Qua hoạt động khám phá khoa học, trẻ được trực tiếp quan sát, được thử nghiệm, được thực hành, điều đó giúp trẻ nhớ sâu hơn và nắm chắc kiến thức đã học hơn, thông qua đó sẽ giúp trẻ phá
Trang 1ĐỀ TÀI:
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC QUA HOẠT ĐỘNG THÍ NGHIỆM, QUAN SÁT HIỆN
TƯỢNG”
1 Phần mở đầu:
1.1 Lý do chọn đề tài:
Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời
Đối với giáo dục mẫu giáo, phương pháp giáo dục phải tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trường xung quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ theo phương châm “chơi mà học, học bằng chơi” Chú trọng đổi mới tổ chức môi trường giáo dục nhằm kích thích và tạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, thử nghiệm và sáng tạo ở các khu vực hoạt động một cách vui vẻ Kết hợp hài hoà giữa giáo dục trẻ trong nhóm bạn với giáo dục cá nhân, chú ý đặc điểm riêng của từng trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp Tổ chức hợp lí các hình thức hoạt động cá nhân, theo nhóm nhỏ và cả lớp, phù hợp
Trang 2với độ tuổi của nhóm /lớp, với khả năng của từng trẻ, với nhu cầu và hứng thú của trẻ và với điều kiện thực tế
Chính vì vậy khám phá khoa học là một hoạt động quan trọng trong việc giáo dục trẻ ở trường mầm non, đặc biệt là đối với trẻ 5-6 tuổi, nó có tác dụng góp phần tích cực vào việc giáo dục toàn diện cho trẻ Qua hoạt động khám phá khoa học, trẻ được trực tiếp quan sát, được thử nghiệm, được thực hành, điều đó giúp trẻ nhớ sâu hơn và nắm chắc kiến thức đã học hơn, thông qua đó sẽ giúp trẻ phát triển óc sáng tạo, trí tưởng tượng, khả năng tư duy và đặc biệt là vốn ngôn ngữ của trẻ được phát triển, nhờ đó đáp ứng được tính tò mò, ham hiểu biết của trẻ Hình thành khả năng quan sát, phân tích, tổng hợp, đồng thời ôn luyện củng cố kiến thức, kỹ năng cho trẻ, giáo dục tình cảm, đạo đức, hiểu biết và có thái độ đúng đắn đối với vạn vật xung quanh trẻ… giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa
Song trong thực tế các hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thường được diễn ra theo kiểu giáo viên truyền đạt cho trẻ nghe chứ trẻ chưa thực sự được tự mình khám phá để tự suy đoán đưa ra kết luận Với lòng yêu nghề mến trẻ, tôi luôn suy nghĩ để tìm ra giải pháp cho trẻ được trải nghiệm, được tham gia vào các hoạt động thí nghiệm để giúp trẻ phát triển tốt hơn Đó là lý do
tôi chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khám phá khoa học
qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng”.
1.2 Phạm vi áp dụng đề tài: (Điểm mới của đề tài)
Trang 3Khoa học thực sự bắt nguồn từ chính sự tò mò của trẻ, sự hiểu biết về thế giới xung quanh chúng Những câu hỏi đó dẫn tới ham muốn khám phá, tìm tòi ở trẻ, tuy nhiên người lớn chỉ giải đáp cho trẻ trực tiếp, vô hình làm cho trẻ khó ghi nhớ, phải chăng chỉ là sự “ghi nhớ áp đặt”; không hình thành được kỹ năng, ngôn ngữ chậm phát triển, biến trẻ thành chủ thể thụ động Vì vậy, việc khám phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng là một hoạt động giúp trẻ có kiến thức phong phú và đa dạng về thế giới xung quanh, thúc đẩy sự phát triển trí tuệ trong giai đoạn đầu đời, biến trẻ trở thành chủ thể hoạt động tích cực Đó
chính là điểm mới của đề tài: “ Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khám
phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng” mà tôi mạnh dạn
đưa vào để nghiên cứu, áp dụng cho lớp, trường tôi đang công tác
Hệ thống các giải pháp tôi đưa ra sau đây nó mang tính thực thi cao, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, đặc thù vùng miền, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi, phù hợp với nội dung chương trình chăm sóc giáo dục trẻ trong giai đoạn hiện nay
2.Phần nội dung
2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu.
“ Khám phá khoa học”- một thuật ngữ nghe qua tưởng chừng như xa vời và quá tầm nhận thức đối với trẻ Nhưng thực chất đó chỉ là những gì hết sức quen thuộc, gần gũi thường diễn ra xung quanh cuộc sống của trẻ hằng ngày Trong những năm qua việc dạy trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khám phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng hầu như chưa được chú trọng nên chưa phát huy
Trang 4được tớnh tớch cực, sỏng tạo của trẻ, có phần ảnh hởng đến việc chăm
sóc giáo dục trẻ Với yêu cầu dạy học “Lấy trẻ làm trung tõm” thỡ việc cho trẻ khỏm phỏ khoa học qua hoạt động thớ nghiệm, quan sỏt hiện tượng là việc làm hết sức cần thiết và quan trọng của mỗi một giỏo viờn mầm non nhằm nõng cao chất lượng chăm súc giỏo dục trẻ phự hợp với tỡnh hỡnh hiện nay
Năm học 2012 – 2013 tụi được phõn cụng dạy lớp mẫu giỏo 5-6 tuổi, qua quỏ trỡnh thực hiện việc chăm súc giỏo dục trẻ, bản thõn tụi đó gặp một số thuận lợi và khú khăn sau:
2.1.1 Thuận lợi:
Bản thõn nhận được sự quan tõm giỳp đỡ, chỉ đạo sõu sỏt của ban giỏm hiệu nhà trường để tụi thực hiện tốt nhiệm vụ của mỡnh, được nhà trường đầu tư về cơ
sở vật chất tạo điều kiện cho tụi tớch cực tham gia vào cỏc lớp học đào tạo nờn trỡnh độ chuyờn mụn khỏ vững vàng
Một số phụ huynh cú ý thức trỏch nhiệm, quan tõm đến việc học tập của con
em mỡnh, phối hợp thường xuyờn với giỏo viờn
Cỏc giỏo viờn trong trường luụn quan tõm, giỳp đỡ lẫn nhau
Bản thõn đó nhiều năm dạy trẻ mẫu giỏo 5-6 tuổi nờn phần nào hiểu được đặc điểm tõm sinh lý, khả năng tiếp thu kiến thức của trẻ ở lứa tuổi này
2.1.2 Khú khăn:
Trỡnh độ nhận thức, tiếp thu kiến thức, kỹ năng của trẻ cũn hạn chế, lại khụng đồng đều
Trang 5Đa số trẻ là con nông dân, tuy phụ huynh quan tâm đến việc học của trẻ nhưng việc cho trẻ khám phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng thì còn quá mới mẻ và ít được phụ huynh chú ý
Với sự quyết tâm của bản thân, tôi đã không ngừng tìm kiếm, học hỏi, sáng tạo ra những phương pháp nhằm giúp trẻ khám phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng Mong rằng những việc làm của tôi sẽ mang lại kết quả nhất định cho trẻ Bởi vì ngày nay, vấn đề cho trẻ khám phá khoa học là một việc rất cần thiết, vì thế người lớn chúng ta đừng cho trẻ biết qua loa mà hãy để trẻ
tự mình khám phá các sự vật hiện tượng xung quanh trẻ Đó là lý do tại sao tôi
chọn đề tài“ Một số biện pháp giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khám phá khoa học qua
hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng”
* Khảo sát thực trạng
Để lựa chọn được hệ thống giải pháp có hiệu quả, ngay đầu năm học tôi tiến hành khảo sát khả năng nhận thức của trẻ, kết quả như sau:
Lĩnh vực Xếp loại Tốt Xếp loại Khá Xếp loại TB Xếp loại Yếu LVPTNT 2/27 = 7,4% 5/27 = 18,5% 10/27 = 37% 10/27 = 37%
LVPTTM 2/27 = 7,4% 5/27 = 18,5% 8/27 = 29,6% 12/27 = 44,4%
LVPTNN 2/27 = 7,4% 5/27 = 18,5% 7/27 = 25,9% 13/27 = 48,1%
LVPTTC 4/27 = 14,8% 8/27 = 29,6% 10/27 = 37% 5/27 = 18,5% Qua kết quả trên, bản thân tôi nhận thấy chất lượng trên trẻ của lớp tôi còn quá thấp so với yêu cầu của một trường đóng trên địa bàn khá thuận lợi Điều đó làm tôi luôn trăn trở và rút ra những nguyên nhân sau:
Trang 6- Đa số trẻ trong lớp trình độ nhận thức, tiếp thu kiến thức, kỹ năng của trẻ còn hạn chế, lại không đồng đều
- Đa số trẻ là con nông dân nên việc cho trẻ khám phá khoa học qua hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng còn quá mới mẻ và ít được chú ý, trẻ ít có điều kiện để trải nghiệm qua thực tế
Mặc dù gặp nhiều khó khăn, song với lòng yêu nghề mến trẻ tôi đã tìm tòi một số biện pháp tối ưu, thu hút lôi cuốn trẻ tham gia vào các hoạt động một cách tích cực và có hiệu quả
2.2 Các giải pháp:
Giải pháp 1:Lập kế hoạch cho trẻ khám phá.
- Dựa vào tình hình của lớp: Lớp có đủ diện tích phòng học rộng rãi, thoáng mát, có đủ đồ dùng để cho trẻ hoạt động trải nghiệm Khuôn viên rộng, đảm bảo cho trẻ thực hành các hoạt động trải nghiệm ngoài trời
- Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Khả năng vận dụng những kinh nghiệm của trẻ trong quá trình thí nghiệm, sự linh hoạt tìm tòi, suy đoán, khám phá, khả năng tự làm thí nghiệm của trẻ
- Trên cơ sở kế hoạch năm, tháng của nhà trường, tôi đã xây dựng kế hoạch năm, tháng phù hợp với nhóm lớp mình phụ trách Được sự đồng ý phê duyệt của ban giám hiệu nhà trường, tôi phân công nội dung, phần hành công việc cho giáo viên cùng lớp và triển khai cụ thể kế hoạch trong từng chủ đề, chủ điểm, kết thúc
Trang 7chủ đề, chủ điểm tôi đánh giá lại những việc làm được và chưa làm được, từ đó rút kinh nghiệm cho chủ đề sau
Ví dụ: Khi thực hiện chủ đề “Nước và các hiện tượng thiên nhiên” tôi đã:
- Dựa vào nội dung chương trình của chủ đề đó
- Nắm được tác dụng của thí nghiệm đó xem nó đem lại những ích lợi gì cho
trẻ
- Thí nghiệm phải phù hợp với nội dung chủ đề mà trẻ đang học
- Dựa vào nguyên vật liệu thiên nhiên, phế liệu sẵn có trong địa phương để lên kế hoạch nội dung cho thí nghiệm đó
Ví dụ: Chủ đề “Nước và các hiện tượng thiên nhiên” cô giáo cho trẻ hoạt động khám phá vật nào nổi, vật nào chìm Chuẩn bị một chậu nước, một miếng sắt, một miếng gỗ, một miếng nhựa, một cục nam châm
+Bước 1: Cho trẻ tiếp xúc nhiều lần với đối tượng sắp thả vào nước, sau đó cho trẻ gọi tên các đồ vật đó bằng câu hỏi: Đây là cái gì? Được làm bằng gì?
+Bước 2: Cho trẻ lần lượt thả các đồ vật đó vào chậu nước, trẻ được quan sát và phát hiện vật nào nổi ( gổ, nhựa), vật nào chìm (nam châm, sắt)
+Bước 3:Lựa chọn và phân loại vật nào nổi để sang một bên, vật nào chìm
để sang một bên sau đó cô giáo giải thích vì sao vật này lại nổi, vật kia lại chìm
+Bước 4: Cô giáo tổng hợp đánh giá, hôm nay trẻ đã làm được gì, phát hiện điều gì?
Trang 8Giải pháp 2: Tìm kiếm, nghiên cứu các thí nghiệm và chọn nguyên vật liệu.
Tư duy của trẻ là tư duy trực quan hình tượng, nên việc sử dụng các hoạt động thí nghiệm trong trong giảng dạy trẻ khám phá khoa học là rất quan trọng Đặc biệt, trẻ ở độ tuổi này rất thích tự tìm tòi, khám phá những điều mới lạ trong cuộc sống, qua thao tác với các đồ vật thí nghiệm, trẻ sẽ tích lũy thêm kinh nghiệm
và hiểu biết nhiều hơn Nếu trong một tiết học, cô không sử dụng đồ dùng trực quan thì sẽ không thu hút được sự chú ý của trẻ và trẻ chóng chán, khiến chất lượng dạy và học không cao Hơn thế nữa đồ dùng trực quan là một minh họa sinh động để giúp trẻ chú ý và tiếp thu một cách nhanh chóng nội dung vấn đề cô cần truyền đạt Chính vì vậy khi tìm kiếm, nghiên cứu các thí nghiệm và chọn nguyên vật liệu phải đảm bảo được những tính sau:
- Lựa chọn các hoạt động thí nghiệm vừa sức với trẻ
- Góc dành riêng cho trẻ khám phá gồm sách, các dụng cụ thí nghiệm đơn giản và những vật có thể sờ, mó, ngửi như cân, chai, lọ nhựa, nam châm, hột hạt… ( Đảm bảo an toàn và vệ sinh cho trẻ)
- Đảm bảo tính sư phạm, hấp dẫn, kích thích trí tò mò của trẻ, trẻ có thể thao tác với 1 nguyên liệu dễ tìm trong nhiều thí nghiệm
Ví dụ: Từ một chai nhựa trẻ có thể thả vào chậu nước xem chai nhựa chìm hay nổi Trẻ thả vào mỗi chai nhựa một vật khác nhau như viên sỏi, gạo, lá khô… trẻ sẽ phát hiện được âm thanh phát ra từ những chai nhựa đó…
Giải pháp 3: Cho trẻ được hoạt động mọi lúc mọi nơi
Trang 9Khi cô đã biết được đặc điểm tâm sinh lý, trình độ nhận thức của trẻ Qua hoạt động cô giao nhiệm vụ cho trẻ, tạo cơ hội gợi mở ở trẻ, còn trẻ tự tìm tòi khám phá tham gia tích cực vào các hoạt động qua đó trẻ phải sử dụng các giác quan và trực tiếp thực hiện thử nghiệm sau đó tham gia trả lời câu hỏi của cô
Ví dụ: Con nhìn thấy những gì? Nó có di chuyển không? Hoặc con nghe thấy âm thanh phát ra như thế nào? Điều đó nói lên rằng trẻ phải được trải nghiệm mới hình thành và rèn luyện kỹ năng dự đoán, quan sát, đặt ra giả thiết thử nghiệm, chia sẻ kinh nghiệm của bản thân với các bạn
- Trong sinh hoạt hàng ngày, giáo viên cần tạo cho trẻ nhiều cơ hội khám phá
- Cung cấp cho trẻ môi trường phong phú với nhiều vật liệu khác nhau để trẻ
tự khám phá mọi lúc mọi nơi
- Cho trẻ tiếp xúc nhiều lần với đối tượng cần khám phá bằng các giác quan
- Dành đủ thời gian và sự tự do cho trẻ khám phá cầm, ngắm, chơi với đối tượng
- Cho trẻ thử nghiệm, quan sát, phát hiện và đưa ra kết luận
- Cô chuẩn bị các câu hỏi nhằm tích cực hóa trẻ, câu hỏi mang tính gợi mở
và chấp nhận những câu trả lời khác nhau của trẻ, giúp trẻ suy nghĩ và giải thích cho trẻ hiểu
- Cô giáo đưa các hoạt động thí nghiệm đó vào góc thiên nhiên hoặc vào hoạt động học, hoạt động ngoài trời, sinh hoạt chiều
Trang 10- Tạo cơ hội để trẻ tự học, nếu có điều kiện cho trẻ lặp lại thí nghiệm vài lần
để kiểm chứng, đồng thời tập cho trẻ tính kiên trì để tìm ra câu trả lời điều gì sẽ xảy ra nếu…
- Cô có thể tổ chức cho cả lớp cùng khám phá hoặc tổ chức theo nhóm để tạo mối thân thiện, đoàn kết trong lớp học
- Cô giáo tôn trọng nhân cách của trẻ, phải chấp nhận những câu trả lời khác nhau của trẻ (Luôn khen ngợi kịp thời với những câu trả lời đúng; nhẹ nhàng uốn nắn, chỉnh sửa những câu trẻ lời chưa chính xác với tinh thần động viên, khuyến khích là chính), chú ý quan tâm những trẻ yếu, nhút nhát, động viên kịp thời những tiến bộ của trẻ
Giải pháp 4: Khuyến khích trẻ trực tiếp làm thí nghiệm cùng cô.
Công việc này tuy đơn giản nhưng có giá trị rất lớn Nó khắc sâu kiến thức,
kỹ năng cho trẻ, đồng thời giúp trẻ mạnh dạn, tự tin và đoàn kết với bạn
Tạo hứng thú cho trẻ khi được chính tay mình làm thí nghiệm
Giáo dục trẻ ý thức biết trân trọng và giữ gìn đồ dùng, sản phẩm từ thí nghiệm mình làm ra Cung cấp thêm đồ dùng đồ chơi cho lớp
Ví dụ: Để phục vụ cho các trò chơi âm nhạc ở góc nghệ thuật tôi tổ chức cho trẻ cùng cô thả vào mỗi chai nhựa một vật khác nhau như viên sỏi, gạo, lá khô…sau đó cho trẻ cùng cô lắc lần lượt các chai nhựa xem nó có gì khác Lúc đó trẻ sẽ phát hiện được âm thanh khác nhau phát ra từ những chai nhựa, từ đó tôi sẽ lưu lại để sử dụng cho các trò chơi âm nhạc
Trang 11Hoặc cô có thể cho trẻ cùng cô làm thí nghiệm “Gieo hạt” xuống đất, sau vài ngày cô cho trẻ ra quan sát xem điều gì đã xảy ra…
Giải pháp 5: Công tác tuyên truyền phối kết hợp với phụ huynh.
Để hoàn thành tốt công tác chăm sóc và giáo dục trẻ thì cần có sự phối hợp
và hỗ trợ cho nhau giữa gia đình và nhà trường Thực hiện tốt sự phối hợp đó tôi
đã mạnh dạn chia sẽ suy nghĩ với phụ huynh về tầm quan trọng của việc chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, trong đó có nội dung dạy trẻ khám phá khoa học qua các hoạt động thí nghiệm, quan sát hiện tượng, để từ đó phụ huynh có nhận thức đúng đắn và xác định vai trò của mình trong việc chăm sóc giáo dục trẻ đặc biệt là giúp trẻ được trải nghiệm qua các thí nghiệm khám phá thế giới xung quanh
- Lên kế hoạch hoạt động tuần, ngày đầy đủ rồi trao đổi trực tiếp với phụ huynh trong giờ đón trẻ, trả trẻ để phụ huynh biết được kiến thức, kỹ năng trẻ sẽ học gì? Qua đó xây dựng mối quan hệ gắn bó giữa giáo viên phụ huynh và các thành viên trong gia đình trẻ để cùng tạo ra các hoạt động cho trẻ trải nghiệm
- Cô giáo tuyên truyền, vận động phụ huynh đóng góp nhiều nguyên vật liệu sẳn có ở địa phương để có nhiều sản phẩm phục vụ cho hoạt động
- Nhắc phụ huynh thường xuyên đưa đón trẻ để biết được thông tin, hằng ngày theo dõi bảng tuyên truyền, kế hoạch tuần, ngày của cô, từ đó phụ huynh biết và giúp trẻ trong các hoạt động thí nghiệm, báo cáo kết quả trẻ đã làm được gì ở nhà Đồng thời phụ huynh thường xuyên giúp đỡ trẻ khi trẻ hứng thú khám phá hoạt động thử nghiệm