(SKKN CHẤT 2020) một số biện pháp nhằm hạn chế và sửa chữa những sai lầm của học sinh lớp 5 khi giảitoán có lời văn

Về phía giao viênGiao viên nhiêt tinh, có năng lực, tâm huyết với viêc day hoc, yêu nghê, chuđộng đôi mới phương phap day hoc tích cực phat huy đươc sức sang tao cua HS.Nhưng

Môn toan ở tiểả̉u học bên canh mục tiêu trang bị kiến thức toan hoc con cónhiêm vụ hinh thanh cho cac em năng lực toan hoc Dạy giảả̉i toán là quá trìnhrèn luyện phương pháp tư duy, suy nghĩĩ̃, phương pháp tìm tòi và vận dụụ̣ng kiếú́nthứú́c vào thựụ̣c tếú́ Giảả̉i toán là hình thứú́c đểả̉ củng cốú́, khắc sâu kiếú́n thứú́c, rènluyện được nhữĩ̃ng kĩĩ̃ năng cơ bảả̉n trong môn toán Muốú́n vậy, giao viên(GV) cầầ̀nchỉ cho HS cách học, biếú́t cách suy luận, biếú́t tìm lại nhữĩ̃ng điều đãĩ̃ học, biếú́tcách tìm tòi đểả̉ phát hiện kiếú́n thứú́c mớú́i HS cầầ̀n được rèn luyện các thao tác tưduy như phân tíú́ch, tổng hợp, cá biệt hóú́a, khái quát hóú́a, tương tựụ̣, quy lạ vềquen,…Trong khi học Toán, học sinh cóú́ thểả̉ mắc nhiều kiểả̉u sai lầầ̀m ởả̉ nhiều mớú́iđộụ̣ khác nhau Cóú́ khi là nhữĩ̃ng sai lầầ̀m về mặt tíú́nh toán, cóú́ khi là nhữĩ̃ng sai lầầ̀m

về mặt suy luận, sai lầầ̀m do hỏng kiếú́n thứú́c, hay áp dụụ̣ng nhữĩ̃ng công thứú́c, quytắc Toán học vô căn cứú́,…dẫn đến kết quả hoc tâp cua cac em không như mong

đơi Đóú́ chíú́nh là líú́ do tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp nhằm hạn chế và sửa

chữa những sai lầm của học sinh lớp 5 khi giải toán có lời văn.” đểả̉ nghiên

cứú́u và áp dụụ̣ng cho bảả̉n thân nhằm nâng cao chấú́t lượng giảả̉i toán cho HS

1.2 PHẠM VI VÀ NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN.

1.2.1 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiếú́n đãĩ̃ đánh giá đúú́ng thựụ̣c trạng, phân tíú́ch được nguyên nhân củacác sai lầầ̀m khi giảả̉i toán cóú́ lờầ̀i văn mà HS thườầ̀ng gặp trong chương trình toán

5 Trong mỗi sai lầầ̀m, sáng kiếú́n cũng đãĩ̃ đề xuấú́t biện pháp khắc phụụ̣c nhằm giúú́pcho HS sửa chữĩ̃a các sai lầầ̀m đóú́ khi giảả̉i toán cóú́ lờầ̀i văn

1.2.2 Phạm vi áp dụng của sáng kiến:

Sáng kiếú́n được áp dụụ̣ng trong công tác giảả̉ng dạy môn Toán cho học sinhlớú́p 5 mà tôi đang giảả̉ng dạy nóú́i riêng và lớú́p 5 ởả̉ trườầ̀ng tôi nóú́i chung

2 PHẦN NỘI DUNG2.1 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC HOC SINH LƠP 5 GIẢI TOAN Ơ

TRƯỜNG TÔI CÔNG TÁC

2.1.1.Về phía hoc sinh

Qua thựụ̣c tếú́ nhiều năm giảả̉ng dạy lớú́p 5 tôi nhận thấú́y rằng cóú́ rấú́t nhiều HS

yêu thíú́ch môn Toán Tuy vậy khi gặp nhữĩ̃ng bài toán cóú́ lờầ̀i văn đặc biệt là

nhữĩ̃ng bài toán hợp, học sinh thườầ̀ng gặp nhiều khóú́ khăn Nhiều em loay hoay

không biếú́t bắt đầầ̀u từ đâu, hoặc cóú́ thểả̉ tìm được cách giảả̉i rồi nhưng trình bày

còn lộụ̣n xộụ̣n, thiếú́u khoa học Cá biệt nhiều em còn giảả̉i sai bài toán vì nữĩ̃ng sai

lầầ̀m trong suy nghĩĩ̃, trong tíú́nh toán, Nhiều sai lầầ̀m xuấú́t hiện cóú́ thểả̉ chỉ do HS

chưa cẩả̉n thận, nhưng đại đa sốú́ là do các em chưa nắm chắc kiếú́n thứú́c cơ bảả̉n, kĩĩ̃

năng vận dụụ̣ng kiếú́n thứú́c cụụ̣ thểả̉ vào từng bài toán riêng lẻ còn hạn chếú́ Nếú́u

được nhắc nhởả̉ kịụ̣p thờầ̀i kếú́t hợp vớú́i việc biếú́t cách khắc phụụ̣c nhữĩ̃ng sai lầầ̀m

trong giảả̉i toán, HS sẽ giảả̉i toán chíú́nh xác, sẽ yêu thíú́ch và hăng say học toán

Cụụ̣ thểả̉, chấú́t lượng kiểả̉m tra kĩĩ̃ năng giảả̉i toán ởả̉ lớú́p tôi đầầ̀u năm như sau

(quy thang điểm 2/10)

Bảng 1

SL/điểm

24

Qua khảả̉o sát chấú́t lượng đầầ̀u năm học ởả̉ HS lớú́p 5 mà tôi đang dạy, tôi

nhận thấú́y HS thườầ̀ng gặp nhữĩ̃ng sai lầầ̀m khi giảả̉i toán cóú́ lờầ̀i văn do nhữĩ̃ng

nguyên nhân sau:

1. Không hiểả̉u khái niệm, kíú́ hiệu toán học

2. Không nắm vữĩ̃ng quy tắc, công thứú́c, tíú́nh chấú́t toán học

3. Không logic trong suy luận

4. Không nắm vữĩ̃ng các phương pháp giảả̉i các bài toán điểả̉n hình

5. Không thấú́y được mốú́i quan hệ giữĩ̃a các yếú́u tốú́ toán học

download by : skknchat@gmail.com

2.1.2 Về phía giao viên

Giao viên nhiêt tinh, có năng lực, tâm huyết với viêc day hoc, yêu nghê, chuđộng đôi mới phương phap day hoc tích cực phat huy đươc sức sang tao cua HS.Nhưng đâu đó một số GV con thiêú hụt kinh nghiêm trong việc phat hiên cac sailầm tim nguyên nhân sai lầm va đưa ra cac biên phap để sưa chữa cac sai lầmcho HS đăc biêt la trong giải toan có lời văn

2.2 MỘT SỐ SAI LẦM PHỔ BIẾN CỦA HỌC SINH LỚP 5 KHI GIẢẢ̉I TOÁN CÓ LỜI VĂN

2.2.1 Toán về quan hệ tỉ lệ

HS nhầầ̀m lẫĩ̃n giữĩ̃a hai dạng quan hệ tỉ lệ

*Dạng 1: Nếú́u đại lượng này tăng (giảả̉m) bao nhiêu lầầ̀n thì đại lượng kia cũngtăng (giảả̉m) bấú́y nhiêu lầầ̀n

*Dạng 2: Nếú́u đại lượng này tăng (giảả̉m) bao nhiêu lầầ̀n thì đại lượng kia lại giảm(tăng) bấú́y nhiêu lầầ̀n

Víí́ dụ 1: 12 người làm xong công việc phải hết 6 ngày Nay muốn làm xong công việc đó trong 3 ngày thì cần bao nhiêu người?

Học sinh giải: 6 ngày gấp 3 ngày số lần là:

6 : 3 = 2 (lần) Muốn làm xong công việc đó trong 3 ngày thì cần số người là:

12: 2 = 6 (người) Đáp số:

6 người

- HS đãĩ̃ nhầầ̀m lẫĩ̃n dạng toán tỉ lệ (2) sang dạng toán tỉ lệ (1): Sốú́ ngày giảả̉m

đi 2 lầầ̀n thì sốú́ ngườầ̀i cũng giảả̉m đi 2 lầầ̀n

- GV hướú́ng dẫĩ̃n HS: GV cầầ̀n lưu ý HS vê mốú́i quan hệ giữĩ̃a 2 đại lượngtrên GV cóú́ thểả̉ lấú́y mộụ̣t sốú́ víú́ dụụ̣ tương tựụ̣ như trên nhưng gầầ̀n gũi vớú́i các emhơn đểả̉ các em nắm chắc rằng: Khi làm chung mộụ̣t công việc nào đóú́ (khốú́i lượngcông việc không thay đổi), nếú́u sốú́ ngườầ̀i làm tăng lên hay giảả̉m đi bao nhiêu thìsốú́ ngày lại giảả̉m đi hay tăng lên bấú́y nhiêu Như vậy vớú́i bài toán trên ta cầầ̀n sửalại bướú́c tíú́nh 2 như sau:

download by : skknchat@gmail.com

6 : 3 = 2 (lần) Muốn làm xong công việc đó trong 3 ngày thì cần số người là:

12 x 2 = 24(người) Đáp số: 24 người

2.2.2 Toán về đại lượng tỉ số phần trăm

Sai lầầ̀m phổ biếú́n của HS khi giảả̉i các dạng toán trên là:

*Lúú́ng túú́ng chọn đại lượng làm đơn vịụ̣ quy ướú́c (100%)

*Biểả̉u thịụ̣ sai các đại lượng còn lại sau khi đãĩ̃ chọn đại lượng làm đơn vịụ̣ quyướú́c

* Thựụ̣c hiện phép toán không cùng đơn vịụ̣ đo

VD 1: Môt tổ san xuất lam được 1200 san phẩm, trong đo anh Ba lam được 126 san phẩm Hỏi anh Ba lam được bao nhiêu phân trăm san phẩm cua tổ?(toan 5/trang 79)

HS giảả̉i: Tỉ số phần trăm của sô san phẩm anh Ba lam so với sô san phẩm cua tô

la: 1200 : 126 = 9,523

9,523 = 952,3%

- Khi học về tỉ sốú́ phầầ̀n trăm, HS thườầ̀ng mắc sai lầầ̀m khi tìm tỉ sốú́ phầầ̀ntrăm của 2 sốú́ bằng cách lấú́y đại lượng thứú́ nhấú́t chia cho đại lượng thứú́ hai màkhông quan tâm đếú́n quan hệ tỉ lệ của các đại lượng (đại lượng thứú́ nhấú́t so vớú́iđại lượng thứú́ hai hay đại lượng thứú́ hai so vớú́i đại lượng thứú́ nhấú́t)

- Hướú́ng dẫĩ̃n HS kĩĩ̃ năng lập tỉ sốú́ phầầ̀n trăm GV cầầ̀n khắc sâu cho HS tỉsốú́ phầầ̀n trăm của hai sốú́ thựụ̣c chấú́t là tỉ sốú́ của hai sốú́ được viếú́t dướú́i dạng phân sốú́

cóú́ mẫĩ̃u sốú́ là 100 Tỉ sốú́ của hai sốú́ a và b là a : b hay Vì vậy muốú́n tìm tỉ sốú́ phầầ̀n trăm của hai đại lượng trên, GV cầầ̀n giúú́p HS xác địụ̣nh tỉ sốú́ phầầ̀n trăm củahai đại lượng:

Ta cóú́:

Từ đóú́ HS sẽ cóú́ phép tíú́nh thíú́ch hợp

VD 2 Kiểm tra sản phẩẩ̉m của một xưởng may người ta nhận thấí́y có 732 sản phẩẩ̉m đạt chuẩẩ̉n, chiếm 91,5% tổẩ̉ng số sản phẩẩ̉m Tíí́nh tổẩ̉ng số sản phẩẩ̉m?

- Mộụ̣t sốú́ HS nhầầ̀m lẫĩ̃n dạng toán tìm mộụ̣t sốú́ khi biếú́t mộụ̣t phầầ̀n trăm của sốú́

vớú́i dang toan tìm mộụ̣t sốú́ phầầ̀n trăm của mộụ̣t sốú́ đóú́ nên cóú́ cách giảả̉i sau:

Tôổ̉ng số sản phẩổ̉m là: 732 : 100 x 91,5 = 669,78(sản phẩổ̉m)

- HS trên đãĩ̃ sai khi chọn đơn vịụ̣ quy ướú́c 100% là 732 sảả̉n phẩả̉m hoặc

không nhớú́ cách tìm mộụ̣t sốú́ khi biếú́t mộụ̣t sốú́ phầầ̀n trăm của nóú́

Hướú́ng dẫĩ̃n HS: Đọc kĩĩ̃ bài toán, loại bỏ những dấú́u hiệu không bảả̉n chấú́t(từ ngữĩ̃ không thật thiếú́t yếú́u), tập trung vào nhữĩ̃ng dấú́u hiệu có bảả̉n chấú́t (từ ngữĩ̃

quan trọng) của đề toán (có 732 sản phẩổ̉m đạt chuẩổ̉n, chiếm 91,5% tôổ̉ng số sản

phẩổ̉m), sau đóú́ hướú́ng dẫĩ̃n HS tóú́m tắt được bài toán: 91,5%: 732 sảả̉n phẩả̉m

100%: ? sảả̉n phẩả̉m

- GV gợi ý đểả̉ HS nhận ra được bài toán đãĩ̃ cho thuộụ̣c dạng toán rúú́t về đơn vịụ̣ đểả̉ HS thựụ̣c hiện phép tíú́nh cho kếú́t quảả̉ đúú́ng:

Tôổ̉ng số sản phẩổ̉m là: 732 x 100 : 91,5 = 800(sản phẩổ̉m)

Tôi luôn hướú́ng dẫĩ̃n HS thựụ̣c hiện phép tíú́nh (2) vì nóú́ thểả̉ hiện rõ hơn bảả̉n

chấú́t của bài toán

732

1% tổng sốú́ sảả̉n phẩả̉m

100% tổng sốú́ sảả̉n phẩả̉m hay tổng sốú́ sảả̉n phẩả̉m

2.2.3 Giải toán có nội dung hình học

Khi giảả̉i các bài toán cóú́ nộụ̣i dung hình học, HS thườầ̀ng mắ phảả̉i các sai

lầầ̀m:

* Sai lầầ̀m khi áp dụụ̣ng công thứú́c tíú́nh chu vi, diện tíú́ch, thểả̉ tíú́ch các hình

*Sai lầầ̀m khi vận dụụ̣ng công thứú́c mộụ̣t cách máy móú́c vào các tình

huốú́ng biếú́n đổi của thựụ̣c tếú́ đờầ̀i sốú́ng

*Không đưa sốú́ đo về cùng mộụ̣t đơn vịụ̣

Sau đây là mộụ̣t sốú́ víú́ dụụ̣:

VD 1 Tíí́nh diện tíí́ch hình tam giác có độ dài đáy là 5m và chiềề̀u cao là

24 dm.

HS giải: Diện tích hình tam giác là: (5 x 24) : 2 = 60(dm 2 ) HS

đãĩ̃ sai là không đưa về cùng đơn vịụ̣ đo trướú́c khi tíú́nh toán

-Hướú́ng dẫĩ̃n HS: Yêu cầầ̀u trướú́c khi giảả̉i bấú́t kì một bài toán nào cũng phảả̉ilưu ý các đại lượng phảả̉i cùng đơn vịụ̣ đo

HS giải lại: Đôổ̉i 5m = 50dm

Diện tích hình tam giác là: (50 x 24 ) : 2 = 600(dm 2 ) Hoặc đôổ̉i 24dm = 2,4 m rồi giải.

VD2: Cho hinh tam giác có diện tíí́ch là m 2 và chiềề̀u cao m

Tíí́nh độ dài đáy của hình tam giác đó?(toán 5/106)

HS giải: Chiều cao hình tam giác là: : = (m)

HS quen sử dụụ̣ng công thứú́c tíú́nh diện tíú́ch S = biếú́n đổi sai thành: h

HS giải: Đôổ̉i 50cm = 0,5m; 60cm = 0,6m

Chu vi mặt đáy của cai bể là:

(1 + 0,5 ) x 2 = 3 (m 2 ) Diện tích kinh dùng để lam bể ca là:

3 x 0,6 =1,8 (m 2 )

Đáp số: 1,8 m 2

Khi tính diện tíú́ch tôn, kính,… dung để lam sốú́ vật dạng hình hộụ̣p chữĩ̃ nhật hay hình lập phương, HS thườầ̀ng sai lầầ̀m khi áp dụụ̣ng ngay các công thứú́ctíú́nh diện tíú́ch xung quanh hay diện tíú́ch toàn phầầ̀n để tíú́nh mà không phân biêt

mộụ̣t sốú́ trườầ̀ng hợp cá biệt khác Ở bài toán trên, HS đãĩ̃ sai khi vận dụụ̣ng công thứú́c tíú́nh diện tíú́ch xung quanh hình hộụ̣p chữĩ̃ nhật đểả̉ tíú́nh diện tíú́ch kính dung đểlam bê ca dạng hình hộụ̣p chữĩ̃ nhật không nắp.

- Hướú́ng dẫĩ̃n HS: Cho HS quan sát mẫĩ̃u hình hộụ̣p chữĩ̃ nhật, cầầ̀n giúú́p

2.2.4 Giai toan vê chuyên đông đêu

Khi giải dang toan nay, HS thường măc phải cac sai lầm: *

Không xac định đươc dang toan, lúng túng tim cach giải

* Thực hiện cac phep toan không cung đơn vị đo

* Không phân biệt đươc giữa thời điểm va thời gian

VD1: Ong mât co thê bay được vơi vân tôc 8km/giơ Tính quãng

đương bay được cua ong mât trong 15 phút.

HS giai: Quãng đương bay được cua ong mật la:

8 x 15 = 120(km)

Trong bai trên, HS chưa đôi trước khi tính, GV cần hướng dẫn HS đôi:

15 phút = 0,25 giờ rôi mới tính

VD2: Môt xe may đi từ A lúc 8 giơ 37 phút vơi vân tôc 36km/giơ Đên

11 giơ 7 phút môt ô tô cũng đi từ A đuổi theo xe may vơi vân tôc 54km/giơ Hỏi ô tô đuổi kịp xe may lúc mấy giơ?(Toan 5/146)

HS giai: Thơi gian xe may đi trước ô tô la:

11 giơ 7 phút – 8 giơ 37 phút = 2 giơ 30 phút

2 giơ 30 phút = 2,5 giơ

Xe may đi trước ô tô quãng đương la:

36 x 2,5 = 90(km)

Thơi gian ô tô đuôi kịp xe may la:

90 : 18 = 5(giơ)

Đap sô: 5 giơ

-Như vây HS đã chưa tim ra đươc thời điểm để ô tô găp xe may do HSchưa phân biêt đươc giữa thời gian va thời điểm, do vây GV cần giúp HS hiểusự khac nhau giữa thời gian va thời điểm HS cần giải thêm:

Ô tô đuôi kịp xe may lúc:

11 giơ 7 phút + 5 giơ = 16 giơ 7 phút

2.3 MÔT SÔ BIỆN PHAP SƯ PHAM NHẰM HAN CHÊ VA SỬA CHƯA SAI LÂM CUA HOC SINH LƠP 5 KHI GIẢI TOAN CO LƠI VĂN 2.3.1 Biện phap 1 Giao viên cân nắm vững cac nguyên nhân dẫn tới sai lâm khi giai toan co lời văn của hoc sinh lớp 5.

Một là: Hoc sinh hiểu không đây đu va chinh xac cac khai niêm toan hoc Đăc

điểm cua HS tiểu hoc mang tính chất nhân thức cảm tính la chiếm ưu thế nênphần lớn cac khai niêm toan hoc đươc đưa vao chương trinh tiểu hoc nóichung va chương trinh lớp 5 nói riêng chu yếu hinh thanh biểu tương toan hocthông qua trực quan hoăc cac ví dụ cụ thể, sinh động Điêu nay có ưu điểm laphu hơp với đăc điểm nhân thức cua HS tiểu hoc Tuy nhiên măt han chế lathiếu tính chăt che, chính xac va tông quat Do đó dê xuất hiên cac sai lầm vêkhai niêm toan hoc Tư đó dẫn tới suy luân sai va kết quả sai khi giải toan

Thực tế cung cho thấy biểu tương hinh hoc cua HS tiểu hoc con han chế,

do vây HS thường găp khó khăn khi xac định cac yếu tố đay, đường cao cuahinh tam giac, hinh thang, đăc biêt la khi cac hinh nay có sự biến đôi vê hinhdang, góc độ quan sat

Hai là: Hoc sinh không nắm vững cac quy tắc, công thức, tinh chât toan hoc

Ơ tiểu hoc, viêc phat triển tư duy toan hoc cho HS đươc găn liên với viêcvân dụng cac quy tăc, công thức, tính chất toan hoc thông qua giải cac bai toancó lời văn Do đăc điểm nhân thức cua HS tiểu hoc la nhân thức cảm tính con

chiếm ưu thế trong khi cac quy tăc, công thức, tính chất toan hoc lai mang tínhkhai quat va tựu trương cao nên HS găp rất nhiêu khó khăn khi vân dụng vaogiải toan, nhất la với HS có năng lực hoc trung binh yếu Biểu hiên la cac emcon dê lẫn lộn cac bước tính, nhầm lẫn khi vân dụng công thức tính diên tíchxung quanh, diên tích toan phần hinh hộp chữ nhât hoăc hinh lâp hinh lâpphương Sự han chế con biểu hiên yếu năng lực khi vân dụng cac công thức toanhoc Đó la cac bai toan ngươc lai với những gi đã hoc(HS dê dang tim đươc diêntích hinh thang khi biết đay lớn, đay be va chiêu cao tương ứng, nhưng lai khôngtính đươc chiêu cao hinh thang khi biết diên tích va số đo đay lớn, đay be hoăctim đươc diên tích tam giac khi biết đay, chiêu cao nhưng lai không tính đươcđay khi biết diên tích va chiêu cao tương ứng).

Ba là: Hoc sinh nắm không vững phương phap giai cac bai toan cơ ban

Cach giải hay con goi la phương phap giải cac bai toan cơ bản giữ vị tríquan trong trong giải toan có lời văn vi phần lớn cac bai toan trong sach giaokhoa tiểu hoc đêu đươc xây dựng tư cac bai toan cơ bản HS không năm vữngphương phap giải cac bai toan cơ bản thi khó có thể giải quyết tron vẹn cac baitâp trong sach giao khoa va không thể giải đươc cac bai tâp ma cac tinh huốngđã có biến đôi

Trong thực tế, không ít HS đã không năm vững phương phap giải cac baitoan cơ bản Biểu hiên la không nhớ hoăc lẫn lộn giữa cac dang toan(tính diêntích xung quanh hinh hộp chữ nhât lẫn sang tính diên tích toan phần hoăc nhầmsang công thức tính thể tích) Khi hoc dang toan mới thi lai quên dang toan cu,

do vây HS thường măc sai lầm ngay tư bước giải đầu tiên

Bốn là: Hoc sinh yêu kĩ năng chuyển môt bai toan vê dang toan cơ ban

Chương trinh toan 5, cac bai toan đươc xây dựng tư cac bai toan cơ bản nhưng có sự thay đôi điêu kiên để tăng độ khó như tăng yếu tố, đai lương Ví dụ trong toan chuyển động đó la sự tham gia cua 2 động tư va xuất phat va kết thúc

chuyển động ở những thời điểm khac nhau Do không nhân ra cac dấu hiêu bản chất nên HS không nhân thấy sự tương đông cua bai toan biến đôi với bai toan

cơ bản, vi vây HS không có khả năng chuyển bai toan vê dang cơ bản để giải