- Tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nhận thấy tầm quan trọng của phân môn Tập đọc – Kể chuyện, từ đó giáo dục động cơ học tập cho các em.. - Cố gắng tìm ra một số biện pháp
Trang 1Khi học môn Tiếng Việt, các em sẽ được cung cấp các hiểu biết sơ giản về
hệ thông tiếng Việt và tri thức sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp Song song với
nó, các em còn tiếp thu được những hiểu biết về xã hội, tự nhiên và con người,
về văn hóa và con người Việt Nam và nước ngoài Tình yêu tiếng Việt của các
em sẽ được hình thành và phát triển thông qua việc học môn này, các em sẽ có ýthức đối với việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt Tất cả những điều đó sẽgóp phần hình thành nên nhân cách của con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Tiếng Việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Tập
làm văn, Tập viết, Luyện từ và câu Trong hệ thống đó, mỗi phân môn lại đóng
góp một vai trò vô cùng quan trọng Dạy phân môn Tập đọc ở tiểu học nói chung
và dạy phân môn Tập đọc - Kể chuyện nói riêng ở lớp 3 đang là một vấn đềkhông chỉ nhà trường mà các giáo viên cũng đặc biệt quan tâm Tập đọc là mônhọc mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học nó còn nhiệm vụ traudồi kiến thức về tiếng Việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ, câu văn….) kiếnthức bước đầu về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm Bước vào bậc Tiểuhọc, học sinh đã thật sự bước vào một quá trình học tập rèn luyện để làm giàuvốn hiểu biết của mình bằng vốn tri thức của toàn nhân loại Mà vốn hiểu biết ấyđược làm giàu bằng nhiều cách Các em có thể dùng con mắt để quan sát, thunhận thông tin, mọi cảnh quan của thiên nhiên; dùng đôi tai tinh nhạy ghi nhận
1download by : skknchat@gmail.com
Trang 2âm thanh của trời đất, của cuộc sống và có thể dùng trí tuệ của mình để phântích, đánh giá các hiện tượng tự nhiên, xã hội theo một cách riêng.Để làm đượcviệc đó, các em rất cần được trang bị cho bản thân một kĩ năng đọc và khả năngcảm nhận, ghi nhớ tốt nhất.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong thực tế ở lớp 3, chương trình dạy Tập đọc vô cùng phong phú và đadạng Trong phân phối chương trình gồm 31 bài Tập đọc – Kể chuyện ( mỗi bàidạy trong 2 tiết ) và 31 bài Tập đọc ( mỗi bài dạy trong 1 tiết ) thuộc 15 chủ đề :
- Măng non, Mái ấm, Tới trường, Cộng đồng, Quê hương, Bắc – Trung – Nam, Anh em một nhà, Thành thị và Nông thôn
- Bảo vệ Tổ quốc, Sáng tạo, Nghệ thuật, Lễ hội, Thể thao, Ngôi nhà chung, Bầu trời và mặt đất
Chương trình Tiếng Việt lớp 3 không có tiết Kể chuyện riêng mà bố trí trongbài tập đọc hai tiết ở đầu mỗi tuần.Khi học sinh đọc, kể lại được tác phẩm vănchương con người không chỉ thức tỉnh về nhận thức mà còn rung động về tìnhcảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp, được khơi dạy năng lực hành động, sứcmạnh cũng như bồi dưỡng tâm hồn Do đó Tập đọc - Kể chuyện đóng một vaitrò cực kì quan trọng trong dạy môn Tiếng Việt ở tiểu học Đọc giúp học sinh cóthể giải mã được các tín hiệu ngôn ngữ, thông hiểu văn bản, giúp học sinh hiểubiết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện, dạy cho các em biết suy nghĩmột cách logic cũng như có hình ảnh Kể chuyện giúp cho các em cảm thụ tốthơn cái hay, cái đẹp của tác phẩm, góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng vốnsống cho trẻ Từ đó gieo vào tâm hồn các em những ước mơ, hoài bão về mộttương lai tươi đẹp Góp phần rèn luyện và phát triển kĩ năng nói, kể trước đámđông Qua đó, các em sẽ tự tin hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp với mọi người
để thu hút sự chú ý của mọi người, các em phải tìm cách làm sao để đọc và kểsao cho hấp dẫn nhất
Nếu chất lượng phân môn Tập đọc – Kể chuyện được nâng cao, các em sẽ
có điều kiện thuận lợi trong quá trình học tập các môn khác Vậy làm thế nào đểnâng cao chất lượng dạy và học phân môn Tập đọc – Kể chuyện ? Đó là điều tôi
2download by : skknchat@gmail.com
Trang 3luôn băn khoăn suy nghĩ và trong năm học này tôi chọn cho mình đề tài nghiên
cứu “ Các giải pháp nâng cao chất lượng học phân môn Tập đọc – Kể chuyện
lớp 3 ”.
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tôi nghiên cứu đề tài này với mục đích cụ thể như sau:
- Nâng cao hiểu quả dạy học phân môn Tập đọc – Kể chuyện lớp 3
- Giúp học sinh có khả năng đọc diễn cảm và kể chuyện tự nhiên hơn
- Tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các em nhận thấy tầm quan trọng của phân môn Tập đọc – Kể chuyện, từ đó giáo dục động cơ học tập cho các em
III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để đạt được những mục tiêu đã đề ra ở trên tôi đã thực hiện những nhiệm vụ sau:
- Khảo sát và đánh giá thực trạng đọc và kể chuyện của học sinh lớp mình giảng dạy
- Cố gắng tìm ra một số biện pháp để tháo gỡ những khó khăn trong việc dạy phân môn Tập đọc – Kể chuyện cho học sinh
- Nghiên cứu những vấn đề lí luận có liên quan đến việc rèn kĩ năng đọc và kể chuyện cho học sinh
VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp phỏng vấn
V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Học sinh lớp 3G trường tôi
VI THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Từ tháng 9 năm 2017 đến hết tháng 3 năm 2018
3download by : skknchat@gmail.com
Trang 4B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
Môn Tiếng Việt ở trường có nhiệm vụ hình thành hoạt động ngôn ngữ cho họcsinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong 4 dạng hoạt động, tươngứng với chúng là bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết
Vì những lẽ trên, dạy phân môn Tập đọc có một ý nghĩa vô cùng to lớn ởTiểu học Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên với mỗi người đi học Đầutiên trẻ phải học đọc, sau đó trẻ phải đọc để học Từ đó giúp trẻ chiếm lĩnh ngônngữ dùng để giao tiếp và học tập Đọc là công cụ để học các môn học khác
Bên cạnh đó, phân môn Kể chuyện có vị trí đặc biệt quan trọng khôngkém trong dạy học tiếng mẹ đẻ, vì hành động kể là một hành động “nói” đặc biệttrong hoạt động giao tiếp Kể chuyện vận dụng một cách tổng hợp sự hiểu biết
về đời sống và tạo điều kiện để học sinh rèn luyện một cách tổng hợp các kĩnăng Tiếng Việt như nghe, đọc, nói trong hoat động giao tiếp Khi đọc, học sinh
đã tiếp nhận tác phẩm văn học ở dạng có âm thanh (đọc thành tiếng) Khi kểchuyện, các em đang tái sản sinh một tác phẩm nghệ thuật ở dạng lời nói Vìtruyện là một tác phẩm văn học nên kể chuyện có cả sức mạnh của văn học.Truyện có khả năng bồi dưỡng tâm hồn trẻ thơ Sự hiểu biết về cuộc sống, vềcon người, tâm hồn, tình cảm của các em sẽ nghèo đi biết bao nhiêu nếu không
có môn học Kể chuyện trong trường học.Kể chuyện ở lớp 3 được gắn bó chặtchẽ với phân môn Tập đọc, đều là kể lại câu chuyện học sinh đã đọc trong bàitập đọc đầu mỗi tuần trong thời gian 0,5 tiết
Dạy tốt phân môn Tập đọc – Kể chuyện là tạo cho học sinh một nền tảngvững chắc để học tốt môn học Tiếng Việt và tất cả các môn học khác Có đọcđúng, đọc trôi chảy mới cảm thụ được bài văn và từ đó sẽ hiểu tất cả các văn bảnkhác để diễn đạt bằng lời thật tốt Nhà trường phải từng bước hình thành vàtrường Tiểu học nhận nhiệm vụ đặt nền móng đầu tiên
AI. CƠ SỞ THỰC TIỄN
4download by : skknchat@gmail.com
Trang 5Năm học 2017 – 2018 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 3G với tổng số
60 học sinh Sau khi nhận lớp, qua quá trình giảng dạy học sinh, tôi thấy lớp tôi
có những thuận lợi và khó khăn như sau :
1.Thuận lợi :
- Đa số học sinh ngoan có ý thức phấn đấu vươn lên trong học tập Trong lớp
có nhiều em yêu thích học môn Tiếng Việt; đọc to rõ ràng; học thuộc bài nhanh
và rất tích cực phát biểu xây dựng bài Cha mẹ học sinh luôn quan tâm sát sao
và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho con trong quá trình học tập
- Cơ sở vật chất : Trường lớp sạch sẽ, thoáng mát Lớp học đủ ánh sáng và được trang bị đầy đủ đồ dùng học tập cũng như đồ dùng bán trú Đây là yếu tố luôn mang lại sự thoải mái giúp cho học sinh học tập tốt hơn
- Các đồng chí trong Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo sát sao trong lĩnh vực chuyên môn Nhắc nhở và giúp đỡ kịp thời tới từng giáo viêntrong quá trình giảng dạy, tạo điều kiện tốt giúp học sinh đạt được kết quả cao trong học tập
2. Khã kh¨n.
- Trong thực tế giảng dạy phân môn Tập đọc – Kể chuyện ở lớp 3 hiện naytôi nhận thấy giáo viên đã dạy đúng chương trình và sách giáo khoa, học sinhnắm chắc nội dung bài và được rèn đọc tốt hơn Tất cả học sinh đều được thamgia đọc và kể (theo cá nhân, cặp đôi, nhóm) Tuy nhiên, không thể tránh khỏ inhững tồn tại và khó khăn Một số giáo viên phối hợp các hình thức dạy học cònmáy móc, chưa chú ý hướng dẫn đọc diễn cảm, sửa ngọng cho học sinh, phân bốthời gian tiết dạy chưa hợp lý, chưa phối hợp nhịp nhàng giữa hoạt động cá nhânvới thảo luận nhóm của học sinh, chưa khuyến khích học sinh phát huy tính sangtạo khi kể chuyện, chưa khai thác đồ dùng hợp lý…
- Đầu năm học, sau khi dạy xong một bài Tập đọc – Kể chuyện, tôi đã thu được kết quả khảo sát cụ thể ở lớp tôi như sau:
5download by : skknchat@gmail.com
Trang 6Kĩ năng đọc và kể Tổng số
chuyện chưa tốt HS
60
BI GIẢI PHÁP
Đứng trước tầm quan trọng, vị trí nhiệm vụ của phân môn Tập đọc – Kể
chuyện và dạy học phân môn này ở lớp 3 cũng như tình hình thực tế giảng dạy
hiện nay, tôi mạnh dạn xin trình bày các giải pháp nâng cao chất lượng dạy và
học phân môn Tập đọc – Kể chuyện lớp như sau:
1. Biện pháp 1 : Điều tra về cấu trúc, kĩ năng, nội dung chương
trinh phần Tập đọc, Kể chuyện ở lớp 3
- Đọc một số văn bản nghệ thuật, hành chính, báo chí, khoa học thưởng thức
(chú trọng đọc tên riêng nước ngoài, từ dễ đọc sai do ảnh hưởng của cách phát
âm địa phương)
- Đọc thầm tìm hiểu ý chính của đoạn, nội dung của bài; nhận xét về nhân vật,
hình ảnh, chi tiết; đặt đầu đề cho đoạn văn, tác phẩm
- Đọc thuộc một số bài thơ, bài văn, đoạn văn ngắn
- Kể từng đoạn hoặc kể lại toàn bộ câu chuyện sau khi đọc tác phẩm
- Kể lại câu chuyện theo lời của nhân vật
Tập đọc được học trong 31 tuần (không kể 4 tuần ôn tập), được phân bố vào
từng tuần với các phân môn khác với 15 chủ điểm Mối tuần có 2 tiết Tập đọc
trong đó Tập đọc đầu tuần là dạng bài Tập đọc - Kể chuyện 31 tuần là 31 câu
chuyện giúp học sinh mở rộng tầm hiểu biết Các dạng bài Kể chuyện thuộc
phân môn Tập đọc có cấu trúc và yêu cầu khác nhau như sau:
Cấu trúc dạng bài Tập đọc – Kể chuyện:
6
Trang 7download by : skknchat@gmail.com
Trang 8- Câu chuyện có lời thoại: 22 bài.
- Câu chuyện dạng tự sự: 9 bài Yêu
cầu của phần Kể chuyện:
- Yêu cầu dựa vào tranh để kể: 17 bài
- Yêu cầu dựa vào câu gợi ý: 7 bài
- Các yêu cầu khác: 7 bài
2. Biện pháp 2 : Phân loại học sinh
Để giúp cho việc dạy học theo đối tượng học sinh có hiệu quả, ngay từđầu năm học, tôi đã điều tra và theo dõi việc đọc, kể chuyện của các em hàngngày để ghi vào sổ theo dõi; ghi chi tiết về ưu, nhược điểm của mỗi em; để lên
kế hoạch học theo nội dung, chương trình và thời điểm của năm học, đồng thờitheo dõi sự tiến bộ từng ngày của các em, dù là rất nhỏ
Từ đó kịp thời động viên, khuyến khích các em và thay đổi kế hoạch dạyhọc sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Có như vậy mới có thể giúpcác em phát huy được ưu điểm, khắc phục được những mặt còn hạn chế Tôi đãsắp xếp chỗ cho các em học sinh đọc yếu ngồi cạnh các bạn đọc khá, đọc tốt đểtrở thành đôi bạn cùng tiến, giúp đỡ nhau trong việc đọc khi hoạt động cá nhân,nhóm hay cặp đôi Đồng thời nêu tầm quan trọng, yêu cầu cơ bản về việc rèn kĩnăng đọc diễn cảm giúp các em cảm thụ tác phẩm văn học, dựa vào đó mới cóthể kể lại, truyền đạt lại một cách sinh động, lôi cuốn người nghe
3. Biện pháp 3 : Nâng cao chất lượng dạy và học qua hoạt động
làm mẫu của giáo viên
Đối với đối tượng là học sinh tiểu học thì việc làm mẫu của giáo viên đóng một vai trò quan trọng
Chỉ chiếm 0,5 thời gian trong 1 tiết học nên việc giáo viên kể chuyện mẫuthường diễn ra không thường xuyên Thay vào đó giáo viên sẽ gợi ý cho các emcách kể chuyện sao cho tự nhiên, giáo viên có thể hướng dẫn kể mẫu một đoạnnào quá khó kết hợp với lời hướng dẫn Giáo viên đưa ra một số cách kể mẫu,khuyến khích học sinh dùng cử chỉ, điệu bộ sao cho sinh động và có thể làm mẫucho các em, từ đó học sinh mới phát huy được khả năng sáng tạo của học sinh
7download by : skknchat@gmail.com
Trang 94.Biện pháp 4 : Chú trọng sự chuẩn bị của học sinh
Học sinh ít đọc sách, không chịu đọc sách ở nhà Nếu có đọc thì học sinhcũng chưa biết cách đọc, chỉ đọc một cách đại khái qua loa, đọc cho có học, lườitìm hiểu; học sinh đọc còn chậm, chưa biết cách ngắt nghỉ hơi khi đọc; chưa có
sự chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp với tiết kể chuyện
Chính vì những tồn tại đó, trước khi kết thúc một tiết Tập đọc bao giờ tôicũng dành một ít phút dặn dò học sinh chuẩn bị trước bài sau Đọc nhiều lần ởnhà cho trôi chảy và chuẩn bị trước phần câu hỏi, tìm hiểu nội dung bài trongsách giáo khoa để nắm rõ nội dung bài Từ đó dặn học sinh tập kể chuyện miệngtrước ở nhà đối với tiết Tập đọc đầu tuần để khi lên lớp kể các em không bị lúngtúng do thiếu tự tin trước đám đông hay vì chưa nắm được nội dung truyện
5. Biện pháp 5 : Rèn kĩ năng Tập đọc, Kể chuyện cho học
sinh 5.1.Tập đọc
a Chuẩn bị đọc cho học sinh
Tôi luôn chú ý đến tư thế đọc của học sinh Khi ngồi đọc cần ngay ngắn,khoảng cách từ sách đến mắt khoảng 30- 35cm, cổ và đầu thẳng Khi cô giáo gọiđọc phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay Trước khi đọc câu đầu, đoạnđầu hay toàn bài phải đọc tên bài Tư thế đứng đọc phải đoàng hoàng, thoải mái,sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay
b Luyện phát âm đúng và sửa ngọng cho học sinh thông qua việc đọc thành tiếng
Đầu năm tôi đã phân loại để nắm được trình độ của học sinh và chia cácđối tượng như đã nói ở trên Sau đó tôi phân nhóm, mỗi nhóm có các đối tượng:giỏi, khá, trung bình để các em tự hỗ trợ và có ý thức cùng nhau tiến bộ hơn.Chú ý đến những học sinh phát âm nặng do ảnh hưởng địa phương để từ đó có
kế hoạch luyện đọc cho từng em Tôi đặc biệt quan tâm đến những em học sinhyếu, là giáo viên chủ nhiệm lớp tôi đã thường xuyên liên lạc với gia đình đểcùng hỗ trợ em trong việc luyện đọc ở nhà Bên cạnh đó, tôi cũng quan tâm đến
8download by : skknchat@gmail.com
Trang 10những đối tượng khác để phát huy được năng lực, sở trường của từng em tronglớp.
Để luyện phát âm đúng, sửa được ngọng cho học sinh, trước hết và thựcchất phải giải quyết vấn đề phương ngữ Mục tiêu của chúng ta đặt ra là luyệncho học sinh vươn đến một tiếng nói dân tộc Việt Nam thống nhất, đẹp đẽ về mặt
âm thanh Muốn vậy, chúng ta phải luyện cho học sinh đọc đúng, hay trongphạm vi giao tiếp rộng hơn phương ngữ hẹp của mình
Khi hướng dẫn phát âm tôi phân tích cho các em thấy sự khác biệt củaphát âm đúng và phát âm sai mà các em mắc phải Giáo viên làm mẫu hoặc mô
tả hệ thống môi, răng, lưỡi khi phát âm
Ví dụ: Khi dạy bài“Cô giáo tí hon” (Tiếng Việt 3, tập 1)có đoạn:
“Mấy đứa nhỏ làm y hệt đám học trò, đứng cả dậy, khúc khích cười chào
cô”
“Đàn em ríu rít đánh vần theo Thằng Hiển ngọng líu, nói không kịp hai đứa lớn Cái Anh hai má núng nính, ngồi gọn tròn như củ khoai, bao giờ cũng
giành phần đọc xong trước”
Để học sinh đọc tốt các từ khúc khích, ríu rít, ngọng líu, núng nính giáo
viên phát âm chuẩn là học sinh sẽ đọc đúng theo Với nhiều em do quá ảnh
hưởng bởi địa phương, dù phát âm nhiều lần nhưng vẫn bị sai: núng nính đọc sai thành lúng lính, ngọng líu đọc sai thành ngọng níu dù đã được nghe cô và các bạn đọc đúng Vì vậy, tôi đã hướng dẫn các em cách phát âm l - n (lờ/nờ) bằng
một số cách sau:
- Hướng dẫn học sinh đặt lưỡi đúng vị trí khi phát âm:
+ Âm n: đầu lưỡi đặt ở chân răng hàm trên vòm cứng, lúc này miệng hơi mở, khi
nói, lưỡi cứng và bật nhẹ đầu lưỡi xuống, phát âm “nờ”.
+ Âm l: đầu lưỡi đặt ở chân hàm răng trên, lúc này miêng hơi mở, khi nói uốn
nhanh đầu lưỡi cong lên, bật mạnh và rơi tự do xuống, phát âm “lờ”.
- Luyện phát âm bằng cách tìm những câu nói, bài thơ, cụm từ giúp dễ
phân biệt l/n:
+ Nếu nói lầm lẫn lần này thì lại nói lại
9download by : skknchat@gmail.com
Trang 11+ Nói năng nên luyện luôn luôn
Nói lời lưu loát luyện luôn lúc này
Lẽ nào nao núng lung layLên lớp lú lẫn lại hay nói lầm
Ngoài ra, giáo viên cần chú ý luyện đọc đúng cho các em các
vần dễ nhẫm lẫn như: ưu, ươu, uyu, uya trong các từ như lưu
luyến, con hươu, đêm khuya, khuỷu tay…;các tiếng có âm đầu s - x,
ch - tr, hay r - d - gi.
Giáo viên vận dụng phương pháp luyện đọc theo mẫu, yêucầu học sinh nghe và nhìn; giáo viên đọc mẫu thật chuẩn, học sinhchú ý nghe và nhìn miệng giáo viên để đọc theo, học sinh sẽ nhậndiện và khắc sâu trí nhớ cách đọc sao cho đúng Khi đọc tên riêng
nước ngoài như: Ê-đi-xơn, Cô-rét-ti, En-ri-cô… cần phải đọc tốc độ
vừa phải, không nên đọc chậm hay ngắt rời rạc từng tiếng.Nhữngphần luyện này tôi luôn kết hợp trong phần luyện đọc cá nhân Vìvậy, dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu cầu phát âm đúng, tuy
nhiên cũng không nên quá nhấn mạnh ở các phụ âm như: tr ch, s
-x, r – d- gi làm giọng đọc mất tự nhiên.
c Luyện cho học sinh đọc ngắt nghỉ đúng
Ngoài việc rèn đọc đúng, chính xác, giáo viên cần hướng dẫnhọc sinh ngắt nghỉ hợp lý để đọc đúng nội dung Thực tế trong lớpvẫn còn có một số học sinh hiểu sai nghĩa nên ngắt sai Đối vớinhững bài văn xuôi, khi đọc phải nghỉ hơi theo dấu câu nhưng có
em lại đọc luôn một mạch Các em cứ đọc mãi đến khi nào hết hơicủa mình rồi mới chịu nghỉ để lấy hơi đọc tiếp, hết hơi chỗ nào lạingắt hơi đúng chỗ đó Khiến cho người nghe thấy khó hiểu ý nghĩacủa câu văn Vì vậy, giáo viên có định hướng cho các em bằng cáccâu hỏi gợi mở:
Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp với dấu câu: nghỉ ít ở dấuphẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Phải dựa vào nghĩa và quan hệ ngữpháp để xác định cách ngắt nhịp đúng các câu Khi đọc ngắt nhịpđúng câu, giáo viên gọi một số em đọc đúng và cho cả lớp đánh dấu
Trang 13câu văn dài Học sinh còn cần chú ý đến các bài tập đọc dạng bài thơ để ngắtnghỉ đúng dòng thơ, khổ thơ, thể thơ.
Đối với bài thơ, tùy theo từng thể loại thơ mà tôi hướng dẫn học sinh cáchđọc sao cho đúng nhịp câu thơ Tuy vậy cũng phải dựa vào từng dòng cụ thể đểngắt cho đúng để ý nghĩa câu thơ, đoạn thơ được bộc lộ đúng
Ví dụ:
Bài “Về quê ngoại” (Tiếng Việt 3, tập 1)
“Em về quê ngoại/ nghỉ hè,/
Găp đầm sen nở/ mà mê hương trời.//
Gặp bà/ tuổi đã tám mươi,/
Quên quên/ nhớ nhớ những lời ngày xưa”.//
d Luyện đọc diễn cảm cho học sinh
Đọc diễn cảm ở đây được hiểu là đọc hay, được xem là một yêu cầu đặt rakhi đọc một văn bản, một tác phẩm Ở Tiểu học không yêu cầu học sinh cóphong cách đọc riêng mà yêu cầu học sinh có ý thức đọc đúng ngữ điệu để biểuđạt đúng ý nghĩa, tình cảm mà tác giả đã gửi gắm vào trong tác phẩm, đồng thờibiểu hiện sự thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm
Giáo viên có thể đọc mẫu sau đó dùng câu hỏi gợi mở cho học sinh để thôithúc khả năng tư duy, tự tìm ra cách đọc của các em Tôi chỉ là người lắng nghe
và sửa cách đọc cho từng em học sinh Tôi luôn khuyến khích các em cố gắngđọc diễn cảm
Ví dụ: Sau mỗi bài tập đọc tôi thường hướng dẫn các em đọc diễn cảm cảbài hoặc một đoạn Hướng dẫn học sinh đọc phù hợp với nội dung của đoạn Tổchức các thi đọc diễn cảm, đọc phân vai…(đối với tác phẩm có nhiều lời thoại).Chính vì vậy mà giờ Tập đọc lớp tôi, các em rất thích và hào hứng khi tham giađọc diễn cảm
Dưới đây tôi xin đi vào chi tiết một số phương diện liên quan đến đọc diễncảm, nghiên cứu sâu để giúp các em đọc tốt hơn:
Cao độ: Khi nói đến việc sử dụng cao độ để đọc diễn cảm là muốn nói
đến những chỗ lên giọng, xuống giọng có dụng ý nghệ thuật Phần tập đọc trong
11download by : skknchat@gmail.com
Trang 14sách giáo khoa có rất nhiều văn bản truyện, ở đó luôn có sự xen kẽ lời nhân vật
và lời của người dẫn chuyện Khi đọc những lời dẫn chuyện cần đọc với giọngnhỏ hơn, thấp hơn với lời nói trực tiếp của nhân vật Tôi nói với học sinh: đó là
sự chuyển giọng mà những lời dẫn như nền thấp để cho những lời hội thoại nổilên
Ngữ điệu: Ngữ điệu là sự thay đổi giọng nói, giọng đọc, là sự lên cao hay
hạ thấp giọng đọc, nhấn giọng
Ví dụ:
(1) Bài “Cậu bé thông minh” (Tiếng Việt 3, tập 1)
Bài văn được viết theo thể kể chuyện – kể về một cậu bé thông minh, tàigiỏi, nhanh trí Tình tiết câu chuyện hấp dẫn, sinh động Khi đọc, phải thể hiện
rõ giọng của từng nhân vật, học sinh cần làm rõ các chi tiết đó bằng cách nhấn
giọng vừa phải ở các từ ngữ như:“ầm ĩ”, “tìm được”, “trọng thưởng”…
Đặc biệt các câu đối thoại giữa Đức Vua và cậu bé ngữ điệu đọc phải toátlên vẻ ngộ nghĩnh, ngây thơ nhưng thể hiện sự thông minh của cậu bé với những
câu trả lời hồn nhiên Tôi hỏi học sinh: “Để thể hiện đúng câu trả lời rất hồn
nhiên, vô tư của cậu bé, con cần đọc với giọng như thế nào?”.
“Muôn tâu Đức Vua – cậu bé đáp – bố con mới đẻ em bé, bắt con phải đixin sữa cho em Con không xin được, liền bị đuổi đi”
Với lời của Đức Vua khi quát cậu bé:
“- Thằng bé này láo, dám đùa với trẫm! Bố ngươi là đàn ông/ thì đẻ sao được!”
Khi đọc câu này tôi dặn học sinh cần lên cao giọng ở cuối câu cảm, phải
nhấn giọng ở một số từ như “láo, đùa, đàn ông, đẻ sao được” để thể hiện đúng
sắc thái nhân vật là đang quát cậu bé Tôi cũng nhắc học sinh lưu ý sự khác nhau
khi đọc hai câu cảm ở trên Câu cảm thứ nhất (Thằng bé này láo, dám đùa với
trẫm!) thể hiện sự hách dịch của nhà vua Câu cảm thứ hai (Bố ngươi là đàn ông/
thì đẻ sao được!) gần như là một câu hỏi nên phải lên giọng ở tiếng “được”.
Đối với những bài văn xuôi, khi đọc, ngoài việc tìm những dấu câu đặcbiệt như dấu chấm hỏi, dấu chấm than để hướng dẫn học sinh; giáo viên cần phải
12download by : skknchat@gmail.com
Trang 15chú ý nhắc học sinh ngắt hơi ở dấu hai chấm, dấu chấm phẩy Đặc biệt phải biết ngắt hơi ở những chỗ không có dấu câu là những chỗ tách ý.
Về tốc độ đọc: Tốc độ đọc chi phối sự diễn cảm, có ảnh hưởng đến việc
thế hiện nghĩa, cảm xúc
Ví dụ:
- Cảm xúc phấn khởi tự hào cũng cần thể hiện với tốc độ không quá chậm
Những bài văn xuôi trữ tình, chứa chan cảm xúc như bài “Nhớ lại buổi đầu đi
học”(Tiếng Việt 3, tập 1) cần phải được đọc chậm, nhất là những câu “Tôi quên
thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”.
Cường độ: Trước khi nói đến sử dụng cường độ trong đọc diễn cảm phải
nói đến chuyện dạy đọc to Khi đọc trước nhiều người, học sinh phải tính đếnngười nghe Các em phải hiểu rằng không chỉ đọc cho mình nghe mà phải đọccho các bạn và cô giáo cùng nghe Như vậy, phải đọc sao cho cả tập thể nghe rõ.Nghĩa là phải đọc to chừng nào bạn ở xa nhất trong lớp nghe thấy Nhưng nhưthế không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên như cách đọc để gây sự chú ý củamột số học sinh Vì vậy tôi nhắc các em khi đọc, phải mở miệng to và tròn tiếng,lấy hơi đọc sao cho luồng khí phát ra từ cổ họng phải dễ dàng, thoải mái, mạnhvừa phải, đủ để cả lớp nghe rõ Cường độ với hợp với cao độ sẽ tạo ra giọngvang hoặc giọng trầm lắng
Ngoài ra, tôi cho học sinh hiểu rằng “đọc diễn cảm” không phải là đọc saocho “điệu”, thiếu tự nhiên dựa vào ý thức chủ quan của mỗi người đọc Đọc diễncảm là sử dụng ngữ điệu để phô diễn cảm xúc của bài đọc Vì vậy phải hòa nhậpđược với câu chuyện, bài văn, bài thơ, phải có cảm xúc mới tìm thấy ngữ điệuthích hợp Chính tác phẩm quy định ngữ điệu cho chúng ta chứ không phảichúng ta tự đặt ra ngữ điệu Bởi lẽ đó, tôi luôn dung câu hỏi gợi ý hoặc nhắc các
em đặt mình vào câu chuyện, hóa thân vào nhân vật, vào tác giả, đặt mình vàotrong ngữ cảnh của bài đọc Từ đó lấy cảm xúc đúng nhất để thế hiện tốt bài đọc
Bên cạnh đó, trong tiết dạy Tập đọc tôi luôn tạo một bầu không khí thoảimái để các em không cảm thấy nhàm chán khi đọc mà trái lại hứng thú, ham
13download by : skknchat@gmail.com
Trang 16đọc Với những học sinh rụt rè nhút nhát tôi thường khích lệ động viên, khônggắt gỏng để các em khắc phục nhược điểm đó và khi đọc bớt bối rối, luốngcuống Đối với các em học sinh nghịch ngợm, thiếu tập trung tôi thường chỉ địnhcho đọc nối tiếp Các em khá, giỏi được tôi cho đọc mẫu nhằm giúp các em pháthuy sở trường Trong mỗi tiết Tập đọc tôi đều theo dõi chất lượng đọc của cácnhóm học sinh qua việc đọc thành tiếng.
đ. Rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh
Khả năng đọc và vốn sống của học sinh Tiểu học còn hạn chế nên về cơbản dạy đọc hiểu ở Tiểu học là cách phân tích văn bản đi từ hiểu nghĩa của bộphận nhỏ (giải nghĩa từ, trả lời câu hỏi cuối bài) đến hiểu nội dung và đích củatoàn bài Để giúp các em cảm nhận văn bản, hiểu văn bản thì việc dạy môn Tậpđọc phải chú ý rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh Đó là vấn đề cần thiết,quan trọng đối với học sinh lớp 3 Có hiểu nội dung bài đọc mới có cách đọcđúng và hay được Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong các bướcđọc thầm Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa từ, cụm từ, câu, đoạn,bài, tức là toàn bộ những gì đọc được Vì vậy đối với các em để cảm thụ văn họctốt thì nền tảng là vốn từ, hiểu từ ngữ và vận dụng một cách có hiệu quả vàonhững bài học cụ thể thì tôi rất chú trọng phần tìm hiểu bài Có thể kết hợp đanxen lồng giảng các biện pháp nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng trong bài Bằngvốn sống, bằng năng lực của học sinh, cần định hướng giúp các em đến với nghệthuật văn chương một cách tự nhiên khéo léo
Ví dụ: Bài “Mưa” (Tiếng Việt 3, tập 2)
“Mây đen lũ lượt Chớp đông chớp tây
Kéo về chiều nay Rồi mưa nặng hạt
Mặt trời lật đật Cây lá xòe tay
Chui vào trong mây Hứng làn nước mát”…
Tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hóa để vẽ nên khung cảnh trời mưa rất sinh động.
Bên cạnh đó, trong dạy Tập đọc cũng nên chú trọng quan điểm “tích hợp”.Rèn đọc cho các em không chỉ giờ tập đọc mà tất cả các môn học khác Tập cho
14download by : skknchat@gmail.com
Trang 17học sinh lướt qua văn bản để phân loại được thể loại văn bản, từ đó có phongcách, giọng đọc phù hợp với nội dung.
5.2 Kể chuyện
a Hướng dẫn học sinh đọc và cảm thụ câu chuyện
Khâu chuẩn bị của người kể vô cùng quan trọng Đọc để thâm nhập truyện
là bước đầu làm quen với truyện kể Người kể phải đọc đi đọc lại câu chuyện,phải suy nghĩ về những sự việc, con người trong câu chuyện, phải đồng cảm vớisuy nghĩ, tâm tư của tác giả, số phận của nhận vật Đọc nhiều lần thì mới hiểuhết ý nghĩa, ngôn từ của câu chuyện Đọc diễn cảm để lắng nghe từng âm điệu
mà tác giả gửi gắm vào lời nói, giọng điệu cử chỉ, điệu bộ của từng nhân vật.Điều này tôi đã giúp các em có thể thực hiện tốt ở phần đọc diễn cảm và đọchiểu Khi đã nắm rõ nội dung, cốt truyện, các em sẽ kể lại tốt được câu truyện
b Giúp học sinh chọn lời kể trong khi kể chuyện
Khi đọc truyện, người đọc cần bám sát vào ngôn từ trong văn bản Khi kểchuyện, lời kể thoát ra khỏi văn bản và trở thành ngôn từ của người kể Trên cơ
sở nắm vững cốt truyện, nhớ kĩ các tình tiết, hiểu thấu đáo nội dung và nghệthuật của truyện, người kể chọn lời kể sao cho phù hợp Có như vậy câu chuyệnđược kể tự nhiên hơn, không phải kể như kiểu thuộc vẹt, phụ thuộc vào văn bản.Tôi dặn học sinh:
- Lời kể có khi được lược bỏ hết chi tiết rườm rà, không cần thiết.
- Lời kể có thể thêm một số từ, câu hoặc đoạn nhỏ miêu tả nhân vật, tả cảnh nhằm bộc lộ tình cảm, tâm trạng, tính cách nhân vật cho câu chuyện trở nên sinh động hấp dẫn hơn.
Ví dụ: Truyện “Cậu bé thông minh” (Tiếng Việt 3, tập 1)
Trích văn bản:
“Vua biết là đã tìm được người giỏi, bèn trọng thưởng cho cậu bé và gửi cậu bé
vào trường học để luyện thành tài”
Lời kể của học sinh:
15download by : skknchat@gmail.com
Trang 18“Nhận lại chiếc kim khâu từ tay sứ giả, nhà vua vô cùng mừng rỡ Vua trọngthưởng cho hai bố con cậu bé và gửi cậu vào trường học ở kinh đô để đào tạothành nhân tài”.
- Khi kể theo lời của một nhân vật trong chuyện phải chú ý từ ngữ xưng hô.
Ví dụ: Truyện “Các em nhỏ và cụ già” (Tiếng Việt 3, tập 1)
Trích văn bản:
“Đám trẻ lặng đi Các em nhìn cụ già đầy thương cảm.
Một lát sau, xe buýt đến Giúp ông cụ lên xe rồi, các em còn đứng lại nhìn theomãi mới ra về”
Lời kể của học sinh theo lời một bạn nhỏ:
“Chúng tôi lặng đi Nước mắt tôi ứa ra Tất cả chúng tôi nhìn cụ già với nhiều áingại và thương cảm Chúng tôi chờ chuyến xe buýt đến Tôi và các bạn giúp cụlên xe Chúng tôi đứng lặng, dõi nhìn cho đến lúc chiếc xe khuất hẳn rồi mới kéonhau về”
c. Giúp học sinh lựa chọn ngữ điệu kể
Ngữ điệu kể bao gồm các yếu tố sau:
- Sự lên cao giọng hoặc hạ thấp giọng ở những lời kể khác nhau (câu kể, câu hỏi,câu cảm thán, câu cầu khiến)
- Sự ngắt nghỉ trong lời kể (tạo sự chờ đợi, không khí yên tĩnh…)
- Cường độ (to/ nhỏ) và tốc độ (nhanh/ chậm) của lời kể
- Sắc thài tình cảm của giọng kể (vui, buồn, hờn, giận, mệt mỏi, hào hứng, dịu dàng, tức giận…)
Phần này khi học sinh đọc diễn cảm, các em đã được tôi hướng dẫn rất kĩnhư đã nói ở trên trong giờ luyện đọc Vì vậy sẽ dễ dàng chọn ngữ điệu khi kểchuyện sao cho phù hợp nhất với đặc điểm nội dung nghệ thuật của truyện, tùytheo tình cảm, tâm trạng, tính cách của nhân vật Tôi cũng cho học sinh hiểurằng, giọng khi kể chuyện cũng giống như khi đọc truyện, nếu giọng kể cứ đềuđều từ đầu đến cuối thì câu chuyện sẽ trở nên nhàm chán, không hấp dẫn
Ngoài ra để tạo sự tự tin khi nói trước đám đông, ngay từ những tiết kểchuyện đầu tiên, tôi đã dặn các em cách lôi cuốn người nghe ngay từ đầu câu
16download by : skknchat@gmail.com
Trang 19chuyện bằng cách gợi mở, dùng từ ngữ để dẫn dắt, luyện cách mở đầu vào câuchuyện Ví dụ:
(1) Truyện “Ai có lỗi?” (Tiếng Việt 3, tập 1)
Lời kể của học sinh khi kể tranh 5: “Các bạn có biết, sau khi đôi bạn
cùng lớp Cô-rét-ti và En-ri-cô làm lành với nhau ở cổng trường, chuyện gì đã xảy ra nữa không? Các bạn nghe tớ kể tiếp nhé: Về đến nhà, En-ri-cô kể lại câu chuyện ấy cho bố nghe Cậu ta tưởng sẽ làm bố vui lòng Nào ngờ, bố cậu ta nghiêm giọng mắng: “Đáng lẽ chính con phải đưa tay trước cho bạn chứ! Con
có lỗi thế mà lại giơ thước dọa đánh bạn”.
d. Hướng dẫn học sinh cử chỉ, điệu bộ khi kể chuyện
Kể chuyện là một hoạt động mang tính nghệ thuật nên có yêu cầu diễnxuất Diễn xuất trong kể chuyện bao gồm ngữ điệu kể và sự thể hiện qua nét mặt,điệu bộ của người kể Tùy theo nội dung và các diễn biến của các tình tiết quanét mặt, điệu bộ của người kể cần phối hợp một cách tự nhiên cùng với lời kể.Tuy nhiên không quá cường điệu mà chỉ là sự phối hợp tự nhiên với ngữ điệu kể
Trước khi học sinh kể, tôi sẽ kể mẫu vài chi tiết, đồng thời kết hợp cử chỉđiệu bộ cho học sinh xem như nét mặt, cử chỉ của tay Từ đó động viên, kíchthích sự sáng tạo của học sinh khi kể chuyện để lôi cuốn người nghe
Ví dụ: Khi kể câu chuyện “Các em nhỏ và cụ già” (Tiếng Việt 3, tập 1)
Tôi kể và hướng dẫn mẫu cho học sinh như sau: “Các con sẽ thể hiệnđộng tác, cử chỉ, điệu bộ theo nội dung, chi tiết mà các con kể”:
- “Hôm ấy, chúng tôi đi dạo chơi đang trên đường trở về” (chân bước đi như
đang dạo về).
- Dừng lại rồi kể tiếp, tay chỉ sang một phía hơi chếch lên cao, mắt hướng lên cùng với tay kết hợp kể: “Mặt trời tà tà về chân núi phía Tây Gió chiều mát rượi.
Đàn sếu đang sải cánh trên bầu trời xanh”
- “Chúng tôi đang ríu tít chuyện trò” (khuôn mặt thể hiện sự tươi vui, miệng
mỉm cười).
Khi kết hợp cử chỉ điệu bộ với ngữ điệu kể là đã góp phần chắp cánh chotrí tưởng tượng và thúc đẩy sự sáng tạo của các em
17download by : skknchat@gmail.com