(SKKN CHẤT 2020) một số biện pháp nâng cao khả năng viết chữ đẹp cho học sinh lớp một

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH XUÂN – HÀ NỘITRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG VIẾT CHỮ ĐẸP CHO HỌC SINH LỚP 1 MÔN: TIẾNG VIỆT

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH XUÂN – HÀ NỘI

TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG VIẾT

CHỮ ĐẸP CHO HỌC SINH LỚP 1

MÔN: TIẾNG VIỆT

Tên tác giả : Bùi Thị Mỳ

Chức vụ : Giáo viên Tiểu học

(Tài liệu có kèm theo đĩa CD)

NĂM HỌC 2011 - 2012

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Là một người giáo viên đặc biệt là giáo viên Tiểu học chắc hẳn ai cũngnhận thức được tầm quan trọng của chữ viết trong hoạt động giáo dục Ngườixưa có câu: “Nét chữ - nết người” Song việc rèn chữ viết cho học sinh như thếnào? Biện pháp để nâng cao khả năng viết chữ đẹp cho học sinh ra sao? Thìkhông phải người giáo viên nào cũng quan tâm đến

Viết chữ đẹp không chỉ là mong muốn của người giáo viên đối với họcsinh mà còn là mơ ước, nguyện vọng, là mong muốn của tất cả mọi người.Nhưng hiện nay số lượng học sinh viết chữ đẹp có thể nói là còn khá khiêm tốn

Có rất nhiều bậc phụ huynh còn kêu ca phàn nàn về chữ viết của con em mình

Có em học hết lớp 5, lớp 9, hoặc hết lớp 12 vào Đại học, chữ xấu đến mứckhông thể chấp nhận được Trong các kì thi số học sinh bị điểm kém do nguyênnhân chữ viết và trình bày tùy tiện cẩu thả chiếm một tỉ lệ không nhỏ Vì saonhư vậy?

- Trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường hiện nay, một số bậc cha mẹ

vì mải lo làm ăn, củng cố địa vị xã hội nên ít có thời gian chăm lo đến con cái.Việc chăm lo đến những chuyện ăn, uống, sinh hoạt, học tập của trẻ thay vì cha mẹchăm sóc con đã được “chuyển giao” cho những người giúp việc gia đình, những

“gia sư”… và một thực tế đáng buồn khác đó là phần lớn yêu cầu của họ đối vớigia sư là nâng cao chất lượng giỏi văn, toán, ngoại ngữ cho học sinh, không mấy aiyêu cầu gia sư giành một buổi trong tuần đã rèn chữ cho con em họ Đồng thờiquan điểm dùng vi tính thay cho việc soạn thảo văn bản bằng tay cũng là quanđiểm của không ít gia đình có kinh tế hiện nay

- Sử dụng không đồng bộ về bút viết: Cách đây 10-20 năm phần lớn họcsinh tiểu học chỉ sử dụng loại bút tre chấm mực, ưu điểm của loại bút này là nétchữ mềm, để viết được nét thanh nét đậm, trong loại bút này để gây bẩn vở, tay,áo… nên đã dần dần được thay đổi bằng các loại bút khác như bút bi, bút dạ kim,bút bi nước và ưu điểm là: sạch, Nhược điểm: cứng và không thể hiện được nét

- Sử dụng không đồng bộ về vở viết: vở viết ngày nay giấy mỏng, chấtlượng kém, viết bị nhòe, dòng kẻ chưa phù hợp lắm với chương trình giảng dạy,giáo viên vừa phải luyện trên vở tập viết qui định vừa phải hướng dẫn học sinh viết

vở ôli điều đó khiến việc rèn chữ trở nên mất thời gian mà hiệu quả đạt được cònhạn chế

- Đội ngũ giáo viên, giáo viên tiểu học nói chung và giáo viên đầu cấp nóiriêng đặc biệt phải quan tâm tới chữ viết của mình nhất là chữ viết trên bảng vàtrong vở học sinh đó chính là tiêu chuẩn để học sinh làm theo

Là một giáo viên tiểu học dạy lớp một nhiều năm tôi rất băn khoăn vềnhững vấn đề còn tồn tại trên Vì thế tôi chọn và thực hiện nghiên cứu đề tài

“Một số biện pháp nâng cao khả năng viết chữ đẹp cho học sinh lớp một” ở

địa bàn trường Tiểu học Thanh Xuân Trung – Quận Thanh Xuân- Thành phố HàNội., nhằm tìm hiểu và đưa ra một số biện pháp mong rằng chất lượng viết chữcủa học sinh ngày càng đẹp hơn, giúp trẻ yêu tiếng mẹ đẻ hơn

II MỤC ĐÍCH - NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI:

Khi thực hiện đề tài này tôi muốn thông qua việc khả sát tình hình thực tếdạy tập viết ở nhà trường để đưa ra những ý kiến đề xuất, những giải pháp khắcphục tồn tại, khó khăn nâng cao hiệu quả giờ dạy tập viết ở lớp một nói riêng và

ở tiểu học nói chung

Để đạt mục đích nghiên cứu đề tài chỉ đi sâu tìm hiểu về cơ sở khoa học củaviệc thực hiện phân môn tập viết ở tiểu học, tìm hiểu các phương pháp giảng dạy

đã được vận dụng trong thực tế ở giờ tập viết lớp một Từ đó đưa ra những biệnpháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của việc rèn viết chữ đẹp cho học sinh

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Trong quá trình thực hiện đề tài tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp tìm hiểu tài liệu

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp thống kê đối chiếu

- Phương pháp phối hợp giữ các phương pháp để rút ra kinh ngiệm và tiến

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

I VỊ TRÍ CỦA VIỆC DẠY TẬP VIẾT Ở TIỂU HỌC

1 Tập viết là một trong những phân môn có tầm quan trọng đặc biệt ởtiểu học Phân môn tập viết trang bị cho học sinh bộ chữ cái La tinh và những yêucầu kỹ thuật để sử dụng bộ chữ cái đó trong học tập và giao tiếp Với ý nghĩa này,tập viết không những có quan hệ mật thiết với chất lượng học tập các môn khác

mà còn góp phần rèn luyện một trong những kỹ năng hàng đầu của việc học tiếngViệt trong nhà trường - kỹ năng viết chữ Nếu viết chữ đúng mẫu rõ ràng, tốc độnhanh thì học sinh có điều kiện ghi chép bài học tốt, như vậy kết quả học tập sẽcao hơn Viết xấu, tốc độ chậm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng học tập

2 Học vần, tập đọc giúp cho việc rèn năng lực đọc thông, tập viết giúpcho việc rèn năng lực viết thạo Để làm chủ tiếng nói về mặt văn tự, người họcphải rèn cho mình năng lực đọc thông viết thạo văn tự đó Hai năng lực này cóquan hệ mật thiết với nhau Học sinh học tiếng Việt phải đọc thông viết thạo chữquốc ngữ Đây chính là điểm khác biệt giữa người được học tiếng Việt

3 Tập viết là phân môn có tính chất thực hành Trong chương trình không

có tiết học lý thuyết, chỉ có các tiết rèn luyện kỹ năng Tính chất thực hành có mụcđích của việc dạy học tập viết cũng góp phần khẳng định vị trí quan trọng củaphân môn này ở trường tiểu học

Ngoài ra tập viết còn góp phần quan trọng vào việc rèn luyện học sinhnhững phẩm chất đạo đức tốt như, tính cẩn thận, tinh thần kỷ luật, khiếu thẩmmỹ

II NHIỆM VỤ CỦA PHÂN MÔN TẬP VIẾT

Phân môn tập viết ở tiểu học truyền đạt cho học sinh những kiến thức cơbản về chữ viết, kỹ thuật viết chữ Trong các tiết tập viết, học sinh nắm bắt đượccác trí thức cơ bản về cấu tạo bộ chữ la tinh ghi âm tiếng Việt, sự thể hiện bộchữ cái này trên bảng, vở… đồng thời được hướng dẫn các yêu cầu kỹ thuật viếtnét chữ, chữ cái, viết từ và câu…

Viết chữ trong phân môn tập viết thuộc giai đoạn đầu của kỹ năng viết.Giai đoạn đầu của quá trình viết chữ trong phân môn này dòn trọng tâm vào việcdạy viết chữ cái và liên kết chữ cái để ghi tiếng Ở những lớp trên và giai đoạncuối lớp 1, song song với việc rèn chữ viết chữ cái viết hoa, học sinh còn đượcrèn viết văn bản Viết văn bản là viết chính tả ở các thể loại tập chép, nghe- viết

và nhớ - viết Học sinh nhìn một đoạn mẫu và chép, cao hơn là nhớ lại một đoạnvăn, đoạn thơ đã học và chép lại

Nhiệm vụ của phân môn tập viết gồm hai phần việc liên quan chặt chẽ với nhau:

Về trí thức: Dạy học sinh những khái niệm cơ bản về đường kẻ, dòng kẻ,

tọa độ chữ viết, tên gọi các nét chẽ, cấu tạo chữ cái, vị trí dấu thanh, dấu phụ,các khai niệm liên kết nét chữ hoặc liên kết chữ cái… Từ đó hình thành ở các

em những biểu tượng về hình dáng, độ cao, sự cân đối, tính thẩm mỹ của chữviết

- Về kỹ năng: Dạy học sinh các thao tác viết chữ từ đơn giản đến phức

tạp, bao gồm kỹ năng viết nét, liên kết nét tạo thành chữ cái và liên kết chữ cái tạochữ ghi tiếng, đồng thời giúp các em xác định khoảng cách, vị trí, cỡ chữ trên vở

kẻ ô li để hình thành kỹ năng viết đúng mẫu, rõ ràng và cao hơn là viết nhanh, đẹp

Ngoài ra tư thế ngồi viết, cách cầm bút, đặt vở, cách trình bày bài viếtcũng là một kỹ năng đặc thù của việc dạy tập viết mà giáo viên cần thườngxuyên quan tâm

III NHỮNG CƠ SỞ CỦA VIỆC DẠY TẬP VIẾT

* Để dạy tập viết một cách có mục đích, có kế hoạch người dạy cần tuân thủ một số nguyên tắc sau:

1 Nguyên tắc đảm bảo sự phối hợp đồng bộ của các bộ phận cơ thể tham gia vào việc viết chữ:

Quá trình tập viết có quan hệ đến nhiều bộ phận trong cơ thể học sinh Tưthế ngồi viết có quan hệ đến cả ngón tay, bàn tay và cánh tay Hình dáng, kíchthước chữ trong vở tập viết có quan hệ đến mắt các em…

Viết tập viết không đảm bảo các quy định được xây dựng trên cơ sở khoahọc sẽ để lại nhiều di hại suốt đời cho học sinh: mắt cận thị do ngồi viết ở nơithiếu ánh sáng, hoặc cúi đầu sát vở, cột sống bị vẹo, lưng gù, phổi bị ảnh hưởng

… do ngồi không đúng tư thế Vì vậy khi hướng dẫn học sinh tập viết cần coi việc phối hợp đồng bộ các bộ phận cơ thể là một nguyên tắc đặc thù

Kỹ năng viết của học sinh chỉ thực sự có được khi có sự phối hợp đồng bộcủa các bộ phận cơ thể Việc đánh giá sản phẩm chữ viết cần phải được kết hợpvới việc theo dõi quá trình viết của các em Chu trình viết chữ của trẻ thực chất

là quá trình vận động của việc viết bằng toàn thân đến việc viết bằng ba ngóntay một cách thoải mái, chủ động…

2 Nguyên tắc coi việc dạy tập viết là dạy hình thành một kỹ năng.

Việc rèn luyện kỹ năng đòi hỏi người học phải tri giác chính xác sảnphẩm, nắm vững các thao tác kỹ thuật và kiện trì lặp đi lặp lại các thao tác đó.Chữ viết tiếng Việt là hệ thống chữ cái La tinh ghi âm, mỗi nhóm chữ cái cónhững đặc điểm riêng, nên quy trình thực hiện các thao tác ở từng nhóm cũngkhông giống nhau Do đó khi rèn luyện kỹ năng viết chữ cho học sinh phải nắmđược hình dáng, đặc điểm từng chữ cái, các thao tác viết các nhóm chữ cái vàtừng chữ (thao tác viết nhóm chữ nét cong khác thao tác viết nhóm chữ nétkhuyết…) và phải luyện tập liên tục nhiều lần trên vở tập viết

Để hình thành kỹ năng viết chữ cho học sinh, việc dạy tập viết phải trảiqua hai giai đoạn:

Giai đoạn 1: Giai đoạn này hình thành và xây dựng biểu tượng về chữ

viết, giúp các em hiểu và ghi nhớ được hình dáng, kích thước, quy trình viếttừng chữ cái Các hiểu biết này giúp học sinh viết chữ một cách tự giác Nhờvậy kết quả đạt được sẽ nhanh và chức chắn hơn

Giai đoạn 2: Đây là giai đoạn củng cố, hoàn thiện biểu tượng về chữ viết

thông qua các hình thức luyện chữ viết Giai đoạn này hướng dẫn các em luyệnviết các chữ cái, liên kết các chữ để luyện viết từ cao hơn là luyện viết câu ứngdụng

* Muốn dạy tập viết đạt hiệu quả cao ngoài việc tuân thủ hai nguyên tắc trên giáo viên cần chủ ý vận dụng một số phương pháp dạy tập viết sau:

1 Phương pháp trực quan:

Giáo viên khắc sâu biểu tượng về chữ cho các em bằng nhiều con đường:kết hợp mắt nhìn, tai nghe, tay luyện Điều này giúp các em chủ động phân tíchhình dáng , kích thước và cấu tạo mẫu chữ, tìm sự giống nhau và khác nhau củachữ cái đang học với chữ cái đã học trước đó trong cùng một nhóm bằng thaotác so sánh tương đồng

Mẫu thức là thức trực quan ở tất cả các bài tập viết Đây là điều kiện đầutiên để các em viết đúng Có các hình thức chữ mẫu: chữ mẫu in sẵn, chữ phóng

to trên bảng, chữ mẫu trong vở tập viết, hộp chữ mẫu Tiêu chuẩn của chữ mẫu

là phải đúng mẫu chữ quy định rõ ràng và đẹp

2 Phương pháp đàm thoại gợi mở:

Giáo viên dẫn dắt học sinh tiếp xúc với các chữ sẽ học bằng một hệ thốngcâu hỏi, từ việc hỏi về các nét cấu tạo chữ cái, độ cao, kích thước chữ cái… vaitrò của người giáo viên ở đây là người tổ chức hướng dẫn học sinh phân tích câutạo chữ cái, chuẩn bị cho giai đoạn luyện tập viết chữ tiếp theo

3 Phương pháp luyện tập thực hành

Việc hướng dẫn học sinh luyện tập thực hành phải tiến hành từ thấp đếncao giúp học sinh dễ tiếp thu Lúc đầu là việc viết đúng hình dáng, cấu tạo, kíchthước các cỡ chữ, sau đó là viết đúng dòng và đúng tốc độ quy định, việc rènluyện kỹ năng viết chữ phải được tiến hành đồng bộ ở trường cũng như ở nhà, ởphân môn tập viết cũng như ở các phân môn của bộ môn Tiếng Việt và các môn

học khác Cần lưu ý các hình thức luyện tập cơ bản sau:

- Tập viết chữ (chữ cái, chữ số, từ ngữ, câu) trên bảng lớp Hình thức tậpviết chữ trên bảng đen có tác dụng kiểm tra sự tiếp thu cách viết chữ và bướcđầu đánh giá kĩ năng viết chữ của học sinh

Hình thức này thường sử dụng khi kiểm tra bài chữ hoặc sau bước giảithích cách viết chữ, bước luyện tập viết chữ ở lớp Qua đó giáo viên phát hiện

chỗ sai của học sinh (hình dáng, kích thước, viết các nét…) để uốn nắn chungcho cả lớp hoặc đánh giá cho điểm.

- Tập viết chữ vào bảng con của học sinh:

Học sinh luyện tập viết chữ bằng phấn trên bảng con trước khi tập viếtvào vở Khi sử dụng bảng con giáo viên cần hướng dẫn các em cả cách lau bảng

từ trên xuống, cách sử dụng và bảo quản phấn, cách lau tay khi viết để giữ vệsinh và nên tận dụng hai mặt bảng khi viết Đối với lớp một cần phải có mẫutrình bày bảng con từng nội dung để học sinh nhìn đó mà viết theo

- Luyện tập viết chữ trong vở tập viết:

Để học sinh sử dụng có hiệu quả ở tập viết, giáo viên cần hướng dẫn tỉ mỉnội dung và yêu cầu về kỹ năng của từng bài viết Đảm bảo tốt các công việctrên sẽ giúp các em viết bài tốt hơn ở những dòng sau

- Luyện tập viết chữ khi học các môn khác:

Cần tận dụng việc viết bài học, bài làm ở các môn học khác để học sinhtập viết Đối với lớp một nói riêng, bậc tiểu học nói chung, sự nghiêm khắc củagiáo viên về chất lượng chữ viết ở tất cả các môn học là cần thiết Có như thế,việc luyện viết chữ mới được củng cố đồng bộ, thường xuyên Việc làm này đòihỏi giáo viên ngoài những hiểu biết về chuyên môn còn cần có sự kiên trì, cẩnthận lòng yêu nghề mến trẻ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN VIẾT CHỮ

ĐỐI VỚI HỌC SINH LỚP 1

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, tôi đã tiến hành điều tra thực tế tạimột số lớp 1 - Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung, Thành phố Hà Nội Trường

có 19 lớp với 850 học sinh Là một trường mới thành lập nhưng có rất nhiềunhững ưu điểm:

- Đội ngũ giáo viên nhiệt tình với công việc quan tâm tới học sinh

- Đa số phụ huynh nhiệt tình với công việc xã hội hoá giáo dục, chăm lo con em mình

2 Khó khăn:

- Chất lượng học sinh không đồng đều, học sinh ở nhiều nơi chuyển đến

- Một số phụ huynh làm nghề tự do nên sự quan tâm của con còn hạn chế.Mặc dù vậy qua quá trình tìm hiểu, điều tra thực tiễn (về hiện trạng giảng

dạy giờ tập viết nói chung và ở lớp một nói riêng, bằng các hình thức và phươngpháp khác nhau: dự giờ, trắc nghiệm, phỏng vấn, quan sát… tôi đã thu thập tổngkết một số kinh nghiệm dẫn đến thực trạng như sau:

1 Quan điểm của giáo viên về giờ tập viết:

Nhìn chung giáo viên tiểu học đều coi trọng giờ tập viết, họ cho rằng đây

là một tiết khó, dạy thường ít đạt yêu cầu, thời gian cho tiết dạy thường khôngđảm bảo, tốc độ viết của học sinh nhanh song thường mắc lỗi khi viết (khoảngcách nét chữ, độ rộng hẹp của con chữ…)

2 Cách tiến hành một giờ tập viết thông thường:

Qua tìm hiểu thực tế, giáo viên dạy lớp một và các lớp khác đều có câu trảlời chung là cách tiến hành một giờ dạy tập viết là ghi toàn bộ phần bài cần viếtlên bảng, hướng dẫn quy trình viết chữ hoa theo từng nét và qua ba bước (trênchữ mẫu, giảng và viết trên khung chữ to, giảng và viết trên khung bài viết) học

Qua tìm hiểu và dự giờ ở lớp một, tôi thấy hiện nay nhìn chung giờ tập viết được dạy theo trình tự sau:

2.1 Kiểm tra bài cũ

2.2 Bài mới

* Hướng dẫn viết chữ hoa

- Giáo viên đưa ra chữ mẫu, phân tích cấu tạo của chữ, độ cao, chiều rộng

- Giáo viên hướng dẫn cách viết và viết trên khung chữ to

- Giáo viên hướng dẫn cách viết và viết lại vào bài viết trên bảng

- Học sinh nhắc lại cấu tạo chữ và quy trình viết

- Luyện viết vào bảng con

- Nhận xét một số bài học sinh viết (cả đúng và sai)

* Hướng dẫn viết từ, câu ứng dụng:

- Hướng dẫn cách viết bằng cách tô lên trên chữ mẫu

3 Những phương pháp giáo viên thường sử dụng:

Hiện nay, ở tiểu học đã và đang sử dụng các phương pháp như trực quan, đàm thoại gợi mở, thuyết trình, luyện tập

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG VIẾT CHỮ

ĐẸP CHO HỌC SINH LỚP MỘT

Từ sự nghiên cứu cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận trên, tôi nhận thấy thực

tế dạy học hiện nay chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của xã hội Vìthế để khắc phục những hạn chế, phát huy những ưu điểm có ở thực tế tôi xinđưa ra một số biện pháp với mong muốn là có thể nâng cao hiệu quả khả năngviết chữ đẹo của học sinh lớp một nói riêng và ở tiểu học nói chung Đó là:

1 Chuẩn bị cho việc rèn chữ:

1.1 Vở: Mỗi học sinh có 3 quyển vở tập viết

- Quyển thứ nhất: trong bộ sách giáo khoa để thực hành viết trên lớp theo

quy định

- Quyển thứ hai: (Vở ô li có chữ mẫu) Đó là quyển thực hành Tiếng Việt

dùng để rèn viết các chữ cái viết hoa và thường theo thứ tự bảng chữ cái dưới dạng

từ (cỡ vừa và nhỏ) và các từ ứng dụng cỡ nhỏ Rèn viết và trình tự bài thơ

ở các thể loại phổ biến

- Quyển thứ ba: Vở hỗ trợ rèn chữ dùng để rèn viết các nét chữ cơ bản

của chữ hoa và chữ thường Rèn viết thêm các đoạn văn, các bài thơ có nhiều chữviết khó

1.2 Bút: Đặt mua cho học sinh bút chì và bút mực nét hoa.

1.3 Mực: Qui định mực tím Queen.

1.4 Bảng con: Mỗi học sinh có 1 bảng Mic + phấn, giẻ lau để thực hành 1.5 Bìa kẻ vở: cứng và mỏng kích thước đúng bằng hai trang vở của học

sinh để giữ cho vở không bị giây bẩn, không bị quăn mép

1.6 Bút chì, thước kẻ: Giúp cho việc chữa bài: sửa lỗi, ghi lỗi khi viết