiến “Một số biện pháp nâng cao năng lực cho học sinh lớp 5.” được
áp dụng đối với học sinh lớp 5 trong trường Tiểu học
download by : skknchat@gmail.com
Trang 5tổ, cấp trường và cấp cụm.
Nhà trường áp dụng dạy học theo mô hình VNEN nên đây là một trongnhững thuận lợi để giáo viên phát huy hết khả năng của mình trong việc nâng caonăng lực cho học sinh Bởi các hình thức tổ chức của mô hình VNEN có tác dụngcao trong việc hình thành năng lực cho học sinh
Giáo viên chủ nhiệm cũng như các giáo viên bộ môn trẻ, nhiệt tình, luôn nỗlực học hỏi để tìm kiếm, sáng tạo các biện pháp nhằm phát triển năng lực toàn diệncho học sinh
Đời sống kinh tế của người dân ngày một được cải thiện, do đó đã có nhiềugia đình đã có ý thức chăm lo đến việc học tập và giáo dục con em mình
2.Khó khăn:
Nhiều phụ huynh học sinh chỉ quan tâm đến việc học kiến thức mà khôngquan tâm đến việc hình thành và phát triển các năng lực cũng như phẩm chất củacon em mình Môt sô bô phân phụ huynh học sinh cho rằng: Việc giáo dục con emchủ yếu là ở nhà trường chứ phụ huynh không cần thiết phải quan tâm Trong lúc
đó, việc tham gia vào hoạt động giáo dục đặc biệt là giáo dục hình thành và pháttriển 3 năng lực, 4 phẩm chất (theo TT22) là việc làm thường xuyên mà ngườitham gia trực tiếp không ai khác chính là bản thân học sinh, những người gần gũihọc sinh nhất là giáo viên và phụ huynh học sinh
Một số giáo viên còn lúng túng trong việc phân định giữa kĩ năng và nănglực Viêc nhân xet thương xuyên băng lơi noi cung như băng chư viêt trong cacmôn hoc vê phân năng lưc vân con chung chung Chưa co nhưng biên phap khăcphuc, hô trơ kip thơi cho hoc sinh
Lớp tôi chủ nhiệm là một lớp đặc biệt, có nhiều em năng lực chưa cao so vớicác lớp cùng khối Một số học sinh thiếu tự tin trong giao tiếp, hợp tác; lúng túngtrước thầy cô, người lạ , nhiều em khác gặp phải khó khăn khi diễn đạt hoặc nóinăng cộc lốc Năng lực hợp tác với người xung quanh để hoàn thành nhiệm vụ của
đa số học sinh còn hạn chế Đặc biệt là năng lực tự học và năng lực tự giải quyếtvấn đề chưa cao
Trang 63 Kết quả đánh giá năng lực lớp 5C đầu năm 2019-2020:
Qua thực tế giảng dạy ở lớp chủ nhiệm, tôi thấy năng lực của học sinh đầu năm chưa cao Về tổng hợp năng lực đầu năm như sau:
Đôi ngu giao viên tre, chưa co nhiêu kinh nghiêm trong viêc giáo dục nănglưc cho hoc sinh
Ngôn ngữ còn nhiều tiếng địa phương, lời nói còn mộc mạc chưa lịch sự,chưa tự tin khi sử dụng ngôn ngữ phổ thông nên trong giao tiếp còn rụt rè, e ngại
Tâm ly cua hoc sinh tiêu hoc thich “ băt chươc” nên cac năng lưc cua cac em
co thê thu nhân qua tranh, anh, sach, bao,… nhưng cac em chưa biêt lựa chonnhưng cái tôt, phu hơp vơi minh đê hoc tâp ma cac em lai băt chươc cai không tốtmôt cach vô thưc
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không ít đến quá trình hình thànhnăng lực cho học sinh
II Một số biện pháp nâng cao năng lực cho học sinh:
Theo Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT ban hành ngày 22 tháng 9 năm 2016của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định: Học sinh được đánh giá sự hìnhthành và phát triển một số năng lực của học sinh thông qua các biểu hiện hoặchành vi sau: Tự phục vụ, tự quản; Hợp tác; Tự học và giải quyết vấn đề
Đánh giá bằng các mức độ:
+ Tốt: đáp ứng tốt yêu cầu giáo dục, biểu hiện rõ và thường xuyên;
+ Đạt: đáp ứng được yêu cầu giáo dục, biểu hiện nhưng chưa thường xuyên;
Trang 7download by : skknchat@gmail.com
Trang 8+ Cần cố gắng: chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu giáo dục, biểu hiện chưarõ.”
Dựa trên các biểu hiện về sự hình thành và phát triển năng lực của học sinh,tôi đưa ra một số biện pháp nâng cao năng lực của học sinh như sau:
Biện pháp 1: Giáo viên cần nắm rõ khái niệm năng lực, các biểu hiện của năng lực:
Năng lực là một phạm trù từng được bàn đến trong mọi lĩnh vực của cuộcsống xã hội Đã có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực Theo từ điển tiếngViệt “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiệnmột hành động nào đó Năng lực là phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con ngườikhả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” Người cónăng lực là người đạt hiệu suất và chất lượng hoạt động cao trong các hoàn cảnhkhách quan và chủ quan như nhau Năng lực gắn bó chặt chẽ với tính định hướngchung của nhân cách
Từ điển tâm lý học đưa ra khái niệm: “năng lực là tập hợp các tính chất hayphẩm chất của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong tạo thuận lợi choviệc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định” Theo Cosmovici thì: “năng lực
là tổ hợp đặc điểm của cá nhân, giải thích sự khác biệt giữa người này với ngườikhác ở khả năng đạt được những kiến thức và hành vi nhất định” CònA.N.Leonchiev cho rằng: “năng lực là đặc điểm cá nhân quy định việc thực hiệnthành công một hoạt động nhất định” Nhà tâm lý học A.Rudich đưa ra quan niệm
về năng lực như sau: “năng lực đó là tính chất tâm sinh lý của con người chi phốiquá trình tiếp thu các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo cũng như hiệu quả thực hiệnmột hoạt động nhất định” Năng lực của con người không chỉ là kết quả của sựphát triển và giáo dục mà còn là kết quả hoạt động của các đặc điểm bẩm sinh haycòn gọi là năng khiếu Năng lực đó là năng khiếu đã được phát triển, có năng khiếuchưa có nghĩa là nhất thiết sẽ biến thành năng lực Muốn vậy phải có môi trườngxung quanh tương ứng và phải có sự giáo dục có chủ đích
Trong các giáo trình tâm lý học các tác giả cũng đã đưa ra khá nhiều quanniệm về năng lực Trong đó đa số đều quan niệm năng lực là tổ hợp các thuộc tínhđộc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định, đảmbảo cho hoạt động có kết quả tốt Năng lực vừa là tiền đề vừa là kết quả của hoạtđộng, năng lực vừa là điều kiện cho hoạt động đạt kết quả nhưng đồng thời nănglực cũng phát triển ngay trong chính hoạt động ấy Theo quan điểm của Tâm lý họcMác xít, năng lực của con người luôn gắn liền với hoạt động của chính họ Nhưvậy, khi nói đến năng lực thì không phải là một thuộc tính tâm lý duy nhất nào đó(ví dụ như khả năng tri giác, trí nhớ…) mà là sự tổng hợp các thuộc tính tâm lý cánhân (sự tổng hợp này không phải phép cộng của các thuộc tính mà là sự thống
download by : skknchat@gmail.com
Trang 9nhất hữu cơ, giữa các thuộc tính tâm lý này diễn ra mối quan hệ tương tác qua lạitheo một hệ thống nhất định và trong đó một thuộc tính nổi lên với tư cách chủ đạo
và những thuộc tính khác giữ vai trò phụ thuộc) đáp ứng được những yêu cầu hoạtđộng và đảm bảo hoạt động đó đạt được kết quả mong muốn
Tóm lại, dựa trên quan niệm của nhiều tác giả đưa ra ở trên có thể địnhnghĩa như sau: “Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong mộtbối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộctính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí… năng lực của cá nhân được đánhgiá qua phương thức và khả năng hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết các vấn
đề của cuộc sống”
Các biểu hiện của năng lực được thể hiện cơ bản qua các nội dung sau:
Tự phục vụ, tự quản:
- HS tự vệ sinh thân thể, ăn, mặc gọn gàng sạch sẽ
- HS tự chuẩn bị đồ dùng học tập cá nhân ở trên lớp, ở nhà
- HS tự giác hoàn thành công việc được giao đúng hạn
- HS chủ động khi thực hiện các nhiệm vụ học tập
- HS tự sắp xếp thời gian học tập, sinh hoạt cá nhân, vui chơi hợp lí
- HS tự sắp xếp thời gian làm các bài tập theo yêu cầu của giáo
viên Hợp tác:
- HS có kĩ năng giao tiếp, sẵn sàng giúp đỡ các bạn
- HS tích cực tham gia vào các công việc ở nhom/ tô
- HS dễ làm quen, dễ dàng kết bạn
- HS biết nói lời cảm ơn khi người khác giúp mình một điều gì đó
- HS tích cực, tự giác hoàn thành công việc được nhom giao đúng hen
- HS lăng nghe va dê dang thoa thuân vơi cac ban trong nhom
Tự học và giải quyết vấn đề:
- HS tự thực hiện được các nhiệm vụ học tập cá nhân, học tập theo nhóm
- HS tự giác, chủ động hoàn thành các bài tập được giao đúng hẹn
- HS tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập để điều chỉnh việc học
- HS vận dụng điều đã học để giải quyết các vấn đề trong học tập
- Để giải quyết một vấn đề, HS thường cố gắng đến cùng
- HS chủ động nghi ra những cách khác nhau để giải quyết vấn đề
Giáo viên cần nắm kĩ các biểu hiện của năng lực, từ đó có những kế hoạch,nội dung và phương pháp phù hợp để hình thành và nâng cao năng lực cho họcsinh Đồng thời, dựa trên các biểu hiện đó để đánh giá học sinh dễ dàng hơn
Trang 10Biện pháp 2: Phân loại đối tượng năng lực học sinh để đưa ra các giải pháp giáo dục học sinh.
Căn cứ vào tình hình chung của lớp sau một thời gian học tập, tôi đã tiếnhành phân đối tượng học sinh trong lớp để biết có bao nhiêu học sinh đạt mứchoàn thành tốt, bao nhiêu em ở mức đạt và bao nhiêu học sinh cần cố gắng về nănglực Để từ đó có biện pháp giáo dục các em, nâng cao trình độ đồng đều trong lớp
+ Đối với những em còn chậm tiến bộ (đạt mức Cần cố gắng) thì xếp những
em này ngồi ra đầu bàn, gần với em học hoàn thành tốt các môn học Đặc biệt cầnphát triển tư duy, nâng cao kiến thức bồi dưỡng năng lực học tập tốt cho học sinh.Đưa ra những câu hỏi từ dễ đến khó, để học sinh có thể trả lời được Tôi đã kịpthời khen, cho các bạn vỗ tay khen bạn Từ đó phát huy được năng lực tự giác, tựtin trong giao tiếp, các em sẽ phát huy tính tích cực trong học tập, thích giơ tayphát biểu bài Thường xuyên kiểm tra các em chậm chạp, rụt rè trong quá trình dạytrên lên lớp Tích cực rèn các kĩ năng sống và kĩ năng giao tiếp cơ bản cho những
em này như: biết chào hỏi thầy cô, người lớn tuổi, biết nói lời cảm ơn và xin lỗi Tôi thường xuyên cho học sinh hoạt động lồng ghép hoặc hoạt động ngoài giờ lênlớp, múa hát sân trường, tạo cơ hội giao tiếp cho các em
+ Đối với học sinh có ý thức tự quản, tự phục vụ chưa cao Tôi phải thườngxuyên gặp gỡ phụ huynh trao đổi về tình hình học tập, sinh hoạt ở lớp cũng như
ở nhà của các em Đặc điểm của học sinh tiểu học là mau nhớ, nhanh quên nênviệc rèn luyện cho các em cần được làm thường xuyên, liên tục ở mọi lúc mọi nơi
Vì thế, ngay đầu năm học, tôi đã đề cao công tác hình thành năng lực cho các em.Tôi luôn tạo cho các em tập nhiều thao tác mạnh dạn khi giao tiếp như: học sinhđược luyện nói nhiều, thực hành giao tiếp, đóng vai,…Rèn cho các em kĩ năngsống như: tự vệ sinh cá nhân, tự buộc tóc, tự soạn sách vở…Kĩ năng giải quyếtmâu thuẫn
+ Đối với một số ít học sinh hạn chế về năng lực, với những em học sinhthuộc gia đình ít quan tâm, họ không chú trọng đến việc học của con em mình, cònnuông chiều, cung phụng con cái khiến trẻ không có năng lực tự phục vụ Tôi đãtạo cho các em học sinh này hình thành mối quan hệ thầy trò: tôi luôn là ngườiđồng hành cùng học sinh thực hiện tốt những việc cần làm phục vụ bản thân Tôicòn có lời nói cử chỉ nhẹ nhàng với những em học sinh thiếu tập trung, bài vở chưatốt; cần phải nhắc nhở riêng từng em, từng đối tượng vào đúng thời điểm tránh làmcác em thẹn, xấu hổ với các bạn trong lớp
Biện pháp 3: Nâng cao năng lực thông qua quá trình dạy học:
Hình thành năng lưc cho học sinh thông qua quá trình học tập Bởi các em được tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, cùng nhau tìm hiểu, trao đổi, tương
download by : skknchat@gmail.com
Trang 11tác, học hỏi lẫn nhau về kiến thức từ đó hình thành năng lực bằng việc các em tựnhận xét, tự đặt câu hỏi Mỗi một môn học, giáo viên cần có phương pháp dạyhọc phù hợp để giúp các em hình thành tốt năng lực chuyên biệt của từng môn.Đồng thời, phát huy tối đa các phương pháp để hình thành các năng lực chung.
Ví dụ: Khi dạy bài Chu vi hình tròn ( Sách Hướng dẫn học Toán 5- tập trang 13), tôi đã hình thành năng lực cho các em như sau:
hai-+ Hình thành nhom năng lưc tư phuc vu, tư quan:
- Yêu cầu nhóm trưởng kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng học tập của bạn: ( chuẩn bị sách, vở, bút, thước, bìa cứng… )
- Nhóm trưởng báo cáo trước lớp: Có bao nhiêu bạn chuẩn bị đầy đủ, có baonhiêu bạn chuẩn bị chưa đầy đủ
- Yêu cầu học sinh tự nhận xét, đánh giá lẫn nhau cụ thể: Bạn A,B (hoặc nhóm Hoa Mai, Hoa Lan,…) đã tự chuẩn bị đồ dùng học tập của mình đầy đủ
- Tuyên dương: Từ báo cáo, phản ánh của các nhóm giáo viên phải tuyêndương kịp thời Đôi vơi nhưng hoc sinh con thiêu đô dung hoc tâp hay chưa đủsach vơ thi giáo viên co cac biên phap kip thơi, động viên, khich lệ cac em cô găng
tư hoan thanh cac công viêc hoc tâp cua minh như chuẩn bị sach vơ, đô dung hoctâp để học tôt hơn Từ đó hình thành năng lực tự phục vụ, tự quản cho các em
+ Hình thành nhom năng lưc hơp tac:
- Để hình thành năng lực hợp tác giao viên phai hương dân cụ thể, động viêncac em manh dan, trinh bay ro rang, đung nôi dung cân trao đôi
- Giao viên cân tạo điều kiện cho hoc sinh trong lơp biêt hơp tac trong hoctâp, cung chia se kêt qua hoc tâp, biêt lăng nghe và biết giup đơ nhau cung tiên bô
Ví dụ ở hoạt động 1: Nhóm trưởng điều hành các bạn cùng thảo luận để tìm
ra độ dài của đường tròn Lần lượt các bạn trong nhóm sẽ đưa ra ý kiến của mình.Nhóm trưởng tổng hợp ý kiến của các bạn và đi đến thống nhất
- Thường xuyên tổ chức cho học sinh các trò chơi tập thể lành mạnh,cáchoạt động văn nghệ, thể thao ngay tại lớp học của mình Qua đó rèn cho học sinhnăng lực tự tin trước đám đông, lắng nghe, hợp tác và trình bày ý kiến, sở thích, sởtrường của mình
Ví dụ: Cũng trong hoạt động 1: Giáo viên sẽ cho các nhóm thi đua nhau,nhóm nào xong trước sẽ giành quyền chia sẻ trước lớp Sau khi các nhóm còn lạihoàn thành, nhóm hoàn thành nhanh sẽ trình bày kết quả của nhóm mình, cácnhóm khác lắng nghe và tương tác cùng nhóm bạn